অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 7004 605308 463732 2026-05-08T09:06:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605308 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:IST-CIA-TZ.png|thumb|চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে ভাৰতীয় মান সময়ৰ সম্পৰ্ক]] '''ভাৰতীয় মান সময়''' ('''IST''') হৈছে সমূহ [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] বাবে ব্যৱহৃত [[সময় অঞ্চল]]। গ্ৰীনউইছৰ লগত ইয়াৰ সময় পাৰ্থক্য [[UTC+5:30|গ্ৰীনউইছ মান সময়+০৫:৩০]]। ভাৰতে [[দিবালোক সংৰক্ষণ সময়]] ব্যৱহাৰ নকৰে। ১৯৬২ আৰু ১৯৬৫ চনত যুদ্ধৰ সময়ত অৱশ্যে কিছু সময়ৰ বাবে [[দিবালোক সংৰক্ষণ সময়‎‎]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="timez">{{cite web |url =http://wwp.india-time.com/indian-time-zones.htm |title =India Time Zones |access-date =2006-11-25 |work =Greenwich Mean Time |url-status =dead |archive-url =https://web.archive.org/web/20070519085807/http://wwp.india-time.com/indian-time-zones.htm |archive-date =19 May 2007 |df =dmy-all |archivedate =2007-05-19 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20070519085807/http://wwp.india-time.com/indian-time-zones.htm |deadurl =yes }}</ref> ভাৰতৰ মান সময় গ্ৰীনউইছৰ পৰা ৮২.৫° পূৰ্ব দ্ৰাঘিমাংশ ধৰি হিচাপ কৰা হয়, এই ৰেখাডাল [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[এলাহাবাদ]]ৰ নইনিৰ ওপৰেদি পাৰ হৈ গৈছে। ভাৰতে সমগ্ৰ দেশ আৰু ইয়াৰ সকলো ভূখণ্ডত মাত্ৰ এটা সময় মণ্ডল (যদিও ই দুটা ভৌগোলিক সময় মণ্ডলক সামৰি লৈছে) ব্যৱহাৰ কৰে, যাক ভাৰতীয় মানক সময় (IST) বুলি কোৱা হয়, যিটো UTC+05:30 ৰ সমান, অৰ্থাৎ সাড়ে পাঁচ ঘণ্টা আগুৱাই সমন্বিত সাৰ্বজনীন সময় (UTC)। অফিচিয়েল টাইম চিগনেল [[:en:Time_and_Frequency_Standards_Laboratory|টাইম এণ্ড ফ্ৰিকুৱেন্সি ষ্টেণ্ডাৰ্ড লেবৰেটৰী]]য়ে দিয়ে। IANA টাইম জ’ন ডাটাবেছত ভাৰতৰ সৈতে জড়িত মাত্ৰ এটা জ’ন থাকে, সেয়া হ’ল এছিয়া/কলকাতা। ভাৰতত তাৰিখ আৰু সময়ৰ সংকেতত কিছু বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। ==ইতিহাস== ===== পৌৰাণিক ভাৰতীয় সময় ===== খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ গ্ৰন্থ '''সূৰ্য্য সিদ্ধান্ত'''ই পৃথিৱীখন যে গোলাকাৰ তাৰ ধাৰণা দিছিল। গ্ৰন্থখনত প্ৰাইম মেৰিডিয়ান বা শূন্য দ্ৰাঘিমাংশৰ এটা প্ৰথাক ঐতিহাসিক উজ্জয়িন চহৰৰ প্ৰাচীন নাম অৱন্তী আৰু ৰোহতকৰ প্ৰাচীন নাম (২৮°৫৪′উত্তৰ ৭৬°৩৮′পূব)ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|jstor=330729|title=The Computation of the Length of Daylight in Hindu Astronomy|last=Schmidt|first=Olaf H.|year=1944|journal=Isis|volume=35|issue=3|pages=205–211|publisher=The University of Chicago Press|doi=10.1086/358709|s2cid=145178197}}</ref> প্ৰাচীন ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দিনটো উজ্জয়িনৰ প্ৰধান মেৰিডিয়ানত সূৰ্য্য উদয়ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল,[2] আৰু ইয়াক তলত দিয়া ধৰণে সৰু সৰু সময় এককত ভাগ কৰা হৈছিল:<ref name="das">{{cite journal|last1=Das|first1=Sukumar Ranjan|title=The Equation of Time in Hindu Astronomy|journal=The American Mathematical Monthly|date=December 1928|volume=35|issue=10|pages=540–543|doi=10.2307/2298168|jstor=2298168}}</ref><blockquote>জুখিব পৰা সময় হ’ল প্ৰাণ (বা, এটা উশাহৰ সময়)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যিটো সাধাৰণ ব্যৱহাৰত থাকে। পালত ছটা প্ৰাণ থাকে। ঘলিকা ৬০ পাল আৰু নক্ষত্ৰ অহোৰাত্ৰ বা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ দিনত ৬০ টা ঘলিকা আছে। নক্ষত্ৰ মাছা বা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ মাহ ৩০ দিনৰে গঠিত।</blockquote>দিনটোক ২৪ ঘণ্টা বুলি ল'লে আটাইতকৈ সৰু সময় একক প্ৰাণ বা এটা শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ চক্ৰ ৪ ছেকেণ্ডৰ সমান, যিটো আধুনিক চিকিৎসা গৱেষণাত ব্যৱহৃত স্বাভাৱিক শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ কম্পাঙ্ক ১৫ উশাহ/মিনিটৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।<ref>Piepoli, M. 1997. [http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/95/7/1813 "Origin of Respiratory Sinus Arrhythmia in Conscious Humans."] ''Circulation''. '''95''':1813–1821. Retrieved 1 December 2006.</ref> সূৰ্য্য সিদ্ধান্তত স্থানীয় সময়ক উজ্জয়িনৰ মানক সময়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ পদ্ধতিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="burgess">{{cite journal|last1=Burgess|first1=Ebenezer|title=Translation of the Surya-Siddhanta, A Text-Book of Hindu Astronomy; With Notes, and an Appendix|journal=Journal of the American Oriental Society|date=1858|volume=6|pages=183–186|doi=10.2307/592174|jstor=592174}}</ref> এই প্ৰাৰম্ভিক অগ্ৰগতিৰ পিছতো জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ বাহিৰত মানক সময়ৰ বহুল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। ভাৰতৰ ইতিহাসৰ বেছিভাগ সময়ৰ বাবে শাসকীয় ৰাজ্যসমূহে নিজৰ স্থানীয় সময় ৰাখিছিল, সাধাৰণতে চন্দ্ৰ আৰু সৌৰ উভয় এককত হিন্দু কেলেণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।[6] উদাহৰণ স্বৰূপে ১৭৩৩ চনত জয়পুৰত মহাৰাজা সাৱাই জয় সিংহই নিৰ্মাণ কৰা যন্তৰ মন্তৰ মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰত ২৭ মিটাৰ (৯০ ফুট) পৰ্যন্ত উচ্চতাৰ ডাঙৰ ডাঙৰ সূৰ্য্যঘড়ী আছে, যিবোৰৰ সহায়ত স্থানীয় সময় সঠিকভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল। ব্ৰিটিছ শাসন কালত ১৯০৬ চনৰ ১ জানুৱাৰীত মাদ্ৰাজ সময় (ৰেলৱে সময়) পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰি ভাৰতীয় মান সময় গ্ৰহণ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/Madras-375-When-Madras-clocked-the-time/article60343496.ece |title=When Madras clocked the time |work=The Hindu |last=Menon |first=Nitya |date=22 August 2014 |access-date=1 January 2023 }}</ref> আৰু ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতাৰ পিছত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই মান সময় সমগ্ৰ দেশৰ আনুষ্ঠানিক সময় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে যদিও কলকাতা আৰু মুম্বাইয়ে ক্ৰমে ১৯৪৮ আৰু ১৯৫৫ চনলৈকে নিজৰ স্থানীয় মান সময় (কলিকতা সময় আৰু বম্বে সময় নামেৰে জনাজাত) প্ৰচলিত কৰি ৰাখিছিল।<ref name="Princely states">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-misc.html |title=Odds and Ends |access-date=2006-11-25 |publisher=Indian Railways Fan Club}}</ref> ভাৰতীয় মান সময়ৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰটো মাদ্ৰাজৰ পৰা এলাহাবাদ জিলাৰ শংকৰগড় দুৰ্গৰ এটা স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল, যাতে ই [[গ্ৰীনউইছ মান সময়+০৫:৩০]]ৰ যিমান পাৰি সিমান নিকটবৰ্তী হ’ব পাৰে।<ref name="Hans 2018">{{cite news |title=India Standard Time |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hans-Classroom/2018-04-19/India-Standard-Time/374988 |access-date=27 June 2021 |work=The Hans India |publisher=Hyderabad Media House Limited |date=19 April 2018}}</ref> [[ভাৰত-চীন যুদ্ধ|১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধ]] তথা ১৯৬৫ আৰু ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতত [[দিবালোক সংৰক্ষণ সময়]]‎‎ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="timez"/> ===== ঔপনিৱেশিক ভাৰতৰ সময় ===== ১৮০২ চনত জন গোল্ডিংহামে মাদ্ৰাজ টাইম স্থাপন কৰে<ref>{{Cite journal|editor=William Nicholson|title=Eclipses of the Satellites of Jupiter, observed by John Goldingham and under his Superintendence, at Madras, in the East Indies|journal=A Journal of Natural Philosophy, Chemistry, and the Arts|publisher=Stratford, Crown Court and Temple Bar|location=London|date=1809|volume=22|pages=153–156|url=https://books.google.com/books?id=xJAOjlQ6TNMC&q=madras+time++goldingham+1802&pg=PA153}}</ref> আৰু পিছলৈ ভাৰতৰ ৰে'লৱে ইয়াক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। বোম্বে আৰু কলিকতা গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰসমূহতো স্থানীয় সময় মণ্ডল স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু যিহেতু মাদ্ৰাজৰ সময় এইবোৰৰ মধ্যৱৰ্তী আছিল, সেয়েহে ই ভাৰতীয় মানক সময় মণ্ডলৰ বাবে প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite journal|title=On Time in India|journal=Proceedings of the Asiatic Society of Bengal|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|date=April 1899|pages=49–55|url=https://books.google.com/books?id=kIIbAQAAIAAJ&q=%22madras+time%22&pg=PA51}}</ref><ref>{{Cite journal|title=On the Introduction of a Standard Time for India|journal=Proceedings of the Asiatic Society of Bengal|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|date=June 1899|pages=62–66|url=https://books.google.com/books?id=kIIbAQAAIAAJ&q=%22Calcutta+time%22+%22madras+time%22&pg=PA63}}</ref> যদিও ব্ৰিটিছ ভাৰতে ১৯০৫ চনলৈকে আনুষ্ঠানিকভাৱে মানক সময় মণ্ডল গ্ৰহণ কৰা নাছিল, যেতিয়া এলাহাবাদৰ পূব দিশত ৮২.৫° পূব দ্ৰাঘিমাংশত পাৰ হৈ যোৱা মেৰিডিয়ানক ভাৰতৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় মেৰিডিয়ান হিচাপে বাছি লোৱা হৈছিল, যিটো দেশখনৰ বাবে একক সময় মণ্ডল (UTC+05:30)ৰ সৈতে মিল খায় ). ১৯০৬ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা ভাৰতীয় মানক সময় বলবৎ হয়, আৰু শ্ৰীলংকা (তেতিয়াৰ চিলন)ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হয়। কিন্তু ১৯৪৮ চনলৈকে কলিকতা সময়ক আনুষ্ঠানিকভাৱে পৃথক সময় মণ্ডল হিচাপে আৰু ১৯৫৫ চনলৈকে বম্বে সময়ক পৃথক সময় মণ্ডল হিচাপে ৰখা হৈছিল। ১৯২৫ চনত সময়ৰ সমন্বয়ক অম্নিবাছ টেলিফোন ব্যৱস্থা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ বৰ্তনীৰ জৰিয়তে সঠিক সময় জনা প্ৰয়োজনীয় সংস্থাসমূহলৈ প্ৰেৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা হয়। ১৯৪০ চনলৈকে এই কাম চলি থাকিল, তেতিয়া চৰকাৰে ৰেডিঅ' ব্যৱহাৰ কৰি সময়ৰ সংকেত সম্প্ৰচাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চমুকৈ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয় ষ্টেণ্ডাৰ্ড টাইমৰ অধীনত থকা ঘড়ীবোৰ এঘণ্টা আগুৱাই নিছিল, যাক যুদ্ধকাল বুলি কোৱা হয়। এই ব্যৱস্থা ১৯৪২ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ১৯৪৫ চনৰ ১৫ অক্টোবৰলৈকে চলিছিল।<ref>{{Cite web|title=Time Zone & Clock Changes in Kolkata, West Bengal, India|url=https://www.timeanddate.com/time/zone/india/kolkata?syear=1925|access-date=2023-03-26|website=www.timeanddate.com|language=en}}</ref> ====== স্বাধীনতাৰ পিছত ====== ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰত চৰকাৰে আই এছ টি (IST) ক সমগ্ৰ দেশৰ বাবে চৰকাৰী সময় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে যদিও মুম্বাই আৰু কলকাতাই আৰু কেইবছৰমানৰ বাবে নিজৰ স্থানীয় সময় ধৰি ৰাখিছিল।[<ref name="Princely states" /> ২০১৪ চনত অসমীয়া ৰাজনীতিবিদসকলে দিনৰ পোহৰ ৰক্ষাৰ সময়সূচী অনুসৰণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল যিটো আই এছ টিতকৈ এঘণ্টা আগুৱাই যাব, কিন্তু ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে ইয়াক কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অনুমোদন দিয়া হোৱা নাই।<ref>{{Cite web|title=India could get second time zone with Assam one hour ahead|url=https://www.ndtv.com/india-news/india-could-get-second-time-zone-with-assam-one-hour-ahead-546592|access-date=2023-03-26|website=NDTV.com}}</ref> ১৯৫১ চনৰ বাগিচা শ্ৰমিক আইনখনে সংঘ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক বিশেষ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ বাবে স্থানীয় সময় নিৰ্ধাৰণ আৰু নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ অনুমতি দিয়ে। ইয়াৰ বাবে অসমৰ কিছু অঞ্চলত চাহ বাগিচাসমূহে এটা সুকীয়া সময় মণ্ডল অনুসৰণ কৰে, যাক চাইবাগান বা বাগান সময় ('চাহ বাগিচাৰ সময়') বুলি জনা যায়, যিটো আই এছ টিতকৈ এঘণ্টা আগুৱাই যায়।<ref name="HindustanTimes2008">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/India/Change-clock-to-bagantime/Article1-304181.aspx|title=Change clock to bagantime|access-date=2008-09-22|last=Rahul Karmakar|date=2012-09-24|work=[[Hindustan Times]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606065730/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/india/Change-clock-to-bagantime/Article1-304181.aspx|archive-date=6 June 2011|df=dmy-all|archivedate=2011-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606065730/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/india/Change-clock-to-bagantime/Article1-304181.aspx|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে আনুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহৃত একমাত্ৰ সময় হৈয়েই আছে আই এছ টি। ===পূৰ্ৱৰ সময় অঞ্চলসমূহ=== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:95%;" |- ! সময় অঞ্চল ! ইউটিচি ! সময়সীমা ! উদ্দেশ্য |- | বম্বে সময় | ইউটিচি+০৪:৫১ | ১৮৮৪–১৯৫৫ | চৰকাৰী |- | কলকাতা সময় | ইউটিচি+০৫:৫৩:২০ | ১৮৮৪–১৯৪৮ | চৰকাৰী |- | চেন্নাই/মাদ্ৰাজ সময় | ইউটিচি+০৫:২১:১৪ | ১৮০২–১৯০৬ | ৰেলৰ সময় |- | পৰ্ট ব্লেয়াৰ মান সময় | ইউটিচি+০৬:১০:৩৭ | ১৯ শতিকা–১৯০৬ | স্থানীয় |} ====== বৰ্তমানৰ সময় ====== ভাৰতে IANA সময় মণ্ডল ডাটাবেছত UTC+5:30,[8] ব্যৱহাৰ কৰে যাক এছিয়া/কলকাতা বুলি কোৱা হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী: সময়]] [[শ্ৰেণী:সময় অঞ্চল]] 9r9pmlurf7ts71txsocb1a9d1n9apuh 0 7559 605315 519882 2026-05-08T11:18:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605315 wikitext text/x-wiki {{Expand article}} {{Infobox settlement | name = মণিপুৰ | native_name = ꯃꯅꯤꯄꯨꯔ <br> মনিপুৰ্ | type = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য|ৰাজ্য]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = ꯅꯣꯡꯃꯥꯏꯆꯤꯡ ꯆꯤꯡꯒꯤ ꯂꯥꯏꯅꯤꯡꯊꯧ ꯁꯅꯥꯃꯍꯤ ꯂꯥꯏꯁꯪ (ꯁꯅꯥꯃꯍꯤ ꯀꯤꯌꯣꯡ)ꯒꯤ ꯑꯋꯥꯡ ꯅꯣꯡꯆꯨꯞ ꯊꯪꯕ ꯃꯥꯏꯀꯩꯗꯒꯤ ꯀꯥꯞꯄ ꯃꯃꯤ.jpg | image2 = Imphal, Manipur (62).jpeg | image3 = Marjing Polo Statue — World's tallest statue of a polo player — Classical monumental Meitei equestrian sculpture — G20 summit — Cultural heritage of Meitei civilization — Cradle of "modern polo".jpg | image4 = Uttra Sanglen.JPG | image5 = Rasa Lila in Manipuri dance style.jpg | image6 = Loktak Lake Boat people Moirang Manipur India.jpg | image7 = Temple of God Pakhangba of Sanamahi religion inside the Kangla Fort, Imphal West, Manipur.jpg }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: [[নংমাইচিং চিং]] পৰ্বতত [[ছানামাহী কিয়ং]], [[ইমা কৈথেল]] ([[ইমা মাৰ্কেট]]), [[কাংলা শ্বা]] অজগৰৰ দ্বৈত মূৰ্তি, [[লোকটক হ্ৰদ]], [[কাংলা দুৰ্গ]] ভিতৰৰ [[পাখাংবা মন্দিৰ, কংলা|পাখাংবাৰ মন্দিৰ]], [[মণিপুৰী শাস্ত্ৰীয় নৃত্য]], [[মাৰ্জিং পোলো মূৰ্তি]]। | image_seal = | seal_alt = | image_map = India Manipur locator map.svg | map_alt = | map_caption = ভাৰতৰ মানচিত্ৰত মণিপুৰৰ অৱস্থান | image_map1 = Manipur locator map.svg | map_caption1 = মণিপুৰৰ মানচিত্ৰ | latd = 24.817 | longd = 93.95 | coor_pinpoint = ইম্ফাল | coordinates_type = region:IN-MN_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-MN | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ২১ জানুৱাৰী, ১৯৭২ | parts_type = জিলা | parts_style = para | p1 = ১৬ খন | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[ইম্ফাল]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = ইম্ফাল | government_footnotes = | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = [[নাজমা হেপতুল্লা]] | leader_title1 = মুখ্যমন্ত্ৰী | leader_name1 = নোংথোমবম বিৰেন সিং ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]) | leader_title2 = বিধানসভা | leader_name2 = এক-কক্ষবিশিষ্ট (৬০ আসন) | leader_title3 = লোকসভা কেন্দ্ৰ | leader_name3 = ২ | leader_title4 = উচ্চ ন্যায়ালয় | leader_name4 = [[মণিপুৰ উচ্চ ন্যায়ালয়]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 22347 | area_note = | area_rank = 23rd | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 2721756 | population_as_of = 2011 | population_rank = 22nd | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MN]] | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.707 (<span style="color:#fc0">medium</span>) | blank1_name_sec1 = HDI rank | blank1_info_sec1 = 5th (2005) | blank_name_sec2 = সাক্ষৰতাৰ হাৰ | blank_info_sec2 = ৭৯.২১% (২০১১ জনগণনা) | blank1_name_sec2 = চৰকাৰী ভাষা | blank1_info_sec2 = [[মৈতৈ ভাষা|মৈতৈ]] | website = [http://manipur.gov.in Manipur Official Website] | footnotes = }} '''মণিপুৰ''' [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ এখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]। ইয়াৰ ৰাজধানী [[ইম্ফাল]]। মণিপুৰৰ উত্তৰে [[নাগালেণ্ড]], দক্ষিণে [[মিজোৰাম]], পশ্চিমে [[অসম]] ৰাজ্য আৰু পূৱ দিশত [[ম্যানমাৰ]] আছে। ==ইতিহাস== এখন ক্ষুদ্ৰ অতি উৰ্ব্বৰ সমতল ভূমিৰে ৰাজ্যখন গঠিত হৈছে। চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা এশাৰী পৰ্ব্বতমালাই এই ৰাজ্যখন কেউদিশে আবৰি আছে। এই পৰ্ব্বতীয়া অঞ্চলত বন্য আৰু যুঁজাৰুজাতি কেতবোৰে বসবাস কৰিছিল। মণিপুৰ বহুদিন ধৰি এখন স্বাধীন ৰাজ্য আছিল। [[টাই জাতি|টাই-ছান]]সকলে এই ৰাজ্যখনক কা-ছে আৰু মানসকলে কা-থে বুলিছিল। দুয়োটা শব্দই মূলতে একে আছিল যেন লাগে। [[টাই-আহোম]] সকলে এই ৰাজ্যখনক [[মেখেলি]] বুলি অভিহিত কৰিছিল। কছাৰীৰ মতে এই ৰাজ্যখনৰ নাম আছিল মেগলি আৰু পুৰণি অসমীয়াৰ মতে [[মগলৌ]]। পেমবটৰ্ণৰ মতে মণীপুৰীসকল দৰাচলতে এটা তাৰ্তাৰ উপনিবেশৰহে লোক। খৃষ্টীয় ১৩শ আৰু ১৪শ শতিকাত [[চীন]] আৰু [[তাৰ্তাৰ]] ৰাজবংশসমূহৰ মাজত সঘনে হৈ থকা স্ংঘৰ্ষৰ ফলত চীনৰ উত্তৰ পশ্চিম সীমাঞ্চলৰ পৰা কিছুমান তাৰ্তাৰলোক পলাই আহি এই ৰাজ্য সোমাইছিলহি। এই লোকসকলৰ চেহেৰা পাতি মঙ্গোলিয়ান আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ সীমাত থকা কুকি জনজাতিৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মিল আছে। খৃষ্টীয় তেৰশ শতিকাৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা কেতবোৰ নথিপত্ৰও তেওঁলোকৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল। ১৩ শ শতিকাৰ পৰা ১৭১৪ খৃ:লৈ মাত্ৰ ৪৭জন ৰজাৰ নামো জানিব পৰা গৈছে। সেইমতে গড় হিচাপে হিচাপ কৰিলে প্ৰতিজন ৰজাই প্ৰায় ৩৬ বছৰকৈ ৰাজত্ব কৰিছিল। তদুপৰি এই গোটেই সময়ছোৱাত মাত্ৰ এটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৰ উল্লেখ আছে আৰু সেইটো হ’ল খুমবাত বিজয়। ১৪৭৫ খৃ: ত প্ং আৰু মণিপুৰে একেলগে খুমবাত আক্ৰমণ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কুবো সমতল ভূখণ্ড মণিপুৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হৈছিল। এই সময়ৰ সৰহভাগ তথ্যই আখ্যানৰ ওপৰত প্ৰতিস্থিত। ==ভূগোল== [[File:1 Loktak Lake.jpg|thumb|left|ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ মিঠা পানীৰ হ্ৰদ লোকটক হ্ৰদ।]] ৰাজ্যখনৰ অক্ষাংশ ২৩°৮৩'উত্তৰ – ২৫°৬৮'উত্তৰ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ ৯৩°০৩'পূব – ৯৪°৭৮'পূব। ৰাজ্যখনে সামৰি লোৱা মুঠ মাটিকালি ২২,৩২৭ কিলোমিটাৰ (৮,৬২১ বৰ্গমাইল)। ৰাজধানীখন সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৭৯০ মিটাৰ (২,৫৯০ ফুট) উচ্চতাত প্ৰায় ৭০০ বৰ্গমাইল (২,০০০ কিলোমিটাৰ) নীলা পৰ্বতমালাৰে আগুৰি থকা অণ্ডাকাৰ উপত্যকাত অৱস্থিত।<ref name="www.e-pao.net">{{cite web |url=http://www.e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=education.Scientific_Papers.fate_of_loktak_lake |title=fate of loktak lake |work=e-pao.net |access-date=1 September 2015 }}</ref> উপত্যকাটো উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ ঢাল খাইছে। পৰ্বতমালাবোৰে মধ্যমীয়া জলবায়ুৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত উত্তৰ দিশৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাত বাধা দিয়ে আৰু ঘূৰ্ণীবতাহৰ ধুমুহা বন্ধ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2002 |title=South Asia - A Climatological Study Volume II: Continental South Asia |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA406961.pdf |access-date=January 6, 2024}}</ref> ৰাজ্যখনৰ উত্তৰে ভাৰতৰ নাগালেণ্ড, দক্ষিণে মিজোৰাম, পশ্চিমে অসম আৰু পূবে ম্যানমাৰৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক সীমান্ত আছে।<ref name="HG">{{Cite web |date=2024-01-06 |title=Manipur {{!}} History, Government, Map, Capital, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Manipur |access-date=2024-01-06 |website=www.britannica.com }}</ref> [[File:Landscape of Manipur1.jpg|thumb|right|A tree amid Manipur hills.]] ৰাজ্যখনৰ চাৰিটা প্ৰধান নদী অৱবাহিকা আছে: পশ্চিমে বৰাক নদী অৱবাহিকা (বৰাক উপত্যকা), মধ্য মণিপুৰৰ মণিপুৰ নদী অৱবাহিকা, পূবে ইউ নদী অৱবাহিকা আৰু উত্তৰে লানে নদী অৱবাহিকাৰ এটা অংশ।<ref>[http://www.manenvis.nic.in/stateprofile1.pdf Haokip, Shri Ngamthang (2007) "Basine Delineation Map of Manipur"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090326174634/http://www.manenvis.nic.in/stateprofile1.pdf |date=26 March 2009 }}, ''Profile on State of Environment Report of Manipur, 2006–07'', Ministry of Environment and Forests, Manipur, p. 4</ref> বৰাক আৰু মণিপুৰ নদী অৱবাহিকাৰ জলসম্পদ প্ৰায় ১.৮৪৮৭ মহম (লাখ হেক্টৰ মিটাৰ)। ৰাজ্যখনৰ সামগ্ৰিক পানীৰ বেলেঞ্চ বাৰ্ষিক পানী বাজেটত ০.৭২৩৬ মেহাম।<ref>{{cite news |title=Irrigation And Water Management |author=Government of Manipur |url=http://www.manipur.nic.in/planning/DraftMSDR/Draft_SDR_pdf/Chapter%207_irrigation.pdf |access-date=31 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626213235/http://manipur.nic.in/planning/DraftMSDR/Draft_SDR_pdf/Chapter%207_Irrigation.pdf |archive-date=26 June 2011 |df=dmy-all |archivedate=26 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626213235/http://manipur.nic.in/planning/DraftMSDR/Draft_SDR_pdf/Chapter%207_Irrigation.pdf |deadurl=yes }}</ref> (তুলনামূলকভাৱে ভাৰতত বছৰি ৪০০ মেহাম বৰষুণ হয়।<ref>{{cite news |title=The Arithmetic of Water in India |author=Centre for Science and Environment (India) |url=http://www.rainwaterharvesting.org/Solution/Water-Arithmetic.htm |access-date=31 October 2010}}</ref>) মণিপুৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৰাক নদীৰ উৎপত্তি মণিপুৰ পাহাৰৰ পৰা আৰু ইয়াৰ লগত ইৰাং, মাকু, টুইভাই আদি উপনৈয়ে সংযুক্ত হৈ আছে। টুইৱাইৰ সৈতে সংযোগ হোৱাৰ পিছত বৰাক নদী উত্তৰ দিশলৈ ঘূৰি অসম ৰাজ্যৰ সীমা গঠন কৰি, তাৰ পিছত লক্ষীপুৰৰ ঠিক ওপৰত কাছাৰ অসমত প্ৰৱেশ কৰে। মণিপুৰ নদী অৱবাহিকাত আঠখন প্ৰধান নদী আছে: মণিপুৰ, ইম্ফল, ইৰিল, নামবুল, চেকমাই, চাকপি, থৌবাল আৰু খুগা। এই সকলোবোৰ নদীৰ উৎপত্তি চাৰিওফালৰ পাহাৰৰ পৰা।<ref name="GW">{{Cite journal |last1=Kshetrimayum |first1=K. S. |last2=Laishram |first2=Premananda |date=2020-10-01 |title=Assessment of surface water and groundwater interaction using hydrogeology, hydrochemical and isotopic constituents in the Imphal river basin, Northeast India |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352801X19303030 |journal=Groundwater for Sustainable Development |volume=11 |pages=100391 |doi=10.1016/j.gsd.2020.100391 |bibcode=2020GSusD..1100391K |issn=2352-801X|url-access=subscription }}</ref> ==ফ্ল'ৰা== [[File:Hill Slope.JPG|thumb|পাহাৰৰ তলত কাৰ্পেট কৰা ফুল]] প্ৰাকৃতিক গছ-গছনিয়ে প্ৰায় ১৭,৪১৮ কিলোমিটাৰ বৰ্গফুল (৬,৭২৫ বৰ্গমাইল)[90] বা ৰাজ্যখনৰ মুঠ ভৌগোলিক আয়তনৰ ৭৭.২% অঞ্চল দখল কৰে আৰু ই চুটি আৰু ওখ ঘাঁহ, নল আৰু বাঁহ, আৰু গছ-গছনিৰে গঠিত। মণিপুৰৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ বনাঞ্চল সুৰক্ষিত: ৮.৪২% বনাঞ্চল সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ অধীনত, আৰু ২৩.৯৫% সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ অধীনত।<ref name="FD">{{Cite web |title=FOREST DEPARTMENT, GOVERNMENT OF MANIPUR |url=https://monitoring.manipurforest.gov.in/Main/AboutUs |access-date=January 6, 2024 |archivedate=January 6, 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240106231255/https://monitoring.manipurforest.gov.in/Main/AboutUs |deadurl=yes }}</ref> মণিপুৰত ছয়টা প্ৰধান বনাঞ্চল, আৰু ১০টা উপপ্ৰকাৰ। ৰাজ্যখনৰ বন বিভাগৰ মতে ছয়টা প্ৰধান বন প্ৰকাৰৰ ভিতৰত ক্ৰান্তীয় ভিজা চিৰসেউজ বনাঞ্চল, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী বনাঞ্চল, উপ-গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় পাইন বনাঞ্চল, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় শুকান পৰ্ণপাতী বনাঞ্চল, মণ্টেন ভিজা নাতিশীতোষ্ণ বনাঞ্চল আৰু উপ-আলপাইন বনাঞ্চল অন্যতম।<ref name="FD" /> [[চেগুন]], [[পাইন]], ওক, উনিংথৌ, লেইহাও, [[বাঁহ]], বেতৰ অৰণ্য আছে। পাহাৰীয়া অঞ্চলত [[ৰবৰ]], [[চাহ]], [[কফি]], [[কমলা]], [[ইলাচি]] আদি খেতি কৰা হয়। মণিপুৰীসকলৰ বাবে [[চাউল]] এক প্ৰধান খাদ্য। ==জলবায়ু== মণিপুৰৰ জলবায়ু অঞ্চলটোৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ দ্বাৰা বহু পৰিমাণে প্ৰভাৱিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৭৯০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত মণিপুৰ চাৰিওফালৰ পৰা পাহাৰৰ মাজত সোমাই আছে। ভাৰতৰ এই উত্তৰ-পূব কোণত সাধাৰণতে মৰমলগা জলবায়ু উপভোগ কৰা হয় যদিও শীতকাল ঠাণ্ডা হ’ব পাৰে। গ্ৰীষ্মকালত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৩২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৯০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)। আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহটো জানুৱাৰী, আৰু আটাইতকৈ উষ্ণ জুলাই। ==সংস্কৃতি== মণিপুৰ মণিপুৰী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ বাবে বিখ্যাত। ই ভাৰতৰ প্ৰধান আঠটা শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ অন্তৰ্গত। প্ৰাচীনকালত এই ৰাজ্যখন [[গান্ধৰ্ব]]ৰ দেশ বুলি খ্যাত আছিল। মণিপুৰ গীত মাতৰ বাবে অতি বিখ্যাত। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://manipur.gov.in Manipur Official Website মণিপুৰৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * [http://www.umrodelhi.org United Manipur Researcher's Organisation,Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218082058/http://umrodelhi.org/ |date=2014-12-18 }} * [http://www.e-pao.net E-Pao! Complete e-platform for Manipuris] * [http://www.e-pao.net/channel.asp?what=manipur E-Pao Manipur channel] * [http://www.kanglaonline.com/ Kangla Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407115424/http://kanglaonline.com/ |date=2014-04-07 }} * [http://www.mapzones.com/maps/india/manipur.php Manipur Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114135649/http://www.mapzones.com/maps/india/manipur.php |date=2011-11-14 }} * [http://www.manipuronline.com/ Manipur Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515170839/http://www.manipuronline.com/ |date=2008-05-15 }} * [http://manipur.nic.in/ Official website of the Government of Manipur] * [http://manipuronline.tripod.com/ ManipurOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513104837/http://manipuronline.tripod.com/ |date=2008-05-13 }} * [http://manipurfreedom.org/ Manipur Freedom: Iron sharmila Channu's Hungerfast against AFSPA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215140707/http://manipurfreedom.org/ |date=2008-02-15 }} * [http://themanipurpage.tripod.com/history/puwarimeitei.html Manipur History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131053252/http://themanipurpage.tripod.com/history/puwarimeitei.html |date=2010-01-31 }} * [http://www.sinlung.com Voice of Northeast India] * [http://www.discoverne.com/manipur.html Manipur - Culture and Heritage] * [http://www.thesangaiexpress.com The Sangai Express - Manipur's main English Newspaper web site] * [http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=MeiteiMayek.meetei_mayek_Poems.html../ Poetry in Manipuri - Meitei Mayek] * [http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=8797972 "A safe house for dangerous men"] * [http://www.e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=manipur.Ethnic_Races_Manipur.html.. Ethnic Races/People of Manipur] {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{উত্তৰ পূব ভাৰত}} [[শ্ৰেণী:পোখালি (ভাৰত)]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:সাতভনী ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ পূব ভাৰত]] [[ শ্ৰেণী:মণিপুৰ]] hwvjc0tz9jsia3wi4wpziepngtkqaeq 0 10529 605231 425272 2026-05-08T04:37:01Z Ananya Taye 28065 605231 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = হেম সৰস্বতী | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১৪-১৫ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ, হৰগৌৰী-সংবাদ | spouse = | influences = | influenced = }} '''হেম সৰস্বতী''' এজন মধ্যযুগীয় প্ৰাক-বৈষ্ণৱ যুগৰ অসমীয়া কবি৷ কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত তেওঁ "প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ" আৰু "হৰগৌৰী-সংবাদ" নামৰ দুখন কাব্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে৷<ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> ==আত্ম পৰিচয়== হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ "প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ" আৰু "হৰগৌৰী-সংবাদ" নামৰ কাব্য গ্ৰন্থ দুখনত নিজৰ আত্ম পৰিচয় দিছে৷ কিন্তু দুয়োখনৰ মাজত কিছু প্ৰভেদ দেখা যায়৷ ''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' অনুসৰি- কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷<br /> তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷<br /> তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷<ref name=sarma></ref> '''হৰগৌৰী-সংবাদ''' অনুসৰি- ভূপ দুলৰ্ভনাৰায়ণ পাত্ৰপশুপতিসুত সৰ্বশাস্ত্ৰে পণ্ডিত সুজান৷<br /> তাহান তনয় চাৰি ধনঞ্জয় আদি কৰি, ধ্ৰুৱ ভৈল কুলত প্ৰধান৷৷<br /> অপৰ হেমন্ত কৰি হৰগৌৰীপদ সেৱি হেমসৰস্বতী ভৈল নাম৷<ref name=sarma></ref> ইয়াৰপৰা জানিব পৰা দেউতাকৰ নাম 'পশুপতি' আৰু 'ৰুদ্ৰসৰস্বতী' একেজন মানুহ বুলিয়েই ঠাৱৰ কৰা হৈছে। হৰগৌৰী সংবাদত হেম সৰস্বতীৰ আন নাম 'হেমন্ত' বুলিও কোৱা হৈছে।<ref name="sarma2">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যত দৃষ্টিপাত | publisher=শান্তিৰঞ্জন দে', বীণা লাইব্ৰেৰী | author=ড: হেমন্তকুমাৰ শৰ্মা | authorlink=| year=১৯৯৭ | location=গুৱাহাটী | pages=৬৫-৬৬}}</ref> হেম সৰস্বতী পুৰুষানুক্ৰমে পণ্ডিত বংশৰ ল'ৰা আছিল৷ বাপেক ৰুদ্ৰসৰস্বতীও সংস্কৃতজ্ঞ আছিল৷ 'সৰস্বতী' উপাধিটো পাণ্ডিত্যসূচক। ==কাব্যপুথি== হেম সৰস্বতীয়ে বামন-পুৰাণৰ পৰা এশ পদবিশিষ্ট "প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ" ৰচনা কৰিছিল৷ ইয়াত দানৱৰাজ হিৰণ্যকশিপুৰে পুতেক প্ৰহ্লাদক বিষ্ণুভক্তিৰ বাবে কৰা অত্যাচাৰ আৰু শেষত নৰসিংহৰূপী বিষ্ণুৰ হাতত হিৰণ্যকশিপুৰ বধৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। মাজে মাজে কাব্যখনত বিষ্ণু-ভক্তিৰ মাহাত্ম্য আৰু তত্বমূলক উপদেশ আছে। সেইবাবে 'প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ'ক ''"প্ৰথম অসমীয়া বৈষ্ণৱ গ্ৰন্থ"'' বুলি [[কালিৰাম মেধি]]য়ে অভিমত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="sarma2"/> আনহাতে ৮৯৯ টা পদবিশিষ্ট "হৰগৌৰী-সংবাদ"ত [[কালিকা পুৰাণ]], কুমাৰ সম্ভৱ, নৃসিংহ পুৰাণ আদি গ্ৰন্থৰ প্ৰভাৱ পৰিছে৷<ref name="sarma2"/> ইয়াত তাৰকাসুৰৰ অত্যাচাৰ, শিৱৰ তপস্যা, মদন ভষ্ম, হৰ-পাৰ্বতীৰ বিবাহ, কাৰ্তিকৰ জন্ম আদিৰ বৰ্ণনা আছে। এইখন পুথি কবিৰ পৰিণত বয়সৰ ৰচনা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=sarma></ref> ==তথ্যসূত্ৰ== <references /> ==বৰ্হি সংযোগ== * [http://www.vedanti.com/News/prevaishnavite.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020154/http://www.vedanti.com/News/prevaishnavite.htm |date=2016-03-05 }} Pre-Vaishnavite era of Assamese literature [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] f153ngxsbzu1g9vxie1kmyf9bx1oipv 0 10531 605232 425273 2026-05-08T04:39:08Z Ananya Taye 28065 605232 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | birth_date = ১৪-১৫ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ, লৱ-কুশৰ যুদ্ধ | spouse = | influences = | influenced = }} মধ্যযুগীয় অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম৷ তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা [[দুৰ্লভনাৰায়ণ]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল৷ এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন হৈছে - [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]], [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]] আৰু [[তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ]]<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref> ==আত্ম পৰিচয়== 'বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ' (বব্ৰুবাহ পৰ্ব) কাব্যখনিৰ ভণিতাত তেওঁ নিজৰ আত্মপৰিচয় এনেদৰে দিছে : <poem> জয় জয় নৃপবৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ ৰজা কামাখ্যা গোঁসানী দেন্ত বৰ। সপুত্ৰ সবান্ধৱে নিতে সবান্ধৱে মনোনীতে জীৱন্তোক সহস্ৰ বত্সৰ।৷ তাহান ৰাজ্যত গত সৰ্বজন মনোনীত অশ্বমেধ পদমধ্যে সাৰ। বিপ্ৰ হৰিহৰ কবি হৰিৰ চৰণ সেৱি পদবন্ধে কৰিলো প্ৰচাৰ।৷<ref name=sarma></ref> </poem> মাথোঁ হৰিবৰ বিপ্ৰই নহয়, [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[কবিৰত্ন সৰস্বতী]] আদিয়েও কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ কথা লিখিছে। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ==সাহিত্যৰ ভাষা== হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন৷ কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে৷<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। তেওঁৰ ভাষাৰ বিষয় ড° মহেশ্বৰ নেওগে লিখিছে- ''"হৰিবৰৰ ভাষা আৰু ৰচনাশৈলী সহজ আৰু সৰল। জতুৱা খণ্ডবাক্যৰ প্ৰয়োগত তেওঁক প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ ভিতৰত [[মাধৱ কন্দলি]]ৰ পাছতে ধৰিব লাগিব। তেওঁ পদ, দুলড়ি আৰু ছবিছন্দ মাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে আন প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ দৰেই। অকল প্ৰাক্‌শংকৰী কবি বুলিয়েই নহয়, ৰচনাৰ সাধাৰণ সৌষ্ঠৱৰ গুণতো হৰিবৰ বিপ্ৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন ডাঙৰ কবি।"''<ref name="নেওগ"/> ==লগতে চাওক== * [[অসমীয়া সাহিত্য]] * [[অসমীয়া ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] {{wikisource author|হৰিহৰ বিপ্ৰ}} fo2g1f7x1oaomccc0itx37yo2l589pi 605286 605232 2026-05-08T08:14:31Z Ananya Taye 28065 /* */ 605286 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | birth_date = ১৪-১৫ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ, লৱ-কুশৰ যুদ্ধ | spouse = | influences = | influenced = }} মধ্যযুগীয় অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম৷ তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা [[দুৰ্লভনাৰায়ণ]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল৷ এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন হৈছে - [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]], [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]] আৰু [[তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ]]<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref> ==আত্ম পৰিচয়== 'বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ' (বব্ৰুবাহ পৰ্ব) কাব্যখনিৰ ভণিতাত তেওঁ নিজৰ আত্মপৰিচয় এনেদৰে দিছে : <poem> জয় জয় নৃপবৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ ৰজা কামাখ্যা গোঁসানী দেন্ত বৰ। সপুত্ৰ সবান্ধৱে নিতে সবান্ধৱে মনোনীতে জীৱন্তোক সহস্ৰ বত্সৰ।৷ তাহান ৰাজ্যত গত সৰ্বজন মনোনীত অশ্বমেধ পদমধ্যে সাৰ। বিপ্ৰ হৰিহৰ কবি হৰিৰ চৰণ সেৱি পদবন্ধে কৰিলো প্ৰচাৰ।৷<ref name=sarma></ref> </poem> মাথোঁ হৰিবৰ বিপ্ৰই নহয়, [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[কবিৰত্ন সৰস্বতী]] আদিয়েও কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ কথা লিখিছে। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ==সাহিত্যৰ ভাষা== হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন৷ কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে৷<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। তেওঁৰ ভাষাৰ বিষয় ড° মহেশ্বৰ নেওগে লিখিছে- ''"হৰিবৰৰ ভাষা আৰু ৰচনাশৈলী সহজ আৰু সৰল। জতুৱা খণ্ডবাক্যৰ প্ৰয়োগত তেওঁক প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ ভিতৰত [[মাধৱ কন্দলি]]ৰ পাছতে ধৰিব লাগিব। তেওঁ পদ, দুলড়ি আৰু ছবিছন্দ মাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে আন প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ দৰেই। অকল প্ৰাক্‌শংকৰী কবি বুলিয়েই নহয়, ৰচনাৰ সাধাৰণ সৌষ্ঠৱৰ গুণতো হৰিবৰ বিপ্ৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন ডাঙৰ কবি।"''<ref name="নেওগ"/> ==লগতে চাওক== * [[অসমীয়া সাহিত্য]] * [[অসমীয়া ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] {{wikisource author|হৰিহৰ বিপ্ৰ}} 64urzsfb7nz2gvqubw415mg00g6djcs 605291 605286 2026-05-08T08:19:44Z Ananya Taye 28065 /* */ 605291 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = হৰিবৰ বিপ্ৰ | birth_date = ১৪-১৫ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ, লৱ-কুশৰ যুদ্ধ | spouse = | influences = | influenced = }} মধ্যযুগীয় অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম৷ তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল৷ এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন হৈছে - [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]], [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]] আৰু [[তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ]]<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref> ==আত্ম পৰিচয়== 'বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ' (বব্ৰুবাহ পৰ্ব) কাব্যখনিৰ ভণিতাত তেওঁ নিজৰ আত্মপৰিচয় এনেদৰে দিছে : <poem> জয় জয় নৃপবৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ ৰজা কামাখ্যা গোঁসানী দেন্ত বৰ। সপুত্ৰ সবান্ধৱে নিতে সবান্ধৱে মনোনীতে জীৱন্তোক সহস্ৰ বত্সৰ।৷ তাহান ৰাজ্যত গত সৰ্বজন মনোনীত অশ্বমেধ পদমধ্যে সাৰ। বিপ্ৰ হৰিহৰ কবি হৰিৰ চৰণ সেৱি পদবন্ধে কৰিলো প্ৰচাৰ।৷<ref name=sarma></ref> </poem> মাথোঁ হৰিবৰ বিপ্ৰই নহয়, [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[কবিৰত্ন সৰস্বতী]] আদিয়েও কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ কথা লিখিছে। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ==সাহিত্যৰ ভাষা== হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন৷ কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে৷<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। তেওঁৰ ভাষাৰ বিষয় ড° মহেশ্বৰ নেওগে লিখিছে- ''"হৰিবৰৰ ভাষা আৰু ৰচনাশৈলী সহজ আৰু সৰল। জতুৱা খণ্ডবাক্যৰ প্ৰয়োগত তেওঁক প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ ভিতৰত [[মাধৱ কন্দলি]]ৰ পাছতে ধৰিব লাগিব। তেওঁ পদ, দুলড়ি আৰু ছবিছন্দ মাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে আন প্ৰাক্‌শংকৰী কবিসকলৰ দৰেই। অকল প্ৰাক্‌শংকৰী কবি বুলিয়েই নহয়, ৰচনাৰ সাধাৰণ সৌষ্ঠৱৰ গুণতো হৰিবৰ বিপ্ৰ অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন ডাঙৰ কবি।"''<ref name="নেওগ"/> ==লগতে চাওক== * [[অসমীয়া সাহিত্য]] * [[অসমীয়া ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] {{wikisource author|হৰিহৰ বিপ্ৰ}} sz8sdat9239vj4qztjxrce66ue40xi8 0 10532 605287 425274 2026-05-08T08:15:23Z Ananya Taye 28065 /* */ 605287 wikitext text/x-wiki {{Assam bio stub}} {{Infobox writer | name = কবিৰত্ন সৰস্বতী | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = আনুমানিক চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = কৈলাশ বৰ্ণনা | spouse = | influences = | influenced = }} '''কবিৰত্ন সৰস্বতী''' ({{lang-en|Kabiraj Chakravarty, আনুমানিক ১৫ শতিকা}}) কমতা ৰজা ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ সময়ৰ কবি আছিল। বৰপেটা অঞ্চলৰ 'ছোটশিলা' নামে গাঁৱত জন্ম হৈছিল। পিতৃ আছিল কায়স্থ কুলৰ চক্ৰপাণি শিকদাৰ। চক্ৰপাণি শিকদাৰ ৰজা [[দুৰ্লভনাৰায়ণ]]ৰ প্ৰিয়পাত্ৰ আছিল। আৰু পুত্ৰ কবিৰত্ন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ সমসাময়িক আছিল। কৱিয়ে মহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ 'জয়দ্ৰথ বধ' অনুপৰ্বৰ ভাঙনি কৰিছিল। [[মাধৱদেৱ]]ৰ ভাগিনীয়েক [[ৰামচৰণ ঠাকুৰ]] কৱিৰত্নৰ বংশধৰ।<ref name="shiv">{{cite book | title=অসমীয়া জীৱনী অভিধান | publisher=চ'ফিয়া প্ৰেছ এণ্ড পাব্লিচাৰ্ছ প্ৰা: লি:, গুৱাহাটী | author=বৰ্মন, শিৱনাথ | year=২০০০ | pages=৪৭}}</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=[[অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত]] | publisher=প্ৰকাশক- প্ৰতিমা দেৱী | author=সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা | year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৫-৫৬}}</ref> কবিৰত্ন সৰস্বতীৰ বংশধৰ হ'ল [[মাধৱদেৱ]]ৰ ভাগিনীয়েক [[ৰামচৰণ ঠাকুৰ]]। কবিৰত্ন সৰস্বতীৰ পৰা ৰামচৰণ ঠাকুৰলৈ সাত পুুৰুষৰ ব্যৱধান আছে বুুলি জানিব পৰা যায়।<ref name="sarma" /> ==সাহিত্যিক পৰিচয়== কবিৰত্ন সৰস্বতীয়ে [[মহাভাৰত]]ৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ জয়দ্ৰথ বধৰ কাহিনীটো কাব্য আকাৰেৰে বৰ্ণনা কৰিছে৷ [[অসমীয়া সাহিত্য]]ৰ চানেকীৰ প্ৰথম খণ্ডত উদ্ধৃত কৰা 'কৈলাশ বৰ্ণনা' অংশটোৰ পৰা তেওঁ কাব্য প্ৰতিভাৰ উমান পাব পাৰি৷<ref name="sarma" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] fwxl1xrazh14hsiayd7g6659pdaynjc 605288 605287 2026-05-08T08:15:36Z Ananya Taye 28065 /* */ 605288 wikitext text/x-wiki {{Assam bio stub}} {{Infobox writer | name = কবিৰত্ন সৰস্বতী | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = আনুমানিক চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকা | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = কবি | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = কৈলাশ বৰ্ণনা | spouse = | influences = | influenced = }} '''কবিৰত্ন সৰস্বতী''' ({{lang-en|Kabiraj Chakravarty, আনুমানিক ১৫ শতিকা}}) কমতা ৰজা ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ সময়ৰ কবি আছিল। বৰপেটা অঞ্চলৰ 'ছোটশিলা' নামে গাঁৱত জন্ম হৈছিল। পিতৃ আছিল কায়স্থ কুলৰ চক্ৰপাণি শিকদাৰ। চক্ৰপাণি শিকদাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰিয়পাত্ৰ আছিল। আৰু পুত্ৰ কবিৰত্ন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ সমসাময়িক আছিল। কৱিয়ে মহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ 'জয়দ্ৰথ বধ' অনুপৰ্বৰ ভাঙনি কৰিছিল। [[মাধৱদেৱ]]ৰ ভাগিনীয়েক [[ৰামচৰণ ঠাকুৰ]] কৱিৰত্নৰ বংশধৰ।<ref name="shiv">{{cite book | title=অসমীয়া জীৱনী অভিধান | publisher=চ'ফিয়া প্ৰেছ এণ্ড পাব্লিচাৰ্ছ প্ৰা: লি:, গুৱাহাটী | author=বৰ্মন, শিৱনাথ | year=২০০০ | pages=৪৭}}</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=[[অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত]] | publisher=প্ৰকাশক- প্ৰতিমা দেৱী | author=সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা | year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৫-৫৬}}</ref> কবিৰত্ন সৰস্বতীৰ বংশধৰ হ'ল [[মাধৱদেৱ]]ৰ ভাগিনীয়েক [[ৰামচৰণ ঠাকুৰ]]। কবিৰত্ন সৰস্বতীৰ পৰা ৰামচৰণ ঠাকুৰলৈ সাত পুুৰুষৰ ব্যৱধান আছে বুুলি জানিব পৰা যায়।<ref name="sarma" /> ==সাহিত্যিক পৰিচয়== কবিৰত্ন সৰস্বতীয়ে [[মহাভাৰত]]ৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ জয়দ্ৰথ বধৰ কাহিনীটো কাব্য আকাৰেৰে বৰ্ণনা কৰিছে৷ [[অসমীয়া সাহিত্য]]ৰ চানেকীৰ প্ৰথম খণ্ডত উদ্ধৃত কৰা 'কৈলাশ বৰ্ণনা' অংশটোৰ পৰা তেওঁ কাব্য প্ৰতিভাৰ উমান পাব পাৰি৷<ref name="sarma" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 0ldepg4tz3zpj6964znjf9xnlnoo9dj 0 22002 605213 605064 2026-05-08T02:11:16Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605213 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপি সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> |<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] [[File:The warring states map.jpg|thumb|wrring states map]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পৱিত্ৰ আচাৰিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰপৰা ভূ-খণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। [[File:Great Westward Migration.png|thumb|Great Westward Migration]] ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰপৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পৱিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পৱিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। [[File:Ahom insignia plain.svg|thumb|right|200px|আহোম সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজচিহ্ন]] ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। [[File:Xorai worship.webp|thumb|xorai worship in namghor]] == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰপৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰপৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰপৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> gc3ynx57ngr4lom1q5ps4lr1gm5al1b 0 26832 605128 605035 2026-05-07T12:49:55Z Ananya Taye 28065 605128 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/থুৰীয়া(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), শৰাই/মাইহাং (ফোন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি (কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ আঙঠি (খোপ-খাম), সোণৰ তোম (লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু (মাউ-খাম), সোণৰ জুনুকা (খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] qb098ure7b6y4r0k738vbgfkv43jw13 605137 605128 2026-05-07T13:15:47Z Ananya Taye 28065 /* নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ */ 605137 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/থুৰীয়া(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), বিচনা (থা), ৰুপৰ কপালি (কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি (কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ আঙঠি (খোপ-খাম), সোণৰ তোম (লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু (মাউ-খাম), সোণৰ জুনুকা (খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 002urwza264mh1a2jf94shgvwdgwmev 605182 605137 2026-05-07T15:29:04Z Ananya Taye 28065 /* নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ */ 605182 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/থুৰীয়া(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা (থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি (কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ আঙঠি (খোপ-খাম), সোণৰ তোম (লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু (মাউ-খাম), সোণৰ জুনুকা (খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] lcnj26uoq4mbrtymqpl9qnusp3iimg0 605183 605182 2026-05-07T15:51:28Z Ananya Taye 28065 /* নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ */ 605183 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/থুৰীয়া(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা (থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি (কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি (খোপ-খাম), সোণৰ তোম (লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু (মাউ-খাম), সোণৰ জুনুকা (খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] hkc50jqrj69h1o4wp8zcv78u2y1j6bl 605188 605183 2026-05-07T16:44:51Z Ananya Taye 28065 /* নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ */ 605188 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 9o9lulx2hq947b4t3txalzv1ilvxstq 605312 605188 2026-05-08T11:15:20Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয় */ Added content 605312 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি বৰ-কামৰূপ গঠন কৰিছিল। এই কথা ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে, {{quote|"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya/Sadiya as in Assamese chronicles, and the western region of Kamatapura seem to have been politically connected, and the same king Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both the regions."}} ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 925wordvij38bw87mccu2925sg2n2ph 605313 605312 2026-05-08T11:16:45Z Ananya Taye 28065 605313 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। এই কথা ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে, {{quote|"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya/Sadiya as in Assamese chronicles, and the western region of Kamatapura seem to have been politically connected, and the same king Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both the regions."}} ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] g8ggtt7e34c4gxk61dgygglv9j70jxr 605314 605313 2026-05-08T11:17:43Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয় */ 605314 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] srgz6e1ucdiw1jpwtvjhwbka0l3f0if 0 29713 605178 604755 2026-05-07T15:11:30Z Kandarpajit Kallol 6257 605178 wikitext text/x-wiki ==অসম সম্পৰ্কীয়== *ইংৰাজী ৱেবছাইট: **'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' **'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]''' **'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' **'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]''' ==অসমীয়া ৱিকি== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]] || [https://as.m.wikipedia.org as.wikipedia.org ] || তথ্যকোষ |- | [[অসমীয়া ৱিকিউৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || মুক্ত পুথিভঁৰাল |- | [[ৱিকিমিডিয়া কমন্স]] || [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/বেটুপাত commons.wikimedia.org] || আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল |- | [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] || [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] || উদ্ধৃতি ভঁৰাল |- | [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || |- | [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] || |} ==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |} ==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]] |- | মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]] |} ==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[মুনীন বৰকটকী]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.muninbarkotoki.org/ muninbarkotoki.org]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]] |} ==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক== ===বিশ্বকোষ=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org] |- | অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] |} ===অনলাইন অভিধান=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- |আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি |[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in] |[[আহোম ভাষা|আহোম]] |- |এংল'-বড়ো ডিক্সনেৰি |[https://anglo-bodo-dictionary.com/ anglo-bodo-dictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240427015747/https://www.anglo-bodo-dictionary.com/ |date=2024-04-27 }} |[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] |- | [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]] || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]] |} ===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===বিনামূলীয়া ই-বুক=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা |- | অসমীয়া [[ৱিকি উৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] || [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] |- | এচামিচ বুকচ্ এপ্|| [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | প্ৰচেষ্টা || [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | সাৰথি || [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- |- | আকাংক্ষা (অসমীয়া ব্ল'গৰ তালিকা)|| [https://akansya.blogspot.com/p/blog-page.html?m=1 akansya.blogspot.com] || [[ইংৰাজী]] |- | [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===অন্যান্য ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা |- | অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |- | টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} || লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |} ==মনোৰঞ্জনমূলক== ===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] || [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/<br/> AIR Assamese] |- | আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/<br/> AIR Guwahati Pragjyotishpur] |- | এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' || [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio] |- | জুবিন এফ.এম. || [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM] |- | ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.<ref>[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]</ref> || [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/<br/> Radio Gup-Shup] |- | ৰেডিঅ' ৱাও শিলচৰ || [https://www.radioline.co/en/radios/radio_wow radioline.co/<br/> Radio Wow Silchar] <br/> |} ===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | গীত সংকলন || [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com] |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] || [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া |- | [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] || [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া |- | [[ৰামধেনু (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰামধেনু]] || [https://youtube.com/@ramdhenutv227?si=wNwSxTalhzXFKTRC Ramdhenu TV]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || অসমীয়া |- | [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] || [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া |- | স্পন্দন || [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া |- |} ==শিক্ষামূলক== ===বাতৰি কাকত=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | জিজ্ঞাস|| [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া |- |} ===ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! মাধ্যম |- | ই-শিক্ষা|| [https://aeshiksha.blogspot.com/?m=0 E-Siksha] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন|| অসমীয়া |- | ডেইলী আসাম|| [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, বাংলা |- | দেৱ লাইব্ৰেৰী|| [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম|| [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া |- | কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম || [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া |- |} ==সংবাদভিত্তিক== ===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী=== {{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}} '''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :''''' {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা) |- | অসম আদিত্য<ref>{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}</ref> || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০ |- | [[অসমীয়া খবৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[দৈনিক গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.ganaadhikar.com/ epaper.ganaadhikar.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০ |- | [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी, The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]] || [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ <br/> ১২ <br/> ১২ <br/> ৮ || ৯.০০ <br/> ১০.০০ <br/> ৫.০০ <br/> ২.০০ |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০ |- | दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | গণস্তম্ভ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://ganastambha.in/ ganastambha.in] || সাপ্তাহিক || ৮ || ৭.০০ |- | অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || |} ===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ |- | অসম খবৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://asomkhobor.com/ asomkhobor.com] || নিউজ ৱেব |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://asombarta.com/home-as/ asombarta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240309212749/https://asombarta.com/home-as/ |date=2024-03-09 }} || নিউজ ৱেব |- | [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | এন.বি. নিউজ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.nbnewstv.com/ nbnewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314105806/https://www.nbnewstv.com/ |date=2024-03-14 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dy365.in/assamese/ dy365.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230726054316/http://dy365.in/assamese/ |date=2023-07-26 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব |- | [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব |- | Asom Barta || [[ইংৰাজী]] || [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব |- | Assam Times|| [[ইংৰাজী]] || [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব |- | EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব |-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] || [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] || [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] || [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | North East Times || [[ইংৰাজী]] || [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব |- | [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] || [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | Prime News TV<ref>[https://www.justdial.com/Guwahati/Prime-News-Assam-Sachivalaya/9999PX361-X361-130227135821-J7R7_BZDET Justdial.com (Prime News TV)]</ref><ref>[https://www.tradeindia.com/prime-news-4993570/ tradeindia.com (Prime News TV)]</ref>|| [[ইংৰাজী]] || [http://www.primenewstv.com/ primenewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009041935/http://www.primenewstv.com/ |date=2012-10-09 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] || [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ<ref>[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]</ref> || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব |- | दैनिक पूर्वोदय<ref>[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]</ref> || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[আছাম টক্‌ছ]] || [https://youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 Assam Talk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119225623/https://www.youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 |date=2025-01-19 }} || অসমীয়া |- | এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী|| [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া |- | [[এন কে টিভি]] || [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া |- | এন বি নিউজ || [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া |- | এন ডি ২৪ || [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া |- | কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম || [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া |- | টাইম ৮ অসম|| [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া |- | ডী ডী নিউজ অসমীয়া|| [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া |- | নৰ্থ ইষ্ট লাইভ || [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া |- | [[নিউজ লাইভ]] || [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া |- | প্ৰথম খবৰ ২৪×৭|| [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া |- | [[প্ৰতিদিন টাইম]] || [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া |- |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]] [[শ্ৰেণী:আলোচনী]] [[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]] qs3vwg5ygi450qvl6uuhwe3r0vymtys 605179 605178 2026-05-07T15:13:27Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ব্যক্তি সম্পৰ্কীয় */ 605179 wikitext text/x-wiki ==অসম সম্পৰ্কীয়== *ইংৰাজী ৱেবছাইট: **'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' **'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]''' **'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' **'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]''' ==অসমীয়া ৱিকি== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]] || [https://as.m.wikipedia.org as.wikipedia.org ] || তথ্যকোষ |- | [[অসমীয়া ৱিকিউৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || মুক্ত পুথিভঁৰাল |- | [[ৱিকিমিডিয়া কমন্স]] || [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/বেটুপাত commons.wikimedia.org] || আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল |- | [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] || [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] || উদ্ধৃতি ভঁৰাল |- | [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || |- | [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] || |} ==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |} ==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]] |- | মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]] |} ==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]] |} ==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক== ===বিশ্বকোষ=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org] |- | অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] |} ===অনলাইন অভিধান=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- |আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি |[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in] |[[আহোম ভাষা|আহোম]] |- |এংল'-বড়ো ডিক্সনেৰি |[https://anglo-bodo-dictionary.com/ anglo-bodo-dictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240427015747/https://www.anglo-bodo-dictionary.com/ |date=2024-04-27 }} |[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] |- | [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]] || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]] |} ===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===বিনামূলীয়া ই-বুক=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা |- | অসমীয়া [[ৱিকি উৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] || [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] |- | এচামিচ বুকচ্ এপ্|| [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | প্ৰচেষ্টা || [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | সাৰথি || [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- |- | আকাংক্ষা (অসমীয়া ব্ল'গৰ তালিকা)|| [https://akansya.blogspot.com/p/blog-page.html?m=1 akansya.blogspot.com] || [[ইংৰাজী]] |- | [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===অন্যান্য ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা |- | অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |- | টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} || লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |} ==মনোৰঞ্জনমূলক== ===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] || [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/<br/> AIR Assamese] |- | আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/<br/> AIR Guwahati Pragjyotishpur] |- | এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' || [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio] |- | জুবিন এফ.এম. || [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM] |- | ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.<ref>[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]</ref> || [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/<br/> Radio Gup-Shup] |- | ৰেডিঅ' ৱাও শিলচৰ || [https://www.radioline.co/en/radios/radio_wow radioline.co/<br/> Radio Wow Silchar] <br/> |} ===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | গীত সংকলন || [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com] |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] || [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া |- | [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] || [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া |- | [[ৰামধেনু (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰামধেনু]] || [https://youtube.com/@ramdhenutv227?si=wNwSxTalhzXFKTRC Ramdhenu TV]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || অসমীয়া |- | [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] || [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া |- | স্পন্দন || [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া |- |} ==শিক্ষামূলক== ===বাতৰি কাকত=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | জিজ্ঞাস|| [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া |- |} ===ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! মাধ্যম |- | ই-শিক্ষা|| [https://aeshiksha.blogspot.com/?m=0 E-Siksha] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন|| অসমীয়া |- | ডেইলী আসাম|| [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, বাংলা |- | দেৱ লাইব্ৰেৰী|| [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম|| [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া |- | কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম || [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া |- |} ==সংবাদভিত্তিক== ===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী=== {{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}} '''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :''''' {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা) |- | অসম আদিত্য<ref>{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}</ref> || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০ |- | [[অসমীয়া খবৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[দৈনিক গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.ganaadhikar.com/ epaper.ganaadhikar.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০ |- | [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी, The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]] || [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ <br/> ১২ <br/> ১২ <br/> ৮ || ৯.০০ <br/> ১০.০০ <br/> ৫.০০ <br/> ২.০০ |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০ |- | दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | গণস্তম্ভ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://ganastambha.in/ ganastambha.in] || সাপ্তাহিক || ৮ || ৭.০০ |- | অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || |} ===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ |- | অসম খবৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://asomkhobor.com/ asomkhobor.com] || নিউজ ৱেব |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://asombarta.com/home-as/ asombarta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240309212749/https://asombarta.com/home-as/ |date=2024-03-09 }} || নিউজ ৱেব |- | [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | এন.বি. নিউজ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.nbnewstv.com/ nbnewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314105806/https://www.nbnewstv.com/ |date=2024-03-14 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dy365.in/assamese/ dy365.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230726054316/http://dy365.in/assamese/ |date=2023-07-26 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব |- | [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব |- | Asom Barta || [[ইংৰাজী]] || [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব |- | Assam Times|| [[ইংৰাজী]] || [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব |- | EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব |-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] || [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] || [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] || [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | North East Times || [[ইংৰাজী]] || [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব |- | [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] || [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | Prime News TV<ref>[https://www.justdial.com/Guwahati/Prime-News-Assam-Sachivalaya/9999PX361-X361-130227135821-J7R7_BZDET Justdial.com (Prime News TV)]</ref><ref>[https://www.tradeindia.com/prime-news-4993570/ tradeindia.com (Prime News TV)]</ref>|| [[ইংৰাজী]] || [http://www.primenewstv.com/ primenewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009041935/http://www.primenewstv.com/ |date=2012-10-09 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] || [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ<ref>[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]</ref> || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব |- | दैनिक पूर्वोदय<ref>[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]</ref> || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[আছাম টক্‌ছ]] || [https://youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 Assam Talk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119225623/https://www.youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 |date=2025-01-19 }} || অসমীয়া |- | এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী|| [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া |- | [[এন কে টিভি]] || [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া |- | এন বি নিউজ || [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া |- | এন ডি ২৪ || [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া |- | কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম || [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া |- | টাইম ৮ অসম|| [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া |- | ডী ডী নিউজ অসমীয়া|| [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া |- | নৰ্থ ইষ্ট লাইভ || [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া |- | [[নিউজ লাইভ]] || [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া |- | প্ৰথম খবৰ ২৪×৭|| [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া |- | [[প্ৰতিদিন টাইম]] || [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া |- |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]] [[শ্ৰেণী:আলোচনী]] [[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]] jt148tdkr98f0y6tzy9mx6bd2kyf8fg 605180 605179 2026-05-07T15:15:32Z Kandarpajit Kallol 6257 605180 wikitext text/x-wiki ==অসম সম্পৰ্কীয়== *ইংৰাজী ৱেবছাইট: **'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' **'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]''' **'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' **'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]''' ==অসমীয়া ৱিকি== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]] || [https://as.m.wikipedia.org as.wikipedia.org ] || তথ্যকোষ |- | [[অসমীয়া ৱিকিউৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || মুক্ত পুথিভঁৰাল |- | [[ৱিকিমিডিয়া কমন্স]] || [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/বেটুপাত commons.wikimedia.org] || আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল |- | [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] || [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] || উদ্ধৃতি ভঁৰাল |- | [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || |- | [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] || |} ==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |} ==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]] |- | মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]] |} ==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]] |} ==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক== ===বিশ্বকোষ=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org] |- | অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] |} ===অনলাইন অভিধান=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- |আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি |[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in] |[[আহোম ভাষা|আহোম]] |- |এংল'-বড়ো ডিক্সনেৰি |[https://anglo-bodo-dictionary.com/ anglo-bodo-dictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240427015747/https://www.anglo-bodo-dictionary.com/ |date=2024-04-27 }} |[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] |- | [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]] || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]] |} ===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===বিনামূলীয়া ই-বুক=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা |- | অসমীয়া [[ৱিকি উৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] || [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] |- | এচামিচ বুকচ্ এপ্|| [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | প্ৰচেষ্টা || [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | সাৰথি || [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- |- | আকাংক্ষা (অসমীয়া ব্ল'গৰ তালিকা)|| [https://akansya.blogspot.com/p/blog-page.html?m=1 akansya.blogspot.com] || [[ইংৰাজী]] |- | [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===অন্যান্য ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা |- | অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |- | টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} || লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |} ==মনোৰঞ্জনমূলক== ===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] || [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/<br/> AIR Assamese] |- | আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/<br/> AIR Guwahati Pragjyotishpur] |- | এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' || [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio] |- | জুবিন এফ.এম. || [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM] |- | ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.<ref>[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]</ref> || [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/<br/> Radio Gup-Shup] |- | ৰেডিঅ' ৱাও শিলচৰ || [https://www.radioline.co/en/radios/radio_wow radioline.co/<br/> Radio Wow Silchar] <br/> |} ===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | গীত সংকলন || [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com] |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] || [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া |- | [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] || [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া |- | [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] || [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া |- | স্পন্দন || [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া |- |} ==শিক্ষামূলক== ===বাতৰি কাকত=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | জিজ্ঞাস|| [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া |- |} ===ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! মাধ্যম |- | ই-শিক্ষা|| [https://aeshiksha.blogspot.com/?m=0 E-Siksha] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন|| অসমীয়া |- | ডেইলী আসাম|| [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, বাংলা |- | দেৱ লাইব্ৰেৰী|| [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম|| [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া |- | কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম || [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া |- |} ==সংবাদভিত্তিক== ===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী=== {{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}} '''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :''''' {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা) |- | অসম আদিত্য<ref>{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}</ref> || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০ |- | [[অসমীয়া খবৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[দৈনিক গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.ganaadhikar.com/ epaper.ganaadhikar.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০ |- | [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी, The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]] || [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ <br/> ১২ <br/> ১২ <br/> ৮ || ৯.০০ <br/> ১০.০০ <br/> ৫.০০ <br/> ২.০০ |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০ |- | दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | গণস্তম্ভ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://ganastambha.in/ ganastambha.in] || সাপ্তাহিক || ৮ || ৭.০০ |- | অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || |} ===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ |- | অসম খবৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://asomkhobor.com/ asomkhobor.com] || নিউজ ৱেব |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://asombarta.com/home-as/ asombarta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240309212749/https://asombarta.com/home-as/ |date=2024-03-09 }} || নিউজ ৱেব |- | [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | এন.বি. নিউজ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.nbnewstv.com/ nbnewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314105806/https://www.nbnewstv.com/ |date=2024-03-14 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dy365.in/assamese/ dy365.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230726054316/http://dy365.in/assamese/ |date=2023-07-26 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব |- | [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব |- | Asom Barta || [[ইংৰাজী]] || [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব |- | Assam Times|| [[ইংৰাজী]] || [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব |- | EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব |-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] || [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] || [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] || [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | North East Times || [[ইংৰাজী]] || [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব |- | [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] || [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | Prime News TV<ref>[https://www.justdial.com/Guwahati/Prime-News-Assam-Sachivalaya/9999PX361-X361-130227135821-J7R7_BZDET Justdial.com (Prime News TV)]</ref><ref>[https://www.tradeindia.com/prime-news-4993570/ tradeindia.com (Prime News TV)]</ref>|| [[ইংৰাজী]] || [http://www.primenewstv.com/ primenewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009041935/http://www.primenewstv.com/ |date=2012-10-09 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] || [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ<ref>[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]</ref> || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব |- | दैनिक पूर्वोदय<ref>[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]</ref> || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[আছাম টক্‌ছ]] || [https://youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 Assam Talk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119225623/https://www.youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 |date=2025-01-19 }} || অসমীয়া |- | এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী|| [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া |- | [[এন কে টিভি]] || [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া |- | এন বি নিউজ || [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া |- | এন ডি ২৪ || [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া |- | কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম || [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া |- | টাইম ৮ অসম|| [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া |- | ডী ডী নিউজ অসমীয়া|| [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া |- | নৰ্থ ইষ্ট লাইভ || [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া |- | [[নিউজ লাইভ]] || [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া |- | প্ৰথম খবৰ ২৪×৭|| [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া |- | [[প্ৰতিদিন টাইম]] || [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া |- |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]] [[শ্ৰেণী:আলোচনী]] [[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]] lrgd433etnt7iew986qzplwqprrmoo7 605181 605180 2026-05-07T15:18:22Z Kandarpajit Kallol 6257 605181 wikitext text/x-wiki ==অসম সম্পৰ্কীয়== *ইংৰাজী ৱেবছাইট: **'''[https://assam.gov.in/home.php অসম চৰকাৰৰ মূল ৱেবছাইট]''' **'''[https://assam.gov.in/home.php/districts-page.html জিলা ভিত্তিক ৱেবছাইটৰ তালিকা]''' **'''[https://www.assam.org/ অসম সম্পৰ্কীয় বেচৰকাৰী ৱেবছাইট]''' **'''[https://tezpuronline.in/ তেজপুৰ অনলাইন]''' ==অসমীয়া ৱিকি== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]] || [https://as.m.wikipedia.org as.wikipedia.org ] || তথ্যকোষ |- | [[অসমীয়া ৱিকিউৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || মুক্ত পুথিভঁৰাল |- | [[ৱিকিমিডিয়া কমন্স]] || [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/বেটুপাত commons.wikimedia.org] || আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল |- | [[ৱিকিউদ্ধৃতি]] || [https://as.m.wikiquote.org/wiki/বেটুপাত wikiquote.org] || উদ্ধৃতি ভঁৰাল |- | [[ৱিকিগ্ৰন্থ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wb/as/বেটুপাত wikibook] || |- | [[ৱিকি ভ্ৰমণ]] || [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wy/as/বেটুপাত wikivoyage] || |} ==ধৰ্ম সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘ]]|| [https://srimantasankardevsangha.org/ srimantasankardevsangha.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[আউনীআটী সত্ৰ]] || [https://www.auniati.org/ auniati.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |} ==পৰ্যটন সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | নেচাৰ ফৰেষ্ট || [https://www.naturesfoster.org/ naturesfoster.org] || [[ইংৰাজী]] |- | মাজুলী || [https://www.majuli.info/ majuli.info] || [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]] |} ==ব্যক্তি সম্পৰ্কীয়== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://zubeenda.online/ zubeenda.online] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]]ৰ সোঁৱৰণত|| [https://www.sauravkumarchaliha.in/intro.html sauravkumarchaliha.in] || [[ইংৰাজী]] |} ==ভাষা-সাহিত্য বিষয়ক== ===বিশ্বকোষ=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- |- | [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]|| [https://as.wikipedia.org/ as.wikipedia.org] |- | অসমীয়াপিডিয়া || [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/বেটুপাত assamesepedia.miraheze.org] |} ===অনলাইন অভিধান=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- | অসমীয়া সমাৰ্থক শব্দকোষ || [https://www.axombichitra.com/p/assamese-synonyms.html?m=1 axombichitra.com] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- |আহোম ৱেব ডিক্সনেৰি |[https://www.ahomweb.in/ ahomweb.in] |[[আহোম ভাষা|আহোম]] |- |এংল'-বড়ো ডিক্সনেৰি |[https://anglo-bodo-dictionary.com/ anglo-bodo-dictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240427015747/https://www.anglo-bodo-dictionary.com/ |date=2024-04-27 }} |[[বড়ো ভাষা|বড়ো]] |- | [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]] || [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/candrakanta/ candrakanta] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[শব্দ (অভিধান)|শব্দ ডট নেট]] || [https://xobdo.org/ xobdo.org] || [[শব্দ (অভিধান)#ভাষা আৰু শব্দৰ সংখ্যা|বহুভাষিক]] |} ===গ্ৰন্থ সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |-|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] |- | বনলতা প্ৰকাশন || [https://www.banalata.in/ banalata.in] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | বাণী মন্দিৰ || [https://banimandir.com/ banimandir.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===বিনামূলীয়া ই-বুক=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট/এপচ্!! ভাষা |- | অসমীয়া [[ৱিকি উৎস]] || [https://as.m.wikisource.org/ wikisource.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | [[ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভ]] || [https://archive.org/search?query=Assamese+ archive.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] |- | এচামিচ বুকচ্ এপ্|| [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.book.assamese Assamese Books App] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | প্ৰচেষ্টা || [https://prosestaa.wordpress.com/ prosestaa.wordpress.com] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |- | সাৰথি || [https://www.sarothiasom.in/e-books/#google_vignette sarothiasom.in] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===সাহিত্য বিষয়ক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! ভাষা |- |- | আকাংক্ষা (অসমীয়া ব্ল'গৰ তালিকা)|| [https://akansya.blogspot.com/p/blog-page.html?m=1 akansya.blogspot.com] || [[ইংৰাজী]] |- | [[সাহিত্য ডট অৰ্গ]] || [https://xahitya.org/ xahitya.org] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |} ===অন্যান্য ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট!! বিষয়বস্তুৰ প্ৰকাৰ!! ভাষা |- | অনলাইন কীব'ৰ্ড || [https://www.lexilogos.com/keyboard/assamese.htm lexilogos.com] || অসমীয়া অনলাইন [[কীব'ৰ্ড]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |- | টেক্সট্ কনভাৰ্ট || [http://www.textconvert.mobie.in/ textconvert.mobie.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250219222854/http://textconvert.mobie.in/ |date=2025-02-19 }} || লিপ্যন্তৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], বহুভাষিক |} ==মনোৰঞ্জনমূলক== ===অনলাইন ৰেডিঅ' চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]] || [https://onlineradiofm.in/stations/all-india-radio-air-assamese onlineradiofm.in/<br/> AIR Assamese] |- | আকাশবাণী গুৱাহাটী-প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ || [https://onlineradiofm.in/stations/air-guwahati-pragjyotishpur onlineradiofm.in/<br/> AIR Guwahati Pragjyotishpur] |- | এনিটাইম ইণ্টাৰনেট ৰেডিঅ' || [https://zeno.fm/radio/anytimeinternetradio/ zeno.fm/ Anytime Internet Radio] |- | জুবিন এফ.এম. || [https://zeno.fm/radio/zubeen/ zeno.fm/Zubeen FM] |- | ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.<ref>[https://gupshupradio.com/ ৰেডিঅ' গোপ-চপ‌ ৯৪.৩ এফ.এম.]</ref> || [https://radio.garden/listen/radio-gup-shup-94-3-fm/61Hvvmu0 radio.garden/<br/> Radio Gup-Shup] |- | ৰেডিঅ' ৱাও শিলচৰ || [https://www.radioline.co/en/radios/radio_wow radioline.co/<br/> Radio Wow Silchar] <br/> |} ===অসমীয়া গানৰ ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ৱেবছাইট |- | গীত সংকলন || [https://geetsankalan.com/ geetsankalan.com] |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[জোনাক (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|জোনাক]] || [https://youtube.com/@jonackchannel?si=GTm6W51vM5Wpi40i Jonack] || অসমীয়া |- | [[ৰং (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|ৰং]] || [https://youtube.com/@rangtv?si=3EYm2KEmLJVNE4bQ Rang TV] || অসমীয়া |- | [[ৰেঙণি টিভি|ৰেঙণি]] || [https://youtube.com/@rengonitv?si=sIxckAJ1kfs1hB2- Rengoni TV] || অসমীয়া |- | স্পন্দন || [https://youtube.com/@spondontvassam?si=ncxCaqnGbR7SLcuE Spondon Tv] || অসমীয়া |- |} ==শিক্ষামূলক== ===বাতৰি কাকত=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | জিজ্ঞাস|| [https://jigyas.co.in/ Jigyas] || স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া |- |} ===ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! মাধ্যম |- | ই-শিক্ষা|| [https://aeshiksha.blogspot.com/?m=0 E-Siksha] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন|| অসমীয়া |- | ডেইলী আসাম|| [https://dailyassam.com/ Daily Assam] || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, বাংলা |- | দেৱ লাইব্ৰেৰী|| [https://devlibrary.in/ Dev Library]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে|| অসমীয়া, ইংৰাজী, বাংলা |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! পাঠ্যক্ৰম!! ভাষা |- | এজুকেশ্বন ফ'ৰ আসাম|| [https://youtube.com/@educationforassam?si=8_GSbgFlqsQNXnah Education For Assam] || চৰকাৰী চাকৰিৰ প্ৰস্তুতিমূলক|| অসমীয়া |- | কেকেচ্ ব্ল'গ সাপটগ্ৰাম || [https://youtube.com/@kksvlogsapatgram?si=wBxMsof-qPx9gqfQ KKs Vlog Sapatgram] || শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন || অসমীয়া |- |} ==সংবাদভিত্তিক== ===বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী=== {{Details|অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ তালিকা}} '''''বিনামূলীয়া ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণ (ই-পেপাৰ) :''''' {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! প্ৰকাৰ!! পৃষ্ঠা সংখ্যা!! মূল্য (টকা) |- | অসম আদিত্য<ref>{{Cite web |title='অসম আদিত্য'ৰ পঞ্জীয়ন |url=https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |access-date=2024-03-14 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314084919/https://iprd.assam.gov.in/documents-detail/registration-of-newspapers-asom-aditya |deadurl=yes }}</ref> || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asomaditya.com/ epaper.asomaditya.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.asombarta.in/ epaper.asombarta.in] || দৈনিক || ৮ || ১০.০০ |- | [[অসমীয়া খবৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://www.assamiyakhabor.com/ assamiyakhabor.com] || দৈনিক || ১২ || ৭.০০ |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/blog/category/daily/ dainikagradoot.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[দৈনিক গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://epaper.ganaadhikar.com/ epaper.ganaadhikar.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | [[দৈনিক জনমভূমি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://dainikjanambhumi.co.in dainikjanambhumi.co.in] || দৈনিক || ১৪ || ৯.০০ |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/epaper/ niyomiyabarta.com/epaper] || দৈনিক || ১৬ || ৮.০০ |- | [[আমাৰ অসম]], पूर्वांचल प्रहरी, The Meghalaya Guardian, [https://en.wikipedia.org/wiki/The_North_East_Times The North East Times], || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[ইংৰাজী]] || [http://glpublications.in/ glpublications.in] || দৈনিক || ১৬ <br/> ১২ <br/> ১২ <br/> ৮ || ৯.০০ <br/> ১০.০০ <br/> ৫.০০ <br/> ২.০০ |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.in/epaper.php samayikprasanga.in/epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210531181113/https://samayikprasanga.in/epaper.php |date=2021-05-31 }} || দৈনিক || ১২ || ৮.০০ |- | दैनिक पूर्वोदय || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://epaper.dainikpurvoday.com/ epaper.dainikpurvoday.com] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | प्रातः खबर || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [http://www.pratahkhabar.in/mpaper.aspx pratahkhabar.in] || দৈনিক || ১২ || ১০.০০ |- | অন্যযুগ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.anyayug.com/?m=1 anyayug.com] || মাহেকীয়া (অনলাইন)|| || |} ===সংবাদভিত্তিক ৱেবছাইট=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! ভাষা!! ৱেবছাইট!! ধৰণ |- | অসম খবৰ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://asomkhobor.com/ asomkhobor.com] || নিউজ ৱেব |- | অসম বাৰ্তা || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://asombarta.com/home-as/ asombarta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240309212749/https://asombarta.com/home-as/ |date=2024-03-09 }} || নিউজ ৱেব |- | [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.asomiyapratidin.in/ asomiyapratidin.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | এন.বি. নিউজ || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.nbnewstv.com/ nbnewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314105806/https://www.nbnewstv.com/ |date=2024-03-14 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|এন.কে. টিভি]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://as.nktv.in/ as.nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/ETV_Network ই.টি.ভি. ভাৰত - অসম] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://www.etvbharat.com/assamese/assam etvbharat.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[গণ অধিকাৰ|গণ অধিকাৰ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://ganaadhikar.com/ ganaadhikar.com/] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dy365.in/assamese/ dy365.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230726054316/http://dy365.in/assamese/ |date=2023-07-26 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.wikipedia.org/wiki/Dailyhunt ডেইলি হাণ্ট] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://m.dailyhunt.in/news/india/assamese/news?mode=pwa&launch=true dailyhunt.in/assamese] || নিউজ ৱেব |- | [[দৈনন্দিন বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://www.dainandinbartagroup.in/ dainandinbartagroup.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দৈনিক অগ্ৰদূত]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://dainikagradoot.in/ dainikagradoot.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | নৰ্থ-ইষ্ট নাও || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://assam.nenow.in/ assam.nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assam.news18.com/amp/ assam.news18.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | নিউজ নেক্সট ৱান|| [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://newsnextone.com/ newsnextone.com] || নিউজ ৱেব |- | [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [https://niyomiyabarta.com/home/ niyomiyabarta.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ইংৰাজী]] || [https://pragnews.com/ pragnews.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindustan_Samachar হিন্দুস্থান সমাচাৰ] || [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (বহুভাষিক) || [https://assamese.hindusthansamachar.in/ hindusthansamachar.in] || নিউজ ৱেব |- | Asom Barta || [[ইংৰাজী]] || [https://asombarta.in/ asombarta.in] || নিউজ ৱেব |- | Assam Times|| [[ইংৰাজী]] || [https://www.assamtimes.org/ assamtimes.org] || নিউজ ৱেব |- | EastMojo || [[ইংৰাজী]] || [https://www.eastmojo.com/ eastmojo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315193400/https://www.eastmojo.com/ |date=2024-03-15 }} || নিউজ ৱেব |-[https://en.m.wikipedia.org/wiki/DY365 DY365] || [[ইংৰাজী]] || [https://dy365.in/ dy365.in ] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[নিউজ লাইভ|NEWS LIVE]] || [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] || [http://newslivetv.com/ newslivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [[এন কে টিভি|NK TV]] || [[ইংৰাজী]] || [https://nktv.in/ nktv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | [https://en.m.wikipedia.org/wiki/North_East_Live#p-lang North-East Live] || [[ইংৰাজী]] || [https://northeastlivetv.com/ northeastlivetv.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | NorthEast Now || [[ইংৰাজী]] || [https://m.nenow.in/amp nenow.in] || নিউজ ৱেব |- | North East Times || [[ইংৰাজী]] || [https://www.northeasttimes.in/ northeasttimes.in] || নিউজ ৱেব |- | [[প্ৰতিদিন টাইম|Pratidin TIME]] || [[ইংৰাজী]] || [https://www.pratidintime.com/ pratidintime.com] || টেলিভিছন চেনেল |- | Prime News TV<ref>[https://www.justdial.com/Guwahati/Prime-News-Assam-Sachivalaya/9999PX361-X361-130227135821-J7R7_BZDET Justdial.com (Prime News TV)]</ref><ref>[https://www.tradeindia.com/prime-news-4993570/ tradeindia.com (Prime News TV)]</ref>|| [[ইংৰাজী]] || [http://www.primenewstv.com/ primenewstv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009041935/http://www.primenewstv.com/ |date=2012-10-09 }} || টেলিভিছন চেনেল |- | [[দ্যা আছাম ট্ৰিবিউন|The Assam Tribune]] || [[ইংৰাজী]] || [https://assamtribune.com/ assamtribune] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[ইংৰাজী]] || [https://sentinelassam.com/ sentinelassam.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | সাময়িক প্ৰসঙ্গ<ref>[https://samayikprasanga.online/contact/ Samayik Prasanga Contact]</ref> || [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] ||[https://samayikprasanga.online/ samayikprasanga.in] || দৈনিক বাতৰি কাকত |- | [[দ্যা ছেণ্টিনেল|The Sentinel]] || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://hindi.sentinelassam.com/ hindi.sentinelassam.com] || নিউজ ৱেব |- | दैनिक पूर्वोदय<ref>[https://epaper.dainikpurvoday.com/contact.aspx Dainik Purvoday Contact]</ref> || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || [https://dainikpurvoday.com/ dainikpurvoday.com] || দৈনিক বাতৰি কাকত |} ===ইউটিউব চেনেল=== {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! লিংক!! ভাষা |- | [[আছাম টক্‌ছ]] || [https://youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 Assam Talk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119225623/https://www.youtube.com/@assamtalkslive?si=Si5bjrO2mGLYXYh2 |date=2025-01-19 }} || অসমীয়া |- | এ.আই.আৰ. নিউজ (আকাশবাণী) গুৱাহাটী|| [https://youtube.com/@airnewsguwahati?si=TpQ2gPYaRHa7xrjh AIR News Guwahati] || অসমীয়া |- | [[এন কে টিভি]] || [https://youtube.com/@nktvplus?si=lRk8NplR_2dttISV NKTV PLUS] || অসমীয়া |- | এন বি নিউজ || [https://youtube.com/@nbnewstv?si=MTtInk2nOXRg_OpH NB News] || অসমীয়া |- | এন ডি ২৪ || [https://youtube.com/@nd24assam?si=MQZ3FwRs1cu1VLdC ND24] || অসমীয়া |- | কাৰেণ্ট ট্ৰেণ্ড আসাম || [https://youtube.com/@currenttrendassam5783?si=Avuxl_DyWI4qlRS7 Current Trend Assam] || অসমীয়া |- | টাইম ৮ অসম|| [https://youtube.com/@time8axom150?si=bJGIoS6Je9RjDYKf Time8 Axom] || অসমীয়া |- | [[ডি ৱাই ৩৬৫|ডি.ৱাই. ৩৬৫]] || [https://youtube.com/@dy365news?si=Ates6rAJttG-QVoH/ DY365] || অসমীয়া |- | ডী ডী নিউজ অসমীয়া|| [https://youtube.com/@ddnewsassamese?si=GqYAKjy6GcikH0GG DD News Assamese] || অসমীয়া |- | নৰ্থ ইষ্ট লাইভ || [https://youtube.com/@northeastliveyt?si=2N8HU3BmAVWr3Cqu Northeast Live] || অসমীয়া |- | [[নিউজ লাইভ]] || [https://youtube.com/@newslivetvofficial?si=TwNgt-P77iTtSbfn NEWS LIVE] || অসমীয়া |- | [[নিউজ ১৮ অসম নৰ্থ ইষ্ট]] || [https://youtube.com/@news18assamnortheastlive?si=QKgGeEW-P-cKVNlR News18 Assam/Northeast] || অসমীয়া |- | প্ৰথম খবৰ ২৪×৭|| [https://youtube.com/@prathamkhabar24x7?si=M0yDjDTcnowCZo-4 Pratham Khabar 24×7] || অসমীয়া |- | [[প্ৰতিদিন টাইম]] || [https://youtube.com/@prtidintime?si=Jqg2cUMzEkdCw7-Y Pratidin Time] || অসমীয়া |- | [[প্ৰাগ নিউজ]] || [https://youtube.com/@pragnews-assam?si=jFQrCunxk3pUaI1o Prag News] || অসমীয়া |- |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংবাদ পত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত]] [[শ্ৰেণী:আলোচনী]] [[en:List of Assamese periodicals#E-Magazines]] 2r7774xj8827fhnjb45f6ecktic16t2 0 31535 605304 564997 2026-05-08T08:51:52Z Ananya Taye 28065 /* কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস */ আহোমে হুচেইন শ্বাহৰ লগত যুদ্ধ লগা নাছিল। 605304 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কোচ ৰাজবংশ |conventional_long_name = কোচ ৰাজ্য |common_name = কোচ ৰাজবংশ |continent = এছিয়া |region = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] |country = |era = [[মধ্যযুগীয় ভাৰত]] |status = ৰাজ্য |event_start = |year_start = ১৫১৫ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৯৪৭ |date_end = |p1 = খেন ৰাজবংশ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ভাৰতীয় গণৰাজ্য |flag_s1 = Flag of India.svg |image_flag = Drapeau Cooch Behar.png |flag_type = [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পতাকা |image_coat = |image_map = Koch Bihar Sketch Map.jpg |image_map_caption = কোচ বিহাৰৰ ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ |capital = Chikana<br>কমতাপুৰ |common_languages = [[অসমীয়া]], [[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]], [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]] আদি |religion = [[হিন্দুধৰ্ম]] আৰু আন আন |government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] |leader1 = [[বিশ্ব সিংহ]] |year_leader1 = |leader2 = [[নৰ নাৰায়ণ]] |year_leader2 = |leader3 = [[জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] |year_leader3 = |title_leader = [[মহাৰাজ]] |legislature = }} [[Image:OriginOfKochDynasty.png|thumb|right|450px|দৰং ৰজাৰ বংশাৱলী অনুসৰি কোচ ৰাজবংশৰ পাতনি।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=91}}</ref>]] [[File:Coochbehar palace.jpg|right|250px|thumb|[[কোচ বিহাৰ ৰাজপ্ৰসাদ]]]] [[অসম]] আৰু [[বংগ]]ৰ '''কোচ ৰাজবংশ''' (কোচ জনগোষ্ঠীৰ নামেৰে হোৱা)<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–11}}</ref> [[কমতা ৰাজ্য]]ত শাসন কৰা এক শাসক গোষ্ঠী। ১৪৯৮ চনত [[খেন ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পিছত ১৫১৫ চনত কোচ ৰাজবংশ‍ই কমতা ৰাজ্যত শক্তিশালী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম ৰজা [[বিশ্ব সিংহ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰদ্বয় পৰৱৰ্তী ৰজা [[নৰ নাৰায়ণ]] আৰু সেনাপতি [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] সোনকালেই [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশ আৰু দক্ষিণ অসমৰ কিছু অংশ অধিকাৰ কৰে। পিছলৈ বংশটো দুভাগ হৈ বেলেগ বেলেগকৈ [[কোচ বিহাৰ]]ৰ আৰু [[কোচ হাজো]] শাসন কৰিবলৈ লয়। কোচ বিহাৰ [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলৰ তলতীয়া হৈ পৰে আৰু কোচ হাজো [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]]ৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ব্ৰিটিছৰ শাসনত কোচ বিহাৰ তলতীয়া হৈ থাকি ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত নিঃচিহ্ন হৈ পৰে। খাছপুৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা ৰাজবংশটোৰ এটা তৃতীয় শাখা [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হৈ পৰে। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক পটভূমি=== পাল ৰাজবংশৰ পতনৰ পিছত কামৰূপ ৰাজ্য বেলেগ বেলেগ ঠাইত ভাগ হৈ পৰে। একেবাৰে পূবত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]] গঢ় লৈ উঠে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ দক্ষিণে [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ পশ্চিমফালে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। তাৰো পশ্চিমফালে আছিল [[বাৰভূঞা]] সামন্তসকলৰ ৰাজ্য আৰু তাৰ পশ্চিমত আছিল [[কমতা ৰাজ্য]]। কোচসকলৰ শাসনৰ আগতে কমতাত থকা শেষজন ৰজা আছিল নীলাম্বৰ। ১৪৯৮ চনত গৌৰৰ [[আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহ|আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহে]] তেওঁক পৰাস্ত কৰি ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে আৰু পুত্ৰ দানিয়েলক ইয়াৰ শাসনকৰ্তা পাতে। কিছুদিন পিছতে হাৰুপ নাৰায়ণৰ নেতৃত্বত বাৰভূঞাসকলে দানিয়েলক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি বধ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=21}}</ref> এনে সময়তে কোচ (মেচ) জনগোষ্ঠীৰ নেতা হাড়িয়া মণ্ডল আৰু তেওঁৰ কোচ পত্নী হীৰাৰ বিশু নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম হয়। বিশুৱে ডাঙৰ হৈ ভিন ভিন জনগোষ্ঠীবোৰক একত্ৰিত কৰি বাৰভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে আৰু সমগ্ৰ কমতা অঞ্চলৰ শাসনভাৰ লয়। তেঁৱেই বিশ্ব সিংহ নাম গ্ৰহণ কৰে। ===কোচ ৰাজবংশৰ আৰম্ভণি=== কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম শাসক আছিল বিশ্ব সিংহ। তেওঁ ১৫১৫ চনত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপাটত উঠে। জে এন চৰকাৰৰ মতে বিশ্ব সিংহ এটা ক্ষমতাৱান কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোক অছিল<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=69}}</ref> যি মেছ, গাৰো, থাৰু আৰু দ্ৰাবিড়িয়ানৰ লগত মিল থকা কিছুমান মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ সমষ্টি আছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar1992|p=69f}}. "Minjahuddin found the features of the Koch, Mech and Tharu tribes similar to a south Siberian tribe. Bryan Hodgson (JASB) xviii (2) 1849, 704-5, classes the Koches with the [[Bodo people|Bodo]] and Dhimal tribes. Buchanan agrees. Dalton takes them to be Dravidian. But Risley thinks they represented a fusion of Mongoloid and Dravidian stock, with the later predominating. According to Waddell Mongoloid type of Koches predominated in Assam."</ref><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–3}}</ref> বিশুৱে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ লগে লগে ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলে কোচ ৰাজবংশক দৈৱিক শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি প্ৰচাৰ কৰি তেওঁলোকক ক্ষত্ৰিয়ৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ইয়াৰ পিছত লাহে লাহে কোচসকল হিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল।<ref>{{harv|Gogoi|2002|p=18}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ পিতৃ হাৰিয়া মণ্ডলকে কোচসকলৰ আদি পুৰুষ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}}</ref> তেওঁ পুৰণি [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ চিকণাবাৰী গাঁৱৰ বাৰটা সকলোতকৈ ক্ষমতাশালী [[মেছ জনগোষ্ঠী|মেছ পৰিয়াল]]ৰ মুখিয়াল আছিল। তেওঁ "হাজো" নামৰ এজন কোচ নেতাৰ (তেওঁৰ পৰাই ''[[কোচ হাজো]]'' নাম হয়) জীয়েক জীৰা আৰু হীৰাক বিয়া কৰায়। হীৰাৰ গৰ্ভতে বিশ্ব সিংহৰ জন্ম হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}} কিছুমান কোচ বংশাৱলীৰ মতে হাৰিয়া মণ্ডলৰ এজন পুত্ৰ [[মহাৰাজ চন্দন|চন্দন]] ১৫১০ চনত ৰজা হোৱাৰ পিছত বিশ সিংহ ৰাজপাটত উঠে। আন কিছুমানৰ মতে চন্দন তাতকৈ আগৰ সময়ৰ ৰজা আছিল। {{Harvcol|Nath|1989|pp=17}}</ref> বিশ সিংহ‍ই শক্তিশালী বাৰভূঞাসকলৰ বিৰুদ্ধে জনগোষ্ঠীয় নেতাসকলক সহায় খোজে<ref name="Nath1989">{{Harvcol|Nath|1989|pp=23–24}}</ref> আৰু ১৫০৯ চনমানত তেওঁৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28–29}}</ref> তেওঁ ঔগুৰি, বনগাঁও, ফুলগুৰি, বিজনী, পাণ্ডু আদি ঠাইত ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে। কৰ্ণপুৰৰ ভূঞাক হৰুৱাবলৈ তেওঁ কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৫১৫ চনত পূবত বৰনদী নৈ আৰু পশ্চিমে কৰতোৱা নৈক সীমা হিচাপে ধৰি নিজকে কমতাৰ ৰজা ঘোষণা কৰে।<ref name="Nath1989" /><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28}}</ref> তেওঁ ৰাজধানী চিকণাৰ পৰা এতিয়াৰ কোচবিহাৰ নগৰ পৰা কেইমাইলমান দক্ষিণপূবে থকা কমতাপুৰলৈ (কান্তাপুৰ বুলিও কোৱা হয়) তুলি আনে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=35}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ নৰনাৰায়ণে ৰজা হৈ আৰু শুক্লধ্বজে ([[চিলাৰায়]]) সেনাপতিৰূপে কোচ ৰাজ্যক উন্নতিৰ শিখৰলৈ লৈ যায়। নৰনাৰায়ণে চিলাৰাইৰ পুত্ৰ ৰঘূদেৱক ৰাজ্যৰ পূব অংশ [[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পাতে। নৰনাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰঘূদেৱে নিজকে স্বাধীন ৰজা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে কমতা ৰাজ্যখন স্থায়ীভাৱে [[কোচ বিহাৰ]]আৰু [[কোচ হাজো]]ত ভাগ হয়। নৰনাৰায়ণ মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল আৰু জীৱনৰ শেষৰ তিনিবছৰ তেওঁৰ সভাত গুৰুজনাক স্থান দিছিল। শঙ্কৰদেৱে কোচ ৰাজ্যত এখন সত্ৰও স্থাপন কৰিছিল। === কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস === ব্ৰিটিছ শাসনত [[কোচ বিহাৰ]] বুলি জনা যোৱা ৰাজ্যখন ৪ৰ্থ শতিকাৰ পৰা ১২শ শতিকালৈ [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ইয়াত [[বৰ্মন ৰাজবংশ|বৰ্মন]], [[ম্লেছ ৰাজবংশ|ম্লেছ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|পাল]] ৰাজবংশ‍ই শাসন কৰিছিল। ১২শ শতিকাৰ পৰা অঞ্চলটো [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় য'ত প্ৰথমে [[খেন ৰাজবংশ]]‍ই ৰাজধানী কমতাপুৰৰ পৰা ৰাজত্ব কৰে। সকলোতকৈ প্ৰখ্যাত খেন শাসকসকল আছিল নীলধ্বজ (১৪৪০-১৪৬০), চক্ৰধ্বজ (১৪৬০-১৪৮০) আৰু নীলাম্বৰ (১৪৮০-১৪৯৮)। থলুৱা জনগোষ্ঠী খেনসকলে প্ৰায় ১৪৯৮ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰে আৰু তাৰপিছত গৌড়ৰ স্বাধীন পাঠান চুলতান আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহৰ চক্ৰান্তত ৰাজ্য হেৰুৱায়। নতুন শাসকজন অহাৰ পিছত স্থানীয় [[বাৰভূঞা]]ৰ লগত সংঘৰ্ষ হয় আৰু অঞ্চলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলায়। মুছলমানসকল গুছি যোৱাৰ পিছত ৰাজ্যখনত অশান্তিয়ে বিৰাজ কৰে। এই সময়তে স্বাধীন ভূঞাসকলে সৰু সৰু ঠাই শাসন কৰিবলৈ লয়। এওঁলোকৰ মাজত হাজো নামৰ এজন এজন কোচ ভূঞাৰ জীৰা আৰু জীৰা নামৰ দুজনী জীয়েক আছিল। অঞ্চলটোৰ সিপাৰে [[সংকোশ নদী]] আৰু চম্পাৱতী নদীৰ মাজত চিকণা পাহাৰ অঞ্চলটো (বৰ্তমানৰ [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে) হাৰিয়া মণ্ডল নামৰ এজন [[মেছ জনগোষ্ঠী|মেছ]] নেতাই শাসন কৰিছিল। চিকণাৰ লগত সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ হাজোৱে তেওঁৰ জীয়েক দুজনীক হাৰিয়া মণ্ডললৈ বিয়া দিলে। জীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা মদন আৰু চন্দন নামৰ দুটি সন্তান আৰু হীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা শিশু (শিষ্য সিংহ) আৰু বিশু (বিশ্ব সিংহ)ৰ জন্ম হয়। চাৰিজন ককাই-ভাইৰ মাজত বিশু সকলোতকৈ বুধিয়ক আৰু শক্তিশালী আছিল। প্ৰবাদমতে এদিন চাৰি ককাই-ভায়ে দেৱী ভগৱতীক প্ৰাৰ্থনা কৰি আছিল আৰু ধেমালিতে তেওঁলোকৰ এজন বন্ধুক বলি হিচাপে আগবঢ়ায়। তাৰ পিছত আচৰিতভাৱে সেই বন্ধুজনৰ মূৰটো গাৰপৰা কাট খাই যায়। তুৰ্ক কটোৱালে তেওঁলোকক কৰায়ত্ত কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে অৰণ্যলৈ পলাই যায়। পিছত তেওঁলোকে সৈন্য, হাতী আদি গোটাই তুৰ্ক কটোৱালক আক্ৰমণ কৰে। মদন যুদ্ধত নিহত হয় আৰু তাৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই তুৰ্ক কটোৱালক হত্যা কৰে। মাহীআই জীৰাৰ দুখ পাতলাবলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই চন্দনক ৰজা পাতে। এনেদৰে ১৫১০ চনত [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ আৰম্ভণি হয়। == ৰজাসকল == === অবিভক্ত কোচ ৰাজ্যৰ শাসক === * [[বিশ্ব সিংহ]] (১৫১৫-১৫৪০) * [[নৰ নাৰায়ণ]] (১৫৪০-১৫৮৬) * [[ৰঘু নাৰায়ণ|ৰঘু নাৰায়ণ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘুদেও]] (১৫৮৬-১৬০৩) * [[পৰীক্ষিত নাৰায়ণ]] (১৬০৩-১৬১৫) * [[বলি নাৰায়ণ|বলি নাৰায়ণ বা ধৰ্ম নাৰায়ণ]] (১৬১৫-১৬৩৭) * [[বিজিত নাৰায়ণ]] (বিজিণী ফৈদ) (১৬৩৭-১৬৪০) * [[মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈম) (১৬৪০-১৬৪৩) * [[চন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৪৩-১৬৬০) * [[সূৰ্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৬০-১৬৮২) * [[ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৮২-১৭২৫) * [[আদিত্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৫-১৭২৭) * [[মধু নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৭-১৭২৮) === কোচ বিহাৰৰ শাসক === [[Image:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|right|thumb|কোচ বিহাৰৰ মহৰাজা [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]]]] * লক্ষ্মী নাৰায়ণ * বীৰ নাৰায়ণ * প্ৰাণ নাৰায়ণ * বসুদেৱ নাৰায়ণ * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰূপ নাৰায়ণ * উপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * দেৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৈৰ্জেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * হৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * [[নৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ<ref>[http://www.rvondeh.dircon.co.uk/cooch1.html An Introduction to Shri Sir Nripendra Narayan]</ref> * ৰাজৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ([[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ পিতৃ) * [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * বিৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === কোচ হাজোৰ শাসক === * ৰঘুদেৱ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘু নাৰায়ণ ([[চিলাৰায়]]ৰ পুত্ৰ) * পৰীক্ষিত নাৰায়ণ === দৰঙৰ শাসক === কোচ বিহাৰৰ লক্ষ্মী নাৰায়ণৰ সহযোগত ১৬১২ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পৰীক্ষিত নাৰায়ণক আক্ৰমণ কৰে। পশ্চিমে সংকোশ নৈ আৰু পূবে বৰনদী নৈৰে আৱৰা তেওঁৰ ৰাজ্য সেই বছৰৰ শেষৰফালে অধিকাৰ কৰা হয়। পৰীক্ষিত নাৰায়ণক দিল্লীলৈ মোগল ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হয় যদিও তেওঁৰ ভায়েক বলিনাৰায়ণে [[আহোম ৰাজ্য]]ত আশ্ৰয় লয়। ভৰলী নদীলৈকে বৰনদীৰ পূব অংশটোত কোনোবা [[বাৰভূঞা]] নেতাই শাসন কৰি আছিল কিন্তু তেওঁলোকক সোনকালেই মোগলে আঁতৰাই পঠিয়ায়। ১৬১৫ চনত চৈয়দ হাকিম আৰু চৈয়দ আবা বকৰৰ নেতৃত্বত মোগলসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। আহোমৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হৈ বৰনদীলৈ পিছুৱাই যায়। আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই তাৰপিছত বলিনাৰায়ণক বৰনদী আৰু ভৰলী নৈৰ মাজত নতুনকৈ লাভ কৰা অঞ্চলটোত তলতীয়া ৰজা পাতে আৰু অঞ্চলটোক "দৰং" নাম দিয়ে। ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ শাসন আৰম্ভ হোৱাৰ আগলৈকে ইয়াত বলিনাৰায়ণৰ বংশ‍ই ৰাজত্ব কৰি আছিল।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=102–104}}</ref> * বলিনাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভায়েক) * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ * সূৰ্য নাৰায়ণ * ... === বেলতলাৰ শাসক=== {{Main|বেলতলাৰ ইতিহাস}} * গজ নাৰায়ণ ([[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভাতৃ, [[দৰং জিলা|দৰঙৰ]]ৰ প্ৰথম শাসক বলিনাৰায়ণৰ ভাতৃ) * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * গন্ধৰ্ব নাৰায়ণ দেৱ * উত্তম নাৰায়ণ দেৱ * ধ্বজ নাৰায়ণ দেৱ * জয় নাৰায়ণ দেৱ * লম্বোদৰ নাৰায়ণ দেৱ * লোকপাল নাৰায়ণ দেৱ * অমৃত নাৰায়ণ দেৱ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯১০ চনত মৃত্যু) * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯৩৭ চনত মৃত্যু) * লক্ষ্মীপ্ৰিয়া দেৱী (ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ পত্নী) (ৰাজত্ব ১৯৩৭-১৯৪৭, মৃত্যু ১৯৯১) === বিজনীৰ শাসক === বিজনীৰ শাসকসকলে [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পূবে সংকোশ আৰু মানস নদীৰ মাজৰ অঞ্চলটোত ৰাজত্ব কৰিছিল। * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ পুত্ৰ) * জয় নাৰায়ণ * শিৱ নাৰায়ণ * বিজয় নাৰায়ণ * মুকুন্দ নাৰায়ণ * হৰিদেৱ নাৰায়ণ * ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ * অমৃত নাৰায়ণ * কুমুদ নাৰায়ণ * ভৈৰৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === খাছপুৰৰ শাসক=== * কমল নাৰায়ণ * উদিত নাৰায়ণ (খাছপুৰৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে) * বিজয় সিংহ * ধীৰ সিংহ * মহেন্দ্ৰ সিংহ * ৰঞ্জিত সিংহ * নৰ সিংহ * ভীম সিংহ (তেওঁৰ একমাত্ৰ সন্তান জী কাঞ্চনীক [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কোঁৱৰ লক্ষ্মীচন্দ্ৰলৈ বিয়া দিয়ে, পিছলৈ খাছপুৰ কছাৰী ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ) ==চিত্ৰ সংগ্ৰহ== <gallery> File:Shri Sir Nripendra Narayan, Maharaja of Cooch Behar.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। File:H.H. Maharaja Shri Sir Jitendra Narayan Bhup Bahadur, Maharaja of Cooch-Behar, KCSI, 1913.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ভূপ বাহাদুৰ। File:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|মহাৰাজ জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। </gallery> ==টোকা== {{reflist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515-1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | last=Sarkar |first=J N |year=1992 |contribution=Chapter IV: Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{Citation | last = | first = | title = Royal History of Koch Bihar | url = http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/royal_history.html | accessdate = 2007-12-05}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোচ ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] lan2eyah0428827nf71jq9s1jwjpll2 605305 605304 2026-05-08T08:52:30Z Ananya Taye 28065 /* কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস */ 605305 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কোচ ৰাজবংশ |conventional_long_name = কোচ ৰাজ্য |common_name = কোচ ৰাজবংশ |continent = এছিয়া |region = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] |country = |era = [[মধ্যযুগীয় ভাৰত]] |status = ৰাজ্য |event_start = |year_start = ১৫১৫ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৯৪৭ |date_end = |p1 = খেন ৰাজবংশ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ভাৰতীয় গণৰাজ্য |flag_s1 = Flag of India.svg |image_flag = Drapeau Cooch Behar.png |flag_type = [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পতাকা |image_coat = |image_map = Koch Bihar Sketch Map.jpg |image_map_caption = কোচ বিহাৰৰ ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ |capital = Chikana<br>কমতাপুৰ |common_languages = [[অসমীয়া]], [[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]], [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]] আদি |religion = [[হিন্দুধৰ্ম]] আৰু আন আন |government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] |leader1 = [[বিশ্ব সিংহ]] |year_leader1 = |leader2 = [[নৰ নাৰায়ণ]] |year_leader2 = |leader3 = [[জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] |year_leader3 = |title_leader = [[মহাৰাজ]] |legislature = }} [[Image:OriginOfKochDynasty.png|thumb|right|450px|দৰং ৰজাৰ বংশাৱলী অনুসৰি কোচ ৰাজবংশৰ পাতনি।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=91}}</ref>]] [[File:Coochbehar palace.jpg|right|250px|thumb|[[কোচ বিহাৰ ৰাজপ্ৰসাদ]]]] [[অসম]] আৰু [[বংগ]]ৰ '''কোচ ৰাজবংশ''' (কোচ জনগোষ্ঠীৰ নামেৰে হোৱা)<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–11}}</ref> [[কমতা ৰাজ্য]]ত শাসন কৰা এক শাসক গোষ্ঠী। ১৪৯৮ চনত [[খেন ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পিছত ১৫১৫ চনত কোচ ৰাজবংশ‍ই কমতা ৰাজ্যত শক্তিশালী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম ৰজা [[বিশ্ব সিংহ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰদ্বয় পৰৱৰ্তী ৰজা [[নৰ নাৰায়ণ]] আৰু সেনাপতি [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] সোনকালেই [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশ আৰু দক্ষিণ অসমৰ কিছু অংশ অধিকাৰ কৰে। পিছলৈ বংশটো দুভাগ হৈ বেলেগ বেলেগকৈ [[কোচ বিহাৰ]]ৰ আৰু [[কোচ হাজো]] শাসন কৰিবলৈ লয়। কোচ বিহাৰ [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলৰ তলতীয়া হৈ পৰে আৰু কোচ হাজো [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]]ৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ব্ৰিটিছৰ শাসনত কোচ বিহাৰ তলতীয়া হৈ থাকি ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত নিঃচিহ্ন হৈ পৰে। খাছপুৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা ৰাজবংশটোৰ এটা তৃতীয় শাখা [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হৈ পৰে। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক পটভূমি=== পাল ৰাজবংশৰ পতনৰ পিছত কামৰূপ ৰাজ্য বেলেগ বেলেগ ঠাইত ভাগ হৈ পৰে। একেবাৰে পূবত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]] গঢ় লৈ উঠে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ দক্ষিণে [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ পশ্চিমফালে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। তাৰো পশ্চিমফালে আছিল [[বাৰভূঞা]] সামন্তসকলৰ ৰাজ্য আৰু তাৰ পশ্চিমত আছিল [[কমতা ৰাজ্য]]। কোচসকলৰ শাসনৰ আগতে কমতাত থকা শেষজন ৰজা আছিল নীলাম্বৰ। ১৪৯৮ চনত গৌৰৰ [[আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহ|আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহে]] তেওঁক পৰাস্ত কৰি ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে আৰু পুত্ৰ দানিয়েলক ইয়াৰ শাসনকৰ্তা পাতে। কিছুদিন পিছতে হাৰুপ নাৰায়ণৰ নেতৃত্বত বাৰভূঞাসকলে দানিয়েলক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি বধ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=21}}</ref> এনে সময়তে কোচ (মেচ) জনগোষ্ঠীৰ নেতা হাড়িয়া মণ্ডল আৰু তেওঁৰ কোচ পত্নী হীৰাৰ বিশু নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম হয়। বিশুৱে ডাঙৰ হৈ ভিন ভিন জনগোষ্ঠীবোৰক একত্ৰিত কৰি বাৰভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে আৰু সমগ্ৰ কমতা অঞ্চলৰ শাসনভাৰ লয়। তেঁৱেই বিশ্ব সিংহ নাম গ্ৰহণ কৰে। ===কোচ ৰাজবংশৰ আৰম্ভণি=== কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম শাসক আছিল বিশ্ব সিংহ। তেওঁ ১৫১৫ চনত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপাটত উঠে। জে এন চৰকাৰৰ মতে বিশ্ব সিংহ এটা ক্ষমতাৱান কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোক অছিল<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=69}}</ref> যি মেছ, গাৰো, থাৰু আৰু দ্ৰাবিড়িয়ানৰ লগত মিল থকা কিছুমান মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ সমষ্টি আছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar1992|p=69f}}. "Minjahuddin found the features of the Koch, Mech and Tharu tribes similar to a south Siberian tribe. Bryan Hodgson (JASB) xviii (2) 1849, 704-5, classes the Koches with the [[Bodo people|Bodo]] and Dhimal tribes. Buchanan agrees. Dalton takes them to be Dravidian. But Risley thinks they represented a fusion of Mongoloid and Dravidian stock, with the later predominating. According to Waddell Mongoloid type of Koches predominated in Assam."</ref><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–3}}</ref> বিশুৱে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ লগে লগে ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলে কোচ ৰাজবংশক দৈৱিক শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি প্ৰচাৰ কৰি তেওঁলোকক ক্ষত্ৰিয়ৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ইয়াৰ পিছত লাহে লাহে কোচসকল হিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল।<ref>{{harv|Gogoi|2002|p=18}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ পিতৃ হাৰিয়া মণ্ডলকে কোচসকলৰ আদি পুৰুষ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}}</ref> তেওঁ পুৰণি [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ চিকণাবাৰী গাঁৱৰ বাৰটা সকলোতকৈ ক্ষমতাশালী [[মেছ জনগোষ্ঠী|মেছ পৰিয়াল]]ৰ মুখিয়াল আছিল। তেওঁ "হাজো" নামৰ এজন কোচ নেতাৰ (তেওঁৰ পৰাই ''[[কোচ হাজো]]'' নাম হয়) জীয়েক জীৰা আৰু হীৰাক বিয়া কৰায়। হীৰাৰ গৰ্ভতে বিশ্ব সিংহৰ জন্ম হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}} কিছুমান কোচ বংশাৱলীৰ মতে হাৰিয়া মণ্ডলৰ এজন পুত্ৰ [[মহাৰাজ চন্দন|চন্দন]] ১৫১০ চনত ৰজা হোৱাৰ পিছত বিশ সিংহ ৰাজপাটত উঠে। আন কিছুমানৰ মতে চন্দন তাতকৈ আগৰ সময়ৰ ৰজা আছিল। {{Harvcol|Nath|1989|pp=17}}</ref> বিশ সিংহ‍ই শক্তিশালী বাৰভূঞাসকলৰ বিৰুদ্ধে জনগোষ্ঠীয় নেতাসকলক সহায় খোজে<ref name="Nath1989">{{Harvcol|Nath|1989|pp=23–24}}</ref> আৰু ১৫০৯ চনমানত তেওঁৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28–29}}</ref> তেওঁ ঔগুৰি, বনগাঁও, ফুলগুৰি, বিজনী, পাণ্ডু আদি ঠাইত ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে। কৰ্ণপুৰৰ ভূঞাক হৰুৱাবলৈ তেওঁ কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৫১৫ চনত পূবত বৰনদী নৈ আৰু পশ্চিমে কৰতোৱা নৈক সীমা হিচাপে ধৰি নিজকে কমতাৰ ৰজা ঘোষণা কৰে।<ref name="Nath1989" /><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28}}</ref> তেওঁ ৰাজধানী চিকণাৰ পৰা এতিয়াৰ কোচবিহাৰ নগৰ পৰা কেইমাইলমান দক্ষিণপূবে থকা কমতাপুৰলৈ (কান্তাপুৰ বুলিও কোৱা হয়) তুলি আনে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=35}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ নৰনাৰায়ণে ৰজা হৈ আৰু শুক্লধ্বজে ([[চিলাৰায়]]) সেনাপতিৰূপে কোচ ৰাজ্যক উন্নতিৰ শিখৰলৈ লৈ যায়। নৰনাৰায়ণে চিলাৰাইৰ পুত্ৰ ৰঘূদেৱক ৰাজ্যৰ পূব অংশ [[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পাতে। নৰনাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰঘূদেৱে নিজকে স্বাধীন ৰজা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে কমতা ৰাজ্যখন স্থায়ীভাৱে [[কোচ বিহাৰ]]আৰু [[কোচ হাজো]]ত ভাগ হয়। নৰনাৰায়ণ মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল আৰু জীৱনৰ শেষৰ তিনিবছৰ তেওঁৰ সভাত গুৰুজনাক স্থান দিছিল। শঙ্কৰদেৱে কোচ ৰাজ্যত এখন সত্ৰও স্থাপন কৰিছিল। === কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস === ব্ৰিটিছ শাসনত [[কোচ বিহাৰ]] বুলি জনা যোৱা ৰাজ্যখন ৪ৰ্থ শতিকাৰ পৰা ১২শ শতিকালৈ [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ইয়াত [[বৰ্মন ৰাজবংশ|বৰ্মন]], [[ম্লেছ ৰাজবংশ|ম্লেছ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|পাল]] ৰাজবংশ‍ই শাসন কৰিছিল। ১২শ শতিকাৰ পৰা অঞ্চলটো [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় য'ত প্ৰথমে [[খেন ৰাজবংশ]]‍ই ৰাজধানী কমতাপুৰৰ পৰা ৰাজত্ব কৰে। সকলোতকৈ প্ৰখ্যাত খেন শাসকসকল আছিল নীলধ্বজ (১৪৪০-১৪৬০), চক্ৰধ্বজ (১৪৬০-১৪৮০) আৰু নীলাম্বৰ (১৪৮০-১৪৯৮)। থলুৱা জনগোষ্ঠী খেনসকলে প্ৰায় ১৪৯৮ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰে আৰু তাৰপিছত গৌড়ৰ স্বাধীন পাঠান চুলতান আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহৰ চক্ৰান্তত ৰাজ্য হেৰুৱায়। নতুন শাসকজন অহাৰ পিছত স্থানীয় [[বাৰভূঞা]]ৰ লগত সংঘৰ্ষ হয় আৰু অঞ্চলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলায়। মুছলমানসকল গুছি যোৱাৰ পিছত ৰাজ্যখনত অশান্তিয়ে বিৰাজ কৰে। এই সময়তে স্বাধীন ভূঞাসকলে সৰু সৰু ঠাই শাসন কৰিবলৈ লয়। এওঁলোকৰ মাজত হাজো নামৰ এজন এজন কোচ ভূঞাৰ জীৰা আৰু জীৰা নামৰ দুজনী জীয়েক আছিল। অঞ্চলটোৰ সিপাৰে সংকোশ নদী আৰু চম্পাৱতী নদীৰ মাজত চিকণা পাহাৰ অঞ্চলটো (বৰ্তমানৰ [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে) হাৰিয়া মণ্ডল নামৰ এজন মেছ জনগোষ্ঠীৰ নেতাই শাসন কৰিছিল। চিকণাৰ লগত সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ হাজোৱে তেওঁৰ জীয়েক দুজনীক হাৰিয়া মণ্ডললৈ বিয়া দিলে। জীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা মদন আৰু চন্দন নামৰ দুটি সন্তান আৰু হীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা শিশু (শিষ্য সিংহ) আৰু বিশু (বিশ্ব সিংহ)ৰ জন্ম হয়। চাৰিজন ককাই-ভাইৰ মাজত বিশু সকলোতকৈ বুধিয়ক আৰু শক্তিশালী আছিল। প্ৰবাদমতে এদিন চাৰি ককাই-ভায়ে দেৱী ভগৱতীক প্ৰাৰ্থনা কৰি আছিল আৰু ধেমালিতে তেওঁলোকৰ এজন বন্ধুক বলি হিচাপে আগবঢ়ায়। তাৰ পিছত আচৰিতভাৱে সেই বন্ধুজনৰ মূৰটো গাৰপৰা কাট খাই যায়। তুৰ্ক কটোৱালে তেওঁলোকক কৰায়ত্ত কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে অৰণ্যলৈ পলাই যায়। পিছত তেওঁলোকে সৈন্য, হাতী আদি গোটাই তুৰ্ক কটোৱালক আক্ৰমণ কৰে। মদন যুদ্ধত নিহত হয় আৰু তাৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই তুৰ্ক কটোৱালক হত্যা কৰে। মাহীআই জীৰাৰ দুখ পাতলাবলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই চন্দনক ৰজা পাতে। এনেদৰে ১৫১০ চনত [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ আৰম্ভণি হয়। == ৰজাসকল == === অবিভক্ত কোচ ৰাজ্যৰ শাসক === * [[বিশ্ব সিংহ]] (১৫১৫-১৫৪০) * [[নৰ নাৰায়ণ]] (১৫৪০-১৫৮৬) * [[ৰঘু নাৰায়ণ|ৰঘু নাৰায়ণ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘুদেও]] (১৫৮৬-১৬০৩) * [[পৰীক্ষিত নাৰায়ণ]] (১৬০৩-১৬১৫) * [[বলি নাৰায়ণ|বলি নাৰায়ণ বা ধৰ্ম নাৰায়ণ]] (১৬১৫-১৬৩৭) * [[বিজিত নাৰায়ণ]] (বিজিণী ফৈদ) (১৬৩৭-১৬৪০) * [[মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈম) (১৬৪০-১৬৪৩) * [[চন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৪৩-১৬৬০) * [[সূৰ্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৬০-১৬৮২) * [[ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৮২-১৭২৫) * [[আদিত্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৫-১৭২৭) * [[মধু নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৭-১৭২৮) === কোচ বিহাৰৰ শাসক === [[Image:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|right|thumb|কোচ বিহাৰৰ মহৰাজা [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]]]] * লক্ষ্মী নাৰায়ণ * বীৰ নাৰায়ণ * প্ৰাণ নাৰায়ণ * বসুদেৱ নাৰায়ণ * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰূপ নাৰায়ণ * উপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * দেৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৈৰ্জেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * হৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * [[নৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ<ref>[http://www.rvondeh.dircon.co.uk/cooch1.html An Introduction to Shri Sir Nripendra Narayan]</ref> * ৰাজৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ([[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ পিতৃ) * [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * বিৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === কোচ হাজোৰ শাসক === * ৰঘুদেৱ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘু নাৰায়ণ ([[চিলাৰায়]]ৰ পুত্ৰ) * পৰীক্ষিত নাৰায়ণ === দৰঙৰ শাসক === কোচ বিহাৰৰ লক্ষ্মী নাৰায়ণৰ সহযোগত ১৬১২ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পৰীক্ষিত নাৰায়ণক আক্ৰমণ কৰে। পশ্চিমে সংকোশ নৈ আৰু পূবে বৰনদী নৈৰে আৱৰা তেওঁৰ ৰাজ্য সেই বছৰৰ শেষৰফালে অধিকাৰ কৰা হয়। পৰীক্ষিত নাৰায়ণক দিল্লীলৈ মোগল ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হয় যদিও তেওঁৰ ভায়েক বলিনাৰায়ণে [[আহোম ৰাজ্য]]ত আশ্ৰয় লয়। ভৰলী নদীলৈকে বৰনদীৰ পূব অংশটোত কোনোবা [[বাৰভূঞা]] নেতাই শাসন কৰি আছিল কিন্তু তেওঁলোকক সোনকালেই মোগলে আঁতৰাই পঠিয়ায়। ১৬১৫ চনত চৈয়দ হাকিম আৰু চৈয়দ আবা বকৰৰ নেতৃত্বত মোগলসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। আহোমৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হৈ বৰনদীলৈ পিছুৱাই যায়। আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই তাৰপিছত বলিনাৰায়ণক বৰনদী আৰু ভৰলী নৈৰ মাজত নতুনকৈ লাভ কৰা অঞ্চলটোত তলতীয়া ৰজা পাতে আৰু অঞ্চলটোক "দৰং" নাম দিয়ে। ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ শাসন আৰম্ভ হোৱাৰ আগলৈকে ইয়াত বলিনাৰায়ণৰ বংশ‍ই ৰাজত্ব কৰি আছিল।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=102–104}}</ref> * বলিনাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভায়েক) * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ * সূৰ্য নাৰায়ণ * ... === বেলতলাৰ শাসক=== {{Main|বেলতলাৰ ইতিহাস}} * গজ নাৰায়ণ ([[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভাতৃ, [[দৰং জিলা|দৰঙৰ]]ৰ প্ৰথম শাসক বলিনাৰায়ণৰ ভাতৃ) * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * গন্ধৰ্ব নাৰায়ণ দেৱ * উত্তম নাৰায়ণ দেৱ * ধ্বজ নাৰায়ণ দেৱ * জয় নাৰায়ণ দেৱ * লম্বোদৰ নাৰায়ণ দেৱ * লোকপাল নাৰায়ণ দেৱ * অমৃত নাৰায়ণ দেৱ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯১০ চনত মৃত্যু) * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯৩৭ চনত মৃত্যু) * লক্ষ্মীপ্ৰিয়া দেৱী (ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ পত্নী) (ৰাজত্ব ১৯৩৭-১৯৪৭, মৃত্যু ১৯৯১) === বিজনীৰ শাসক === বিজনীৰ শাসকসকলে [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পূবে সংকোশ আৰু মানস নদীৰ মাজৰ অঞ্চলটোত ৰাজত্ব কৰিছিল। * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ পুত্ৰ) * জয় নাৰায়ণ * শিৱ নাৰায়ণ * বিজয় নাৰায়ণ * মুকুন্দ নাৰায়ণ * হৰিদেৱ নাৰায়ণ * ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ * অমৃত নাৰায়ণ * কুমুদ নাৰায়ণ * ভৈৰৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === খাছপুৰৰ শাসক=== * কমল নাৰায়ণ * উদিত নাৰায়ণ (খাছপুৰৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে) * বিজয় সিংহ * ধীৰ সিংহ * মহেন্দ্ৰ সিংহ * ৰঞ্জিত সিংহ * নৰ সিংহ * ভীম সিংহ (তেওঁৰ একমাত্ৰ সন্তান জী কাঞ্চনীক [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কোঁৱৰ লক্ষ্মীচন্দ্ৰলৈ বিয়া দিয়ে, পিছলৈ খাছপুৰ কছাৰী ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ) ==চিত্ৰ সংগ্ৰহ== <gallery> File:Shri Sir Nripendra Narayan, Maharaja of Cooch Behar.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। File:H.H. Maharaja Shri Sir Jitendra Narayan Bhup Bahadur, Maharaja of Cooch-Behar, KCSI, 1913.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ভূপ বাহাদুৰ। File:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|মহাৰাজ জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। </gallery> ==টোকা== {{reflist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515-1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | last=Sarkar |first=J N |year=1992 |contribution=Chapter IV: Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{Citation | last = | first = | title = Royal History of Koch Bihar | url = http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/royal_history.html | accessdate = 2007-12-05}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোচ ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] n5gl80ym3a2xxqh065ysuuz0bsdt7th 605306 605305 2026-05-08T08:53:14Z Ananya Taye 28065 605306 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কোচ ৰাজবংশ |conventional_long_name = কোচ ৰাজ্য |common_name = কোচ ৰাজবংশ |continent = এছিয়া |region = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] |country = |era = [[মধ্যযুগীয় ভাৰত]] |status = ৰাজ্য |event_start = |year_start = ১৫১৫ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৯৪৭ |date_end = |p1 = খেন ৰাজবংশ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ভাৰতীয় গণৰাজ্য |flag_s1 = Flag of India.svg |image_flag = Drapeau Cooch Behar.png |flag_type = [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পতাকা |image_coat = |image_map = Koch Bihar Sketch Map.jpg |image_map_caption = কোচ বিহাৰৰ ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ |capital = Chikana<br>কমতাপুৰ |common_languages = [[অসমীয়া]], [[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]], [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]] আদি |religion = [[হিন্দুধৰ্ম]] আৰু আন আন |government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] |leader1 = [[বিশ্ব সিংহ]] |year_leader1 = |leader2 = [[নৰ নাৰায়ণ]] |year_leader2 = |leader3 = [[জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] |year_leader3 = |title_leader = [[মহাৰাজ]] |legislature = }} [[Image:OriginOfKochDynasty.png|thumb|right|450px|দৰং ৰজাৰ বংশাৱলী অনুসৰি কোচ ৰাজবংশৰ পাতনি।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=91}}</ref>]] [[File:Coochbehar palace.jpg|right|250px|thumb|[[কোচ বিহাৰ ৰাজপ্ৰসাদ]]]] [[অসম]] আৰু [[বংগ]]ৰ '''কোচ ৰাজবংশ''' (কোচ জনগোষ্ঠীৰ নামেৰে হোৱা)<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–11}}</ref> [[কমতা ৰাজ্য]]ত শাসন কৰা এক শাসক গোষ্ঠী। ১৪৯৮ চনত [[খেন ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পিছত ১৫১৫ চনত কোচ ৰাজবংশ‍ই কমতা ৰাজ্যত শক্তিশালী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম ৰজা [[বিশ্ব সিংহ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰদ্বয় পৰৱৰ্তী ৰজা [[নৰ নাৰায়ণ]] আৰু সেনাপতি [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] সোনকালেই [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশ আৰু দক্ষিণ অসমৰ কিছু অংশ অধিকাৰ কৰে। পিছলৈ বংশটো দুভাগ হৈ বেলেগ বেলেগকৈ [[কোচ বিহাৰ]]ৰ আৰু [[কোচ হাজো]] শাসন কৰিবলৈ লয়। কোচ বিহাৰ [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলৰ তলতীয়া হৈ পৰে আৰু কোচ হাজো [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]]ৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ব্ৰিটিছৰ শাসনত কোচ বিহাৰ তলতীয়া হৈ থাকি ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত নিঃচিহ্ন হৈ পৰে। খাছপুৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা ৰাজবংশটোৰ এটা তৃতীয় শাখা [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হৈ পৰে। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক পটভূমি=== পাল ৰাজবংশৰ পতনৰ পিছত কামৰূপ ৰাজ্য বেলেগ বেলেগ ঠাইত ভাগ হৈ পৰে। একেবাৰে পূবত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]] গঢ় লৈ উঠে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ দক্ষিণে [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ পশ্চিমফালে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। তাৰো পশ্চিমফালে আছিল [[বাৰভূঞা]] সামন্তসকলৰ ৰাজ্য আৰু তাৰ পশ্চিমত আছিল [[কমতা ৰাজ্য]]। কোচসকলৰ শাসনৰ আগতে কমতাত থকা শেষজন ৰজা আছিল নীলাম্বৰ। ১৪৯৮ চনত গৌৰৰ [[আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহ|আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহে]] তেওঁক পৰাস্ত কৰি ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে আৰু পুত্ৰ দানিয়েলক ইয়াৰ শাসনকৰ্তা পাতে। কিছুদিন পিছতে হাৰুপ নাৰায়ণৰ নেতৃত্বত বাৰভূঞাসকলে দানিয়েলক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি বধ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=21}}</ref> এনে সময়তে কোচ (মেচ) জনগোষ্ঠীৰ নেতা হাড়িয়া মণ্ডল আৰু তেওঁৰ কোচ পত্নী হীৰাৰ বিশু নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম হয়। বিশুৱে ডাঙৰ হৈ ভিন ভিন জনগোষ্ঠীবোৰক একত্ৰিত কৰি বাৰভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে আৰু সমগ্ৰ কমতা অঞ্চলৰ শাসনভাৰ লয়। তেঁৱেই বিশ্ব সিংহ নাম গ্ৰহণ কৰে। ===কোচ ৰাজবংশৰ আৰম্ভণি=== কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম শাসক আছিল বিশ্ব সিংহ। তেওঁ ১৫১৫ চনত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপাটত উঠে। জে এন চৰকাৰৰ মতে বিশ্ব সিংহ এটা ক্ষমতাৱান কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোক অছিল<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=69}}</ref> যি মেছ, গাৰো, থাৰু আৰু দ্ৰাবিড়িয়ানৰ লগত মিল থকা কিছুমান মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ সমষ্টি আছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar1992|p=69f}}. "Minjahuddin found the features of the Koch, Mech and Tharu tribes similar to a south Siberian tribe. Bryan Hodgson (JASB) xviii (2) 1849, 704-5, classes the Koches with the [[Bodo people|Bodo]] and Dhimal tribes. Buchanan agrees. Dalton takes them to be Dravidian. But Risley thinks they represented a fusion of Mongoloid and Dravidian stock, with the later predominating. According to Waddell Mongoloid type of Koches predominated in Assam."</ref><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–3}}</ref> বিশুৱে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ লগে লগে ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলে কোচ ৰাজবংশক দৈৱিক শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি প্ৰচাৰ কৰি তেওঁলোকক ক্ষত্ৰিয়ৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ইয়াৰ পিছত লাহে লাহে কোচসকল হিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল।<ref>{{harv|Gogoi|2002|p=18}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ পিতৃ হাৰিয়া মণ্ডলকে কোচসকলৰ আদি পুৰুষ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}}</ref> তেওঁ পুৰণি [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ চিকণাবাৰী গাঁৱৰ বাৰটা সকলোতকৈ ক্ষমতাশালী মেছ পৰিয়ালৰ মুখিয়াল আছিল। তেওঁ "হাজো" নামৰ এজন কোচ নেতাৰ (তেওঁৰ পৰাই ''[[কোচ হাজো]]'' নাম হয়) জীয়েক জীৰা আৰু হীৰাক বিয়া কৰায়। হীৰাৰ গৰ্ভতে বিশ্ব সিংহৰ জন্ম হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}} কিছুমান কোচ বংশাৱলীৰ মতে হাৰিয়া মণ্ডলৰ এজন পুত্ৰ [[মহাৰাজ চন্দন|চন্দন]] ১৫১০ চনত ৰজা হোৱাৰ পিছত বিশ সিংহ ৰাজপাটত উঠে। আন কিছুমানৰ মতে চন্দন তাতকৈ আগৰ সময়ৰ ৰজা আছিল। {{Harvcol|Nath|1989|pp=17}}</ref> বিশ সিংহ‍ই শক্তিশালী বাৰভূঞাসকলৰ বিৰুদ্ধে জনগোষ্ঠীয় নেতাসকলক সহায় খোজে<ref name="Nath1989">{{Harvcol|Nath|1989|pp=23–24}}</ref> আৰু ১৫০৯ চনমানত তেওঁৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28–29}}</ref> তেওঁ ঔগুৰি, বনগাঁও, ফুলগুৰি, বিজনী, পাণ্ডু আদি ঠাইত ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে। কৰ্ণপুৰৰ ভূঞাক হৰুৱাবলৈ তেওঁ কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৫১৫ চনত পূবত বৰনদী নৈ আৰু পশ্চিমে কৰতোৱা নৈক সীমা হিচাপে ধৰি নিজকে কমতাৰ ৰজা ঘোষণা কৰে।<ref name="Nath1989" /><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28}}</ref> তেওঁ ৰাজধানী চিকণাৰ পৰা এতিয়াৰ কোচবিহাৰ নগৰ পৰা কেইমাইলমান দক্ষিণপূবে থকা কমতাপুৰলৈ (কান্তাপুৰ বুলিও কোৱা হয়) তুলি আনে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=35}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ নৰনাৰায়ণে ৰজা হৈ আৰু শুক্লধ্বজে ([[চিলাৰায়]]) সেনাপতিৰূপে কোচ ৰাজ্যক উন্নতিৰ শিখৰলৈ লৈ যায়। নৰনাৰায়ণে চিলাৰাইৰ পুত্ৰ ৰঘূদেৱক ৰাজ্যৰ পূব অংশ [[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পাতে। নৰনাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰঘূদেৱে নিজকে স্বাধীন ৰজা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে কমতা ৰাজ্যখন স্থায়ীভাৱে [[কোচ বিহাৰ]]আৰু [[কোচ হাজো]]ত ভাগ হয়। নৰনাৰায়ণ মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল আৰু জীৱনৰ শেষৰ তিনিবছৰ তেওঁৰ সভাত গুৰুজনাক স্থান দিছিল। শঙ্কৰদেৱে কোচ ৰাজ্যত এখন সত্ৰও স্থাপন কৰিছিল। === কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস === ব্ৰিটিছ শাসনত [[কোচ বিহাৰ]] বুলি জনা যোৱা ৰাজ্যখন ৪ৰ্থ শতিকাৰ পৰা ১২শ শতিকালৈ [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ইয়াত [[বৰ্মন ৰাজবংশ|বৰ্মন]], [[ম্লেছ ৰাজবংশ|ম্লেছ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|পাল]] ৰাজবংশ‍ই শাসন কৰিছিল। ১২শ শতিকাৰ পৰা অঞ্চলটো [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় য'ত প্ৰথমে [[খেন ৰাজবংশ]]‍ই ৰাজধানী কমতাপুৰৰ পৰা ৰাজত্ব কৰে। সকলোতকৈ প্ৰখ্যাত খেন শাসকসকল আছিল নীলধ্বজ (১৪৪০-১৪৬০), চক্ৰধ্বজ (১৪৬০-১৪৮০) আৰু নীলাম্বৰ (১৪৮০-১৪৯৮)। থলুৱা জনগোষ্ঠী খেনসকলে প্ৰায় ১৪৯৮ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰে আৰু তাৰপিছত গৌড়ৰ স্বাধীন পাঠান চুলতান আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহৰ চক্ৰান্তত ৰাজ্য হেৰুৱায়। নতুন শাসকজন অহাৰ পিছত স্থানীয় [[বাৰভূঞা]]ৰ লগত সংঘৰ্ষ হয় আৰু অঞ্চলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলায়। মুছলমানসকল গুছি যোৱাৰ পিছত ৰাজ্যখনত অশান্তিয়ে বিৰাজ কৰে। এই সময়তে স্বাধীন ভূঞাসকলে সৰু সৰু ঠাই শাসন কৰিবলৈ লয়। এওঁলোকৰ মাজত হাজো নামৰ এজন এজন কোচ ভূঞাৰ জীৰা আৰু জীৰা নামৰ দুজনী জীয়েক আছিল। অঞ্চলটোৰ সিপাৰে সংকোশ নদী আৰু চম্পাৱতী নদীৰ মাজত চিকণা পাহাৰ অঞ্চলটো (বৰ্তমানৰ [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে) হাৰিয়া মণ্ডল নামৰ এজন মেছ জনগোষ্ঠীৰ নেতাই শাসন কৰিছিল। চিকণাৰ লগত সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ হাজোৱে তেওঁৰ জীয়েক দুজনীক হাৰিয়া মণ্ডললৈ বিয়া দিলে। জীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা মদন আৰু চন্দন নামৰ দুটি সন্তান আৰু হীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা শিশু (শিষ্য সিংহ) আৰু বিশু (বিশ্ব সিংহ)ৰ জন্ম হয়। চাৰিজন ককাই-ভাইৰ মাজত বিশু সকলোতকৈ বুধিয়ক আৰু শক্তিশালী আছিল। প্ৰবাদমতে এদিন চাৰি ককাই-ভায়ে দেৱী ভগৱতীক প্ৰাৰ্থনা কৰি আছিল আৰু ধেমালিতে তেওঁলোকৰ এজন বন্ধুক বলি হিচাপে আগবঢ়ায়। তাৰ পিছত আচৰিতভাৱে সেই বন্ধুজনৰ মূৰটো গাৰপৰা কাট খাই যায়। তুৰ্ক কটোৱালে তেওঁলোকক কৰায়ত্ত কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে অৰণ্যলৈ পলাই যায়। পিছত তেওঁলোকে সৈন্য, হাতী আদি গোটাই তুৰ্ক কটোৱালক আক্ৰমণ কৰে। মদন যুদ্ধত নিহত হয় আৰু তাৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই তুৰ্ক কটোৱালক হত্যা কৰে। মাহীআই জীৰাৰ দুখ পাতলাবলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই চন্দনক ৰজা পাতে। এনেদৰে ১৫১০ চনত [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ আৰম্ভণি হয়। == ৰজাসকল == === অবিভক্ত কোচ ৰাজ্যৰ শাসক === * [[বিশ্ব সিংহ]] (১৫১৫-১৫৪০) * [[নৰ নাৰায়ণ]] (১৫৪০-১৫৮৬) * [[ৰঘু নাৰায়ণ|ৰঘু নাৰায়ণ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘুদেও]] (১৫৮৬-১৬০৩) * [[পৰীক্ষিত নাৰায়ণ]] (১৬০৩-১৬১৫) * [[বলি নাৰায়ণ|বলি নাৰায়ণ বা ধৰ্ম নাৰায়ণ]] (১৬১৫-১৬৩৭) * [[বিজিত নাৰায়ণ]] (বিজিণী ফৈদ) (১৬৩৭-১৬৪০) * [[মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈম) (১৬৪০-১৬৪৩) * [[চন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৪৩-১৬৬০) * [[সূৰ্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৬০-১৬৮২) * [[ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৮২-১৭২৫) * [[আদিত্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৫-১৭২৭) * [[মধু নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৭-১৭২৮) === কোচ বিহাৰৰ শাসক === [[Image:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|right|thumb|কোচ বিহাৰৰ মহৰাজা [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]]]] * লক্ষ্মী নাৰায়ণ * বীৰ নাৰায়ণ * প্ৰাণ নাৰায়ণ * বসুদেৱ নাৰায়ণ * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰূপ নাৰায়ণ * উপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * দেৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৈৰ্জেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * হৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * [[নৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ<ref>[http://www.rvondeh.dircon.co.uk/cooch1.html An Introduction to Shri Sir Nripendra Narayan]</ref> * ৰাজৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ([[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ পিতৃ) * [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * বিৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === কোচ হাজোৰ শাসক === * ৰঘুদেৱ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘু নাৰায়ণ ([[চিলাৰায়]]ৰ পুত্ৰ) * পৰীক্ষিত নাৰায়ণ === দৰঙৰ শাসক === কোচ বিহাৰৰ লক্ষ্মী নাৰায়ণৰ সহযোগত ১৬১২ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পৰীক্ষিত নাৰায়ণক আক্ৰমণ কৰে। পশ্চিমে সংকোশ নৈ আৰু পূবে বৰনদী নৈৰে আৱৰা তেওঁৰ ৰাজ্য সেই বছৰৰ শেষৰফালে অধিকাৰ কৰা হয়। পৰীক্ষিত নাৰায়ণক দিল্লীলৈ মোগল ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হয় যদিও তেওঁৰ ভায়েক বলিনাৰায়ণে [[আহোম ৰাজ্য]]ত আশ্ৰয় লয়। ভৰলী নদীলৈকে বৰনদীৰ পূব অংশটোত কোনোবা [[বাৰভূঞা]] নেতাই শাসন কৰি আছিল কিন্তু তেওঁলোকক সোনকালেই মোগলে আঁতৰাই পঠিয়ায়। ১৬১৫ চনত চৈয়দ হাকিম আৰু চৈয়দ আবা বকৰৰ নেতৃত্বত মোগলসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। আহোমৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হৈ বৰনদীলৈ পিছুৱাই যায়। আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই তাৰপিছত বলিনাৰায়ণক বৰনদী আৰু ভৰলী নৈৰ মাজত নতুনকৈ লাভ কৰা অঞ্চলটোত তলতীয়া ৰজা পাতে আৰু অঞ্চলটোক "দৰং" নাম দিয়ে। ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ শাসন আৰম্ভ হোৱাৰ আগলৈকে ইয়াত বলিনাৰায়ণৰ বংশ‍ই ৰাজত্ব কৰি আছিল।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=102–104}}</ref> * বলিনাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভায়েক) * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ * সূৰ্য নাৰায়ণ * ... === বেলতলাৰ শাসক=== {{Main|বেলতলাৰ ইতিহাস}} * গজ নাৰায়ণ ([[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভাতৃ, [[দৰং জিলা|দৰঙৰ]]ৰ প্ৰথম শাসক বলিনাৰায়ণৰ ভাতৃ) * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * গন্ধৰ্ব নাৰায়ণ দেৱ * উত্তম নাৰায়ণ দেৱ * ধ্বজ নাৰায়ণ দেৱ * জয় নাৰায়ণ দেৱ * লম্বোদৰ নাৰায়ণ দেৱ * লোকপাল নাৰায়ণ দেৱ * অমৃত নাৰায়ণ দেৱ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯১০ চনত মৃত্যু) * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯৩৭ চনত মৃত্যু) * লক্ষ্মীপ্ৰিয়া দেৱী (ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ পত্নী) (ৰাজত্ব ১৯৩৭-১৯৪৭, মৃত্যু ১৯৯১) === বিজনীৰ শাসক === বিজনীৰ শাসকসকলে [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পূবে সংকোশ আৰু মানস নদীৰ মাজৰ অঞ্চলটোত ৰাজত্ব কৰিছিল। * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ পুত্ৰ) * জয় নাৰায়ণ * শিৱ নাৰায়ণ * বিজয় নাৰায়ণ * মুকুন্দ নাৰায়ণ * হৰিদেৱ নাৰায়ণ * ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ * অমৃত নাৰায়ণ * কুমুদ নাৰায়ণ * ভৈৰৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === খাছপুৰৰ শাসক=== * কমল নাৰায়ণ * উদিত নাৰায়ণ (খাছপুৰৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে) * বিজয় সিংহ * ধীৰ সিংহ * মহেন্দ্ৰ সিংহ * ৰঞ্জিত সিংহ * নৰ সিংহ * ভীম সিংহ (তেওঁৰ একমাত্ৰ সন্তান জী কাঞ্চনীক [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কোঁৱৰ লক্ষ্মীচন্দ্ৰলৈ বিয়া দিয়ে, পিছলৈ খাছপুৰ কছাৰী ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ) ==চিত্ৰ সংগ্ৰহ== <gallery> File:Shri Sir Nripendra Narayan, Maharaja of Cooch Behar.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। File:H.H. Maharaja Shri Sir Jitendra Narayan Bhup Bahadur, Maharaja of Cooch-Behar, KCSI, 1913.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ভূপ বাহাদুৰ। File:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|মহাৰাজ জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। </gallery> ==টোকা== {{reflist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515-1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | last=Sarkar |first=J N |year=1992 |contribution=Chapter IV: Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{Citation | last = | first = | title = Royal History of Koch Bihar | url = http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/royal_history.html | accessdate = 2007-12-05}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোচ ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] jy7uxrahqqv51gsnf8yvymaw9z03zwb 605307 605306 2026-05-08T08:53:36Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক পটভূমি */ 605307 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কোচ ৰাজবংশ |conventional_long_name = কোচ ৰাজ্য |common_name = কোচ ৰাজবংশ |continent = এছিয়া |region = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] |country = |era = [[মধ্যযুগীয় ভাৰত]] |status = ৰাজ্য |event_start = |year_start = ১৫১৫ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৯৪৭ |date_end = |p1 = খেন ৰাজবংশ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ভাৰতীয় গণৰাজ্য |flag_s1 = Flag of India.svg |image_flag = Drapeau Cooch Behar.png |flag_type = [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পতাকা |image_coat = |image_map = Koch Bihar Sketch Map.jpg |image_map_caption = কোচ বিহাৰৰ ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ |capital = Chikana<br>কমতাপুৰ |common_languages = [[অসমীয়া]], [[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]], [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]] আদি |religion = [[হিন্দুধৰ্ম]] আৰু আন আন |government_type = [[ৰাজতন্ত্ৰ]] |leader1 = [[বিশ্ব সিংহ]] |year_leader1 = |leader2 = [[নৰ নাৰায়ণ]] |year_leader2 = |leader3 = [[জগদ্দিপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] |year_leader3 = |title_leader = [[মহাৰাজ]] |legislature = }} [[Image:OriginOfKochDynasty.png|thumb|right|450px|দৰং ৰজাৰ বংশাৱলী অনুসৰি কোচ ৰাজবংশৰ পাতনি।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=91}}</ref>]] [[File:Coochbehar palace.jpg|right|250px|thumb|[[কোচ বিহাৰ ৰাজপ্ৰসাদ]]]] [[অসম]] আৰু [[বংগ]]ৰ '''কোচ ৰাজবংশ''' (কোচ জনগোষ্ঠীৰ নামেৰে হোৱা)<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–11}}</ref> [[কমতা ৰাজ্য]]ত শাসন কৰা এক শাসক গোষ্ঠী। ১৪৯৮ চনত [[খেন ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পিছত ১৫১৫ চনত কোচ ৰাজবংশ‍ই কমতা ৰাজ্যত শক্তিশালী ৰূপত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম ৰজা [[বিশ্ব সিংহ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰদ্বয় পৰৱৰ্তী ৰজা [[নৰ নাৰায়ণ]] আৰু সেনাপতি [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] সোনকালেই [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশ আৰু দক্ষিণ অসমৰ কিছু অংশ অধিকাৰ কৰে। পিছলৈ বংশটো দুভাগ হৈ বেলেগ বেলেগকৈ [[কোচ বিহাৰ]]ৰ আৰু [[কোচ হাজো]] শাসন কৰিবলৈ লয়। কোচ বিহাৰ [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলৰ তলতীয়া হৈ পৰে আৰু কোচ হাজো [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]]ৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ব্ৰিটিছৰ শাসনত কোচ বিহাৰ তলতীয়া হৈ থাকি ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত নিঃচিহ্ন হৈ পৰে। খাছপুৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা ৰাজবংশটোৰ এটা তৃতীয় শাখা [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হৈ পৰে। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক পটভূমি=== পাল ৰাজবংশৰ পতনৰ পিছত কামৰূপ ৰাজ্য বেলেগ বেলেগ ঠাইত ভাগ হৈ পৰে। একেবাৰে পূবত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]] গঢ় লৈ উঠে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ দক্ষিণে [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ পশ্চিমফালে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। তাৰো পশ্চিমফালে আছিল [[বাৰভূঞা]] সামন্তসকলৰ ৰাজ্য আৰু তাৰ পশ্চিমত আছিল [[কমতা ৰাজ্য]]। কোচসকলৰ শাসনৰ আগতে কমতাত থকা শেষজন ৰজা আছিল নীলাম্বৰ। ১৪৯৮ চনত গৌৰৰ আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহে তেওঁক পৰাস্ত কৰি ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে আৰু পুত্ৰ দানিয়েলক ইয়াৰ শাসনকৰ্তা পাতে। কিছুদিন পিছতে হাৰুপ নাৰায়ণৰ নেতৃত্বত বাৰভূঞাসকলে দানিয়েলক যুদ্ধত পৰাস্ত কৰি বধ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=21}}</ref> এনে সময়তে কোচ (মেচ) জনগোষ্ঠীৰ নেতা হাড়িয়া মণ্ডল আৰু তেওঁৰ কোচ পত্নী হীৰাৰ বিশু নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম হয়। বিশুৱে ডাঙৰ হৈ ভিন ভিন জনগোষ্ঠীবোৰক একত্ৰিত কৰি বাৰভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে আৰু সমগ্ৰ কমতা অঞ্চলৰ শাসনভাৰ লয়। তেঁৱেই বিশ্ব সিংহ নাম গ্ৰহণ কৰে। ===কোচ ৰাজবংশৰ আৰম্ভণি=== কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰথম শাসক আছিল বিশ্ব সিংহ। তেওঁ ১৫১৫ চনত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপাটত উঠে। জে এন চৰকাৰৰ মতে বিশ্ব সিংহ এটা ক্ষমতাৱান কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোক অছিল<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=69}}</ref> যি মেছ, গাৰো, থাৰু আৰু দ্ৰাবিড়িয়ানৰ লগত মিল থকা কিছুমান মঙ্গোলীয় গোষ্ঠীৰ সমষ্টি আছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar1992|p=69f}}. "Minjahuddin found the features of the Koch, Mech and Tharu tribes similar to a south Siberian tribe. Bryan Hodgson (JASB) xviii (2) 1849, 704-5, classes the Koches with the [[Bodo people|Bodo]] and Dhimal tribes. Buchanan agrees. Dalton takes them to be Dravidian. But Risley thinks they represented a fusion of Mongoloid and Dravidian stock, with the later predominating. According to Waddell Mongoloid type of Koches predominated in Assam."</ref><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=2–3}}</ref> বিশুৱে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ লগে লগে ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলে কোচ ৰাজবংশক দৈৱিক শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি প্ৰচাৰ কৰি তেওঁলোকক ক্ষত্ৰিয়ৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ইয়াৰ পিছত লাহে লাহে কোচসকল হিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল।<ref>{{harv|Gogoi|2002|p=18}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ পিতৃ হাৰিয়া মণ্ডলকে কোচসকলৰ আদি পুৰুষ বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}}</ref> তেওঁ পুৰণি [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ চিকণাবাৰী গাঁৱৰ বাৰটা সকলোতকৈ ক্ষমতাশালী মেছ পৰিয়ালৰ মুখিয়াল আছিল। তেওঁ "হাজো" নামৰ এজন কোচ নেতাৰ (তেওঁৰ পৰাই ''[[কোচ হাজো]]'' নাম হয়) জীয়েক জীৰা আৰু হীৰাক বিয়া কৰায়। হীৰাৰ গৰ্ভতে বিশ্ব সিংহৰ জন্ম হয়।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=70f}} কিছুমান কোচ বংশাৱলীৰ মতে হাৰিয়া মণ্ডলৰ এজন পুত্ৰ [[মহাৰাজ চন্দন|চন্দন]] ১৫১০ চনত ৰজা হোৱাৰ পিছত বিশ সিংহ ৰাজপাটত উঠে। আন কিছুমানৰ মতে চন্দন তাতকৈ আগৰ সময়ৰ ৰজা আছিল। {{Harvcol|Nath|1989|pp=17}}</ref> বিশ সিংহ‍ই শক্তিশালী বাৰভূঞাসকলৰ বিৰুদ্ধে জনগোষ্ঠীয় নেতাসকলক সহায় খোজে<ref name="Nath1989">{{Harvcol|Nath|1989|pp=23–24}}</ref> আৰু ১৫০৯ চনমানত তেওঁৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28–29}}</ref> তেওঁ ঔগুৰি, বনগাঁও, ফুলগুৰি, বিজনী, পাণ্ডু আদি ঠাইত ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰে। কৰ্ণপুৰৰ ভূঞাক হৰুৱাবলৈ তেওঁ কষ্ট কৰিবলগীয়া হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৫১৫ চনত পূবত বৰনদী নৈ আৰু পশ্চিমে কৰতোৱা নৈক সীমা হিচাপে ধৰি নিজকে কমতাৰ ৰজা ঘোষণা কৰে।<ref name="Nath1989" /><ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=28}}</ref> তেওঁ ৰাজধানী চিকণাৰ পৰা এতিয়াৰ কোচবিহাৰ নগৰ পৰা কেইমাইলমান দক্ষিণপূবে থকা কমতাপুৰলৈ (কান্তাপুৰ বুলিও কোৱা হয়) তুলি আনে।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=35}}</ref> বিশ্ব সিংহৰ নৰনাৰায়ণে ৰজা হৈ আৰু শুক্লধ্বজে ([[চিলাৰায়]]) সেনাপতিৰূপে কোচ ৰাজ্যক উন্নতিৰ শিখৰলৈ লৈ যায়। নৰনাৰায়ণে চিলাৰাইৰ পুত্ৰ ৰঘূদেৱক ৰাজ্যৰ পূব অংশ [[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পাতে। নৰনাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰঘূদেৱে নিজকে স্বাধীন ৰজা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে কমতা ৰাজ্যখন স্থায়ীভাৱে [[কোচ বিহাৰ]]আৰু [[কোচ হাজো]]ত ভাগ হয়। নৰনাৰায়ণ মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল আৰু জীৱনৰ শেষৰ তিনিবছৰ তেওঁৰ সভাত গুৰুজনাক স্থান দিছিল। শঙ্কৰদেৱে কোচ ৰাজ্যত এখন সত্ৰও স্থাপন কৰিছিল। === কোচ বিহাৰৰ ইতিহাস === ব্ৰিটিছ শাসনত [[কোচ বিহাৰ]] বুলি জনা যোৱা ৰাজ্যখন ৪ৰ্থ শতিকাৰ পৰা ১২শ শতিকালৈ [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ইয়াত [[বৰ্মন ৰাজবংশ|বৰ্মন]], [[ম্লেছ ৰাজবংশ|ম্লেছ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|পাল]] ৰাজবংশ‍ই শাসন কৰিছিল। ১২শ শতিকাৰ পৰা অঞ্চলটো [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় য'ত প্ৰথমে [[খেন ৰাজবংশ]]‍ই ৰাজধানী কমতাপুৰৰ পৰা ৰাজত্ব কৰে। সকলোতকৈ প্ৰখ্যাত খেন শাসকসকল আছিল নীলধ্বজ (১৪৪০-১৪৬০), চক্ৰধ্বজ (১৪৬০-১৪৮০) আৰু নীলাম্বৰ (১৪৮০-১৪৯৮)। থলুৱা জনগোষ্ঠী খেনসকলে প্ৰায় ১৪৯৮ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰে আৰু তাৰপিছত গৌড়ৰ স্বাধীন পাঠান চুলতান আলাউদ্দিন হুছেইন ছাহৰ চক্ৰান্তত ৰাজ্য হেৰুৱায়। নতুন শাসকজন অহাৰ পিছত স্থানীয় [[বাৰভূঞা]]ৰ লগত সংঘৰ্ষ হয় আৰু অঞ্চলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলায়। মুছলমানসকল গুছি যোৱাৰ পিছত ৰাজ্যখনত অশান্তিয়ে বিৰাজ কৰে। এই সময়তে স্বাধীন ভূঞাসকলে সৰু সৰু ঠাই শাসন কৰিবলৈ লয়। এওঁলোকৰ মাজত হাজো নামৰ এজন এজন কোচ ভূঞাৰ জীৰা আৰু জীৰা নামৰ দুজনী জীয়েক আছিল। অঞ্চলটোৰ সিপাৰে সংকোশ নদী আৰু চম্পাৱতী নদীৰ মাজত চিকণা পাহাৰ অঞ্চলটো (বৰ্তমানৰ [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে) হাৰিয়া মণ্ডল নামৰ এজন মেছ জনগোষ্ঠীৰ নেতাই শাসন কৰিছিল। চিকণাৰ লগত সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ হাজোৱে তেওঁৰ জীয়েক দুজনীক হাৰিয়া মণ্ডললৈ বিয়া দিলে। জীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা মদন আৰু চন্দন নামৰ দুটি সন্তান আৰু হীৰাৰ গৰ্ভৰ পৰা শিশু (শিষ্য সিংহ) আৰু বিশু (বিশ্ব সিংহ)ৰ জন্ম হয়। চাৰিজন ককাই-ভাইৰ মাজত বিশু সকলোতকৈ বুধিয়ক আৰু শক্তিশালী আছিল। প্ৰবাদমতে এদিন চাৰি ককাই-ভায়ে দেৱী ভগৱতীক প্ৰাৰ্থনা কৰি আছিল আৰু ধেমালিতে তেওঁলোকৰ এজন বন্ধুক বলি হিচাপে আগবঢ়ায়। তাৰ পিছত আচৰিতভাৱে সেই বন্ধুজনৰ মূৰটো গাৰপৰা কাট খাই যায়। তুৰ্ক কটোৱালে তেওঁলোকক কৰায়ত্ত কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তেতিয়া তেওঁলোকে অৰণ্যলৈ পলাই যায়। পিছত তেওঁলোকে সৈন্য, হাতী আদি গোটাই তুৰ্ক কটোৱালক আক্ৰমণ কৰে। মদন যুদ্ধত নিহত হয় আৰু তাৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই তুৰ্ক কটোৱালক হত্যা কৰে। মাহীআই জীৰাৰ দুখ পাতলাবলৈ বিশ্ব সিংহ‍ই চন্দনক ৰজা পাতে। এনেদৰে ১৫১০ চনত [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ আৰম্ভণি হয়। == ৰজাসকল == === অবিভক্ত কোচ ৰাজ্যৰ শাসক === * [[বিশ্ব সিংহ]] (১৫১৫-১৫৪০) * [[নৰ নাৰায়ণ]] (১৫৪০-১৫৮৬) * [[ৰঘু নাৰায়ণ|ৰঘু নাৰায়ণ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘুদেও]] (১৫৮৬-১৬০৩) * [[পৰীক্ষিত নাৰায়ণ]] (১৬০৩-১৬১৫) * [[বলি নাৰায়ণ|বলি নাৰায়ণ বা ধৰ্ম নাৰায়ণ]] (১৬১৫-১৬৩৭) * [[বিজিত নাৰায়ণ]] (বিজিণী ফৈদ) (১৬৩৭-১৬৪০) * [[মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈম) (১৬৪০-১৬৪৩) * [[চন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৪৩-১৬৬০) * [[সূৰ্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৬০-১৬৮২) * [[ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৬৮২-১৭২৫) * [[আদিত্য নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৫-১৭২৭) * [[মধু নাৰায়ণ]] (দৰঙী ফৈদ) (১৭২৭-১৭২৮) === কোচ বিহাৰৰ শাসক === [[Image:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|right|thumb|কোচ বিহাৰৰ মহৰাজা [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]]]] * লক্ষ্মী নাৰায়ণ * বীৰ নাৰায়ণ * প্ৰাণ নাৰায়ণ * বসুদেৱ নাৰায়ণ * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰূপ নাৰায়ণ * উপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * দেৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৈৰ্জেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * ধৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * হৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * [[নৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ<ref>[http://www.rvondeh.dircon.co.uk/cooch1.html An Introduction to Shri Sir Nripendra Narayan]</ref> * ৰাজৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ([[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ পিতৃ) * [[জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ]] * বিৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === কোচ হাজোৰ শাসক === * ৰঘুদেৱ বা ৰঘুৰায় বা ৰঘু নাৰায়ণ ([[চিলাৰায়]]ৰ পুত্ৰ) * পৰীক্ষিত নাৰায়ণ === দৰঙৰ শাসক === কোচ বিহাৰৰ লক্ষ্মী নাৰায়ণৰ সহযোগত ১৬১২ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পৰীক্ষিত নাৰায়ণক আক্ৰমণ কৰে। পশ্চিমে সংকোশ নৈ আৰু পূবে বৰনদী নৈৰে আৱৰা তেওঁৰ ৰাজ্য সেই বছৰৰ শেষৰফালে অধিকাৰ কৰা হয়। পৰীক্ষিত নাৰায়ণক দিল্লীলৈ মোগল ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হয় যদিও তেওঁৰ ভায়েক বলিনাৰায়ণে [[আহোম ৰাজ্য]]ত আশ্ৰয় লয়। ভৰলী নদীলৈকে বৰনদীৰ পূব অংশটোত কোনোবা [[বাৰভূঞা]] নেতাই শাসন কৰি আছিল কিন্তু তেওঁলোকক সোনকালেই মোগলে আঁতৰাই পঠিয়ায়। ১৬১৫ চনত চৈয়দ হাকিম আৰু চৈয়দ আবা বকৰৰ নেতৃত্বত মোগলসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। আহোমৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হৈ বৰনদীলৈ পিছুৱাই যায়। আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই তাৰপিছত বলিনাৰায়ণক বৰনদী আৰু ভৰলী নৈৰ মাজত নতুনকৈ লাভ কৰা অঞ্চলটোত তলতীয়া ৰজা পাতে আৰু অঞ্চলটোক "দৰং" নাম দিয়ে। ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ শাসন আৰম্ভ হোৱাৰ আগলৈকে ইয়াত বলিনাৰায়ণৰ বংশ‍ই ৰাজত্ব কৰি আছিল।<ref>{{Harvcol|Nath|1989|pp=102–104}}</ref> * বলিনাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভায়েক) * মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ * সূৰ্য নাৰায়ণ * ... === বেলতলাৰ শাসক=== {{Main|বেলতলাৰ ইতিহাস}} * গজ নাৰায়ণ ([[কোচ হাজো]]ৰ শাসক পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ ভাতৃ, [[দৰং জিলা|দৰঙৰ]]ৰ প্ৰথম শাসক বলিনাৰায়ণৰ ভাতৃ) * শিৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ * গন্ধৰ্ব নাৰায়ণ দেৱ * উত্তম নাৰায়ণ দেৱ * ধ্বজ নাৰায়ণ দেৱ * জয় নাৰায়ণ দেৱ * লম্বোদৰ নাৰায়ণ দেৱ * লোকপাল নাৰায়ণ দেৱ * অমৃত নাৰায়ণ দেৱ * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯১০ চনত মৃত্যু) * ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ (১৯৩৭ চনত মৃত্যু) * লক্ষ্মীপ্ৰিয়া দেৱী (ৰাজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ পত্নী) (ৰাজত্ব ১৯৩৭-১৯৪৭, মৃত্যু ১৯৯১) === বিজনীৰ শাসক === বিজনীৰ শাসকসকলে [[কোচ বিহাৰ]]ৰ পূবে সংকোশ আৰু মানস নদীৰ মাজৰ অঞ্চলটোত ৰাজত্ব কৰিছিল। * চন্দ্ৰ নাৰায়ণ (পৰীক্ষিত নাৰায়ণৰ পুত্ৰ) * জয় নাৰায়ণ * শিৱ নাৰায়ণ * বিজয় নাৰায়ণ * মুকুন্দ নাৰায়ণ * হৰিদেৱ নাৰায়ণ * ইন্দ্ৰ নাৰায়ণ * অমৃত নাৰায়ণ * কুমুদ নাৰায়ণ * ভৈৰৱেন্দ্ৰ নাৰায়ণ === খাছপুৰৰ শাসক=== * কমল নাৰায়ণ * উদিত নাৰায়ণ (খাছপুৰৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে) * বিজয় সিংহ * ধীৰ সিংহ * মহেন্দ্ৰ সিংহ * ৰঞ্জিত সিংহ * নৰ সিংহ * ভীম সিংহ (তেওঁৰ একমাত্ৰ সন্তান জী কাঞ্চনীক [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কোঁৱৰ লক্ষ্মীচন্দ্ৰলৈ বিয়া দিয়ে, পিছলৈ খাছপুৰ কছাৰী ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ) ==চিত্ৰ সংগ্ৰহ== <gallery> File:Shri Sir Nripendra Narayan, Maharaja of Cooch Behar.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী নৃপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। File:H.H. Maharaja Shri Sir Jitendra Narayan Bhup Bahadur, Maharaja of Cooch-Behar, KCSI, 1913.jpg|কোচ বিহাৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী শ্ৰী জিতেন্দ্ৰ নাৰায়ণ ভূপ বাহাদুৰ। File:Maharaja-Jagaddipendra-Narayan.jpg|মহাৰাজ জগদ্দীপেন্দ্ৰ নাৰায়ণ। </gallery> ==টোকা== {{reflist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515-1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | last=Sarkar |first=J N |year=1992 |contribution=Chapter IV: Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati }} * {{Citation | last = | first = | title = Royal History of Koch Bihar | url = http://coochbehar.nic.in/Htmfiles/royal_history.html | accessdate = 2007-12-05}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কোচ ৰাজবংশ]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] bkd8iv7jmrwbzdkbx54fqshl2i5utxn 0 33162 605187 430086 2026-05-07T16:34:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605187 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = [[ভাৰতৰ পাৰ্বত্য ৰেল]] | Image = [[Image:Nilgiri Mountain Train.jpg|200px|A journey by the NMR provides spectacular views of the Nilgiri Hills]] | State Party = [[ভাৰত]] | Type = সাংস্কৃতিক | Criteria = ii, iv | ID = ৯৪৪ | Region = এছিয়া-পেচিফিক | Year = ১৯৯৯ | Session = ২৩তম | Extension = ২০০৫; ২০০৮ | Link = http://whc.unesco.org/en/list/944 | Length = ৪৬ কিঃমিঃ }} '''নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰে’লৱে’''' ১৯০৮ চনতে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ তামিলনাডু ৰাজ্যৰ এক মিটাৰগজ ৰেলসেৱা।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/944/|title=Mountain Railways of India|publisher=UNESCO|accessdate=1 March 2010}}</ref> আৰম্ভণিতে মাদ্ৰাজ ৰে’লৱে’ই এই ৰেলসেৱা পৰিচালনা কৰিছিল। এতিয়াও ইয়াত ভাপ ইঞ্জিনে সেৱা আগবঢ়াই আছে।<ref name="BBC-Indian-Hill-railways">{{cite video|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00qzzlm|title=Indian Hill Railways: The Nilgiri Mountain Railway|date=21 February 2010|accessdate=1 March 2010|medium=TV|language=English|publisher=[[BBC]]}}</ref> নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰে’লৱে’ বৰ্তমান [[দক্ষিণ ৰেলৱে|দক্ষিণ ৰে’লৱে’ জ'নৰ]] নব-গঠিত চালেম ডিভিজনৰ অন্তৰ্গত। ২০০৫ চনত ইউনেস্কোই এই ৰে’লৱে’ক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্য্যদা দিয়ে আৰু ১৯৯৯ চনত বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্য্যদা পোৱা [[দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰেলৱে|দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰে’লৱে’]]ৰ সৈতে একেলগে [[ভাৰতৰ পাৰ্বত্য ৰেল]] নামৰ এটা নতুন শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। "<ref>[http://whc.unesco.org/en/news/135 NMR added as a World Heritage Site]</ref> 'দিল চে' নামৰ হিন্দী ছবিৰ চাহৰুখ খানে অভিনয় কৰা বিখ্যাত 'চেইয়া চেইয়া' গীতটো নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলত চিত্ৰায়ন কৰিছিল। ==ইতিহাস== ১৮৫৪ চনতে মেট্টুপালায়ামৰ পৰা নীলগিৰি পৰ্বতলৈ ৰেলপথ সজাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল যদিও ৪৫ বছৰ পিছতহে ইয়াৰ নিৰ্মাণ সমাপ্ত হয়। ১৮৯৯ চনৰ জুন মাহত ৰেল চলাচলৰ বাবে ৰেলপথটো মুকলি কৰি দিয়া হয়। চৰকাৰৰ সৈতে হোৱা এখন চুক্তিৰ যোগে মাদ্ৰাছ ৰে’লৱে’ই প্ৰথমে এই নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেল পৰিচালনা কৰাৰ দায়িত্ব লয়। চাউথ ইণ্ডিয়ান ৰেলেৱে কোম্পানীয়ে ইয়াক কিনি লোৱালৈকে দীৰ্ঘদিন ধৰি মাদ্ৰাছ ৰে’লৱে’ কোম্পানীয়ে চৰকাৰৰ হৈ পৰিচালনাৰ কাম কৰি গৈছিল। প্ৰথমাৱস্থাত কুনুৰেই আছিল শেষ ষ্টেশ্যন। ২৪,৪০,০০০.০০ টকা খৰচ কৰি ১৯০৮ৰ চেপ্তেম্বৰত ইয়াক ফাৰ্ণহিললৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। <gallery mode="packed" class="center"> File:50Nilgiri Railway.jpg|নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলপথৰ এটা ভাঁজ File:51NilgiriRailway.jpg|নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলপথৰ এটা ভাঁজ File:Bridge between Coonoor and Ooty in the 1870s.jpg| কুনুৰ আৰু উটিৰ মাজৰ এখন দলং, ১৮৭০ চনৰ চিত্ৰ File:Railway to Coonor & Ooty, 1900-01-02..jpg| ৰেক আৰু পিনিয়ন ব্যৱস্থা, ১৯০০ চনৰ চিত্ৰ </gallery> ==ক্ৰিয়া-প্ৰণালী== [[Image:NilgirisRailwayRack069.JPG|left|thumb|ৰেলৰ চিৰি দুডালৰ মাজত ৰেক দেখা গৈছে]] নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰে’লৱে’ ১ মিটাৰ বহল এটা মিটাৰগজ ৰেলপথ। মেট্টুপালায়াম আৰু কুনুৰ ষ্টেশ্যনৰ মাজৰ পথচোৱাত ওপৰলৈ বগাবলৈ [[:en:Rack railway#Abt|Abt ৰেক আৰু পিনিয়ন ]] পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলৰ এই ৰেক আৰু পিনিয়ন অংশত [[:en:Nilgiri Mountain Railway X class|'এক্স' শ্ৰেণীৰ ভাপ ৰেক ইঞ্জিন]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <!-- These steam locomotives can be used on any part of the line (either with or without the rack section),but the newer diesel locomotives can operate on the entire section, between [[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]] and [[Udagamandalam]].This signals the beginning of the process to phase out the coal-fired vintage Swiss engines that took scores of passengers on the rack and pinion track to Coonoor and Udhagamandalam, covering 41.8&nbsp;km, 108 curves, 16 tunnels and 250 bridges [[Image:Rack and pinion animation.gif|right|thumb|[[:en:rack and pinion|ৰেক আৰু পিনিয়ন]]ৰ কাৰ্য-প্ৰণালী]] Hence, the Southern Railway decided to replace the coal-fired locomotives. The work was entrusted to Golden Rock Workshop of Southern Railway at Tiruchirapalli. Each of the new engines weighs a little over 50 tonnes and cost Rs.10 crore. The new engine has been provided with pilot and primary burners with separate tanks to hold about 850 litres of diesel and 2,250 litres of furnace oil. The hauling capacity of this new engine is 97.6 tonnes and it can run at a speed of 30&nbsp;km an hour in plains and at 15&nbsp;km an hour on a gradient. Officials hoped to put the engine to use by Sunday on the Mettuppalayam–Coonoor section. The arrival of the new engines raises hopes of eliminating the disruption in service that occurred frequently over the last two years. For long, the X Class locomotives manufactured by Swiss Locomotive and Machine Works of Winterthur in Switzerland lent that distinct charm to NMR. These locomotives are six to eight decades old, railway officials said The steam locomotives are always marshalled at the downhill (Mettupalayam) end of the train. The average gradient in this rack section is 1 in 24.5 (4.08%), with a maximum of 1 in 12 (8.33%). [[File:Wellington Railway Station.JPG|thumb|ৱেলিংটন ষ্টেচন অভিমুখে ডিজেল ইঞ্জিনে টানি নিয়া মেট্টুপালায়মা-উটি পাৰ্বত্য ৰেল]] [[File:The YDM Diesel Locomotive Hauling the Nilgiri Mountain Train.JPG|thumb|YDM4 ইঞ্জিনে টানি নিয়া এখন নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেল]] Between Coonoor and Udagamandalam the train is operated by a YDM4 [[diesel locomotive]] using conventional [[rail adhesion]] principles. On this section the locomotive is always at the Coonoor end of the train as although the line is not steep enough to need a rack rail, the ruling gradient out of Coonoor is still very steep at 1 in 25 (4%). As of 2007, there is one train a day over the rack section, which starts from Mettupalayam at 07:10 and reaches Ooty at noon. The return train starts from Ooty at 15:00, and reaches Mettupalayam at 18:35. The train is scheduled to connect to the [[Nilgiri Express]], which travels from Mettupalayam to [[Chennai]] via [[Coimbatore]]. A summer special service is also run during the months of April and May, starting from Mettupalayam at 09:30 and from Ooty at 12:15. Between Coonoor and Udagamandalam, there are four daily trains each way. [[Image:Ooty-coonoor-nmr-tickets.jpg|left|thumb|বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ মৰ্যাদা ৰাখিবলৈ নীলগিৰি ৰেলত এতিয়াও পুৰণি পদ্ধতিৰ টিকেট প্ৰচলন হৈ আছে]] Even though the NMR stations have networked computerised ticketing systems for onward journeys, it still issues [[Edmondson railway ticket|Edmondson style manual tickets]] for the Ooty-Mettupalayam journey to preserve the 'World Heritage Site' status of the railway. However, ticket booking is similar to other conventional trains and can also be done via the Indian Railways' website.<ref>[http://www.southernrailway.gov.in Ticket booking]</ref> It is advisable to book tickets for this railway in advance, especially during peak season. The majority of repairs to the locomotives are carried out at the Coonoor shed but many of the steam locomotives have been rebuilt at the Golden Rock Workshops. Carriages are repaired at Mettupalayam but, like the locomotives, are taken to one of the big railway workshops for major work. Due to its popularity, a number of passengers using the NMR have requested that the Southern Railways convert the section from Coonoor to [[Udagamandalam]] to steam locomotive{{Citation needed|date=March 2009}}, extending the present steam traction between Mettupalayam and Coonoor. --> ==ৰেলপথ== {|{{Railway line header}} {{UKrail-header2|নীলগিৰি পৰ্বতীয়া ৰেলৰ ষ্টেচন }} {{BS-table1}} {{BS3|KBHFa|||০ কি:মি:|[[:en:Mettupalayam, Coimbatore|মেট্টুপালায়াম (কইম্বাটুৰ)]]}} {{BS3|HST|||৮ কি:মি:|কাল্লাৰ}} {{BS3|BHF|||১৩ কি:মি:|আদেৰ্লি}} {{BS3|HST|||১৮ কি:মি:|হিলগ্ৰোভ|}} {{BS3|HST|||২১ কি:মি:|ৰুণিমেডে}} {{BS3|HST|||২৫ কি:মি:|কাটেৰি ৰ'ড}} {{BS3|BHF|||২৮ কি:মি:|[[:en:Coonoor|কুনুৰ]]}} {{BS3|BHF|||২৯ কি:মি:|[[:en:Wellington, Tamil Nadu|ৱেলিংটন]]}} {{BS3|HST|||৩২ কি:মি:|[[:en:Aruvankadu|আৰুৱানকাডু]]}} {{BS3|HST|||৩৮ কি:মি:|[[:en:Ketti|কেট্টি]]}} {{BS3|BHF|||৪২ কি:মি:|[[:en:Lovedale, India|লাভডেল]]}} {{BS3|KBHFe|||৪৬ কি:মি:|[[:en:Ooty|উটি]]}} |} |} নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলে ২৬ মাইলৰ (৪১.৮ কি:মি:) যাত্ৰাত ২০৮টা ভাঁজ, ১৬টা সুৰঙ্গ, ২৫০খন দলং পায়। ২৯০ মিনিট পাহাৰ বগায়, ২১৫ মিনিট নামনিলৈ গতি কৰে। এই ৰেলপথৰ আটাইতকৈ ওখ ঢালটো ৮.৩৩%ৰ আৰু ই এচিয়াৰ ভিতৰতে সৰ্বোচ্চ।<ref name="BBC-Indian-Hill-railways" /> ===ষ্টেশ্যন=== * মেট্টুপালায়াম ষ্টেশ্যন: সমুদ্ৰপৃষ্টৰ পৰা ১০৬৯ ফুট উচ্চতাত। [[তামিলনাডু]]ৰ এক প্ৰধান ষ্টেশ্যন কইম্বাটুৰৰ পৰা ইয়ালৈ ব্ৰডগেজ ৰেলৰ সংযোদ আছে। দূৰচ্ব ৩৬ কি:মি:। নীলগিৰি পাৰ্বত্য মিটাৰগেজ ৰেলৰ পহিলা ষ্টেশ্যন। * কাল্লাৰ ষ্টেশ্যন: যাত্ৰীৰ বাবে এই ষ্টেশ্যন বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে। ইয়াৰে পৰা ৰেকযুক্ত ৰেলপথ আৰম্ভ হৈছে। ষ্টেশ্যন এৰাৰ পিছতে ৰেলে ৮.৩৩%ৰ উচ্চঢাল বগাবলৈ আৰম্ভ কৰে। * আডেৰ্লি ষ্টেশ্যন: যাত্ৰীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে যদিও ভাপ ইঞ্জিনত পানী ভৰাবলৈ ৰেল ইয়াত ৰয়। * হিলগ্ৰোভ ষ্টেশ্যন: পানী ভৰোৱা হয়; লগতে যাত্ৰীসকলে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰে। * ৰুণিমেডে ষ্টেশ্যন: ইঞ্জিনত পানী ভৰোৱা হয়; কিন্তু যাত্ৰীৰ বাবে ষ্টেশ্যন বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে। * কাটেৰি ৰ'ড ষ্টেশ্যন: বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে। * কুনুৰ ষ্টেশ্যন: ৰেলপথচোৱাৰ মুখ্য মধ্যৱৰ্তী ষ্টেশ্যন। ইঞ্জিন মেৰামতি কাৰখানা আছে। ইয়াতে ৰেক-ৰেলৰ সমাপ্তি হয় আৰু ভাপ ইঞ্জিন আঁতৰাই উটিলৈ ডি়জেল ইঞ্জিন সংযোগ কৰা হয়। * ৱেলিংটনছ: * আৰুৱানকাডু ষ্টেশ্যন * [[:en:Ketti|কেট্টি ষ্টেশ্যন]] * লভডেল ষ্টেশ্যন: * উধাগামণ্ডলম (উটি) ষ্টেশ্যন <gallery mode="packed" class="center"> Image:Nilgiri Mountain Railway on Bridge, May 2010.JPG|নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলপথৰ সৰ্ববৃহৎ দলঙখনৰ ওপৰেৰে এখন ৰেল পাৰ হৈ গৈছে Image:NMR train at Ketti 05-02-26 75.jpeg|কেট্টি ষ্টেশ্যনত নীলগিৰি যাত্ৰীবাহী Image:Lovedale railway station.JPG|লভডেল ষ্টেশ্যন File:Niltrain.JPG|মেট্টুপালায়াম ষ্টেশ্যন File: Nilgiri Mountain Railways, Hillgrove Station, India.jpg|হিলগ্ৰোভ ষ্টেশ্যন File:Onr.JPG|কুন্নুৰ ষ্টেশ্যন File: Wellington Railway Station.JPG|ৱেলিংটন ষ্টেশ্যন File:Aravankadu 56.JPG|আৰুৱানকাডু ষ্টেশ্যন File:ഊട്ടി റെയിൽ വേ സ്റ്റേഷൻ.jpeg|উটি ষ্টেশ্যনত ৰৈ থকা এখন যাত্ৰাবাহী ৰেল </gallery> ==ভাৰতৰ অন্য পৰ্যটন ৰেল== * [[:en:Palace on Wheels|পেলেচ অন হুইল]] * [[:en:Royal Rajasthan on Wheels|ৰয়েল ৰাজস্থান অন হুইলচ্]] * [[:en:The Golden Chariot|দ্য গোল্ডেন চেৰিয়ট]] * [[:en:Deccan Odyssey|ডেক্কান অ'ডিচি]] * [[দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰেলৱে|দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰে’লৱে’]] * [[কালকা-চিমলা ৰেলৱে|কালকা-চিমলা ৰে’লৱে’]] * [[:en:Kangra Valley Railway|কাংগ্ৰা ভেলী ৰে’লৱে’]] * [[:en:Matheran Hill Railway|মাথেৰান পাৰ্বত্য ৰে’লৱে’]] * [[:en:Fairy Queen (locomotive)|ফেইৰী কুইন]] * ইণ্ডিয়া অন হুইলচ্ * দ্য ইণ্ডিয়ান মহাৰাজ ==চলচ্চিত্ৰ আৰু তথ্যচিত্ৰ== ভাৰতৰ পাৰ্বত্য ৰেলক বিষয়-বস্তু কৰি বিবিচিয়ে ২০১০ চনত তিনিটা খণ্ডৰ এখন তথ্যচিত্ৰ চিৰি়জ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00qzzlm#synopsis|title=Indian Hill Railways|publisher=BBC|accessdate=28 February 2010}}</ref> ইয়াৰে দ্বিতীয় খণ্ডত নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেলক সামৰি লোৱা হৈছিল। প্ৰথম খণ্ডটো [[দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰেলৱে|দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰে’লৱে’]]ক লৈ আৰু শেহৰ খণ্ডটো আছিল [[কালকা-চিমলা ৰেলৱে|কালকা-চিমলা ৰে’লৱে’]]ক লৈ। তৰুণ ভাৰ্টিয়া, হিউগো স্মিথ আৰু নিক মেটিংলি ছবিখনৰ পৰিচালক আছিল। প্ৰযোজনা কৰিছিল গেৰী ট্ৰ'য়নাই। তথ্যচিত্ৰৰ চিৰিজটোৱে ১০১০ চনৰ ইউ.কে. ৰয়েল টেলিভিচন ছোচাইটি বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/documentary-on-hill-railways-of-india-bags-uk-award/636391/|title=Documentary on Hill railways of India bags UK award|publisher=Express India|accessdate=19 September 2010|archivedate=10 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010101221/http://www.expressindia.com/latest-news/documentary-on-hill-railways-of-india-bags-uk-award/636391/|deadurl=yes}}</ref> ডেভিদ লীনৰ [[:en:A Passage to India (film)|এ পেচেজ টু ইণ্ডিয়া]] ছবিত কুনুৰ ষ্টেশ্যনক এটা লোকেচন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। [http://www.mapability.com/travel/p2i/coonoor.html] মালায়ালাম ছবি "চামাৰ ইন বেথেলহাম"ত কেটি ষ্টেশ্যনত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ==লগতে চাওক== * [[ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰসমূহ]] * [[ভাৰতীয় ৰেল]] * [[ভাৰতৰ পাৰ্বত্য ৰেল]] ==তথ্যউৎস== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.youtube.com/watch?v=A0g-SOANrDo 'নীলগিৰি পাৰ্বত্য ৰেল' বিষয়ক বিবিচি নিৰ্মিত তথ্যচিত্ৰ] * [http://thetourister.net/Nilgiri-Mountain-Railway_28.html Nilgiri Mountain Railway Tour Guide and Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207105149/http://thetourister.net/Nilgiri-Mountain-Railway_28.html |date=2013-12-07 }} * [http://www.indianrail.gov.in/hill_2.html Indian railways site on the NMR] * [http://indiasteam.tripod.com/nmr.htm Images and info]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/09/16/stories/2005091600080200.htm Toy train chugs on ] * [http://twins.free.fr/travel/photos%20inde/page%202/pages/train%20ooty%202_jpg.htm Ooty train Photographs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060518223119/http://twins.free.fr/travel/photos%20inde/page%202/pages/train%20ooty%202_jpg.htm |date=2006-05-18 }} * [http://deepsan.livejournal.com/93336.html 20 photos between Ooty and Coonoor] * [http://www.hindu.com/yw/2005/07/29/stories/2005072900030100.htm The toy train chugs on] * International Working Steam [http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609212632/http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm |date=2007-06-09 }} {{coord|11.344317|N|76.791945|E|type:railwaystation_region:IN-TN_scale:10000_source:jawiki|display=title}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰেল পৰিবহণ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পাৰ্বত্য ৰেল]] 1ttqj7wi56qregejkjpdrfe1otdsgua 0 41922 605214 384748 2026-05-08T02:14:46Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]ৰ পৰা [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নাম সলনি 384748 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | name = আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল | native_name = | image_name = Inside campus of Indian Councial of Medical Research, NE Region, at Lahowal, Dibrugarh.jpg | image_size = | caption = ডিব্ৰুগড়ৰ লাহোৱালত অৱস্থিত ''আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল'', আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ | established = ১৯৮২ | type = গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান | free_label = চমু নাম | free = RMRC | endowment = | staff = | president = | provost = | director = ডঃ কানৱাৰ নাৰেইন | rector = | chancellor = | vice_chancellor = | head_label = | head = | students = | undergrad = | postgrad = | profess = | city = {{flagicon|India}} লাহোৱাল, [[ডিব্ৰুগড়]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus = চহৰীয়া | parent = [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] (ICMR) | website = {{URL|http://rmrcne.org.in/}} }} ''' আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল''' ({{Lang-en|Medical Research Centre, NE region}}; চমুকৈ {{Lang|en|RMRC}}) [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা (Biomedical) বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। এই উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Health) আৰু আমেৰিকাৰ ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ (International Centre of Excellence) স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই কেন্দ্ৰই পূণেৰ উচ্চ গণনা উন্নয়ন কেন্দ্ৰ(Centre for Development of Advance Computing)ৰ লগত সহযোগত "MoSQuIT – mBillionth SAARC Countries Award 2013" লাভ কৰে। মবাইল প্লেটফৰ্মত মেলেৰিয়া প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কৰা উদ্ভাৱনৰ বাবে mBillionth Award South Asia দ্বাৰা স্বীকৃত এই বঁটা আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |access-date=2016-08-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924101228/http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |deadurl=yes }}</ref> == গৱেষণা প্ৰকল্প == *Studies on bionomics of Anopheles dirus, the major vector of forest malaria in NE region of India. *Epidemiological observations on malaria in some parts of Tengakhat PHC, Dibrugarh district, Assam *Malariometric studies in some parts of Assam and Arunachal Pradesh *Mosquito fauna of Northeast India with special reference to the medically important vectors. *A study on prevalence and pattern of substance use in North-East India. *Studies on prevalence of filariasis in some tea garden population of Assam *Mosquito fauna of Dibrugarh district with special reference to Mansonia annulifera, a reported vector of Japanese encephalitis from the Dibrugarh district of Assam. *Studies on paddy-field dermatitis (Panikaint) among workers in rice fields of upper Assam. *Food-borne parasitic zoonosis: status of metacercarial infection in fishes of Assam. *Study on Coronary Heart Disease and Hypertension (in Mizoram, Assam and Tea gardens of Upper Assam). == তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃ সংযোগ== * {{Official website|http://www.rmrcne.org.in/}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 3ecrdxk7rk911mq7z6r0it0y1s0quph 605218 605214 2026-05-08T02:22:43Z AjayDas 12623 605218 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | name = ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড় | native_name = | image_name = Inside campus of Indian Councial of Medical Research, NE Region, at Lahowal, Dibrugarh.jpg | image_size = | caption = ডিব্ৰুগড়ৰ লাহোৱালত অৱস্থিত ''ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়'', আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ | established = ১৯৮২ | type = গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান | free_label = চমু নাম | free = RMRC | endowment = | staff = | president = | provost = | director = ডঃ কানৱাৰ নাৰেইন | rector = | chancellor = | vice_chancellor = | head_label = | head = | students = | undergrad = | postgrad = | profess = | city = {{flagicon|India}} লাহোৱাল, [[ডিব্ৰুগড়]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus = চহৰীয়া | parent = [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] (ICMR) | website = {{URL|http://rmrcne.org.in/}} }} ''' ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়''' ({{Lang-en|National Institute of Health Research, Dibrugarh}} [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। পূৰ্বতে ইয়াৰ নম '''আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল''' আছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা (Biomedical) বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। এই উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Health) আৰু আমেৰিকাৰ ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ (International Centre of Excellence) স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই কেন্দ্ৰই পূণেৰ উচ্চ গণনা উন্নয়ন কেন্দ্ৰ(Centre for Development of Advance Computing)ৰ লগত সহযোগত "MoSQuIT – mBillionth SAARC Countries Award 2013" লাভ কৰে। মবাইল প্লেটফৰ্মত মেলেৰিয়া প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কৰা উদ্ভাৱনৰ বাবে mBillionth Award South Asia দ্বাৰা স্বীকৃত এই বঁটা আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |access-date=2016-08-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924101228/http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |deadurl=yes }}</ref> == গৱেষণা প্ৰকল্প == *Studies on bionomics of Anopheles dirus, the major vector of forest malaria in NE region of India. *Epidemiological observations on malaria in some parts of Tengakhat PHC, Dibrugarh district, Assam *Malariometric studies in some parts of Assam and Arunachal Pradesh *Mosquito fauna of Northeast India with special reference to the medically important vectors. *A study on prevalence and pattern of substance use in North-East India. *Studies on prevalence of filariasis in some tea garden population of Assam *Mosquito fauna of Dibrugarh district with special reference to Mansonia annulifera, a reported vector of Japanese encephalitis from the Dibrugarh district of Assam. *Studies on paddy-field dermatitis (Panikaint) among workers in rice fields of upper Assam. *Food-borne parasitic zoonosis: status of metacercarial infection in fishes of Assam. *Study on Coronary Heart Disease and Hypertension (in Mizoram, Assam and Tea gardens of Upper Assam). == তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃ সংযোগ== * {{Official website|http://www.rmrcne.org.in/}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] qw4z1o35fvj7jp67z1l767rx4kvelao 605219 605218 2026-05-08T02:23:52Z AjayDas 12623 /* গৱেষণা প্ৰকল্প */ 605219 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | name = ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড় | native_name = | image_name = Inside campus of Indian Councial of Medical Research, NE Region, at Lahowal, Dibrugarh.jpg | image_size = | caption = ডিব্ৰুগড়ৰ লাহোৱালত অৱস্থিত ''ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়'', আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ | established = ১৯৮২ | type = গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান | free_label = চমু নাম | free = RMRC | endowment = | staff = | president = | provost = | director = ডঃ কানৱাৰ নাৰেইন | rector = | chancellor = | vice_chancellor = | head_label = | head = | students = | undergrad = | postgrad = | profess = | city = {{flagicon|India}} লাহোৱাল, [[ডিব্ৰুগড়]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus = চহৰীয়া | parent = [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] (ICMR) | website = {{URL|http://rmrcne.org.in/}} }} ''' ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়''' ({{Lang-en|National Institute of Health Research, Dibrugarh}} [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। পূৰ্বতে ইয়াৰ নম '''আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল''' আছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা (Biomedical) বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। এই উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Health) আৰু আমেৰিকাৰ ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ (International Centre of Excellence) স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই কেন্দ্ৰই পূণেৰ উচ্চ গণনা উন্নয়ন কেন্দ্ৰ(Centre for Development of Advance Computing)ৰ লগত সহযোগত "MoSQuIT – mBillionth SAARC Countries Award 2013" লাভ কৰে। মবাইল প্লেটফৰ্মত মেলেৰিয়া প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কৰা উদ্ভাৱনৰ বাবে mBillionth Award South Asia দ্বাৰা স্বীকৃত এই বঁটা আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |access-date=2016-08-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924101228/http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |deadurl=yes }}</ref> == গৱেষণা প্ৰকল্প == *ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত বন মেলেৰিয়াৰ প্ৰধান ভেক্টৰ এনোফিলিছ ডাইৰাছৰ জৈৱবিজ্ঞানৰ ওপৰত অধ্যয়ন। *অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ টেঙাখাত পি এইচ চিৰ কিছু অঞ্চলত মেলেৰিয়া সম্পৰ্কে মহামাৰী বিজ্ঞানৰ পৰ্যবেক্ষণ *অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অঞ্চলত মেলেৰিয়ামেট্ৰিক অধ্যয়ন *চিকিৎসাগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেক্টৰসমূহৰ বিশেষ উল্লেখ কৰি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মহৰ প্ৰাণী। *উত্তৰ-পূব ভাৰতত দ্ৰব্য ব্যৱহাৰৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু আৰ্হিৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন। *অসমৰ একাংশ চাহ বাগিচাৰ জনসংখ্যাত ফাইলেৰিয়াচিছৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ ওপৰত অধ্যয়ন *অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰা জাপানীজ এনকেফেলাইটিছৰ ভেক্টৰ মানছনিয়া এনুলিফেৰাৰ বিশেষ উল্লেখ কৰি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মহৰ প্ৰাণী। *উচ্চ অসমৰ ধাননি পথাৰত শ্ৰমিকৰ মাজত ধাননি পথাৰ ছালৰ ৰোগ (পানিকৈন্ত)ৰ ওপৰত অধ্যয়ন। *খাদ্যজনিত পৰজীৱী জুন’ছিছঃ অসমৰ মাছৰ মেটাচাৰ্কেৰিয়াল সংক্ৰমণৰ অৱস্থা। *ক'ৰ'নাৰী হৃদৰোগ আৰু উচ্চ ৰক্তচাপৰ ওপৰত অধ্যয়ন (উচ্চ অসমৰ মিজোৰাম, অসম আৰু চাহ বাগিচাত)। == তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃ সংযোগ== * {{Official website|http://www.rmrcne.org.in/}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] ncnieyeem6fadzq4ibxjhkgrzog3fpi 605220 605219 2026-05-08T02:33:30Z AjayDas 12623 /* গৱেষণা প্ৰকল্প */ 605220 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | name = ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড় | native_name = | image_name = Inside campus of Indian Councial of Medical Research, NE Region, at Lahowal, Dibrugarh.jpg | image_size = | caption = ডিব্ৰুগড়ৰ লাহোৱালত অৱস্থিত ''ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়'', আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ | established = ১৯৮২ | type = গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান | free_label = চমু নাম | free = RMRC | endowment = | staff = | president = | provost = | director = ডঃ কানৱাৰ নাৰেইন | rector = | chancellor = | vice_chancellor = | head_label = | head = | students = | undergrad = | postgrad = | profess = | city = {{flagicon|India}} লাহোৱাল, [[ডিব্ৰুগড়]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus = চহৰীয়া | parent = [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] (ICMR) | website = {{URL|http://rmrcne.org.in/}} }} ''' ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়''' ({{Lang-en|National Institute of Health Research, Dibrugarh}} [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। পূৰ্বতে ইয়াৰ নম '''আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল''' আছিল। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা (Biomedical) বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। এই উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান (National Institute of Health) আৰু আমেৰিকাৰ ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ (International Centre of Excellence) স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই কেন্দ্ৰই পূণেৰ উচ্চ গণনা উন্নয়ন কেন্দ্ৰ(Centre for Development of Advance Computing)ৰ লগত সহযোগত "MoSQuIT – mBillionth SAARC Countries Award 2013" লাভ কৰে। মবাইল প্লেটফৰ্মত মেলেৰিয়া প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ কৰা উদ্ভাৱনৰ বাবে mBillionth Award South Asia দ্বাৰা স্বীকৃত এই বঁটা আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |access-date=2016-08-07 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924101228/http://www.sentinelassam.com/state1/story.php?sec=2&subsec=2&id=169419&dtP=2013-10-23&ppr=1#169419 |deadurl=yes }}</ref> == গৱেষণা প্ৰকল্প == *ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত বনৰীয়া মেলেৰিয়াৰ প্ৰধান ভেক্টৰ এনোফিলিছ ডাইৰাছৰ জৈৱবিজ্ঞানৰ ওপৰত অধ্যয়ন। *অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ টেঙাখাত প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰৰ কিছু অঞ্চলত মেলেৰিয়া সম্পৰ্কে মহামাৰী বিজ্ঞানৰ পৰ্যবেক্ষণ *অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অঞ্চলত মেলেৰিয়ামেট্ৰিক অধ্যয়ন *বিশেষকৈ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মহ প্ৰাজাতিৰ প্ৰাণীকে ধৰি চিকিৎসাগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভেক্টৰসমূহৰ অধ্যয়ন *উত্তৰ-পূব ভাৰতত দ্ৰব্য ব্যৱহাৰৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু আৰ্হিৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন। *অসমৰ একাংশ চাহ বাগিচাৰ জনসংখ্যাত ফাইলেৰিয়াচিছৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ ওপৰত অধ্যয়ন *অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পৰা জাপানীজ এনকেফেলাইটিছৰ ভেক্টৰ মানছনিয়া এনুলিফেৰাৰ বিশেষ উল্লেখ কৰি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মহ প্ৰাজাতিৰ প্ৰাণীৰ অধ্যয়ন *উজনি অসমৰ ধাননি পথাৰত শ্ৰমিকৰ ধাননি পথাৰ ছালৰ ৰোগ (পানীকাঁইট)ৰ ওপৰত অধ্যয়ন *খাদ্যজনিত পৰজীৱী জুন’ছিছঃ অসমৰ মাছৰ মেটাচাৰ্কেৰিয়াল সংক্ৰমণৰ অৱস্থা অধ্যয়ন *ক'ৰ'নাৰী হৃদৰোগ আৰু উচ্চ ৰক্তচাপৰ ওপৰত অধ্যয়ন (উজনি অসমৰ চাহ বাগিচা, অসম আৰু মিজোৰাম) == তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃ সংযোগ== * {{Official website|http://www.rmrcne.org.in/}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 61rkg5m7qea6tl7sta9de1qls459w3s 10 43303 605205 221037 2026-05-07T20:21:33Z IdiosyncraticLawyer 49765 Information updating 605205 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Kendeo --> :''See also: {{tl|Nocaps}}'' {{TOCright}} == Usage == {{nosubst}} Simply add the tag <code><nowiki>{{lowercase title}}</nowiki></code> at the beginning of a page (and optionally, at the beginning of its talk page). There are no parameters. The tag will only decapitalize the first letter of the page's name in the title at the beginning of the page. Examples: {| CLASS="wikitable" |- ! Page name !! Will display |- | [[EBay]], [[IPod]], etc. || eBay, iPod, etc. |- | [[বাৰ্তা:EBay]] || Talk:eBay |} == Issues == The template cannot be directly combined with {{tlx|Italic title}}; if they are both placed on a page, only the latter is applied, and a DISPLAYTITLE error message is generated. Some of these combined stylizations (lowercase titles combined with fully italicized titles, potentially including non-disambigutory parentheses) can be enacted using this template's parameters, while others (lowercase titles with non-standard or disambigutory italicized substrings) require the use of <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> directly. When using the template on redirect pages, the template must be moved ''after'' the redirect, since otherwise it will break the redirection. This, however, limits the template to have an effect only when viewing the redirect page directly. Nevertheless, it is still useful in this scenario in order to document the proper capitalization of a term. When using on templates, please make sure to wrap it with a &lt;noinclude&gt; tag, so thattranscluding pages don't get affected. == Technical == This template wraps the [[সহায়:Magic words|magic word]] DISPLAYTITLE so that it works automatically in any namespace (main, talk, template, etc.) to decapitalise the first letter of the name of a page it is transcluded on. <syntaxhighlight lang="sql"> /* Page using a lowercase title, with or without {{lowercase}} */ SELECT page_title, pp_value AS displaytitle FROM page JOIN page_props ON pp_page=page_id AND pp_propname="displaytitle" WHERE page_namespace=0 AND CONVERT(pp_value USING utf8mb4) COLLATE utf8mb4_bin /* &#greek; */ REGEXP "^([_ :]+|<[^<>]+>)*([[:lower:]]|&#9[4-6][0-9];)" </syntaxhighlight> == See also == * [[ৱিকিপিডিয়া:Naming conventions (technical restrictions)#Lowercase first letter]] {{WrongTitleExamples}} <includeonly> [[শ্ৰেণী:Correct title templates]] </includeonly> 05abh5hust1vyhnwjctyt3du2kwlry2 0 44168 605292 234573 2026-05-08T08:34:32Z Ananya Taye 28065 /* */ Removed unsourced content 605292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = খেন্‌ বংশ |conventional_long_name = কামৰূপ ৰাজ্য |common_name = |continent = এছিয়া |region = [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]] |country = [[ভাৰতবৰ্ষ]] |era = |status = |event_start = |year_start = ১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৮৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_end = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = |image_map_caption = |capital = |common_languages = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = নীলধ্বজ |year_leader1 = ১৪৪০-১৪৬০ খ্ৰীষ্টাব্দ |leader2 = চক্ৰধ্বজ |year_leader2 = ১৪৬০-১৪৮০ খ্ৰীষ্টাব্দ |leader3 = নীলাম্বৰ |year_leader3 = ১৪৮০-১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |title_leader = |legislature = }} '''খেন্‌ বংশ''' মধ্যযুগত [[কামৰূপ ৰাজ্য]] শাসন কৰা এটা ৰাজবংশ। কমতাপুৰত ১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অৰাজকতা সৃষ্টি হোৱাত নীলধ্বজ নামৰ এজনে ১৪৪০ চনত [[গৌড়]]ৰ সিংহাসন দখল কৰে। তেৱেঁই কামৰূপ-কমতাত খেন্‌ বা খান বা সেন বংশৰ পাতনি মেলে। নীলধ্বজৰ পাছত পুতেক চক্ৰধ্বজ আৰু তাৰ পাছত চক্ৰধ্বজৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰ ৰজা হয়। গৃহ কন্দলৰ সুযোগত মুছলমানে আক্ৰমণ কৰাত এই ৰাজবংশই বেছিদিন শাসন কৰিব নোৱাৰিলে। ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নীলাম্বৰৰ মৃত্যুত খেন্‌ বংশৰ অন্ত পৰে।<ref name="শাকৌব">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০১৬ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=কৌশিক বৰুৱা, শান্তনু | year=২০১৫ | location=গুৱাহাটী | pages=২৩২-৩৩}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 1du32bucuzd9vb0m49fndgs8ljges4u 605293 605292 2026-05-08T08:36:20Z Ananya Taye 28065 /* */ 605293 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = খেন্‌ বংশ |conventional_long_name = কামৰূপ ৰাজ্য |common_name = |continent = এছিয়া |region = [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]] |country = [[ভাৰতবৰ্ষ]] |era = |status = |event_start = |year_start = ১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৮৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_end = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = |image_map_caption = |capital = |common_languages = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = নীলধ্বজ |year_leader1 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader2 = চক্ৰধ্বজ |year_leader2 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader3 = নীলাম্বৰ |year_leader3 = ১৪৯০-১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |title_leader = |legislature = }} '''খেন্‌ বংশ''' মধ্যযুগত [[কামৰূপ ৰাজ্য]] শাসন কৰা এটা ৰাজবংশ। কমতাপুৰত ১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অৰাজকতা সৃষ্টি হোৱাত নীলধ্বজ নামৰ এজনে ১৪৪০ চনত কমতাপুৰৰ সিংহাসন দখল কৰে। তেৱেঁই কামৰূপ-কমতাত খেন্‌ বা খান বা সেন বংশৰ পাতনি মেলে। নীলধ্বজৰ পাছত পুতেক চক্ৰধ্বজ আৰু তাৰ পাছত চক্ৰধ্বজৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰ ৰজা হয়। গৃহ কন্দলৰ সুযোগত মুছলমানে আক্ৰমণ কৰাত এই ৰাজবংশই বেছিদিন শাসন কৰিব নোৱাৰিলে। ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নীলাম্বৰৰ মৃত্যুত খেন্‌ বংশৰ অন্ত পৰে।<ref name="শাকৌব">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০১৬ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=কৌশিক বৰুৱা, শান্তনু | year=২০১৫ | location=গুৱাহাটী | pages=২৩২-৩৩}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] a42ffx0we1z7e4pjueonfsueidkk6g4 605294 605293 2026-05-08T08:37:00Z Ananya Taye 28065 /* */ Khens ruled Kamata, not Kamrup 605294 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = খেন্‌ বংশ |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |continent = এছিয়া |region = [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]] |country = [[ভাৰতবৰ্ষ]] |era = |status = |event_start = |year_start = ১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৮৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_end = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = |image_map_caption = |capital = |common_languages = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = নীলধ্বজ |year_leader1 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader2 = চক্ৰধ্বজ |year_leader2 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader3 = নীলাম্বৰ |year_leader3 = ১৪৯০-১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |title_leader = |legislature = }} '''খেন্‌ বংশ''' মধ্যযুগত [[কমতা ৰাজ্য]] শাসন কৰা এটা ৰাজবংশ। কমতাপুৰত ১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অৰাজকতা সৃষ্টি হোৱাত নীলধ্বজ নামৰ এজনে ১৪৪০ চনত কমতাপুৰৰ সিংহাসন দখল কৰে। তেৱেঁই কামৰূপ-কমতাত খেন্‌ বা খান বা সেন বংশৰ পাতনি মেলে। নীলধ্বজৰ পাছত পুতেক চক্ৰধ্বজ আৰু তাৰ পাছত চক্ৰধ্বজৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰ ৰজা হয়। গৃহ কন্দলৰ সুযোগত মুছলমানে আক্ৰমণ কৰাত এই ৰাজবংশই বেছিদিন শাসন কৰিব নোৱাৰিলে। ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নীলাম্বৰৰ মৃত্যুত খেন্‌ বংশৰ অন্ত পৰে।<ref name="শাকৌব">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০১৬ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=কৌশিক বৰুৱা, শান্তনু | year=২০১৫ | location=গুৱাহাটী | pages=২৩২-৩৩}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 7q4kws3npopdhwf0qu6vbb5u22m12vv 605295 605294 2026-05-08T08:37:29Z Ananya Taye 28065 /* */ 605295 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = খেন্‌ বংশ |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |continent = এছিয়া |region = [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]] |country = [[ভাৰতবৰ্ষ]] |era = |status = |event_start = |year_start = জনা‌ নাযায় |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৮৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |date_end = |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = |image_map_caption = |capital = |common_languages = |religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = নীলধ্বজ |year_leader1 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader2 = চক্ৰধ্বজ |year_leader2 = ১৫ শতিকাৰ শেষৰ পিনে |leader3 = নীলাম্বৰ |year_leader3 = ১৪৯০-১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |title_leader = |legislature = }} '''খেন্‌ বংশ''' মধ্যযুগত [[কমতা ৰাজ্য]] শাসন কৰা এটা ৰাজবংশ। কমতাপুৰত ১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে অৰাজকতা সৃষ্টি হোৱাত নীলধ্বজ নামৰ এজনে ১৪৪০ চনত কমতাপুৰৰ সিংহাসন দখল কৰে। তেৱেঁই কামৰূপ-কমতাত খেন্‌ বা খান বা সেন বংশৰ পাতনি মেলে। নীলধ্বজৰ পাছত পুতেক চক্ৰধ্বজ আৰু তাৰ পাছত চক্ৰধ্বজৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰ ৰজা হয়। গৃহ কন্দলৰ সুযোগত মুছলমানে আক্ৰমণ কৰাত এই ৰাজবংশই বেছিদিন শাসন কৰিব নোৱাৰিলে। ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নীলাম্বৰৰ মৃত্যুত খেন্‌ বংশৰ অন্ত পৰে।<ref name="শাকৌব">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০১৬ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=কৌশিক বৰুৱা, শান্তনু | year=২০১৫ | location=গুৱাহাটী | pages=২৩২-৩৩}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজবংশসমূহ]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 2btex8zj23r0cvgid2hxpujgv5xvbqa 0 44220 605227 605103 2026-05-08T04:19:20Z Ananya Taye 28065 repeated map deleted 605227 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য |conventional_long_name = ডিমাছা ৰাজ্য |common_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজবংশ |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১০ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্তি |year_end = ১৮৩২ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ঔপনিবেশিক অসম |flag_s1 = Flag_of_the_British_East_India_Company_(1801).svg |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Map of Kachari kingdom in 15th century.jpg |image_map_caption = ডিমাপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৫ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্য |capital = [[ডিমাপুৰ]], [[মাইবং]], খাচপুৰ, হাৰিটিকাৰ |common_languages = ডিমাছা, অসমীয়া আৰু বাংলা |religion = জনজাতীয় আৰু হিন্দু |government_type = জনজাতীয় ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = হেডেমবেশ্বৰ, ডিমা-হাডা |leader1=মহামাণিফা |year_leader1= ১৩৫২ |leader2=গোবিন্দ চন্দ্ৰ নাৰায়ণ |year_leader2= ১৮২৪ |legislature = }} '''ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য''' (উচ্চাৰণ: kəˈʧɑ:rɪ) [[অসম]]ত অৱস্থিত এখন জনজাতীয় ৰাজ্য আছিল। ইয়াৰ শাসকসকল আছিল [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা জনগোষ্ঠীয় লোক]]। স্থানীয় জনজাতীয় নেতাই শাসন কৰা কছাৰী আৰু আনবোৰ ৰাজ্য ([[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] কামৰূপ ৰাজ্যৰ পাছত মধ্যযুগীয় অসমত গঢ় লৈ উঠিছিল। কছাৰী ৰাজ্যৰ অংশবিশেষ ব্ৰিটিছৰ আগমণলৈকে বৰ্তি আছিল। এই ৰাজ্যৰ নামেৰে অসমৰ দুখন জিলা আছে : [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] আৰু [[উত্তৰ কাছাৰ]] (ডিমা হাচাও জিলা)। কছৰী ৰাজ্যৰ আৰম্ভণিৰ ইতিহাস স্পষ্ট নহয়।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|pp=392–393}}</ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ বাবে কছাৰী ডিমাচাসকলে [[অসম বুৰঞ্জী#প্ৰাচীন অসম|প্ৰাচীন কালত]] [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। বহু লোকে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] (ডিমাচাত দিলৌ) পাৰ কৰিব নোৱাৰি উত্তৰ পাৰতে থাকি গৈছিল আৰু তেওঁলোক পাছলৈ ''বড়ো'' বুলি জনাজাত হৈছিল। নদী পাৰ কৰাসকল ''ডিমাচা'' (অৰ্থ- নদীৰ পুত্ৰ) বুলি জনাজাত হ'ল। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কছাৰী ঘাট ইয়াৰেই প্ৰমাণ বুলি ভবা হয়।<ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=268}}</ref> ডিমাচাসকলে [[শদিয়া]]ৰ দেৱী ''কেঁচাই খাইটি''ক পূজা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কছাৰীসকলে নিজকে [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]] আৰু ডিমাচাৰ ৰাজকুমাৰী [[হিড়িম্বা]]ৰ পুত্ৰ [[ঘটোৎকচ]]ৰ বংশধৰ বুলি কয়। পাছলৈ তেওঁলোকে মাইবঙত [[হিন্দু ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰে। ==কাছমাৰী== অসমৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ দৈয়াং নদীৰ পাৰত থকা কাছমাৰীয়েই সম্ভৱ ডিমাপুৰৰ আগতে কছাৰী ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজধানী আছিল। আহোম সকলৰ লগত সঘনে হোৱা সংঘৰ্ষৰ আৰম্ভণিৰ সময়তে কছাৰী সকলে এই কাছমাৰী স্থান এৰি [[ডিমাপুৰ জিলা|ডিমাপুৰলৈ]] গৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয় । বৰ্তমান এই কাছমাৰী অঞ্চলত (Kasomari pathar Monoliths) সেই সময়ৰ কিছুমান শৈলাস্তম্ভ, পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায় । ==ডিমাপুৰ== হিড়িম্বা নামৰ পৰাই [[ডিমাপুৰ]] নামটো হৈছে। ইয়াৰ প্ৰাচীন নাম হিড়িম্বাপুৰ। অপভ্ৰংশ হৈ ডিম্বাপুৰ আৰু শেষত ডিমাপুৰ নাম হয়গৈ। আন এক বিশ্বাস মতে ডিমাচা আৰু পুৰ (নগৰ)ৰ পৰা ডিমাপুৰ নামটো আহিছে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিমাপুৰক "চে-ডিমা" অৰ্থাৎ ডিমাচাৰ নগৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৩শ শতিকাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে দিখৌৰ পৰা কলং নদীলৈকে বৰ্তমানৰ ধনশিৰী নৈৰ উপত্যকা আৰু ডিমা হাচাও জিলা সামৰি কছাৰী ৰাজ্য বিস্তাৰ হৈছিল। ===আহোমৰ লগত সংঘাত=== আহোমসকলে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ মাজৰ বৰাহী আৰু মটক লোক থকা অঞ্চলত ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। ১৪৯০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আহোম-কছাৰীৰ সংঘাত হয় আৰু আহোমৰ পৰাজয় হয়। শান্তি স্থাপনৰ বাবে আহোম কুঁৱৰী এগৰাকী কছাৰী ৰজালৈ দিয়া হয় আৰু কছাৰীসকলে ধনশিৰীৰ সিপাৰৰ অঞ্চলো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। কিন্তু আহোমসকল শক্তিশালী হৈ উঠাৰ লগে লগে কছাৰীসকলক পশ্চিমলৈ ঠেলি দিয়ে। ১৫২৬ চনত ডিমাচা কছাৰীসকলে আহোমক এখন যুদ্ধত পৰাস্ত কৰিলেও সেই বছৰেই আন এখন যুঁজত হাৰ মানে। ১৫৩১ চনত আহোমসকলে ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি কছাৰী কোঁৱৰ ডেটচুঙক কৰতলীয়া ৰজা পাতে আৰু বছৰি ২০টা হাতী আৰু ১ লাখ টকাৰ কৰ আদায়ৰ চুক্তি কৰে। পাঁচবছৰ কৰতলীয়া হৈ থকাৰ পাছত ডেটচুঙে আহোমৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰাত ১৫৩৬ চনত আহোমে পুনৰ ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি ডেটচুঙক হত্যা কৰে। ডিমাচা কছাৰীসকলে ডিমাপুৰ ত্যাগ কৰি দ‌ক্ষিণৰ ফালে মাইবঙত নতুন ৰাজধানী স্থাপন কৰে। ডিমাচা ভাষা মতে "মাই" মানে "ধাননি" আৰু "বং" মানে "বহুত"। ==মাইবাং== মাইবাঙত ডিমাচা কছাৰীসকলৰ ওপৰত ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰভাৱ পৰে। ডেটচুঙৰ পুত্ৰই নিৰ্ভয় নাৰায়ণ বুলি হিন্দু নাম লয় আৰু তেওঁৰ ব্ৰাহ্মণ গুৰুক ''ধৰ্মাধি'' উপাধি দিয়ে। হিড়িম্বাৰ নামৰ পৰা ৰাজ্যখনৰ নাম হিড়ম্ব আৰু শাসকসকলক হিড়ম্বেশ্বৰ বুলিও জনা যায়। মাইবাঙৰ ব্ৰাহ্মণ কিংবদন্তি মতে বনবাসৰ সময়ত [[পাণ্ডৱ]]সকল কছাৰী ৰাজ্যলৈ আহিছিল। ভীম আৰু কুঁৱৰী হিড়িম্বাৰ প্ৰেম হৈ গন্ধৰ্ব বিবাহ হয়। তেওঁলোকৰ ঘটোৎকচ নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয় যি বহু বছৰ কছাৰী ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ বংশ‌ই চতুৰ্থ শতিকালৈকে "''ডিলাও''" নদী (অৰ্থ ""দীঘল নদী"") বা এতিয়াৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ বৃহৎ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে কছাৰীসকলে [[মহাভাৰত]]ৰ যুদ্ধতো অংশ লৈছিল। মাইবাঙৰ ৰজাক শাসনৰ ক্ষেত্ৰত ''বৰভাণ্ডাৰী'' আৰু তেওঁৰ তলৰ ''পাত্ৰ'' আৰু ''ভাণ্ডাৰী''ৰে গঠিত মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছি। মন্ত্ৰী আৰু আন বিষয়াসকল ডিমাচা জনগোষ্ঠীয় লোকেই আছিল। ডিমাচা লোকৰ প্ৰায় ৪০টা ফৈদ বা ''ছেংফং'' আছিল। প্ৰত্যেক ফৈদেই ৰাজপৰিষদ বা ''মেল''লৈ এজনলৈ প্ৰতিনিধি পঠিয়াইছিল। ৰজা নিৰ্বাচন কৰিব পৰা ক্ষমতা থকা এই পৰিষদ ''মেল মণ্ডপ''ত ছেংফঙৰ মৰ্যাদা অনুসৰি বহিছিল। <!-- Over time, the ''Sengphongs'' developed a hierarchical structure with five royal ''Sengphongs'' though most of the kings belonged to the ''Hacengha''(Hasnusa) clan. Some of the clans provided specialized services to the state ministers, ambassadors, store keepers, court writers, and other bureaucrats and ultimately developed into professional groups, e.g. ''Songyasa'' (king's cooks), ''Nablaisa'' (fishermen). --> ১৭শ শতিকামানত ডিমাচা কচাৰীৰ ৰাজ্য কাচাৰৰ ভৈয়ামলৈকে বিয়পে। ভৈয়ামৰ লোকে প্ৰত্যক্ষভাৱে কছাৰী ৰজাৰ পাৰিষদত অংশ নল'লেও ধৰ্মাধি গুৰু আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ অশেষ প্ৰভাৱ আছিল। ভৈয়ামৰ প্ৰজাক তেওঁলোকক ''খেল'' হিচাপে ভাগ কৰা হৈছিল আৰু ৰজাই ''উজীৰ'' নামৰ বিষয়াৰ জৰিয়তে কৰ আদায় কৰিছিল। [[File:Map of Kachari Kingdom in 16th-17th century.png|thumb|মাইবাঙৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৬-১৭ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ===কাষৰীয়া ৰাজ্য=== [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ সেনাপতি]] [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] ১৫৬২ চনত দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ দিনত কছাৰী ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে আৰু কোচৰ কৰতলীয়া কৰে। বছৰি কৰৰ পৰিমাণ আছিল সত্তৰ হাজাৰ''মোহৰ'' আৰু ষাঠীটা হাতী। থাকি কিছু কোচ সৈন্য ''দেহান'' নামেৰে পৰিচিত হৈ কছাৰী ৰাজ্যত বিশেষ সুবিধা লাভ কৰে। অৱশ্যে চিলাৰায়ৰ মৃত্যুৰ পাছত কোচ ৰাজ্যত সৃষ্টি হোৱা গৃহকন্দলৰ সুযোগ লৈ কছাৰীসকলে পুনৰ নিজক স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ডিমৰুৱা অঞ্চল লৈ[[জয়ন্তীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত হোৱা যুদ্ধত জয়ন্তীয়া ৰজা ধনমাণিকৰ পৰাজয় হৈছিল। ধনমাণিকৰ মৃত্যুৰ পাছত কছাৰী ৰজা শত্ৰুদমনে যশমাণিকক জয়ন্তীয়া ৰজা পাতে। তেওঁ কূটনীতিৰে ১৬১৮ চনত আহোমৰ লগত কছাৰীৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে। কছাৰীসকলৰ সকলোতকৈ শক্তিশালী ৰজা শত্ৰুদমনে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ডিমৰুৱা, উত্তৰ কাচাৰ, কাচাৰৰ ভৈয়াম আৰু পূব চিলেটৰ কিছু অংশ শাসন কৰিছিল। চিলেট বিজয়ৰ পাছত তেওঁ নিজৰ নামত মোহৰ সজাইছিল। ==খাচপুৰ== [[File:Kachari Palace.JPG|thumb|খাচপুৰত কছাৰী মহলৰ ধ্বংসাৱশেষ]] খাচপুৰৰ অঞ্চল পূৰ্বতে ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৬শ শতিকাত চিলাৰায়ে অধিকাৰ কৰা এই অঞ্চল চিলাৰায়ৰ ভায়েক কমলনাৰায়নে শাসন কৰিছিল। কোচ ৰাজ্যৰ শক্তি টুটি অহাৰ পাছত খাচপুৰ স্বাধীন হৈ পৰে। ১৮ শ শতিকাৰ মাজভাগত শেষ কোচ শাসকজনৰ উত্তৰাধিকাৰী অবিহনে মৃত্যু হোৱাত এই অঞ্চল [[যৌতুক]] হিচাপে কছাৰী ৰজাৰ অধীনলৈ যায়। একত্ৰীকৰণৰ পাছত ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজধানী বৰ্তমান [[শিলচৰ]]ৰ ওচৰৰ খাচপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। [[File:Map of Kachari Kingdom in 18th century.png|thumb|খাচপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৮ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ==ব্ৰিটিছৰ আগমণ== ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ লগতে ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্য মানৰ অধীনলৈ যায়। শেষ ৰজা গোবিন্দচন্দ্ৰক ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পাছত ব্ৰিটিছসকলে পুনৰ স্থাপন কৰে। কিন্তু তেওঁ পাৰ্বত্য অঞ্চল শাসন কৰি থকা তুলাৰাম সেনাপতিক বশ কৰাত অসমৰ্থ হ'ল। সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনয়ে দক্ষিণত মাহুৰ নদী আৰু নগা পাহাৰ, পশ্চিমে দৈয়াং নদী, পূবে ধনশিৰি নদী আৰু উত্তৰে যমুনা আৰু দৈয়াং নদীৰ অঞ্চল ৰাজত্ব কৰিছিল। ১৮৩০ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত মণিপুৰৰ ৰাজকুমাৰ গম্ভীৰ সিঙৰ প্ৰৰোচনাত কেইজনমান মণিপুৰী লোকে গোবিন্দচন্দ্ৰক হত্যা কৰে। ১৮৩২ চনত সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনক পেঞ্চন দি ব্ৰিটিছে তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল অধিগ্ৰহণ কৰে (উত্তৰ কাচাৰ জিলা); আৰু ১৮৩৩ চনত গোবিন্দচন্দ্ৰ অঞ্চলো কাচাৰ জিলা হিচাপে অধিগ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{harv|Bose|1985|p=14}}</ref> <!-- ==After Gobinda Chandra Hasnu== In the early nineteenth century, after being dislodged from Meitrabak (Present day Manipur), its princes made Cachar a springboard for the reconquest of the territory. In 1819, three brothers occupied Cachar and drove Govinda Chandra Hasnu out to Sylhet (now in Bangladesh). The kingdom of Cachar, divided between Govinda Chandra Hasnu and Chaurajit in 1818, was repartitioned after the flight of Govind Chandra among the three Meitrabak princes. Chaurajit got the eastern portion of Cachar bordering Meitrabak which was ruled from Sonai. Gambhir Singh was given the land west of Tillain hill and his headquarters was at Gumrah, Marjit Singh ruled Hailakandi from Jhapirbond.The British annexed the Dimasa Kachari Kingdom under the [[doctrine of lapse]]. At the time of British annexation, the kingdom consisted of parts of Nagaon and Karbi Anglong; North Cachar(Dima Hasao), Cachar and the Jiri frontier of [[Manipur]]. --> ==কছাৰী ৰজাসকল== '''ডিমাপুৰত''' * বিচাৰপতিফা * বিক্ৰমাদিত্যফা * মহামণিফা * মণিফা * লাদাফা * খোৰাফা * ডেটচুংফা '''মাইবঙত''' * নিৰ্ভয় নাৰায়ণ(১৫৪০-১৫৫০) * দুৰ্লভ নাৰায়ণ বা হাৰ্মেশ্বৰ (১৫৫০-১৫৭৬) * মেঘ নাৰায়ণ (১৫৭৬-১৫৮৩) * শত্ৰুদমন (প্ৰতাপ নায়াৰণ, যশ নাৰায়ণ) (১৫৮৩-১৬১৩) * নৰ নাৰায়ণ (১৬১৩-) * ভীমদৰ্প নাৰায়ণ (ভীমবল কোঁৱৰ) (-১৬৩৭) * ইন্দ্ৰবল্লভ নাৰায়ণ (১৬৩৭-) * বীৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৬৮১) * গৰুড়ধ্বজ নাৰায়ণ * মকৰধ্বজ * উদয়াদিত্য * তাম্ৰধ্বজ নাৰায়্ণ (১৬৯৯-১৭০৮) * ৰাণী চন্দ্ৰপ্ৰভা * শূৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৭৩০) * ধৰ্মধ্বজ নাৰায়ণ (হৰিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ) * কীৰ্তিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৩৫-১৭৪৫) * গোপীচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৪৫-১৭৫৭) '''খাচপুৰত''' * হৰিচন্দ্ৰ দ্বিতীয় (১৭৫৭-১৭৭২) * কৃষ্ণচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৭২-১৮১৩) * গোবিন্দচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৮১৩-১৮৩০) '''পাৰ্বত্যত''' * সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেন (মৃত্যু ১২ অক্টোবৰ ১৮৫০) ==টোকা== {{Reflist|30em}} বেণুধৰ শৰ্মা ৰচিত'কছাৰী বীৰ তুলাৰাম সেনাপতি থাউচেন বংশধৰ হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bose |first=Manilal |title=Development of Administration in Assam| publisher=Concept Publishing Company| year=1985|place=Assam}} * {{Citation |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |place=Calcutta |year=1906}} * {{Citation |last=Barpujari |first= S. K. |title=History of the Dimasas (from the earliest times to 1896 AD) |year=1997 |place=Haflong}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation |last1=Rhodes |first1=Nicholas G. |last2=Bose |first2=Shankar K. | title= A History of the Dimasa-Kacharis As Seen Through Coinage |publisher = Mira Bose, Library of Numismatic Studies, Kolkata and Guwahati |year=2006}} * {{Citation| last=Dundas |first=W. C. M. |title=An Outline Grammar And Dictionary Of The Kachari (Dimasa) Language}} (based on {{Citation| first=Mani Charan |last=Barman |title=Kachari Grammar}}). {{refend}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 54kuecltjgjuwakbjuwiauc6mo9509f 605228 605227 2026-05-08T04:24:39Z Ananya Taye 28065 মৰাণ আছিল, মটক নহয় 605228 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য |conventional_long_name = ডিমাছা ৰাজ্য |common_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজবংশ |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১০ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্তি |year_end = ১৮৩২ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ঔপনিবেশিক অসম |flag_s1 = Flag_of_the_British_East_India_Company_(1801).svg |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Map of Kachari kingdom in 15th century.jpg |image_map_caption = ডিমাপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৫ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্য |capital = [[ডিমাপুৰ]], [[মাইবং]], খাচপুৰ, হাৰিটিকাৰ |common_languages = ডিমাছা, অসমীয়া আৰু বাংলা |religion = জনজাতীয় আৰু হিন্দু |government_type = জনজাতীয় ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = হেডেমবেশ্বৰ, ডিমা-হাডা |leader1=মহামাণিফা |year_leader1= ১৩৫২ |leader2=গোবিন্দ চন্দ্ৰ নাৰায়ণ |year_leader2= ১৮২৪ |legislature = }} '''ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য''' (উচ্চাৰণ: kəˈʧɑ:rɪ) [[অসম]]ত অৱস্থিত এখন জনজাতীয় ৰাজ্য আছিল। ইয়াৰ শাসকসকল আছিল [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা জনগোষ্ঠীয় লোক]]। স্থানীয় জনজাতীয় নেতাই শাসন কৰা কছাৰী আৰু আনবোৰ ৰাজ্য ([[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] কামৰূপ ৰাজ্যৰ পাছত মধ্যযুগীয় অসমত গঢ় লৈ উঠিছিল। কছাৰী ৰাজ্যৰ অংশবিশেষ ব্ৰিটিছৰ আগমণলৈকে বৰ্তি আছিল। এই ৰাজ্যৰ নামেৰে অসমৰ দুখন জিলা আছে : [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] আৰু [[উত্তৰ কাছাৰ]] (ডিমা হাচাও জিলা)। কছৰী ৰাজ্যৰ আৰম্ভণিৰ ইতিহাস স্পষ্ট নহয়।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|pp=392–393}}</ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ বাবে কছাৰী ডিমাচাসকলে [[অসম বুৰঞ্জী#প্ৰাচীন অসম|প্ৰাচীন কালত]] [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। বহু লোকে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] (ডিমাচাত দিলৌ) পাৰ কৰিব নোৱাৰি উত্তৰ পাৰতে থাকি গৈছিল আৰু তেওঁলোক পাছলৈ ''বড়ো'' বুলি জনাজাত হৈছিল। নদী পাৰ কৰাসকল ''ডিমাচা'' (অৰ্থ- নদীৰ পুত্ৰ) বুলি জনাজাত হ'ল। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কছাৰী ঘাট ইয়াৰেই প্ৰমাণ বুলি ভবা হয়।<ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=268}}</ref> ডিমাচাসকলে [[শদিয়া]]ৰ দেৱী ''কেঁচাই খাইটি''ক পূজা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কছাৰীসকলে নিজকে [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]] আৰু ডিমাচাৰ ৰাজকুমাৰী [[হিড়িম্বা]]ৰ পুত্ৰ [[ঘটোৎকচ]]ৰ বংশধৰ বুলি কয়। পাছলৈ তেওঁলোকে মাইবঙত [[হিন্দু ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰে। ==কাছমাৰী== অসমৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ দৈয়াং নদীৰ পাৰত থকা কাছমাৰীয়েই সম্ভৱ ডিমাপুৰৰ আগতে কছাৰী ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজধানী আছিল। আহোম সকলৰ লগত সঘনে হোৱা সংঘৰ্ষৰ আৰম্ভণিৰ সময়তে কছাৰী সকলে এই কাছমাৰী স্থান এৰি [[ডিমাপুৰ জিলা|ডিমাপুৰলৈ]] গৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয় । বৰ্তমান এই কাছমাৰী অঞ্চলত (Kasomari pathar Monoliths) সেই সময়ৰ কিছুমান শৈলাস্তম্ভ, পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায় । ==ডিমাপুৰ== হিড়িম্বা নামৰ পৰাই [[ডিমাপুৰ]] নামটো হৈছে। ইয়াৰ প্ৰাচীন নাম হিড়িম্বাপুৰ। অপভ্ৰংশ হৈ ডিম্বাপুৰ আৰু শেষত ডিমাপুৰ নাম হয়গৈ। আন এক বিশ্বাস মতে ডিমাচা আৰু পুৰ (নগৰ)ৰ পৰা ডিমাপুৰ নামটো আহিছে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিমাপুৰক "চে-ডিমা" অৰ্থাৎ ডিমাচাৰ নগৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৩শ শতিকাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে দিখৌৰ পৰা কলং নদীলৈকে বৰ্তমানৰ ধনশিৰী নৈৰ উপত্যকা আৰু ডিমা হাচাও জিলা সামৰি কছাৰী ৰাজ্য বিস্তাৰ হৈছিল। ===আহোমৰ লগত সংঘাত=== আহোমসকলে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ মাজৰ বৰাহী আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] লোক থকা অঞ্চলত ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। ১৪৯০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আহোম-কছাৰীৰ সংঘাত হয় আৰু আহোমৰ পৰাজয় হয়। শান্তি স্থাপনৰ বাবে আহোম কুঁৱৰী এগৰাকী কছাৰী ৰজালৈ দিয়া হয় আৰু কছাৰীসকলে ধনশিৰীৰ সিপাৰৰ অঞ্চলো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। কিন্তু আহোমসকল শক্তিশালী হৈ উঠাৰ লগে লগে কছাৰীসকলক পশ্চিমলৈ ঠেলি দিয়ে। ১৫২৬ চনত ডিমাচা কছাৰীসকলে আহোমক এখন যুদ্ধত পৰাস্ত কৰিলেও সেই বছৰেই আন এখন যুঁজত হাৰ মানে। ১৫৩১ চনত আহোমসকলে ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি কছাৰী কোঁৱৰ ডেটচুঙক কৰতলীয়া ৰজা পাতে আৰু বছৰি ২০টা হাতী আৰু ১ লাখ টকাৰ কৰ আদায়ৰ চুক্তি কৰে। পাঁচবছৰ কৰতলীয়া হৈ থকাৰ পাছত ডেটচুঙে আহোমৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰাত ১৫৩৬ চনত আহোমে পুনৰ ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি ডেটচুঙক হত্যা কৰে। ডিমাচা কছাৰীসকলে ডিমাপুৰ ত্যাগ কৰি দ‌ক্ষিণৰ ফালে মাইবঙত নতুন ৰাজধানী স্থাপন কৰে। ডিমাচা ভাষা মতে "মাই" মানে "ধাননি" আৰু "বং" মানে "বহুত"। ==মাইবাং== মাইবাঙত ডিমাচা কছাৰীসকলৰ ওপৰত ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰভাৱ পৰে। ডেটচুঙৰ পুত্ৰই নিৰ্ভয় নাৰায়ণ বুলি হিন্দু নাম লয় আৰু তেওঁৰ ব্ৰাহ্মণ গুৰুক ''ধৰ্মাধি'' উপাধি দিয়ে। হিড়িম্বাৰ নামৰ পৰা ৰাজ্যখনৰ নাম হিড়ম্ব আৰু শাসকসকলক হিড়ম্বেশ্বৰ বুলিও জনা যায়। মাইবাঙৰ ব্ৰাহ্মণ কিংবদন্তি মতে বনবাসৰ সময়ত [[পাণ্ডৱ]]সকল কছাৰী ৰাজ্যলৈ আহিছিল। ভীম আৰু কুঁৱৰী হিড়িম্বাৰ প্ৰেম হৈ গন্ধৰ্ব বিবাহ হয়। তেওঁলোকৰ ঘটোৎকচ নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয় যি বহু বছৰ কছাৰী ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ বংশ‌ই চতুৰ্থ শতিকালৈকে "''ডিলাও''" নদী (অৰ্থ ""দীঘল নদী"") বা এতিয়াৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ বৃহৎ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে কছাৰীসকলে [[মহাভাৰত]]ৰ যুদ্ধতো অংশ লৈছিল। মাইবাঙৰ ৰজাক শাসনৰ ক্ষেত্ৰত ''বৰভাণ্ডাৰী'' আৰু তেওঁৰ তলৰ ''পাত্ৰ'' আৰু ''ভাণ্ডাৰী''ৰে গঠিত মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছি। মন্ত্ৰী আৰু আন বিষয়াসকল ডিমাচা জনগোষ্ঠীয় লোকেই আছিল। ডিমাচা লোকৰ প্ৰায় ৪০টা ফৈদ বা ''ছেংফং'' আছিল। প্ৰত্যেক ফৈদেই ৰাজপৰিষদ বা ''মেল''লৈ এজনলৈ প্ৰতিনিধি পঠিয়াইছিল। ৰজা নিৰ্বাচন কৰিব পৰা ক্ষমতা থকা এই পৰিষদ ''মেল মণ্ডপ''ত ছেংফঙৰ মৰ্যাদা অনুসৰি বহিছিল। <!-- Over time, the ''Sengphongs'' developed a hierarchical structure with five royal ''Sengphongs'' though most of the kings belonged to the ''Hacengha''(Hasnusa) clan. Some of the clans provided specialized services to the state ministers, ambassadors, store keepers, court writers, and other bureaucrats and ultimately developed into professional groups, e.g. ''Songyasa'' (king's cooks), ''Nablaisa'' (fishermen). --> ১৭শ শতিকামানত ডিমাচা কচাৰীৰ ৰাজ্য কাচাৰৰ ভৈয়ামলৈকে বিয়পে। ভৈয়ামৰ লোকে প্ৰত্যক্ষভাৱে কছাৰী ৰজাৰ পাৰিষদত অংশ নল'লেও ধৰ্মাধি গুৰু আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ অশেষ প্ৰভাৱ আছিল। ভৈয়ামৰ প্ৰজাক তেওঁলোকক ''খেল'' হিচাপে ভাগ কৰা হৈছিল আৰু ৰজাই ''উজীৰ'' নামৰ বিষয়াৰ জৰিয়তে কৰ আদায় কৰিছিল। [[File:Map of Kachari Kingdom in 16th-17th century.png|thumb|মাইবাঙৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৬-১৭ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ===কাষৰীয়া ৰাজ্য=== [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ সেনাপতি]] [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] ১৫৬২ চনত দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ দিনত কছাৰী ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে আৰু কোচৰ কৰতলীয়া কৰে। বছৰি কৰৰ পৰিমাণ আছিল সত্তৰ হাজাৰ''মোহৰ'' আৰু ষাঠীটা হাতী। থাকি কিছু কোচ সৈন্য ''দেহান'' নামেৰে পৰিচিত হৈ কছাৰী ৰাজ্যত বিশেষ সুবিধা লাভ কৰে। অৱশ্যে চিলাৰায়ৰ মৃত্যুৰ পাছত কোচ ৰাজ্যত সৃষ্টি হোৱা গৃহকন্দলৰ সুযোগ লৈ কছাৰীসকলে পুনৰ নিজক স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ডিমৰুৱা অঞ্চল লৈ[[জয়ন্তীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত হোৱা যুদ্ধত জয়ন্তীয়া ৰজা ধনমাণিকৰ পৰাজয় হৈছিল। ধনমাণিকৰ মৃত্যুৰ পাছত কছাৰী ৰজা শত্ৰুদমনে যশমাণিকক জয়ন্তীয়া ৰজা পাতে। তেওঁ কূটনীতিৰে ১৬১৮ চনত আহোমৰ লগত কছাৰীৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে। কছাৰীসকলৰ সকলোতকৈ শক্তিশালী ৰজা শত্ৰুদমনে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ডিমৰুৱা, উত্তৰ কাচাৰ, কাচাৰৰ ভৈয়াম আৰু পূব চিলেটৰ কিছু অংশ শাসন কৰিছিল। চিলেট বিজয়ৰ পাছত তেওঁ নিজৰ নামত মোহৰ সজাইছিল। ==খাচপুৰ== [[File:Kachari Palace.JPG|thumb|খাচপুৰত কছাৰী মহলৰ ধ্বংসাৱশেষ]] খাচপুৰৰ অঞ্চল পূৰ্বতে ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৬শ শতিকাত চিলাৰায়ে অধিকাৰ কৰা এই অঞ্চল চিলাৰায়ৰ ভায়েক কমলনাৰায়নে শাসন কৰিছিল। কোচ ৰাজ্যৰ শক্তি টুটি অহাৰ পাছত খাচপুৰ স্বাধীন হৈ পৰে। ১৮ শ শতিকাৰ মাজভাগত শেষ কোচ শাসকজনৰ উত্তৰাধিকাৰী অবিহনে মৃত্যু হোৱাত এই অঞ্চল [[যৌতুক]] হিচাপে কছাৰী ৰজাৰ অধীনলৈ যায়। একত্ৰীকৰণৰ পাছত ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজধানী বৰ্তমান [[শিলচৰ]]ৰ ওচৰৰ খাচপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। [[File:Map of Kachari Kingdom in 18th century.png|thumb|খাচপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৮ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ==ব্ৰিটিছৰ আগমণ== ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ লগতে ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্য মানৰ অধীনলৈ যায়। শেষ ৰজা গোবিন্দচন্দ্ৰক ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পাছত ব্ৰিটিছসকলে পুনৰ স্থাপন কৰে। কিন্তু তেওঁ পাৰ্বত্য অঞ্চল শাসন কৰি থকা তুলাৰাম সেনাপতিক বশ কৰাত অসমৰ্থ হ'ল। সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনয়ে দক্ষিণত মাহুৰ নদী আৰু নগা পাহাৰ, পশ্চিমে দৈয়াং নদী, পূবে ধনশিৰি নদী আৰু উত্তৰে যমুনা আৰু দৈয়াং নদীৰ অঞ্চল ৰাজত্ব কৰিছিল। ১৮৩০ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত মণিপুৰৰ ৰাজকুমাৰ গম্ভীৰ সিঙৰ প্ৰৰোচনাত কেইজনমান মণিপুৰী লোকে গোবিন্দচন্দ্ৰক হত্যা কৰে। ১৮৩২ চনত সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনক পেঞ্চন দি ব্ৰিটিছে তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল অধিগ্ৰহণ কৰে (উত্তৰ কাচাৰ জিলা); আৰু ১৮৩৩ চনত গোবিন্দচন্দ্ৰ অঞ্চলো কাচাৰ জিলা হিচাপে অধিগ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{harv|Bose|1985|p=14}}</ref> <!-- ==After Gobinda Chandra Hasnu== In the early nineteenth century, after being dislodged from Meitrabak (Present day Manipur), its princes made Cachar a springboard for the reconquest of the territory. In 1819, three brothers occupied Cachar and drove Govinda Chandra Hasnu out to Sylhet (now in Bangladesh). The kingdom of Cachar, divided between Govinda Chandra Hasnu and Chaurajit in 1818, was repartitioned after the flight of Govind Chandra among the three Meitrabak princes. Chaurajit got the eastern portion of Cachar bordering Meitrabak which was ruled from Sonai. Gambhir Singh was given the land west of Tillain hill and his headquarters was at Gumrah, Marjit Singh ruled Hailakandi from Jhapirbond.The British annexed the Dimasa Kachari Kingdom under the [[doctrine of lapse]]. At the time of British annexation, the kingdom consisted of parts of Nagaon and Karbi Anglong; North Cachar(Dima Hasao), Cachar and the Jiri frontier of [[Manipur]]. --> ==কছাৰী ৰজাসকল== '''ডিমাপুৰত''' * বিচাৰপতিফা * বিক্ৰমাদিত্যফা * মহামণিফা * মণিফা * লাদাফা * খোৰাফা * ডেটচুংফা '''মাইবঙত''' * নিৰ্ভয় নাৰায়ণ(১৫৪০-১৫৫০) * দুৰ্লভ নাৰায়ণ বা হাৰ্মেশ্বৰ (১৫৫০-১৫৭৬) * মেঘ নাৰায়ণ (১৫৭৬-১৫৮৩) * শত্ৰুদমন (প্ৰতাপ নায়াৰণ, যশ নাৰায়ণ) (১৫৮৩-১৬১৩) * নৰ নাৰায়ণ (১৬১৩-) * ভীমদৰ্প নাৰায়ণ (ভীমবল কোঁৱৰ) (-১৬৩৭) * ইন্দ্ৰবল্লভ নাৰায়ণ (১৬৩৭-) * বীৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৬৮১) * গৰুড়ধ্বজ নাৰায়ণ * মকৰধ্বজ * উদয়াদিত্য * তাম্ৰধ্বজ নাৰায়্ণ (১৬৯৯-১৭০৮) * ৰাণী চন্দ্ৰপ্ৰভা * শূৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৭৩০) * ধৰ্মধ্বজ নাৰায়ণ (হৰিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ) * কীৰ্তিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৩৫-১৭৪৫) * গোপীচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৪৫-১৭৫৭) '''খাচপুৰত''' * হৰিচন্দ্ৰ দ্বিতীয় (১৭৫৭-১৭৭২) * কৃষ্ণচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৭২-১৮১৩) * গোবিন্দচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৮১৩-১৮৩০) '''পাৰ্বত্যত''' * সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেন (মৃত্যু ১২ অক্টোবৰ ১৮৫০) ==টোকা== {{Reflist|30em}} বেণুধৰ শৰ্মা ৰচিত'কছাৰী বীৰ তুলাৰাম সেনাপতি থাউচেন বংশধৰ হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bose |first=Manilal |title=Development of Administration in Assam| publisher=Concept Publishing Company| year=1985|place=Assam}} * {{Citation |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |place=Calcutta |year=1906}} * {{Citation |last=Barpujari |first= S. K. |title=History of the Dimasas (from the earliest times to 1896 AD) |year=1997 |place=Haflong}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation |last1=Rhodes |first1=Nicholas G. |last2=Bose |first2=Shankar K. | title= A History of the Dimasa-Kacharis As Seen Through Coinage |publisher = Mira Bose, Library of Numismatic Studies, Kolkata and Guwahati |year=2006}} * {{Citation| last=Dundas |first=W. C. M. |title=An Outline Grammar And Dictionary Of The Kachari (Dimasa) Language}} (based on {{Citation| first=Mani Charan |last=Barman |title=Kachari Grammar}}). {{refend}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 3y7afhs9xx37f0g7jwzs96tzciqxvg3 0 44258 605177 605115 2026-05-07T15:01:31Z Ananya Taye 28065 605177 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 454wllrt7rpkb5i3hmlonnti9pk6p4e 605229 605177 2026-05-08T04:34:08Z Ananya Taye 28065 605229 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 3g8fa1gz66kdlim2glcqt0a2amtc3ge 605230 605229 2026-05-08T04:34:42Z Ananya Taye 28065 605230 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] kxihxq986dcvikopqpqeekzmvniv9mc 605301 605230 2026-05-08T08:45:30Z Ananya Taye 28065 /* খেন ৰাজবংশ */ Added content 605301 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> [[File:Coin of Shamsuddin Muzaffar Shah dated to 1492 (898 AH).png||thumb|১৪৯২ চনৰ (৮৯৮ হিজৰী) শ্বামছুদ্দিন মুজাফ্ফাৰ শ্বাহৰ মুদ্ৰা, কামতাহৰ ওপৰত জয়লাভৰ স্মৃতিত। তেওঁ মুদ্ৰাটোত "কামতাহ মৰ্দন" বুলি উল্লেখ কৰিছে।]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] l75bb8zuzgq36i3jju56cjr0psxxvbb 605302 605301 2026-05-08T08:47:02Z Ananya Taye 28065 /* হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ */ আহোম ৰাজ্য এই অঞ্চলত নাছিল 605302 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ কামৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা বʼকুৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই আক্ফৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> [[File:Coin of Shamsuddin Muzaffar Shah dated to 1492 (898 AH).png||thumb|১৪৯২ চনৰ (৮৯৮ হিজৰী) শ্বামছুদ্দিন মুজাফ্ফাৰ শ্বাহৰ মুদ্ৰা, কামতাহৰ ওপৰত জয়লাভৰ স্মৃতিত। তেওঁ মুদ্ৰাটোত "কামতাহ মৰ্দন" বুলি উল্লেখ কৰিছে।]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] l1ba1skou3drih87n17cwu427meu7il 0 45301 605223 382037 2026-05-08T03:22:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বালকৃষ্ণ দোশী | image = Balkrishna Doshi.JPG | occupation = স্থাপত্যবিদ | known for = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান, [[বেংগালুৰু]]<br> আহমদাবাদ নি গোফা, [[আহমেদাবাদ]] | nationality = ভাৰতীয় | birth_date = {{Birth date |1927|8|26|df=y}} | death_date = {{Death date and age|2023|1|24|1927|8|26|df=y}} | birth_place = [[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] | death_place = | awards = {{flagicon|India}} [[পদ্মভূষণ]], ২০২০<br/>{{flagicon|India}} [[পদ্মশ্ৰী]], ১৯৭৬<br/>{{flagicon|France}} অৰ্ডাৰ ডেছ আৰ্টছ ডেছ লেটাৰ্ছ, ২০১১<br/>প্ৰিট্‌জকাৰ বঁটা, ২০১৮ | alma_mater = জে. জে. স্কুল অফ আৰ্কিটেক্সাৰ, [[মুম্বাই]] }} '''বালকৃষ্ণ বিঠালদাস দোশী''' (জন্ম: ২৬ আগষ্ট, ১৯২৭) এজন ভাৰতীয় স্থাপত্যবিদ।<ref>[http://archnet.org/library/parties/one-party.jsp?party_id=12 Balkrishna Vithaldas Doshi.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823192406/http://archnet.org/library/parties/one-party.jsp?party_id=12 |date=2011-08-23 }} ArchNet 2011. Retrieved 26 July 2011.</ref> তেওঁক দক্ষিণ এছিয়াৰ স্থাপত্যশৈলী বাবে বিশেষভাৱে জনা যায়। ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলীৰ বিৱৰ্তনত তেওঁ উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে।<ref>[http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=1027 Ashish Nangia: "Post Colonial India and its Architecture - II"], in Boloji, 12-02-2006</ref> তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য সৃষ্টিসমূহৰ ভিতৰত হ'ল, ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান, বেংগালুৰু আৰু ইন্দোৰৰ কম খৰচী গৃহ উন্নয়ন যাৰ বাবে তেওঁ আগা খান স্থাপত্যবিদ্যা বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name=archdaily>{{cite news |last= |first= |date=7 March 2018 |title=Balkrishna Doshi Named 2018 Pritzker Prize Laureate |url=https://www.archdaily.com/890126/balkrishna-doshi-named-2018-pritzker-prize-laureate |work=ArchDaily |access-date=7 March 2018 }}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ স্থাপত্যবিদ্যাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান [[প্ৰিট্‌জকাৰ বঁটা]] লাভ কৰে। এই বঁটা লাভ কৰা তেওঁ প্ৰথম ভাৰতীয় নাগৰিক।<ref name="nytimes">[https://www.nytimes.com/2018/03/07/arts/design/pritzker-prize-balkrishna-doshi.html Top Architecture Prize Goes to Low-Cost Housing Pioneer From India], By Robin Pogrebin, New York Times, March 7, 2018. </ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯২৭ চনৰ ২৬ আগষ্টত মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনে চহৰত বালকৃষ্ণ দোশীৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম বিঠালদাস দোশী।<ref>{{Cite web |title=Japan Architect, nr.05, 2001 |url=http://backnumber.japan-architect.co.jp/english/2maga/au/magazine/2001/05/architect/001/main.html |access-date=2018-03-09 |archivedate=2015-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107031954/http://backnumber.japan-architect.co.jp/english/2maga/au/magazine/2001/05/architect/001/main.html |deadurl=yes }}</ref> তাৰপিছত তেওঁ মুম্বাইৰ জে. জে. স্কুল অফ আৰ্কিটেক্সাৰত স্থাপত্যবিদ্যাৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ==উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য== * ১৯৭৯-৮০ সংঘঠ, বি.ভি. দোশী কাৰ্যালয়, আহমেদাবাদ * ১৯৭২ পৰিৱেশ আৰু যোজনা প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, আহমেদাবাদ * ১৯৬২-৭৪ ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান, [[বেংগালুৰু]] * ১৯৮৯ ৰাষ্ট্ৰীয় ফেশ্বন প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[দিল্লী]]<ref>http://www.nift.ac.in</ref> * ১৯৯০ আহমদাবাদ নি গোফা, আহমেদাবাদ * অৰণ্য কম খৰচী হাউছিং, ইন্দোৰ * আই.এফ.এফ.চি.অ. টাউনশ্বিপ, কালোল * সেৱাই গন্ধৰ্ব, [[পুনে]] * প্ৰেমাভাই হল, আহমেদাবাদ * টেগৰ হল, আহমেদাবাদ * বিদ্যাধৰ নগৰ, [[জয়পুৰ]] ==বঁটা আৰু সন্মান== ড॰ বালকৃষ্ণ দোশীয়ে বহুতো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। * [[পদ্মশ্ৰী]], ভাৰত চৰকাৰ, ১৯৭৬ * অৰণ্য কমিউনিটি হাউছিংৰ বাবে ১৯৯৩-১৯৯৫ৰ স্থাপত্যবিদ্যাৰ ষষ্ঠ আগা খান বঁটা<ref name=archdaily/> * কলা ক্ষেত্ৰত [[ফ্ৰান্স]]ৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান'অৰ্ডাৰ ডেছ আৰ্টছ ডেছ লেটাৰ্ছ', ২০১১<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-10/ahmedabad/30139077_1_le-corbusier-honour-city-based-architect B V Doshi conferred France's highest honour for arts - Times Of India]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * পেনচেলভিনীয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী * স্থাপত্যবিদ্যাৰ সৰ্বোচ্চ পুৰস্কাৰ [[প্ৰিট্‌জকাৰ বঁটা]], ২০১৮<ref name="nytimes"/> * [[পদ্মভূষণ]], ভাৰত চৰকাৰ, ২০২০ == তথ্যউৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] 1zi3jmyef3vud71o6t0wmrdxiz3liva 0 55294 605289 290955 2026-05-08T08:17:25Z Ananya Taye 28065 605289 wikitext text/x-wiki [[File:Arjuna is killed by his son Babhnu Vahana in battle.jpg|thumb|right|যুদ্ধত নিজ পুত্ৰ বব্ৰুবাহনৰ হাতত অৰ্জুনৰ মৃত্যু (প্ৰায় ১৬১৬ চনৰ মোগলৰ সময়ৰ এক চিত্ৰ)]] '''বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ''' হৈছে মূলত এখন কাব্য। গ্ৰন্থখনৰ ৰচক [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ মুঠ তিনিখন কাব্যগ্ৰন্থ - [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]], [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]] আৰু [[তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ]]ৰ মাজত অন্যতম। ==বৈশিষ্ট্য== বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ মূলত এখন কাব্যগ্ৰন্থ। গ্ৰন্থখনৰ মূল জৈমিনী মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্ব। মূল গ্ৰন্থৰ ১২-১৪ আৰু ৩৭-৪০ অধ্যায়ৰ কথাবস্তুৰ আধাৰত মৌলিক কাব্যৰ দৰে এই কাব্যগ্ৰন্থখন ৰচনা কৰা হৈছে। মূল গ্ৰন্থৰ সপ্ততলৰ বৰ্ণনাক কবি জনে ইয়াত বাদ দিছে। কাব্যৰ কাহিনী বিকাশত সহায়ক নহয় বুলি ভোগৱতী নদীৰ পাৰৰ হাটকেশ্বৰ শিৱলিংগৰ কথাও কাব্যখনত বাদ দিয়া হৈছে। কাব্যখনৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে ঘৰুৱা চিত্ৰকলা, উপমা আৰু ইয়াৰ সহজ ভাষা। যুদ্ধৰ বৰ্ণনাৰ ক্ষেত্ৰত কবি জনাই মূল গ্ৰন্থখনক বিশেষ প্ৰাধান্য দিছে অৱশ্যে বব্ৰুবাহন আৰু বৃষকেতুৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ বৰ্ণনাত কবি, মূলৰ পৰা যথেষ্ট আঁতৰি গৈছে। কাব্যৰ ভাষা পৌৰাণিক অসমীয়া ভাষা। ==বিষয়বস্তু== {{see also|বব্ৰুবাহন}} [[বব্ৰুবাহন]] মণিপুৰ ৰাজ্যৰ ৰাজকন্যা [[চিত্ৰাঙ্গদা]] আৰু তৃতীয় পাণ্ডৱ [[অৰ্জুন]]ৰ পুতেক আছিল।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher=খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা, লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=ভূপেন্দ্ৰ নাথ চৌধুৰী | authorlink= ৰামায়ণ-মহাভাৰতৰ সময়ৰ প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰজাসকলৰ কথা | year=১৯৯৫ | pages=১৩}}</ref> কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ পাছত যেতিয়া পঞ্চপাণ্ডৱে হস্তিনাপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল, তেতিয়া বব্ৰুবাহনে মণিপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁ পাণ্ডৱৰ অশ্বমেধ ঘোঁৰা বন্দী কৰি থৈ পিতৃ অৰ্জুনৰ লগত যুদ্ধ কৰি অৰ্জুনক পৰাস্ত কৰে।<ref name="সোণৰ অসম" /> প্ৰথম অৱস্থাত অৰ্জুনে বব্ৰুবাহনৰ হাতত মহা মহা বীৰ পৰাস্ত হোৱা দেখি অশ্বমেধ যজ্ঞক লৈ চিন্তিত হৈছে আৰু বৃষকেতুৰ ওচৰত এই লৈ দুখ প্ৰকাশ কৰিছে। অৰ্জুনৰ বিলাপ কাব্য খনৰ মূল আকৰ্ষণ। মূলত নথকা নানান বাদ্যৰ ব্যৱহাৰ, অতিৰিক্ত দেৱ-দেৱীৰ উল্লেখৰ লগতে বিপ্ৰ দেৱে মণিপুৰত বিজয় উৎসৱৰ অতিৰিক্ত বৰ্ণনা গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰিছে। ==কবি== চতুৰ্দশ শতিকাৰ অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম। তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল। এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন ক্ৰমে - "বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ", "লৱকুশৰ যুদ্ধ" আৰু "তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ"<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> উপৰিও আনএখন কাব্য হৈছে-"সুধন্বা-বধ" অৱশ্যে জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref>। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> তেওঁ প্ৰাক্ শংকৰী যুগৰ প্ৰসিদ্ধ কবি। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন। কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে।<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। হৰিহৰ বিপ্ৰৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজাজন হৈছে কমতাপুৰৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ আনুমানিক জন্মস্থান কমতাপুৰৰ কোনো অঞ্চল আৰু তেওঁৰ জন্ম হয় ত্ৰয়োদশ শতিকাত। ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গ্ৰন্থ]] 3qn7k0q9lkcuu1s8j4l2nhy01oxa01m 605290 605289 2026-05-08T08:18:05Z Ananya Taye 28065 605290 wikitext text/x-wiki [[File:Arjuna is killed by his son Babhnu Vahana in battle.jpg|thumb|right|যুদ্ধত নিজ পুত্ৰ বব্ৰুবাহনৰ হাতত অৰ্জুনৰ মৃত্যু (প্ৰায় ১৬১৬ চনৰ মোগলৰ সময়ৰ এক চিত্ৰ)]] '''বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ''' হৈছে মূলত এখন কাব্য। গ্ৰন্থখনৰ ৰচক [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ মুঠ তিনিখন কাব্যগ্ৰন্থ - [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]], [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]] আৰু [[তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ]]ৰ মাজত অন্যতম। ==বৈশিষ্ট্য== বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ মূলত এখন কাব্যগ্ৰন্থ। গ্ৰন্থখনৰ মূল জৈমিনী মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্ব। মূল গ্ৰন্থৰ ১২-১৪ আৰু ৩৭-৪০ অধ্যায়ৰ কথাবস্তুৰ আধাৰত মৌলিক কাব্যৰ দৰে এই কাব্যগ্ৰন্থখন ৰচনা কৰা হৈছে। মূল গ্ৰন্থৰ সপ্ততলৰ বৰ্ণনাক কবি জনে ইয়াত বাদ দিছে। কাব্যৰ কাহিনী বিকাশত সহায়ক নহয় বুলি ভোগৱতী নদীৰ পাৰৰ হাটকেশ্বৰ শিৱলিংগৰ কথাও কাব্যখনত বাদ দিয়া হৈছে। কাব্যখনৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে ঘৰুৱা চিত্ৰকলা, উপমা আৰু ইয়াৰ সহজ ভাষা। যুদ্ধৰ বৰ্ণনাৰ ক্ষেত্ৰত কবি জনাই মূল গ্ৰন্থখনক বিশেষ প্ৰাধান্য দিছে অৱশ্যে বব্ৰুবাহন আৰু বৃষকেতুৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ বৰ্ণনাত কবি, মূলৰ পৰা যথেষ্ট আঁতৰি গৈছে। কাব্যৰ ভাষা পৌৰাণিক অসমীয়া ভাষা। ==বিষয়বস্তু== {{see also|বব্ৰুবাহন}} [[বব্ৰুবাহন]] মণিপুৰ ৰাজ্যৰ ৰাজকন্যা [[চিত্ৰাঙ্গদা]] আৰু তৃতীয় পাণ্ডৱ [[অৰ্জুন]]ৰ পুতেক আছিল।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher=খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা, লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=ভূপেন্দ্ৰ নাথ চৌধুৰী | authorlink= ৰামায়ণ-মহাভাৰতৰ সময়ৰ প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰজাসকলৰ কথা | year=১৯৯৫ | pages=১৩}}</ref> কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ পাছত যেতিয়া পঞ্চপাণ্ডৱে হস্তিনাপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল, তেতিয়া বব্ৰুবাহনে মণিপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁ পাণ্ডৱৰ অশ্বমেধ ঘোঁৰা বন্দী কৰি থৈ পিতৃ অৰ্জুনৰ লগত যুদ্ধ কৰি অৰ্জুনক পৰাস্ত কৰে।<ref name="সোণৰ অসম" /> প্ৰথম অৱস্থাত অৰ্জুনে বব্ৰুবাহনৰ হাতত মহা মহা বীৰ পৰাস্ত হোৱা দেখি অশ্বমেধ যজ্ঞক লৈ চিন্তিত হৈছে আৰু বৃষকেতুৰ ওচৰত এই লৈ দুখ প্ৰকাশ কৰিছে। অৰ্জুনৰ বিলাপ কাব্য খনৰ মূল আকৰ্ষণ। মূলত নথকা নানান বাদ্যৰ ব্যৱহাৰ, অতিৰিক্ত দেৱ-দেৱীৰ উল্লেখৰ লগতে বিপ্ৰ দেৱে মণিপুৰত বিজয় উৎসৱৰ অতিৰিক্ত বৰ্ণনা গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰিছে। ==কবি== চতুৰ্দশ শতিকাৰ অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম। তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল। এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন ক্ৰমে - "বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ", "লৱকুশৰ যুদ্ধ" আৰু "তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ"<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> উপৰিও আনএখন কাব্য হৈছে-"সুধন্বা-বধ" অৱশ্যে জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref>। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> তেওঁ প্ৰাক্ শংকৰী যুগৰ প্ৰসিদ্ধ কবি। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন। কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে।<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। হৰিহৰ বিপ্ৰৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজাজন হৈছে কমতাপুৰৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ আনুমানিক জন্মস্থান কমতাপুৰৰ কোনো অঞ্চল। ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গ্ৰন্থ]] 5qh2ceb6fb9yl6n5xlpsk5a3es4yndf 0 62791 605208 603446 2026-05-07T23:14:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605208 wikitext text/x-wiki {{Infobox YouTube personality | name = প্ৰাজক্তা কলি<br /> Prajakta Koli | image = Prajakta Koli, March 31, 2018.jpg | caption = ২০১৮ চনত প্ৰাজক্তা কলি | birth_date = <!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY--> | birth_place = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | website = {{URL|mostlysane.in}} | nationality = ভাৰতীয় | occupation = ইউটিউবাৰ, ব্লগাৰ | years_active = ২০১৫–বৰ্তমানলৈকে | genre = হাস্যৰসাত্মক (কমেডি) | channel_name = MostlySane | channel_display_name = MostlySane | subscribers = ৫.৫২ মিলিয়ন | subscriber_date = ২৩ জুলাই ২০২০ | views = ৭২২.৭৮ মিলিয়ন | view_date = ২৩ জুলাই ২০২০ | network = ওৱান ডিজিটেল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | silver_button = yes | silver_year = 2016 | gold_button = yes | gold_year = 2019 | stats_update = July 2020 }} '''প্ৰাজক্তা কলি''' ({{lang-en|Prajakta Koli}}) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ৷ হাস্যৰসাত্মক ভিডিঅ' নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে তেখেতে জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছে৷<ref>{{cite web |title=Meet Prajakta Koli and everything insane that makes her 'Insane' |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/meet-prajakta-koli-and-everything-insane-that-makes-her-mostly-sane-5290115/ |website=indianexpress|date=3 August 2018 }}</ref> [[ইউটিউব]]ৰ জগতত প্ৰাজক্তা কলি ''ম'ষ্টলি ছেইন'' (MostlySane) হিচাপে পৰিচিত৷ দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন পৰিস্থিতিৰ আধাৰত পৰ্যবেক্ষণভিত্তিক ৰসাত্মক ভিডিঅ' নিৰ্মাণত তেখেতে গুৰুত্ব দি আহিছে৷ <ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/|title=Meet Prajakta Koli, The Funny Girl From Mumbai The Internet Is Falling In Love With|last=ScoopWhoop|date=2018-01-30|work=ScoopWhoop|access-date=2018-03-28|language=En|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327090939/https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/|deadurl=yes}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ২০১৫ চনত [[ইউটিউব]]ত নিজৰ চেনেলটো আৰম্ভ কৰাৰ আগতে প্ৰাজক্তাই মুম্বাইস্থিত ''ফেভাৰ ১০৪ এফএম ৰেডিঅ''' ষ্টেচনত এগৰাকী ইণ্টাৰ্ণ হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল৷<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/story/queen-of-content-prajakta-koli-takes-us-inside-her-life-as-a-popular-youtuber-1239456-2018-05-23|title=Queen of content Prajakta Koli takes us inside her life as a popular YouTuber|website=indiatoday}}</ref> ২০১৮ চনৰ [[দিল্লী]]ত আৰু ২০১৯ চনত [[মুম্বাই]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা "ইউটিউবত ফেনফেষ্ট"ত প্ৰাজক্তাই অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল৷<ref>{{Cite web|url=https://www.afaqs.com/news/digital/54782_uber-eats-vivo-5-star-do-tamasha-at-youtube-fanfest-2019|title=Uber Eats, Vivo, 5 Star do tamasha at YouTube FanFest 2019|website=afaqs!|access-date=2019-11-06}}</ref>২০১৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেখেতে ৰাষ্ট্ৰীয় টিভি বিজ্ঞাপনৰ বাবে এটা হোৱাটছআপ-সম্পৰ্কীয় বিজ্ঞাপন নিৰ্মাণত অংশ লয়৷<ref>{{Cite web|url=https://www.afaqs.com/news/story/54044_WhatsApps-first-India-specific-TVCs-attack-fake-news|title=WhatsApp's first India-specific TVCs attack fake news|date=2018-12-03|website=www.afaqs.com|language=en-US|access-date=2018-12-14|archivedate=2019-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322061344/https://www.afaqs.com/news/story/54044_WhatsApps-first-India-specific-TVCs-attack-fake-news|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=WhatsApp|title=WhatsApp - जन्मदिन बाँटिये, हंसी-मजाक बाँटिये, खुशियाँ बाँटिये, अफवाहें नहीं.|url=https://www.youtube.com/watch?v=qqHrZ5C1poY|access-date=2018-12-14}}</ref> ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ফৰ্বচ আলোচনীয়ে যুগুত কৰা "৩০ৰ অনুৰ্দ্ধ ৩০" (30 under 30)ত স্থান লাভ কৰে৷ ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতীয় বাণিজ্য আলোচনী ''আউটলুক''ৰ "মূল্যসম্পন্ন নাৰী" (Women of Worth)ৰ তালিকা<ref>{{Cite web|url=https://wow.outlookbusiness.com/tag/prajakta-koli/|title=Prajakta Koli – Outlook Business WoW|language=en-US|access-date=2019-11-06|archivedate=2019-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191106041439/https://wow.outlookbusiness.com/tag/prajakta-koli/|deadurl=yes}}</ref> আৰু ''এণ্ট্ৰেপেনেয়ৰ ইন্ডিয়াৰ''ৰ ''৩৫ ৰ অনুৰ্দ্ধ ৩৫''ৰ তালিকাত প্ৰাজক্তাই স্থান লাভ কৰিছে৷ <ref>{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/slideshow/327768|title=Entrepreneur Reveals its 35 Under 35 Class of 2019|last=Sabharwal|first=Punita|date=2019-02-09|website=Entrepreneur|language=en|access-date=2019-11-06}}</ref> "কছম'পলিটান" আলোচনীয়ে আয়োজন কৰা ''বছৰটোৰ ইউটিউবাৰ'' বঁটাৰেও প্ৰজক্তা সন্মানীত হয়৷<ref>{{Cite web|url=https://www.headlinesoftoday.com/headlines/cosmopolitan-awards-winners-2019-see-the-full-report.html|title=Cosmopolitan Awards Winners 2019: See The Full Report|last=Satote|first=Monika|date=2019-03-27|website=Headlines of Today|language=en-US|access-date=2019-11-06|archivedate=2019-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190725120717/https://www.headlinesoftoday.com/headlines/cosmopolitan-awards-winners-2019-see-the-full-report.html|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনৰ জানুৱাৰীত, "গ্ৰেজিয়া ইণ্ডিয়া"ৰ বাৰ্ষিক "Cool List"ত তেখেতক স্থান দিয়া হয়৷ <ref>{{Cite web|url=https://www.grazia.co.in/video/prajakta-koli-for-grazia-cool-list-2020-i-grazia-india-4461.html|title=Prajakta Koli for Grazia Cool List 2020|website=grazia.co.in|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> ২০২০ চনৰ এপ্ৰিলত "বি ডব্লিউ বিজিনেছৱৰ্ল্ড"ৰ সৰ্বাধিক প্ৰভাৱশালী নাৰীৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ সন্মান হিচাপে তেখেতে আলোচনীখনৰ বেটুপাতত স্থান লাভ কৰে৷<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/marketing-news/anushka-sharma-anita-dongre-prajakta-koli-among-business-worlds-most-influential-women-103809.html|title=Anushka Sharma, Anita Dongre & Dipali Goenka among Business World's Most Influential Women - Exchange4media|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> [[বলিউদ]]ৰ একাধিক তাৰকা যেনে-[[কৰিনা কাপুৰ]], [[নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকী]] আৰু [[বিকী কোশল]] কোলীৰ চেনেললৈ আগমন ঘটিছে৷<ref>{{cite web |title=Responsibility Has Become A Huge Focus For YouTube: Susan Wojcicki |url=http://www.forbesindia.com/article/special/responsibility-has-become-a-huge-focus-for-youtube-susan-wojcicki/53085/1 |website=Forbes India |accessdate=27 February 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Kareena Kapoor Khan digs ground; video goes viral |url=https://www.mid-day.com/articles/kareena-kapoor-khan-digs-ground-video-goes-viral/21848178 |website=mid-day |accessdate=27 February 2020 |language=en |date=5 October 2019 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত, কোলিয়ে ''খয়ালী পোলাউ'' (Khayali Pulao) নামৰ এখনি চুটি ছবিত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে৷ এইখন চুটি ছবিখনৰ আধাৰ আছিল [[হাৰিয়ানা]]ৰ গ্ৰামীন অঞ্চলত নাৰীৰ সৱলীকৰণ৷ <ref>{{Cite press release|title=YouTube Star Prajakta Koli Makes Acting Debut with Short Film 'Khayali Pulav'|url=https://www.news18.com/news/buzz/youtube-star-prajakta-koli-makes-acting-debut-with-short-film-khayali-pulav-2708641.html|access-date=2020-07-23|website=News18}}</ref> ==একক কণ্ঠৰ গীত== {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ !! শীৰ্ষক |- | ২০১৭ || "ছেইমলেছ" <small>(সহযোগী-ৰাফতাৰ)</small> |- | ২০১৮ || "ন' অফেন্স" |- | ২০২০ || "য়েহ ডিছ গানা হ্যেয়" |} ==চলচ্চিত্ৰ== {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! বৰ্ষ ! শীৰ্ষক ! চৰিত্ৰ ! পৰিচালক ! ভাষা ! টোকা |- | ২০২০ | ''খায়ালী পোলাও'' | আশা | তৰুণ ডুডেজা | হাৰয়ানী | ইউটিউবৰ আছুতীয়া, অভিনয়ত-য়শপাল শৰ্মা |- |} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|9933392}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ]] [[শ্ৰেণী: জীৱিত ব্যক্তি]] 3io88pwd4x5edf3pbrbho0dilf8jt8z 0 66547 605303 442430 2026-05-08T08:47:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605303 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ভাৰতী শিৱাজী | image = | imagesize = | caption = | birth_date = ১৯৪৮ | birth_place = কুম্ভকোণম, তঞ্জাৱুৰ জিলা, [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = শাস্ত্ৰীয় নৃত্য শিল্পী | yearsactive = | known for = [[মোহিনীঅট্টম]] | spouse = | domesticpartner = | child = বিজয়ালক্ষ্মী | parents = | website = | awards = [[পদ্মশ্ৰী]]<br />[[সংগীত নাটক একাডেমী|সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]<br />লাস্য লক্ষ্মী<br />সাহিত্য কলা পৰিষদ সন্মান<br />নৃত্য চূড়ামণি }} '''ভাৰতী শিৱাজী''' ({{Lang-en|Bharati Shivaji}}) হ'ল [[মোহিনীঅট্টম]]ৰ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী,<ref name="Heritage Club IIT Roorkee">{{cite web | url=http://www.iitr.ac.in/spicmacay/wincon.html | title=Heritage Club IIT Roorkee | publisher=Heritage Club IIT Roorkee | date=2015 | access-date=26 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151126225831/http://www.iitr.ac.in/spicmacay/wincon.html | archive-date=2015-11-26 | url-status=dead }}</ref> কৰিঅ'গ্ৰাফাৰ আৰু লেখক। প্ৰদৰ্শন, গৱেষণা আৰু প্ৰচাৰৰ মাধ্যমেৰে কলাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতী শিৱাজীক জনা যায়।<ref name="Mohiniyattam (Bharati Shivaji and Vijayalakshmi)">{{cite web | url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/mohiniyattam-bharati-shivaji-and-vijayalakshmi-IDK992/ | title=Mohiniyattam (Bharati Shivaji and Vijayalakshmi) | publisher=Exotic India Art | date=2015 | access-date=26 November 2015}}</ref> তেওঁ 'চেণ্টাৰ ফ'ৰ মোহিনীঅট্টম'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। এই নৃত্য প্ৰতিষ্ঠানটোৱে মোহিনীঅট্টম নৃত্যৰ প্ৰচাৰ কৰে।<ref name="Classical Dancers of India">{{cite web | url=http://classicaldancers.weebly.com/bharati-shivaji.html | title=Classical Dancers of India | publisher=Classical dancers | date=2015 | access-date=26 November 2015}}</ref> শিৱাজী 'আৰ্ট অৱ মোহিনীঅট্টম'<ref name="Art of Mohiniyattam">{{cite book | title=Art of Mohiniyattam | publisher=Lancer, India | author=Bharati Shivaji, Avinash Pasricha | year=1986 | pages=107 | isbn=978-8170620037}}</ref> আৰু 'মোহিনীঅট্টম'<ref name="Mohiniyattam">{{cite book | url=https://www.amazon.in/dp/8186685367 | title=Mohiniyattam | publisher=Wisdom Tree | author=Bharati Shivaji, Vijayalakshmi | year=2003 | isbn=9788186685365}}</ref> নামৰ দুখন কিতাপৰো সহ-লেখক। তেওঁ [[সংগীত নাটক একাডেমী|সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]<ref name="Sangeet Natak Akademi Puraskar">{{cite web | url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm#DanceBharatnatyam | title=Sangeet Natak Akademi Puraskar | publisher=Sangeet Natak Akademi | date=2015 | access-date=25 November 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm#DanceBharatnatyam | archive-date=31 March 2016 }}</ref> আৰু সাহিত্য কলা পৰিষদ সন্মান<ref name="Padmashri Bharati Shivaji">{{cite web | url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=176 | title=Padmashri Bharati Shivaji | publisher=Thiraseela | date=2015 | access-date=26 November 2015}}</ref> লাভ কৰিছে। শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ জগতলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক ২০০৪ চনত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সম্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==জীৱনী== {{quote box | quote = “ভাৰতৰ আঠটা শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এটি [[মোহিনীঅট্টম]] বুলি [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে স্বীকৃতি দিছে। মোহিনীঅট্টম শব্দটো মোহিনী (অৰ্থাৎ এগৰাকী মহিলা যি দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে) আৰু অট্টম (অৰ্থাৎ সুন্দৰ আৰু আকৰ্ষক শৰীৰ সঞ্চালন) পৰা আহিছে। 'মোহিনীঅট্টম' শব্দৰ অৰ্থ হ'ল 'জাদুকৰণীৰ নৃত্য'।”<ref name="Mohiniyattam-2">{{cite web | url=http://mohiniyattam.de/en/mohiniyattam | title=Mohiniyattam | publisher=Mohiniyattam.de | date=2015 | access-date=26 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413124141/http://mohiniyattam.de/en/mohiniyattam | archive-date=13 April 2017 | url-status=dead | archivedate=13 April 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413124141/http://mohiniyattam.de/en/mohiniyattam | deadurl=yes }}</ref> |align = right |width = 21em }} [[তামিলনাডু]]ৰ তঞ্জাৱুৰ জিলাৰ মন্দিৰ চহৰ কুম্ভকোণমত ১৯৪৮ চনত ভাৰতী শিৱাজীৰ জন্ম হয়।<ref name="Performers of Indian dances and music">{{cite web | url=http://www.indianembassy.ru/index.php/ru/media-news/78-cultural-centre/cultural-life/485-performers-of-indian-dances-and-music- | title=Performers of Indian dances and music | publisher=Indian Embassy, Russia | date=2015 | access-date=26 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127042927/http://www.indianembassy.ru/index.php/ru/media-news/78-cultural-centre/cultural-life/485-performers-of-indian-dances-and-music- | archive-date=27 November 2015 | url-status=dead | archivedate=27 November 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151127042927/http://www.indianembassy.ru/index.php/ru/media-news/78-cultural-centre/cultural-life/485-performers-of-indian-dances-and-music- | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ললিতা শাস্ত্ৰীৰ ওচৰত ভাৰতনাট্যমৰ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা<ref name="Bound to Kerala by Mohiniyattam">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/bound-to-kerala-by-mohiniyattam/article3428965.ece | title=Bound to Kerala by Mohiniyattam | newspaper=The Hindu | date=17 May 2012 | access-date=26 November 2015}}</ref> আৰু [[কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ]]ৰ অধীনত [[ওড়িছী নৃত্য]]ৰ<ref name="Time for Samvaad">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-mohiniyattam-collective-by-bharati-shivaji/article6636181.ece | title=Time for Samvaad | newspaper=The Hindu | date=16 November 2014 | access-date=26 November 2015}}</ref> প্ৰশিক্ষণ লৈছিল। শেষত নামকৰা সমাজ সংস্কাৰক কমলাদেৱী চট্টোপাধ্যায়ৰ পৰামৰ্শ মতে ভাৰতীয়ে [[কেৰালা]]ৰ পৰম্পৰাগত নৃত্য মোহিনীঅট্টমৰ ওপৰত গৱেষণা কৰে।<ref name="Padmashri Bharati Shivaji" /> [[সংগীত নাটক একাডেমী]]ৰপৰা ফেল'শ্বিপ লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ কেৰালালৈ যায় আৰু কেৰালাৰ মন্দিৰ কলাৰ বিশেষজ্ঞ আৰু [[সংগীত নাটক একাডেমী]]ৰ ভাইচ চেয়াৰমেন কৱলম নাৰায়ণ পানিকৰৰ অধীনত গৱেষণা কৰে।<ref name="From law to theatre">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/10/31/stories/2004103100780500.htm | title=From law to theatre | newspaper=The Hindu | date=31 October 2004 | access-date=26 November 2015}}</ref> ভাৰতনাট্যম আৰু ওডিচিৰপৰা ধ্যান আঁতৰাই<ref name="Bound to Kerala by Mohiniyattam" /> তেওঁ ৰাধা মাৰাৰ, কলামণ্ডলম সত্যভামা আৰু কলামণ্ডলম কল্যাণীকুত্তি আম্মা<ref name="Classical Dancers of India" />ৰ তলত মোহিনীঅট্টম শিকে। কলামণ্ডলম কল্যাণীকুত্তি আম্মা মোহিনীঅট্টমৰ মাতৃ ৰূপে জনবিদিত।<ref name="Kalamandalam Kalyanikutty Amma">{{cite web | url=http://smitharajan.tripod.com/kalyanikuttyamma.html | title=Kalamandalam Kalyanikutty Amma | publisher=Smith Rajan | date=2015 | access-date=26 November 2015 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== দিল্লীলৈ আহি শিৱাজীয়ে চেণ্টাৰ অৱ মোহিনীঅট্টম প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো মোহিনীঅট্টমৰ বাবে সমৰ্পিত আৰু এই শৈলী আগবঢ়াই লৈ যাবলৈ বদ্ধপৰিকৰ। ==বঁটা আৰু সন্মান== ১৯৯৯-২০০০ চনত শিৱাজীয়ে [[সংগীত নাটক একাডেমী|সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="Sangeet Natak Akademi Puraskar" /> চাৰি বছৰৰ পাছত, ২০০৪ চনত [[ভাৰত]]ৰ গণতন্ত্ৰ দিৱসৰ সন্মানৰ তালিকাত চতুৰ্থ সৰ্ব্বোচ অসামৰিক বঁটা [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="Padma Awards" /> তেওঁ 'সাহিত্য কলা পৰিষদ সন্মান', কেৰালাৰ কুনচান নাম্বিয়াৰ স্মাৰক ন্যাসৰ 'লাস্য লক্ষ্মী' উপাধি আৰু চেন্নাইৰ কৃষ্ণ গণ সভাই প্ৰদান কৰা 'নৃত্য চূড়ামণি' অভিধা লাভ কৰে।<ref name="Profile of Padmashree Bharti Shiwaji">{{cite web | url=http://spicmacay.apnimaati.com/2011/01/profile-of-padmashree-bharti-shiwaji.html | title=Profile of Padmashree Bharti Shiwaji | publisher=Spicmacay | date=2015 | access-date=26 November 2015}}</ref> ২০১৭ চনত কেৰালা চৰকাৰে তেওঁলৈ 'নিশাগন্ধী' পুৰস্কাৰ আগবঢ়ায়।<ref name="ind2017">{{cite web |url=http://m.timesofindia.com/city/thiruvananthapuram/nishagandhi-award-for-bharati-shivaji/articleshow/56653216.cms |title=Nishagandhi Award for Bharati Shivaji |newspaper=[[The Times of India]] |date=2017-01-20 |access-date=2017-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170121084413/http://m.timesofindia.com/city/thiruvananthapuram/nishagandhi-award-for-bharati-shivaji/articleshow/56653216.cms |archive-date=2017-01-21 }}</ref> শিৱাজীৰ কলা আৰু মোহিনীঅট্টমৰ ওপৰত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দুগৰাকী চিত্ৰ নিৰ্মাতাই 'বিয়ণ্ড গ্ৰেচ' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল, য'ত শিৱাজীৰ জী বিজয়ালক্ষ্মীক চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name="Docu on Mohiniyattam exponents to be screened">{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article431296.ece | title=Docu on Mohiniyattam exponents to be screened | publisher=Indian Express | date=7 July 2011 | access-date=26 November 2015 | archivedate=27 November 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151127020818/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article431296.ece | deadurl=yes }}</ref> ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book | title=আৰ্ট অৱ মোহিনীঅট্টম | publisher=লেন্সাৰ, ভাৰত | author=ভাৰতী শিৱাজী, অভিনাশ পৰিচা | year=১৯৮৬| isbn=978-8170620037}} * {{cite book | title=মোহিনীঅট্টম | publisher=ৱিচডম ট্ৰী | author=ভাৰতী শিৱাজী, বিজয়ালক্ষ্মী | year=২০০৩ | isbn=9788186685365}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নৃত্যশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] fubzlq4hhvq24lsdedifr8sck9z4rxg 0 66562 605262 519171 2026-05-08T06:30:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605262 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_suffix = অৱধৰ বেগম | birth_name = মুহাম্মদী খানুম | image = Begum hazrat mahal.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = বেগম হজৰত মহল | spouse = নৱাব ৱাজিদ আলি শ্বাহ | spouse-type = Husband | consort = <!-- yes or no --> | birth_date = ১৮২০ | birth_place = ফৈজাবাদ, অৱধ | death_date = ৭ এপ্ৰিল ১৮৭৯ (৫৯ বছৰ) | death_place = [[কাঠমাণ্ডু]], [[নেপাল]] | religion = শ্বিয়া [[ইছলাম]]<ref>{{Cite web | url=https://www.mapsofindia.com/who-is-who/history/begum-hazrat-mahal.html | title=Begum Hazrat Mahal Biography, History and Facts| date=2018-02-03}}</ref> }} '''বেগম হজৰত মহল''' ({{lang-en|Begum Hazrat Mahal}}, ১৮২০ – ৭ এপ্ৰিল ১৮৭৯) অৱধ ৰাজ্যৰ বেগম আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল। তেওঁ অৱধ ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা নৱাব ৱাজিদ আলি শ্বাহৰ দ্বিতীয় পত্নী আছিল। নৱাব ৱাজিদ আলি শ্বাহে তেওঁক তেওঁৰ ৰাজপ্ৰাসাদত লগ পাইছিল। ১৮৫৭ চনৰ [[চিপাহী বিদ্ৰোহ ১৮৫৭|ভাৰতীয় বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত তেওঁ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। অৱশেষত তেওঁ [[নেপাল]] হাল্লাউৰত শৰণাৰ্থী হিচাপে আশ্ৰয় পাইছিল আৰু ১৮৭৯ চনত নেপালৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ স্বামীক কলিকতালৈ নিৰ্বাসিত কৰাৰ পিছত তেওঁ অৱধ ৰাজ্যৰ দায়িত্ব লৈছিল আৰু লক্ষ্ণৌৰ নিয়ন্ত্ৰণ জব্দ কৰিছিল। বেগম হজৰত মহলে তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজকুমাৰ বিৰজিছ কাদৰক অৱধৰ ৱালি (শাসক) পাতিছিল। অৱশ্যে তেওঁ অতি কম সময়ৰ বাবে ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ৰাজপাট ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref name=":0">{{cite news |date=8 April 2014 |title=A link to Indian freedom movement in Nepal |url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/a-link-to-indian-freedom-movement-in-nepal/article5884467.ece |newspaper=The Hindu}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== সৰুতে হজৰত মহলৰ নাম আছিল মুহাম্মদী খানুম আৰু তেওঁৰ জন্ম ১৮২০ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অৱধৰ ফৈজাবাদত হৈছিল। তেওঁ বৃত্তিৰে এগৰাকী দেহোপজীৱিনী আছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক ৰাজকীয় প্ৰতিনিধিলৈ বিক্ৰী কৰাৰ পিছত ৰাজকীয় হেৰেমলৈ লৈ যোৱা হৈছিল আৰু পিছলৈ এওঁ 'পৰী'ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref name=" Michael Edwardes 1975 p. 104">Michael Edwardes (1975) ''Red Year''. London: Sphere Books; p. 104</ref> তেওঁক হেৰেমত মহক পৰি বুলি কোৱা হৈছিল। অৱধ ৰজায়ে তেওঁক ৰাজকীয় উপপত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত তেওঁ বেগম উপাধি লাভ কৰিছিল।<ref>Christopher Hibbert (1980) ''The Great Mutiny'', Harmondsworth: Penguin; p. 371</ref> তেওঁলোকৰ সন্তান বিৰজিছ কাদৰৰ জন্মৰ পিছত তেওঁক 'হজৰত মহল' উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল। তেওঁ শেষ তাজদাৰ-ই-অৱধ ৱাজিদ আলি শ্বাহৰ এগৰাকী উপপত্নী পত্নী আছিল।<ref>Saul David (2002) ''The Indian Mutiny'', Viking; p. 185</ref> ব্ৰিটিছসকলে ১৮৫৬ চনত অৱধক নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্গত কৰিছিল আৰু ৱাজিদ আলি শ্বাহক কলিকতালৈ নিৰ্বাসিত কৰিছিল। তেওঁৰ স্বামীক কলিকতালৈ নিৰ্বাসিত কৰাৰ পিছত তেওঁ নৱাবৰ লগত বিবাহ বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছতো অৱধ ৰাজ্যৰ দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/who-is-who/history/begum-hazrat-mahal.html |title=Begum Hazrat Mahal |publisher=Mapsofindia.com |access-date=18 October 2012}}</ref> অৱধ ৰাজ্য ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এক অংশ। ==চিপাহী বিদ্ৰোহ ১৮৫৭== ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতৰ [[চিপাহী বিদ্ৰোহ ১৮৫৭|চিপাহী বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ১৮৫৭ চনৰ পৰা ১৮৫৮ লৈ ৰজা জালাল সিঙৰ নেতৃত্বত বেগম হজৰত মহলৰ সমৰ্থক দলে ব্ৰিটিছৰ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। পিছত তেওঁলোকে লক্ষ্ণৌৰ নিয়ন্ত্ৰণ জব্দ কৰে আৰু বেগম হজৰত মহলৰ পুত্ৰ বিৰজিছ কাদৰক আৱাধৰ শাসক (ৱালি) হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref name=" Michael Edwardes 1975 p. 104"/> বেগম হজৰত মহলৰ এটা মুখ্য অভিযোগ আছিল যে [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে কেৱল ৰাস্তাৰ পথ তৈয়াৰ কৰিবলৈ নৈমিত্তিকভাৱে মন্দিৰ আৰু মছজিদ ধ্বংস কৰিছিল।<ref name="Dalrymple">William Dalrymple ''The Last Mughal; the fall of a dynasty: Delhi, 1857'', Viking Penguin, 2006, p. 69</ref> বিদ্ৰোহৰ অন্তিম কালত জাৰী কৰা এক ঘোষণাত তেওঁ উপাসনাৰ স্বাধীনতা বাহাল ৰখাৰ বাবে ব্ৰিটিছৰ দাবীক উপহাস কৰিছিল:<ref name="Dalrymple"/> {{quote|text=গাহৰি খাবলৈ আৰু সুৰা খোৱা, চিকণ কৰা কাৰ্টিজ কামুৰিবলৈ আৰু মিঠাইৰ সৈতে গাহৰিৰ চৰ্বি মিহলি কৰা, ৰাস্তা নিৰ্মাণৰ অজুহাতত হিন্দু আৰু মুছলমান মন্দিৰ-মছজিদ ধ্বংস কৰা, গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা, [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] প্ৰচাৰ কৰিবলৈ পাদুৰী পঠোৱা, ইংৰাজী বিদ্যালয় স্থাপন কৰা আৰু লোকসকলক ইংৰাজী বিজ্ঞান শিকাৰ বাবে মাহিলী বৃত্তি প্ৰদান কৰা, আনহাতে হিন্দু আৰু মুছলমানসকলৰ উপাসনাৰ স্থানবোৰ এই দিনলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে অৱহেলিত; এই সকলোবোৰেৰে মানুহে কেনেকৈ বিশ্বাস কৰিব পাৰে যে ধৰ্মত হস্তক্ষেপ কৰা নহ'ব?<ref name="Dalrymple"/>|sign=|source=}} যেতিয়া ব্ৰিটিছৰ আদেশত বাহিনীয়ে লক্ষ্ণৌ আৰু বেছিভাগ অৱধক পুনৰ দখল কৰিছিল তেওঁ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। হজৰত মহলে নানা চাহেবৰ সৈতে একেলগে বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল। কিন্তু পিছত শ্বাহজাহানপুৰৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণত ফৈজাবাদৰ মৌলাৱীৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। ==পৰৱৰ্তী জীৱন== অৱশেষত তেওঁ [[নেপাল]]লৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিব লগা হৈছিল। প্ৰথমতে নেপালৰ ৰাণাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জাং বাহাদুৰে তেওঁক আশ্ৰয় দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>Hibbert (1980); pp. 374–375</ref> কিন্তু পিছত থাকিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>Hibbert (1980); pp. 386–387</ref> ১৮৭৯ চনত তাতে তেওঁৰ মৃত্যু হয় আৰু [[কাঠমাণ্ডু]]ৰ জামা মছজিদৰ আধাৰত এক নামহীন কবৰত সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite news|last=Krishna|first=Sharmila|title=Far from the madding crowd she lies, forlorn & forgotten|url=http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm|access-date=3 September 2013|newspaper=The Indian Express|date=11 June 2002|archivedate=3 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203001546/http://oudh.tripod.com/bhm/bhmfar.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ জয়ন্তী উপলক্ষে (১৮৮৭) ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বিৰজিছ কাদৰক ক্ষমা কৰে আৰু তেওঁক ঘৰলৈ উভতি আহিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়।<ref>{{cite book|last1=Harcourt|first1=E.S|title=Lucknow the Last Phase of an Oriental Culture|date=2012|publisher=Oxford University Press|location=Delhi|isbn=978-0-19-563375-7|page=76|edition=seventh}}</ref> [[File: Hazrat Mahal's Tomb in Kathmandu.jpg|thumb|কাঠমাণ্ডুৰ জাম মছজিদৰ ওচৰত বেগম হজৰত মহলৰ সমাধি]] ==স্মৃতি== বেগম হজৰত মহলৰ সমাধি বিখ্যাত দৰবাৰ মাৰ্গৰ কাষতে ঘাণ্টাঘাৰৰ জামা মছজিদৰ ওচৰৰ [[কাঠমাণ্ডু]]ৰ কেন্দ্ৰীয় অংশত অৱস্থিত। ইয়াক জামা মছজিদ কেন্দ্ৰীয় সমিতিয়ে চোৱা-চিতা কৰে।<ref name=":0" /> [[File: Begum Hazrat Mahal Park Lucknow.jpg|thumb|right| লক্ষ্ণৌৰ বেগম হজৰত মহল উদ্যান]] ১৯৬২ চনৰ ১৫ আগষ্টত ২৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ ভূমিকাৰ বাবে মহলক লক্ষ্ণৌৰ হজৰতগঞ্জৰ পুৰণি ভিক্টোৰিয়া উদ্যানত সন্মানিত কৰা হয়।<ref name="milligazette1">{{cite news|title=Little known, little remembered: Begum Hazrat Mahal|url=http://www.milligazette.com/news/14143-little-known-little-remembered-begum-hazrat-mahal|access-date=14 September 2016|work=milligazette.com}}</ref><ref>{{cite book |last1=Ruggles |first1=D. Fairchild |title=Woman's Eye, Woman's Hand: Making Art and Architecture in Modern India|publisher=Zubaan|isbn=9789383074785|url=https://books.google.com/books?id=kUqoDAAAQBAJ&pg=PT94|year=2014}}</ref><ref>{{cite book|last1=Yecurī|first1=Sītārāma|title=The great revolt, a left appraisal|publisher=People's Democracy|isbn=9788190621809|url=https://books.google.com/books?id=k30MAQAAMAAJ|year=2008}}</ref>উদ্যানখনৰ নাম সলনি কৰাৰ লগতে এটা মাৰ্বেল স্মাৰক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল য'ত অৱধ ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতীক থকা চাৰিটা ঘূৰণীয়া পিতলৰ ফলক থকা এটা মাৰ্বলৰ ফলক অন্তৰ্ভুক্ত আছে। উদ্যানখন [[বিজয়া দশমী]] সময়ত [[ৰামলীলা]] বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। লগতে লক্ষ্ণৌ মহোৎসৱৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ১৯৮৪ চনৰ ১০ মে' তাৰিখত ভাৰত চৰকাৰে মহলৰ সন্মানত এখন স্মাৰক ডাকটিকট জাৰি কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Currency/Paisa/Alpha/B/BEGUM%20HAZRAT%20MAHAL |title=Begum Hazrat Mahal |publisher=Indianpost.com |access-date=18 October 2012}}</ref><ref name="milligazette1"/> [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ মেধাৱী ছোৱালীসকলৰ বাবে বেগম হজৰত মহল ৰাষ্ট্ৰীয় বৃত্তি আৰম্ভ কৰিছে। এই বৃত্তিটো মৌলানা আজাদ শিক্ষা ফাউণ্ডেচনৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/news/jobs-careers/begum-hazrat-mahal-national-scholarship/483656.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20180601144816/http://www.tribuneindia.com/news/jobs-careers/begum-hazrat-mahal-national-scholarship/483656.html | url-status=dead | archive-date=2018-06-01 | title=Begum Hazrat Mahal National Scholarship | date=18 October 2017 | access-date=2021-02-05 | archivedate=2018-06-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180601144816/http://www.tribuneindia.com/news/jobs-careers/begum-hazrat-mahal-national-scholarship/483656.html | deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=158165 | title=Schemes for Minority Women}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.iloveindia.com/indian-heroes/begum-hazrat-mahal.html বেগম হজৰত মহলৰ জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516174558/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/begum-hazrat-mahal.html |date=2018-05-16 }} * [http://oudh.tripod.com/1857/begum.htm ১৮৫৭ – ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম – বেগম হজৰত মহল] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080108094007/http://oudh.tripod.com/1857/begum.htm |date=2008-01-08 }} * [http://www.tribuneindia.com/2007/20070510/1857/main4.htm অৱধৰ শাসকসকল] * [https://web.archive.org/web/20120808112814/http://pd.cpim.org/2007/1014/10142007_1857.htm১৮৫৭-৫৮ চনত লক্ষ্ণৌ: মহাকাব্য অৱৰক্ষা] * [https://web.archive.org/web/20110725025549/http://www.nehru-centre.org/newsletters/2007/newsletternovember2007.pdf স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ইতিহাসত ১৮৫৭ চনৰ অভ্যুত্থান] * [http://www.milligazette.com/Archives/15062001/25.htm এগৰাকী যোদ্ধা মহিলাৰ কবৰৰ শোচনীয় অৱস্থা] * [https://books.google.ae/books?isbn=8182054729 ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকল] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শাসক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাণী]] lvjgu8ixs42ajvhow66dhwu8mqcn4ly 1 70373 605216 274412 2026-05-08T02:14:46Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নাম সলনি 274412 wikitext text/x-wiki {{talk page}} 6tx7okk704dvcdogzsm439lnemg7ab0 0 71453 605222 382035 2026-05-08T03:19:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605222 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = হিন্দু | image = Guardians of the eight directions 08.JPG | caption = | name = বায়ু | other_names = অনিল, পৱন, ব্যান, বাত, তনুন, মুখ্যপ্ৰাণ, ভাৰতী ৰমণ, ভীম | Devanagari = वायु | Sanskrit_transliteration = | affiliation = [[দেৱতা (হিন্দু ধৰ্ম)|দেৱতা]] | god_of = বায়ু আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ দেৱতা | member_of = | abode = পৱনলোক | mantra = ওঁ‌ম বায়ৱে নমঃ | weapon = মূষল | consort = ভাৰতী বা স্বস্তি<ref>{{cite book|title=Purandara and the Haridasa Movement|url=https://books.google.com/books?id=MK5WAAAAMAAJ|page=200|author=M. V. Krishna Rao|publisher=Karnatak University|year=1966}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kindler|first=Babaji Bob|url=https://books.google.com/books?id=UP5-AwAAQBAJ&q=Vayu&pg=PT128|title=Twenty-Four Aspects of Mother Kali|date=1996-07-04|publisher=SRV Associations|isbn=978-1-891893-17-9|language=en}}</ref> | parents = | mount = হৰিণ | children =[[হনুমান]] আৰু [[ভীম]] }} '''বায়ু''' ({{lang-sa|वायु}}) হৈছে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ এজন প্ৰধান [[দেৱতা (হিন্দু ধৰ্ম)|দেৱতা]]। তেওঁ বায়ু আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ অধিকাৰী দেৱতা। [[হনুমান]] আৰু দ্বিতীয় পাণ্ডৱ [[ভীম]] বায়ুৰ আধ্যাত্মিক পুত্ৰ। তেওঁক '''অনিল''', '''ব্যান''', '''বাত''', '''তনুন''', '''পৱন''',<ref name="jansen1993">{{Citation | title=The book of Hindu imagery: The Gods and their Symbols |author1=Eva Rudy Jansen |author2=Tony Langham | year=1993 | publisher=Binkey Kok Publications | isbn=978-90-74597-07-4 | url=https://books.google.com/books?id=1iASyoae8cMC | quote=God of the wind ... also known as Vata or Pavan ... exceptional beauty ... moves on noisily in his shining coach ... white banner ...}}</ref> আৰু কোনো কোনো সময়ত '''প্ৰাণ''' নামেৰে জনা যায়। ভাৰতীয় লেখক বনমালীৰ মত অনুসৰি বৈষ্ণৱ উপাসকসকলে বিশ্বাস কৰে যে বায়ু দেৱতাই [[বিষ্ণু]]ক সহায় কৰিবলৈ তিনিটা অৱতাৰ ধাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰে প্ৰথম অৱতাৰ হনুমানৰ জৰিয়তে তেওঁ [[ৰাম]]ৰ আৰু দ্বিতীয় অৱতাৰ ভীমৰ জৰিয়তে [[কৃষ্ণ]]ৰ সহায় হোৱাৰ লগতে তৃতীয় অৱতাৰ মাধৱাচাৰ্যৰ (১২৩৮-১৩১৭) জৰিয়তে তেওঁ ''দ্বৈত'' নামৰ বৈষ্ণৱ পন্থাৰ জন্ম দিয়ে। {{Sfn|Vanamali|2010|p=14}} ইণ্ডোল'জিষ্ট ছোলাপুৰকাৰৰ মতে, মাধৱাচাৰ্যই প্ৰৱৰ্ত্তন কৰা দৰ্শন প্ৰথমে বায়ুয়ে নিজৰ পুত্ৰ হনুমানক দিছিল বুলি কোৱা হয়। হনুমানে এয়া ভীমক প্ৰদান কৰে আৰু অৱশেষত ইয়াক আনন্দ তীৰ্থ বা মাধৱাচাৰ্যই লাভ কৰে। {{Sfn|Sholapurkar|1992|p=308}} ==ব্যুৎপত্তিগত অৰ্থ== আক্ষৰিক অৰ্থত বায়ু শব্দৰ অৰ্থ বতাহ। হিন্দুধৰ্মৰ ধ্ৰুপদী উপাদানসমূহৰ ভিতৰত বায়ু অন্যতম। [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]ত ''বাত'' শব্দৰ অৰ্থ উৰুৱাই নিয়া। একেদৰে ''বায়ু'' মানে বতাহ আৰু ''প্ৰাণ'' মানে জীৱ বা উশাহ। অৰ্থাৎ বায়ু হৈছে প্ৰাণদায়ী দেৱতা আৰু তেওঁক ''মুখ্য বায়ু'' বা ''মুখ্য প্ৰাণ'' বুলিও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite book|title=Indian Encyclopaedia, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=BSbgGLdGSRIC|page=7839|author=Subodh Kapoor|publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd|year=2002|isbn = 9788177552577|quote=Mukhya Prana - The chief vital air}}</ref><ref name=Raju1954>{{Citation | author = Raju, P.T. | year = 1954 | title = The concept of the spiritual in Indian thought | journal = Philosophy East and West | volume = 4 | issue = 3 | pages = 195–213 | jstor = 1397554| doi = 10.2307/1397554 | postscript = .}}</ref> বাত শব্দৰ পৰা পাৰিপাৰ্শ্বিকতা বুজোৱা বাতাৱৰণ শব্দৰো উৎপত্তি হৈছে।<ref name="ghose1992">{{Citation | title=Tirtha, the treasury of Indian expressions |author1=Vijaya Ghose |author2=Jaya Ramanathan |author3=Renuka N. Khandekar | year=1992 | publisher=CMC Limited | isbn= 978-81-900267-0-3| url=https://books.google.com/books?id=_v1tAAAAMAAJ | quote=... God of the winds ... Another name for Vayu is Vata (hence the present Hindi term for 'atmosphere, 'vatavaran). Also known as Pavana (the purifier), Vayu is lauded in both the ...}}</ref> ==পৌৰাণিক সাহিত্য== [[File:Kanishka I and Oado.jpg|thumb|260px|কুশান ৰাজবংৰ ৰজা প্ৰথম কনিষ্কৰ মুদ্ৰাৰ বিপৰীত পৃষ্ঠত বায়ু, ১২০-১৫০ চন]] [[ঋকবেদ]]ৰ মতে বায়ুৰ সম্পৰ্ক বতাহৰ সৈতে আৰু তেওঁৰ উদৰৰ পৰা মাৰুতসকলৰ উৎপত্তি হয়। সোমৰসৰ ভাগ পোৱা বায়ুৱেই প্ৰথমজন দেৱতা আৰু তেওঁ [[ইন্দ্ৰ]]ৰ সৈতে এয়া ভগাই লয়।<ref>{{cite book|author=Stephanie Jamison|title=The Rigveda –– Earliest Religious Poetry of India|url=https://books.google.com/books?id=1LTRDwAAQBAJ|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0190633394|page=47}}</ref> শ্লোকসমূহত বায়ুক দেখাত বৰ সুন্দৰ বুলি বৰ্ণোৱা হৈছে। তেওঁ দুটা, উনপঞ্চাছটা বা এহাজাৰটা ঘোঁৰাই বৈ নিয়া ৰথত উঠি হৈ-চৈ কৰি ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ ধ্বজৰ ৰঙ শুকুলা।<ref name="jansen1993" /> পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত অন্য দেৱতাসকলৰ দৰে বায়ুও এজন যোদ্ধা আৰু শক্তিশালী তথা সংহাৰকাৰী দেৱতা।<ref name="bhattacharji1984">{{Citation | title=Literature in the Vedic age | author=Sukumari Bhattacharji | year=1984 | publisher=K.P. Bagchi | url=https://books.google.com/books?id=v7soAAAAYAAJ | quote=... The other atmospheric gods are his associates: Vayu-Vatah, Parjanya, the Rudras and the Maruts. All of them are fighters and destroyers, they are powerful and heroic ...}}</ref> উপনিষদসমূহত বায়ুৰ মহানতাৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ আছে। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত কোৱা হৈছে যে এবাৰ মানুহৰ শৰীৰৰ কাম-কাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা দেৱতাসকলৰ মাজয় কোন সবাতোকৈ বলী তাকে লৈ এক প্ৰতিযোগিতা হয়। দৃষ্টিৰ দেৱতাই শৰীৰ ত্যাগ কৰা স্বত্বেও মানুহ এজন অন্ধ হৈয়ো জীয়াই থাকে আৰু তাকে দেখি তেওঁ পুনৰ দেহত থিতাপি লয়। এনেকৈ এজন এজনকৈ দেৱতাই নিজৰ স্থান এৰাৰ পিছতো মানুহজনৰ মৃত্যু নহয়। কিন্তু যেতিয়া মুখ্য প্ৰাণ অৰ্থাৎ বায়ুৱে দেহত্যাগ কৰে তেতিয়া অন্য দেৱতাসকলেও দেহত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। তেতিয়া দেৱতাসকলে স্বীকাৰ কৰে যে বায়ু থাকিলেহে তেওঁলোকে নিজৰ কাৰ্য কৰিব পাৰে আৰু অতি শজতে বায়ুৱে তেওঁলোকক পৰাভূত কৰিব পাৰে। অন্য এক অধ্যায়ত কোৱা হৈছে যে বায়ুৱেই একমাত্ৰ দেৱতা যাৰ ওপৰত কোনো পাপ বা অশুভ শক্তিয়ে প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। ছান্দোগ্য উপনিষদতো ব্ৰহ্মত্ব লাভৰ বাবে বায়ু অপৰিহাৰ্য বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Chandogya Upanishad, Adhyaya XVIII, Verse 4; http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অৱতাৰ== আমেৰিকান ইণ্ডোল'জিষ্ট ফিলিপ লাটগেণ্ডৰ্ফে কৈছে যে মাধৱাচাৰ্যৰ মতে যেতিয়াই বিষ্ণুৱে পৃথিৱীত অৱতাৰ লয় তেতিয়াই মুখ্য প্ৰাণ বা বায়ুৱে ধৰ্ম ৰক্ষাত তেওঁৰ সহযোগী হিচাপে অৱতাৰিত হয়। ত্ৰেতা যুগত হনুমানৰ ৰূপত ৰামৰ সাহায্যৰ অৰ্থে, দ্বাপৰ যুগত ভীম শ্ৰীকৃষ্ণৰ সাহায্যৰ অৰ্থে আৰু কলি যুগত মাধৱৰ ৰূপত বায়ুৱে অৱতাৰ ধাৰণ কৰে। {{Sfn|Lutgendorf|2007|p=67}}<ref>{{cite web | url=http://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01068.htm | title=The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section LXVII}}</ref><ref>''History of the Dvaita School and Its literature'', pg 173</ref><ref>{{cite web|url=http://raghavendramutt.org/articles/balittha-suktha-text|publisher=raghavendramutt.org|title=Balittha Suktha -Text From Rig Veda|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924052648/http://raghavendramutt.org/articles/balittha-suktha-text|archive-date=24 September 2016|df=dmy-all|access-date=30 May 2021|archivedate=24 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924052648/http://raghavendramutt.org/articles/balittha-suktha-text|deadurl=yes}}</ref> লেখক চি ৰামকৃষ্ণই ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে যে মাধৱাচাৰ্যই ঋকবেদৰ বলিঠা সূক্তত থকা বায়ুৰ তিনিটা ৰূপৰ কথাই কৈছে।<ref>{{cite book|title=Madhva and Brahma Tarka|url=https://books.google.com/books?id=eiA1AAAAIAAJ|page=9|author=Chintagunta Ramakrishna Rao|publisher=Majestic Press|year=1960}}</ref> ==বৌদ্ধ ধৰ্ম== [[বৌদ্ধধৰ্ম]] অনুসৰি বায়ু এজন ধৰ্মপাল আৰু তেওঁ বাৰজন ৰক্ষক দেৱতাৰ অন্যতম। তেওঁ উতৰ-পশ্চিম দিশৰ ৰক্ষক।<ref>[http://www.emuseum.jp/detail/100031/000/000?mode=detail&d_lang=en Twelve Heavenly Deities (Devas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201634/http://www.emuseum.jp/detail/100031/000/000?mode=detail&d_lang=en |date=2016-03-04 }} Nara National Museum, Japan</ref> জাপানত বায়ুক '''ফুটেন''' নামেৰে জনা যায়। তেওঁ ছক্ৰ, কেটেন, এন্মাটেন, ৰেজেটছুটেন, ঈশানাটেন, বিছামনটেন, ছুইটেন, বনটেন, জিটেন, নিট্টেন আৰু গেটেনৰ সৈতে একেশাৰীৰ দেৱতা।<ref>{{cite web |title=juuniten 十二天 |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/j/juuniten.htm |website=JAANUS |access-date=23 January 2019}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== <div class="reflist4" style="height: 300px; overflow: auto; padding: 3px noprint" > {{reflist|3}} </div> {{হিন্দুধৰ্মৰ দেৱ দেৱী আৰু ধৰ্মগ্ৰন্থ}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা]] 6suu2kfssoomvmxjyu7b8eu07o2baic 2 71545 605189 453434 2026-05-07T16:48:38Z ~2026-27736-03 49763 /* ডিব্ৰুগড় জ্যোতি বিদ্যাপীঠ হাইস্কুলত সহকাৰী প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে যোগদান, তিনিচুকীয়াৰ লাইপুলিস্থিত বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়ত প্ৰায় দুবছৰ শিক্ষকতা, আৰু সম্প্ৰতি চৰাইদেউ জিলাৰ বৰহাট ভৱানী প্ৰসাদ বৰুৱা সোঁৱৰণী মহাবিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি বিভাগৰ জে */ 605189 wikitext text/x-wiki == '''পৰিচয়ঃ''' == == '''ড০ বাৰীন্দ্ৰ দাস''' (জন্ম ১৯৭৮ চন, ১৬ মাৰ্চ), (ইংৰাজীঃ Dr Barindra Das), নৱ প্ৰজন্মৰ এজন অসমীয়া লেখক, শিক্ষক, গৱেষক, সমাজ সংগঠক, তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাতা। অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰতি প্ৰৱল ধাউতি থকা দাসে সৰুৰে পৰাই সাহিত্যচৰ্চা কৰাৰ উপৰিও একাডেমিক বিদ্যা শিক্ষাৰ লগতে গৱেষণাৰ কামত বেছি মনোযোগ দি আহিছে। সম্প্ৰতি অসমৰ নৃগোষ্ঠী সমুহ আৰু পিছপৰা জাতি জনগোষ্ঠীৰ শৈক্ষিক উত্তৰণৰ দিশত গণ সজাগতা সৃষ্টিত আত্মনিয়োগ কৰি আছে। তেঁও সম্প্ৰতি অসমৰ ভূমিপুত্ৰ সকলৰ ইতিমধ্যেই হেৰাই যাব খোজা বুৰঞ্জী আৰু ভাৰতৰ প্ৰাচীন সভ্যতা সংস্কৃতিৰ ঐতিহ্য পৰম্পৰাৰ অধ্যয়নৰ লগতে সেই সমুহৰ লেখা মেলাত মনোনিবেশ কৰি আছে। == == '''শিক্ষাঃ''' == = <small>ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অৰ্থনীতি বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা দাসে কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় শিলচৰস্থিত অসম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা এম. ফিল. ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অসমৰ সামাজিক খণ্ডৰ উন্নয়নৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি প. এইচ ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে।</small> = = '''কৰ্মক্ষেত্ৰঃ''' = == ডিব্ৰুগড় জ্যোতি বিদ্যাপীঠ হাইস্কুলত সহকাৰী প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে যোগদান, তিনিচুকীয়াৰ লাইপুলিস্থিত বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়ত প্ৰায় দুবছৰ শিক্ষকতা, আৰু সম্প্ৰতি চৰাইদেউ জিলাৰ বৰহাট ভৱানী প্ৰসাদ বৰুৱা সোঁৱৰণী মহাবিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি বিভাগৰ জেষ্ঠ সহকাৰী অধ্যাপক হিছাপে কৰ্মৰত। প্ৰায় কুৰি খনতকৈয়ো অধিক ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ গৱেষণা পত্ৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত পাঠ, প্ৰায় দহখনতকৈয়ো অধিক গৱেষণা পত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ আলোচনীত প্ৰকাশ কৰি অসমৰ গৱেষণা জগতখনলৈ বৰঙনি আগবঢ়াই আহিছে। তেখেত বৰ্তমান ভাৰতীয় অৰ্থনৈতিক সংস্থা, সদৌ অসম কবি সন্মিলন আদিৰ আজীৱন সদস্য, অসম সাহিত্য সভাৰ সুভানুধ্যায়ী সদস্য, অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা, সদৌ অসম কবি সন্মিলন, অসম সাহিত্য সভাৰ বিষয় ববীয়া ও সক্ৰিয় সদস্য । ডিব্ৰুগড় নগৰ কবি সন্মিলনৰ ২০১৩ চনৰ পৰা সম্পাদকৰ দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে। অসম বিধান সভা নিৰ্বাচন ২০২৬ত তেখেতে এগৰাকী ষ্টেট লেভেল মাষ্টাৰ ট্ৰেইনাৰ (SLMT)হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। == == '''স্বীকৃতিঃ''' == # '''''"ৰজনী কান্ত গগৈ বঁটা-২০১৩-১৪",''' অসম সাহিত্য সভাই তেখেতৰ গ্ৰন্থ “ডায়েৰী পাতৰ পৰা”ক ২০১৩-১৪ বৰ্ষৰ বাবে ৰজনীকান্ত গগৈ বঁটা প্ৰদান কৰে।'' # '''''"কাব্য প্ৰাণ চুজাউদ্দিন আহমদ বঁটা ২০১৪"''' সদৌ অসম কবি সন্মিলনে অসমীয়া কাব্য জগতত আধ্যাত্মিক বা ধৰ্মীয় চিন্তা চেতনাক কবিতাৰ বিষয় বস্তু হিছাপে লৈ লিখা কাব্য গ্ৰন্থ “বুদ্ধ বৃক্ষক“ কাব্যপ্ৰাণ চুজাউদ্দিন বঁটা প্ৰদান কৰে।'' # '''''"শিক্ষাৰত্ন-২০২৩"''' ডিব্ৰুগড় জিলা সাংবাদিক সুৰক্ষা মঞ্চৰ তৰফৰ পৰা শিক্ষা ৰত্ন ২০২৩'' # '''''"বাবা চাহেব ড০ ভীমৰাও আম্বেদকাৰ বঁটা-২০২৩"''' অসম অনুসূচিত জাতি জনজাতি সংগঠন সমুহৰ সংগঠনৰ তৰফৰ পৰা বাবাচাহেব ড০ ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ বঁটা-২০২৩'' # '''"''সুভানুধ্যায়ী সভ্য"'''''ৰ স্বীকৃতি-২০২৩, অসম সাহিত্য সভাই ২০২০-২০২২ বৰ্ষৰ ২৪-১২-২০২২ তাৰিখৰ সপ্তম পূৰ্ণাংগ কাৰ্যনিৰ্বাহক অধিবেশনৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে অসম সাহিত্য সভাৰ সুভানুধ্যায়ী সদস্য ৰূপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে। # "'''''শিক্ষকতাত উৎকৃষ্টতাৰ পুৰস্কাৰ, ২০২৪'''''" (Excellence in Teaching Award, 2024), অখিল ভাৰতীয় পত্ৰকাৰ মহাসভাই ২০২৪ বৰ্ষৰ বাবে এই বঁটা প্ৰদান কৰে। # '''''"আম্বেদকাৰ শৈক্ষিক বঁটা, ২০২৪"'',''' আম্বেদকাৰ ফাউণ্ডেচন অসমে ২০২৪ বৰ্ষৰ বাবে এই বঁটা প্ৰদান কৰে। == '''প্ৰকাশিত গ্ৰন্থঃ''' == # '''<big>''ডায়েৰী পাতৰ পৰা''</big>'''<big>''(ব্যক্তিগত ৰচনা)''</big> # '''<big>''বুদ্ধবৃক্ষ''</big>''' <big>''(কবিতা)''</big> # '''<big>''অনুকাশ''</big>''' <big>''(সম্পাদনা)''</big> # '''<big>''Ageing Population in Assam''</big>''' <big>''(Research based)''</big> # '''''ভাস্কৰ দ্য কলোচাছ (সম্পাদনা)''''' # '''''ক'ভিডকালীন ভাৰতীয় অৰ্থনীতি''' (সম্পাদনা)'' # '''''পাঞ্চজন্য, গৱেষণামুলক আলোচনী'''(সম্পাদনা)'' # '''সৰুফুল''' (সম্পাদনা, ত্ৰৈমাসিক আলোচনী) # '''গুস্তি'''(সম্পাদনা) # নিশিগন্ধা (সম্পাদনা) kww8yk1cbnqjr0r3vs5abbon3h32dhk 0 76591 605207 572228 2026-05-07T23:13:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605207 wikitext text/x-wiki {{confuse|মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা}} '''প্ৰাচীন মণিপুৰী ভাষা''' বৰ্তমানৰ [[মণিপুৰী ভাষা]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপ আছিল আৰু প্ৰাচীন [[মণিপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা আছিল।<ref>http://www.language-archives.org/language/omp</ref><ref>https://iso639-3.sil.org/code/omp</ref><ref>http://multitree.org/codes/omp</ref> ভাষাটো প্ৰাচীন মণিপুৰত সম্ৰাট "তাঙজা লিলা পাখঙবা"ৰ ৰাজত্বকালৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৪৪৫ চনৰ পৰা<ref>https://themanipurpage.tripod.com/history/meiteikings.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=KanglaOnline|title=Manipuri is a classical language {{!}} KanglaOnline|url=http://kanglaonline.com/2017/04/manipuri-is-a-classical-language/|access-date=2021-04-19|language=en-US|archivedate=2021-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210430153553/http://kanglaonline.com/2017/04/manipuri-is-a-classical-language/|deadurl=yes}}</ref> মধ্যযুগীয় মণিপুৰৰ আৰম্ভণিলৈকে কোৱা হৈছিল।<ref name=":0" /> == চিত্ৰ বীথিকা == <gallery mode="packed"> File:Wakching.jpg File:A picture of a Puya (ancient Meitei text).jpg File:A_picture_of_pages_of_Wakoklon_Puya.jpg </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:মণিপুৰ]] ntehptqyafl3r15h6a3tbmbmdy0sm5e 0 82457 605136 604960 2026-05-07T13:13:37Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 605136 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১২.৭০ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৫৫,৬০৪ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ২০.২৪ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] ki3hd8hfjtkyi49hzx7k6yoklr6tqq8 605138 605136 2026-05-07T13:18:41Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605138 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১২.৭০ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৫৫,৬০৪ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] i7z0yubazsywq8077rx22vn9swbhl3b 605139 605138 2026-05-07T13:30:31Z দিব্য দত্ত 9244 /* নিৰ্বাচনৰ ফলাফল */ 605139 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |votes = '''৫৪,৫৭১''' |percentage = '''৫৪.১৩''' |change = '''+৩৬.৪৬''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] 9smvpw1g8k02lylgrct3omr3wsj9d98 605140 605139 2026-05-07T13:32:05Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০১৬ */ 605140 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] n3hfhay3p4qhyrwpbf76kl6wit7pkp7 605142 605140 2026-05-07T13:40:09Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605142 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] cumruicei3twjm9k3jm3hqbdq71op7r 605143 605142 2026-05-07T13:41:24Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605143 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -৫.৩১ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] cu5qpl27j2frdkfzsnqbxczpnl2sjg6 605144 605143 2026-05-07T13:41:49Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605144 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -৫.৩০ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Indian National Congress |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] eiz9wuvptvh53z9kibsk34ty9mlxmz3 605146 605144 2026-05-07T13:54:44Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605146 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -৫.৩০ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] 63rvw2xheyce0busa8y1voxqrf27oax 605147 605146 2026-05-07T13:55:09Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 605147 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৩৮.৮৩''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৩.২৩ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৩৩ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১২,২৬৪ |percentage= ৭৮.৪১ |change= -৫.৩০ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] eb3y1axaqm1e24lohqombwen1imgkuc 605190 605147 2026-05-07T17:11:15Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605190 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৪৯.৬৮''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৯.৭২ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= সঞ্জীৱ চাংমাই |party=ASMJTYP |votes= ৯,৪৯৯ |percentage= ৮.৪৯ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= মোহিনী মোহন লিগিৰা |party=ASMJTYP |votes= ৮,৮৩৪ |percentage= ৭.৮৯ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= ৰাফেল কুজুৰ |party=Independent |votes= ২,২৯৩ |percentage= ২.০৫ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= ইলিয়াছ ছিছান |party=ASMJTYP |votes= ৫১৮ |percentage= ০.৪৬ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৭১ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১১,৯২১ |percentage= ৭৮.১৭ |change= -৫.৩০ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] m9r50loji5alevjmg1fu9fppmyl37ea 605191 605190 2026-05-07T17:14:53Z দিব্য দত্ত 9244 /* নিৰ্বাচনৰ ফলাফল */ 605191 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১১.৮৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= +০.১৮ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -৮.০৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.১৪ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৪৯.৬৮''' |change= '''-১৬.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৯.৭২ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= সঞ্জীৱ চাংমাই |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৯,৪৯৯ |percentage= ৮.৪৯ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= মোহিনী মোহন লিগিৰা |party=Independent (politician) |votes= ৮,৮৩৪ |percentage= ৭.৮৯ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= ৰাফেল কুজুৰ |party=Independent (politician) |votes= ২,২৯৩ |percentage= ২.০৫ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate= ইলিয়াছ ছিছান |party=Independent (politician) |votes= ৫১৮ |percentage= ০.৪৬ |change= -১৪.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৭১ |change= -০.৩২ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৫.৬০ |change= -০.৫০ }} {{Election box turnout |votes= ১,১১,৯২১ |percentage= ৭৮.১৭ |change= -৫.৩০ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] 146tzqx1169av4lba66qppfi88beerp 605192 605191 2026-05-07T17:28:48Z দিব্য দত্ত 9244 /* নিৰ্বাচনৰ ফলাফল */ 605192 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= +৩৪.৬৪ }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.২০ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১২.৪২ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.৩৮ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৪৯.৬৮''' |change= '''-৪.৪৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৯.৭২ |change= -৮.৩১ }} {{Election box candidate with party link |candidate= সঞ্জীৱ চাংমাই |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৯,৪৯৯ |percentage= ৮.৪৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= মোহিনী মোহন লিগিৰা |party=Independent (politician) |votes= ৮,৮৩৪ |percentage= ৭.৮৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ৰাফেল কুজুৰ |party=Independent (politician) |votes= ২,২৯৩ |percentage= ২.০৫ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ইলিয়াছ ছিছান |party=Independent (politician) |votes= ৫১৮ |percentage= ০.৪৬ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৭১ |change= +০.০৬ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৯.৯৬ |change= +৩.৮৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,১১,৯২১ |percentage= ৭৮.১৭ |change= -৫.৫৪ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] mr3d4zayycdmeeqzl3uis46kvgpkwyu 605193 605192 2026-05-07T17:29:08Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 605193 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= +৩৪.৬৪ }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.২০ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১২.৪২ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.৩৮ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৪৯.৬৮''' |change= '''-৪.৪৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৯.৭২ |change= -৮.৩১ }} {{Election box candidate with party link |candidate= সঞ্জীৱ চাংমাই |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৯,৪৯৯ |percentage= ৮.৪৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= মোহিনী মোহন লিগিৰা |party=Independent (politician) |votes= ৮,৮৩৪ |percentage= ৭.৮৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ৰাফেল কুজুৰ |party=Independent (politician) |votes= ২,২৯৩ |percentage= ২.০৫ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ইলিয়াছ ছিছান |party=Independent (politician) |votes= ৫১৮ |percentage= ০.৪৬ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৭১ |change= +০.০৬ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৯.৯৬ |change= +৩.৮৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,১১,৯২১ |percentage= ৭৮.১৭ |change= -৫.৫৪ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] 9nnfp5arckoazo07bsqwggttskysmew 605194 605193 2026-05-07T17:51:30Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২১ */ 605194 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৬৭,০৩৮''' |percentage= '''৫০.৬৮''' |change= '''+১.০০''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= +৩৪.৬৪ }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.২০ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১২.৪২ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= +৪.৩৮ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} === ২০২১ === {{Election box begin |title= [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= '''৫৫,৬০৪''' |percentage= '''৪৯.৬৮''' |change= '''-৪.৪৫''' }} {{Election box candidate with party link |candidate= প্ৰাঞ্জল ঘাটোৱাৰ |party=Indian National Congress |votes= ৩৩,২৬৩ |percentage= ২৯.৭২ |change= -৮.৩১ }} {{Election box candidate with party link |candidate= সঞ্জীৱ চাংমাই |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৯,৪৯৯ |percentage= ৮.৪৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= মোহিনী মোহন লিগিৰা |party=Independent (politician) |votes= ৮,৮৩৪ |percentage= ৭.৮৯ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ৰাফেল কুজুৰ |party=Independent (politician) |votes= ২,২৯৩ |percentage= ২.০৫ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= ইলিয়াছ ছিচান |party=Independent (politician) |votes= ৫১৮ |percentage= ০.৪৬ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ১,৯১০ |percentage= ১.৭১ |change= +০.০৬ }} {{Election box margin of victory |votes= ২২,৩৪১ |percentage= ১৯.৯৬ |change= +৩.৮৬ }} {{Election box turnout |votes= ১,১১,৯২১ |percentage= ৭৮.১৭ |change= -৫.৫৪ }} {{Election box rejected |votes= ১,৮৯৫ |percentage= ১.৩২ }} {{Election box registered electors |reg. electors = ১,৪৩,১৭০ |change = }} {{Election box hold with party link |winner= Bharatiya Janata Party |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৪৭,১৪৩''' |percentage = '''৫৭.১৭''' |change = '''+১১.৩৫''' }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = '''৩৯,৬২২''' |percentage = '''৪৫.৪২''' |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] llya4nwtb4wsxk85wm0s9ypfx7zs78b 0 85026 605296 342079 2026-05-08T08:38:09Z Ananya Taye 28065 /* */ 605296 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = নীলাধ্বজ | title =ৰজা | image = | caption = | reign =১৪৪০–১৪৬০ | coronation = | full name = | predecessor =[[জোঙাল বলহু]] | successor =চক্ৰধ্বজ | dynasty =[[খেন্‌ বংশ]] | birth_date = | birth_place = | death_date =১৪৬০ | death_place = | religion = |}} '''নীলাধ্বজ''' (১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ৰাজত্ব কৰিছিল) কামতা ৰাজ্যৰ এজন ৰজা আৰু [[খেন্‌ বংশ|খেন্‌ বংশৰ]] প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>{{cite book|first=Deba Brat|last=Sharma|title=Changing Cultural Mosaic of a Village in Assam|publisher=Punthi-Pusta|place=Camrup|year=1995|page=14}}</ref> তেওঁ কামতাপুৰ চহৰৰ পৰা (বৰ্তমান গোসাঁনিমাৰী বুলি কোৱা হয়) ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চক্ৰধ্বজে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book|first=Ved|last=Prakash|title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1|place=New Delhi|publisher=Atlantic Publishers|year=2007|page=138}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] 5ojiauyx7fs4x5oq1c4inknjn3rqlsc 605297 605296 2026-05-08T08:38:34Z Ananya Taye 28065 /* */ 605297 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = নীলাধ্বজ | title =ৰজা | image = | caption = | reign =১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে | coronation = | full name = | predecessor =[[জোঙাল বলহু]] | successor =চক্ৰধ্বজ | dynasty =[[খেন্‌ বংশ]] | birth_date = | birth_place = | death_date =১৪৬০ | death_place = | religion = |}} '''নীলাধ্বজ''' (১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ৰাজত্ব কৰিছিল) কামতা ৰাজ্যৰ এজন ৰজা আৰু [[খেন্‌ বংশ|খেন্‌ বংশৰ]] প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>{{cite book|first=Deba Brat|last=Sharma|title=Changing Cultural Mosaic of a Village in Assam|publisher=Punthi-Pusta|place=Camrup|year=1995|page=14}}</ref> তেওঁ কামতাপুৰ চহৰৰ পৰা (বৰ্তমান গোসাঁনিমাৰী বুলি কোৱা হয়) ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চক্ৰধ্বজে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book|first=Ved|last=Prakash|title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1|place=New Delhi|publisher=Atlantic Publishers|year=2007|page=138}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] 27u94phrdob7qd35n3zd7d5emfdtxud 0 85028 605298 342106 2026-05-08T08:38:58Z Ananya Taye 28065 /* */ 605298 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =চক্ৰধ্বজ | title =ৰজা | image = | caption = | reign =১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে | coronation = | full name = | predecessor =[[কমতাৰ নীলাধ্বজ|নীলাধ্বজ]] | successor =[[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰ]] | dynasty =[[খেন্‌ বংশ]] | birth_date = | birth_place = | death_date =১৪৮০ | death_place = |}} '''চক্ৰধ্বজ''' (১৪৬০-১৪৮০ চনত ৰাজত্ব কৰিছিল) [[অসম]] ৰ [[খেন্‌ বংশ]] [[কমতা ৰাজ্য|কমতা ৰাজ্যৰ]] শাসক আছিল।<ref>{{cite book|first=J. S.|last=Grewal|title=The State and Society in Medieval India|place=New Delhi|publisher=Oxford University Press|year=2006|page=272}}</ref> তেওঁ খেন্ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[কমতাৰ নীলাধ্বজ|নীলাধ্বজ]] ৰ পুত্ৰ আছিল আৰু তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰ]] ৰাজপাটত বহে।<ref>{{cite book|first=Ved|last=Prakash|title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1|place=New Delhi|publisher=Atlantic Publishers|year=2007|page=138}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] rig8pi19skiulozyjk9msv8jrvc936f 605299 605298 2026-05-08T08:39:52Z Ananya Taye 28065 /* */ 605299 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =চক্ৰধ্বজ | title =ৰজা | image = | caption = | reign =১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে | coronation = | full name = | predecessor =[[কমতাৰ নীলাধ্বজ|নীলাধ্বজ]] | successor =[[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰ]] | dynasty =[[খেন্‌ বংশ]] | birth_date = | birth_place = | death_date = জনা নাযায় | death_place = |}} '''চক্ৰধ্বজ''' (১৫ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ৰাজত্ব কৰিছিল) [[অসম]] ৰ [[খেন্‌ বংশ]] [[কমতা ৰাজ্য|কমতা ৰাজ্যৰ]] শাসক আছিল।<ref>{{cite book|first=J. S.|last=Grewal|title=The State and Society in Medieval India|place=New Delhi|publisher=Oxford University Press|year=2006|page=272}}</ref> তেওঁ খেন্ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[কমতাৰ নীলাধ্বজ|নীলাধ্বজ]] ৰ পুত্ৰ আছিল আৰু তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰ]] ৰাজপাটত বহে।<ref>{{cite book|first=Ved|last=Prakash|title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1|place=New Delhi|publisher=Atlantic Publishers|year=2007|page=138}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] h5lv9x72juq6usgv0f1e8ifarpsy3ds 0 85030 605300 342110 2026-05-08T08:40:21Z Ananya Taye 28065 /* */ 605300 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =নীলাম্বৰ | title =কমদেশ্বৰ | image = | caption = | reign =–১৪৯৮ | coronation = | full name = | predecessor =[[কমতাৰ চক্ৰধ্বজ|চক্ৰধ্বজ]] | successor =আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহ | dynasty =[[খেন্‌ বংশ]] | birth_date = | birth_place = | death_date =১৪৯৮ | death_place = | religion =[[হিন্দু]] |}} '''নীলাম্বৰ''' (–১৪৯৮) আছিল পশ্চিম অসম আৰু উত্তৰ বংগৰ কমতা ৰাজ্যৰ শেষ খেন্ শাসক বা কমদেশ্বৰ। তেওঁ কামতাপুৰ চহৰৰ পৰা (বৰ্তমান গোসাঁনিমাৰী বুলি কোৱা হয়) শাসন কৰিছিল। ==শাসন== নীলাম্বৰ চক্ৰধ্বজৰ (১৪৬০–১৪৮০) পুত্ৰ আছিল। পিতৃৰ মৃত্যুত তেওঁ সিংহাসন গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ এজন সফল যোদ্ধা আছিল আৰু তেওঁক তেওঁৰ বংশৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰজা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ৰাজ্যখনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰি বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচবিহাৰ আৰু বাংলাদেশৰ উত্তৰ মইমেনসিংহ জিলাক সামৰি লয়।<ref name=mukherjee>{{cite book|last=Mukherjee|first=Rila|title=Pelagic Passageways: The Northern Bay of Bengal Before Colonialism|year=2011|place=Delhi|publisher=Primus Books|isbn=9380607202|page=148}}</ref> তেওঁ অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু দৰং জিলা আৰু দিনজপুৰৰ পূৰ্বাঞ্চল দখল কৰে। নীলাম্বৰে সমগ্ৰ ৰাজ্যতে যোগাযোগৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল আৰু পথ নিৰ্মাণৰ কাৰ্যসূচীত বিনিয়োগ কৰিছিল।<ref name=barma>{{cite book|first=Sukhabilāsa|last=Barmā|title=Bhāwāiyā: Ethnomusicological Study|place=New Delhi|publisher=Global Vision Publishing House|year=2004|page=70}}</ref> ইয়াৰে এটা পথ পিছলৈ কোচবিহাৰ, ৰংপুৰ আৰু বগৰাৰ মাজৰ ট্ৰাংক ৰুটৰ অংশ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল। ==পৰাজয়== ১৪৯৮ চনত বংগৰ চুলতান আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰে। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক বাহিনী, অশ্বাৰোহী বাহিনী আৰু যুদ্ধৰ বাহিনীৰে কামতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি কামতা বাহিনীক পৰাস্ত কৰি দীৰ্ঘদিনীয়া ঘেৰাওৰ অন্তত কামতাপুৰ দখল কৰে।<ref name=sarkar>{{cite book|last=Sarkar|first=J N|contribution=Chapter IV: Early Rulers of Koch Bihar|editor-last=Barpujari|editor-first=H. K.|title=The Comprehensive History of Assam|volume=2|publisher=Assam Publication Board|place=Guwahati|year=1992|page=46}}</ref> পৰম্পৰাগত বিৱৰণীত এই আক্ৰমণৰ প্ৰৰোচনা কৰিছিল শশীপাত্ৰ নামৰ এজন অসন্তুষ্ট ব্ৰাহ্মণ মন্ত্ৰীয়ে, তেওঁৰ পুত্ৰক ৰজাই অসৎ আচৰণৰ বাবে হত্যা কৰিছিল।<ref name=nath>{{cite book|last=Nath|first=D.|title=History of the Koch Kingdom, C. 1515-1615|place=Delhi|publisher=Mittal Publications|year=1989|isbn=8170991099|page=70}}</ref> কোৱা হয় যে তেওঁ জীৱিত অৱস্থাত যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তেওঁৰ নাম আৰু কেতিয়াও শুনা নাযায়।<ref name=barma /> ==সাংস্কৃতিক উল্লেখ== নীলাম্বৰৰ পতন হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ দ্বাৰা ৰচিত এটি মহাকাব্যৰ বিষয়বস্তু। ইয়াক অসমীয়াৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু সহজ-সৰল উকা পদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book|last1=Datta|first1=Amaresh|last2=Akademi|first2=Sahitya|title=The Encyclopaedia of Indian Literature|volume=2|place=New Delhi|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn= 9788126011940|pages=1174–1175}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 3zy866rkcgpbnta7lc4dk0aef47bo61 0 86142 605309 542229 2026-05-08T10:33:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction |native_name = ভূৰাগাঁও |type = নগৰ |latd = 26.404306 |longd = 92.233782 |locator_position = right |state_name = অসম |Language_spoke = অসমীয়া |district = [[মৰিগাঁও জিলা]] |area_magnitude = |area_total_km2 = ৩৭৯০ |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2001 |population_total = 106140 |area_magnitude = sq. km |area_total = |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = morigaon.nic.in |footnotes = }} '''ভূৰাগাঁও''' ({{lang-en|Bhuragaon}}) হৈছে ভাৰতৰ [[অসম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্যৰ]] এখন চহৰৰ নাম। এই চহৰখন [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও জিলাত]] অৱস্থিত। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, এই চহৰখন ১,০৬,১৪০জন লোকৰ বসতিস্থল। ==ভূৰাগাঁও নামৰ উৎপত্তি== ভূৰাগাঁও নামটো অসমীয়া ''ভূৰ'' শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে কাঠ, কলৰ গছ, বাঁহ বা নলৰ দৰে উত্তাল সামগ্ৰীৰে নিৰ্মিত সমতল ভাসমান গঠন আৰু গাওঁ শব্দৰ অৰ্থ গ্ৰাম বা চহৰ। পুৰণিকালত থলুৱা লোকে এই ভূৰ পৰিবহণৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা বাবে পিছলৈ এই ঠাইখন ভূৰাগাঁও নামেৰে পৰিচিত হ’ল।<ref>{{cite web |url=http://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A7%B0|title= ভূৰ - শব্দ অভিধান|last= |first= |date= |website= xobdo.org |publisher=|access-date=|quote=}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত অভিধান]]ৰ মতে ''ভূৰ'' মানে হৈছে পানীত উটাই নিবলৈ বা নাঁওৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ একে লগে বন্ধা ভালেমান বাঁহ, কাঠ, কল-গছ আদি।<ref>{{cite web |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/candrakanta_query.py?page=724|title=চন্দ্ৰকান্ত অভিধান |last= |first= |date= |website= dsal.uchicago.edu|publisher=|access-date=|quote=}}</ref> ভূৰ, মূলতঃ অসমত পুখুৰী, মীনপালন, নদী পাৰ হ’বলৈ বা বানপানীৰ পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আনহাতে, ভূৰাগাঁও অঞ্চলৰ বৰ্ষীয়ান শিক্ষাবিদ সকলে কব বিচাৰে যে '''ভূৰাগাঁও''' নামটো অসমীয়া শব্দ '''ভূৰা''' ৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ধানৰ বাকলি, তুঁহ। অতীজত ইয়াতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে ধান খেতি হোৱালৈ লক্ষ্য কৰি ঠাইখনৰ নামৰ উৎপত্তি লগত সম্পৰ্কিত বুলি ক'ব পাৰি। ==ভৌগোলিক তথ্য== ভূৰাগাঁও ভাৰতৰ অসম ৰাজ্যৰ মৰিগাঁও জিলাৰ মৰিগাঁৱৰ লাহৰীঘাট তহচিলৰ এখন গাঁও। জিলা সদৰ মৰিগাঁৱৰ পৰা ২১ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত। গাওঁখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।<ref>https://morigaon.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/morigaon_epr_amtron_in_oid_2/portlet/level_2/morigaon_district_map.pdf{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মৰিগাঁও আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ সীমান্তত ভূৰাগাঁও। তাৰ উত্তৰে শোণিতপুৰ জিলা ঢেকীয়াজুলি। ইয়াৰ উপৰিও ই আন এখন জিলা নগাঁৱৰ সীমান্তত। ==ইতিহাস== মায়ং ৰাজ্যৰ ৰাজবংশাৱলীত উল্লেখ থকা তথ্য অনুসৰি এই ৰাজ্যৰ ২৩তম ৰজা শিৱ সিংহৰ ৰাজত্বকালত (১৭৭৯-৮৮খী:) ৰামজয় সিংহ নামৰ ৰাজকুমাৰ এজনে বৰ্তমানৰ ভূৰাগাঁৱৰ ওচৰৰ পাভকাটি নামৰ ঠাইখনত আহি অন্য এখন কছাৰী ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই ৰাজ্যখন সময়ত ইয়াৰ উত্তৰৰ ব্ৰ্ক্ষপুত্ৰৰ পাৰলৈকে বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল। এই পাভকাটি ৰাজ্যৰপৰাই কিছু লোকে গৈ ধিং-ৰাইদঙীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰিছিলগৈ। বাৰিষাৰ প্ৰবল বানপানীৰ সময়ত পোহনীয়া গৰু মহ ছাগলী আদি ওখ অঞ্চলটোত ৰাখিবলৈ অহা এই গৰখীয়াসকলে সময়ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই ন ৰাজ্যখনক গৰখীয়া ৰাজ্য বুলি এই অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ বাসিন্দাসকলে নামকৰন কৰিছিল বাবে এই ৰাজ্যৰ গৰখীয়া ৰাজ্য বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9b89829959cd9b79bf9aa9cd9a4-9f09c19aa9a4-9ae9f09bf9979be981993-99c9bf9b29be9f0-9879a49bf9b99be9b8-9859a49c09a4-9869f09c1-9ac9f09cd9a49ae9be9a8|title= সংক্ষিপ্ত ৰুপত মৰিগাঁও জিলাৰ ইতিহাস অতীত আৰু বৰ্তমান|last= |first= |date= |website= as.vikaspedia.in|publisher=|access-date=|quote=}}</ref> ==অৰ্থনীতি== অৰ্থনীতিৰ ফালৰ পৰা ভূৰাগাঁও মূলতঃ এখন কৃষি প্ৰধান চহৰ। অঞ্চলটোৰ উৰ্বৰ মাটি আৰু অনুকূল জলবায়ুৰ বাবে ইয়াক ধান, পাট, চাহ আদি শস্যৰ খেতিৰ বাবে উপযোগী। এই চহৰখনত হস্ততাঁত আৰু হস্তশিল্পকে ধৰি কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ-উদ্যোগ আছে। বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ নদী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] ভূৰাগাঁৱৰ মাজেৰে বৈ গৈ চহৰখনৰ জনসাধাৰণৰ বাবে জীৱিকাৰ উৎসৰ সৃষ্টি কৰিছে। এই নদীখন সামগ্ৰী আৰু মানুহৰ বাবেও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যাতায়ত পথ। ==ৰাজনীতি== ভূৰাগাওঁ মৰিগাঁও বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। পূৰ্বতে ই অসম বিধানসভাৰ লাহৰিঘাট সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত আছিল। ভাৰতৰ নিম্ন সদন অৰ্থাৎ লোকসভাত ই নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)ৰ অংশ। প্ৰদ্যুৎ বৰদলৈ বৰ্তমান নগাঁও সংসদীয় সমষ্টিৰ সাংসদ। ==লগতে চাওক== *[[মৰিগাঁও জিলা]] *[[ভূৰাগাঁও-খাৰুপেটিয়া দলং]] *[[শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন, ভূৰাগাঁও]] *[[ভূৰাগাঁও মহাবিদ্যালয়]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:মৰিগাঁও জিলা]] bpm0obdg0o9bd6jpfb4203358m73vmx 0 99222 605225 604209 2026-05-08T04:00:25Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605225 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> নাট্যকাৰৰ<ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) #শংখনিনাদ আৰু অন্যান্য নাটক ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] 0n771m3aoqoncc9o7atghcige53hdol 605226 605225 2026-05-08T04:01:03Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605226 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> নাট্যকাৰৰ<ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] e2zklgqtn2asnzqsol2kp252ctan06y 605256 605226 2026-05-08T06:18:33Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605256 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> নাট্যকাৰ, চিত্ৰনাট্যকাৰ<ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> এগৰাকী সুবক্তা লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) #শংখ নিনাদ আৰু অন্যান্য নাটক ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) #একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া একাংক নাটক | তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় | বৈজ্ঞানিক আৰু পৰিভাষা আয়োগ শিক্ষা মন্ত্ৰণালয়, ভাৰত চৰকাৰ #নিৰ্বাচিত আধুনিক অসমীয়া নাটক #সান্ত্বনা বৰদলৈৰ অদাহ্য আৰু মাজৰাতি কেতেকীৰ চিত্ৰনাট্য | প্ৰকাশক : অসম বুক ট্ৰাষ্ট| সংকলন আৰু সম্পাদনা ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ। #অবিনাশ শৰ্মাৰ নাট্য সমগ্ৰ আৰু অন্যান্য সৃষ্টি | প্ৰকাশক: অসম বুক ট্ৰাষ্ট | সংকলন আৰু সম্পাদনা: ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] p98uuj48xlove0gaa0qpnfwawrpfrwm 605257 605256 2026-05-08T06:20:26Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605257 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> , নাট্যকাৰ, <ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> চিত্ৰনাট্যকাৰ, এগৰাকী সুবক্তা লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) #শংখ নিনাদ আৰু অন্যান্য নাটক ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) #একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া একাংক নাটক | তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় | বৈজ্ঞানিক আৰু পৰিভাষা আয়োগ শিক্ষা মন্ত্ৰণালয়, ভাৰত চৰকাৰ #নিৰ্বাচিত আধুনিক অসমীয়া নাটক #সান্ত্বনা বৰদলৈৰ অদাহ্য আৰু মাজৰাতি কেতেকীৰ চিত্ৰনাট্য | প্ৰকাশক : অসম বুক ট্ৰাষ্ট| সংকলন আৰু সম্পাদনা ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ। #অবিনাশ শৰ্মাৰ নাট্য সমগ্ৰ আৰু অন্যান্য সৃষ্টি | প্ৰকাশক: অসম বুক ট্ৰাষ্ট | সংকলন আৰু সম্পাদনা: ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] 1xzds93b0rossfmen0x0ttknmiiel1a 605258 605257 2026-05-08T06:21:24Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605258 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> , নাট্যকাৰ, <ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> চিত্ৰনাট্যকাৰ, এগৰাকী সুবক্তা লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) #শংখ নিনাদ আৰু অন্যান্য নাটক | অসম বুক ট্ৰাষ্ট ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) #একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া একাংক নাটক | তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় | বৈজ্ঞানিক আৰু পৰিভাষা আয়োগ শিক্ষা মন্ত্ৰণালয়, ভাৰত চৰকাৰ #নিৰ্বাচিত আধুনিক অসমীয়া নাটক #সান্ত্বনা বৰদলৈৰ অদাহ্য আৰু মাজৰাতি কেতেকীৰ চিত্ৰনাট্য | প্ৰকাশক : অসম বুক ট্ৰাষ্ট| সংকলন আৰু সম্পাদনা ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ। #অবিনাশ শৰ্মাৰ নাট্য সমগ্ৰ আৰু অন্যান্য সৃষ্টি | প্ৰকাশক: অসম বুক ট্ৰাষ্ট | সংকলন আৰু সম্পাদনা: ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] kp5vcoja7fh7qos5d962q3p7xoatrxy 605260 605258 2026-05-08T06:23:45Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605260 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name=সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ |image=Subrat Jyoti Neog.jpg |thumb= |imagesize=250px |alt= |caption= |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{birth year and age|1984}} |birth_place= [[যোৰহাট]] |death_date= |death_place= |occupation=অধ্যাপক, চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নাট সমালোচক, নাট্যকাৰ |nationality=[[ভাৰত|ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship=ভাৰতীয় |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |education= পি.এইচ.ডি |alma_mater= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[গুৱাহাটী মহাবিদ্যালয়]] |period= |genre=[[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= সমালোচনা সাহিত্য |movement= |notableworks= |spouse=ঋতুপৰ্ণা বৰা সুব্ৰত |children= সাৰস্বত নেওগ, সদিচ্ছা নেওগ |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=}} '''সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ''' (জন্ম-১৯৮৪) এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচক,<ref name=":1">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=6 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI, 2021 |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1769681 |access-date=9 February 2024}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Assam |first=Calling |date=11 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards, 2023 Awardees for the year-2018 and 2019 - Assam Calling |url=https://assamcalling.com/8th-assam-state-film-awards-2023-awardees-for-the-year-2018-and-2019/ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Odisha |first=Pragativadi |date=5 November 2021 |title=Indian Panorama Announces Official Selection for 52nd IFFI 2021 |url=https://pragativadi.com/indian-panorama-announces-official-selection-for-52nd-iffi-2021/ }}</ref> নাট্য সমালোচক,<ref name=":7">{{Cite book |last=Datta |first=Utpal |url=https://books.google.com/books?id=IGZHEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA152 |title=Film Appreciation |date=2021 |publisher=Blue Rose Publishers |isbn=978-9354724343 |pages=152 |language=English}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bhagawati |first=Dipsikha |url=https://books.google.com/books?id=RjijEAAAQBAJ&dq=%22Subrat+Jyoti+Neog%22+-wikipedia&pg=PA13 |title=Literature and Film: From mute to motion |date=2022 |publisher=Manda Publishers |isbn=978-9395174022 |pages=13 |language=English}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=July–September 2022 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Mukti and Tare Zameen Par: An Intertextual Study |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2022/10/7.-Subrat-Jyoti-Neog-Mukti-and-Tare-Zameen-Par-Article.pdf |journal=E-CineIndia |volume=15 |issn=2582-2500}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal |last=Neog |first=Subrat Jyoti |date=January–March 2023 |editor-last=Mazumdar |editor-first=Premendra |title=Akashitarar Kathare: A Significant Addition to the Tradition of Indian Women-centric Films |url=https://fipresci-india.org/wp-content/uploads/2023/04/Subrat-Jyoti-Neog-Akashitarar-Kathare.pdf |journal=E-CineIndia |volume=17 |issn=2582-2500}}</ref> , নাট্যকাৰ, <ref name=":5">{{Cite web |last=Guwahati |first=AIR |date=12 April 2022 |title=Radio Play {{!}}{{!}} Nandini (in Assamese) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LyANqni9EO0 |website=YouTube}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=28 October 2019 |title=Assamese One Act Play- Aprapti |url=https://www.youtube.com/watch?v=GaSot_Wt3Uc |website=YouTube}}</ref> চিত্ৰনাট্যকাৰ, এগৰাকী সুবক্তা লগতে [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক৷<ref name=":3">{{Cite web |last=University |first=Tezpur |date=2022 |title=Profile {{!}}{{!}} Subrat Jyoti Neog |url=https://www.tezu.ernet.in/das/sjn.html |website=Tezu.ernet.in}}</ref> ==জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়== ১৯৮৪ চনৰ ১ আগষ্টত [[যোৰহাট জিলা]]ৰ পানীচকুৱা অঞ্চলৰ বৰখঙীয়া গাঁৱত ড° সুব্ৰতজ্যোতি নেওগৰ জন্ম হয়। পিতৃ সুৰেন নেওগ আৰু মাতৃ স্মৃতিৰেখা নেওগ। ==শিক্ষা== নেওগে টিঙিৰীমৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি দহোটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ২০০৬ চনত গুৱাহাটী কলেজৰ পৰা প্ৰথম শ্ৰেণী প্ৰথম হৈ অসমীয়া বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি অসমীয়া বিষয়ত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে। তেওঁ ইংৰাজী বিষয়তো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী। তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২০১৪ চনত [[লীলাৱতী শইকীয়া বৰা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত 'The language of Homen Borgohain's Prose: A Study in the light of Stylistics'<ref>{{Cite web |last=Shodhganga |first=a Reservoir of Indian Theses |date=31 December 2014 |title=Homen Borgohainir Gadaya Sahityar Bhasa Ek Sailibijnanbhittik Adhyayan (in Assamese) |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/115345 }}</ref> বিষয়ত পিএইচ.ডি লাভ কৰে। ==কৰ্ম জীৱন== তেওঁ শিৱসাগৰৰ হেমচন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামী‌ মহাবিদ্যালয়ত<ref name=":4">{{Cite web |last=YouTube |first=India |date=5 July 2016 |title=Sibsagar's H.C.D.G College Documentary by Dr. Subrat Jyoti Neog |url=https://www.youtube.com/watch?v=WObI7zGvffw |website=YouTube}}</ref> ২০১০ চনত সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ২০২০ চনত তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত সহযোগী অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু তেওঁ এই বিভাগৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বিভাগীয় মুৰব্বী। ==সাহিত্যিক জীৱন== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== তেখেতৰ প্ৰবন্ধসমূহ <ref name=":8" /><ref name=":9" /> গ্ৰন্থকাৰেও প্ৰকাশিত হৈছে। সেইসমূহ হ'ল- #''সাহিত্য সংস্কৃতিৰ সুবাস'' (২০১০) #''তপস্বিনী'' (ড° মামণি ৰ়ছম গোস্বামীৰ জীৱন আৰু সাহিত্যৰ ওপৰত আধাৰিত) (২০১২) #''চলচ্চিত্ৰ সাহিত্য'' (২০১৪) #''শৈলীবিজ্ঞান আৰু অসমীয়া সাহিত্য শৈলী'' (২০১৫) #''সাম্প্ৰতিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ'' (২০১৯) #শংখ নিনাদ আৰু অন্যান্য নাটক | অসম বুক ট্ৰাষ্ট ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== #''ভাৰতীয় নাট্ক পৰম্পৰা আৰু পৰিৱৰ্তন'' (২০১২) #''Indian drama tradition and translation'' (2012)<ref>{{Cite book |last=Books |first=Way |date=2014 |title=Indian Drama: Tradition and Transition |url=https://books.google.com/books?id=vSx6vgAACAAJ |publisher=Books Way |isbn=978-93-81672-78-5 }}</ref> #''জ্যোতিৰ জোনাকী বাটেদি -একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া নাটক'' (২০২২) #একবিংশ শতিকাৰ নিৰ্বাচিত অসমীয়া একাংক নাটক | তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় | বৈজ্ঞানিক আৰু পৰিভাষা আয়োগ শিক্ষা মন্ত্ৰণালয়, ভাৰত চৰকাৰ #নিৰ্বাচিত আধুনিক অসমীয়া নাটক | প্ৰকাশক: সাহিত্য অকাডেমি #সান্ত্বনা বৰদলৈৰ অদাহ্য আৰু মাজৰাতি কেতেকীৰ চিত্ৰনাট্য | প্ৰকাশক : অসম বুক ট্ৰাষ্ট| সংকলন আৰু সম্পাদনা ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ। #অবিনাশ শৰ্মাৰ নাট্য সমগ্ৰ আৰু অন্যান্য সৃষ্টি | প্ৰকাশক: অসম বুক ট্ৰাষ্ট | সংকলন আৰু সম্পাদনা: ড° সুব্ৰত জ্যোতি নেওগ ==আনুষ্ঠানিক পদবী== #মুৰব্বী,অসমীয়া বিভাগ, তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয় #সদস্য, অসমীয়া অধ্যয়ন পৰিষদ, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল পাৰ্বত্য বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয় ২০২১-২০২৪ ==উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু স্বীকৃতি== #শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, নৰ্থ ইষ্ট প্ৰাগ চিনে এৱাৰ্ড, ২০১৫ #জুৰী সদস্য, ইণ্ডিয়ান পেনোৰোমা, ২০২১ <ref name=":1" /><ref name=":0" /> #অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২৩-ৰ চিনেমা সম্পৰ্কীয় শ্ৰেষ্ঠ লেখাৰ বাবে 'পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা বঁটা' <ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সমালোচক]] mfyygawt7ztc6z2jaz4f4fprgsj918t 0 100810 605199 592061 2026-05-07T18:09:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605199 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = পদ্মা সচদেৱ | image = Padma Sachdev bharat-s-tiwari-photography-IMG 0781 May 12, 2018.jpg | image_size = | alt = | caption = ২০১৮ চনত সচদেৱ | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=no|1940|04|17}} | birth_place = পূড়মণ্ডল, জম্মু, [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], ব্ৰিটিছ ৰাজ | death_date = {{Death date and age|df=no|2021|08|04|1940|04|07}} | death_place = [[মুম্বাই]] | occupation = [[কবি]], লেখক | language = [[ডোগ্ৰী ভাষা]] | nationality = [[ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = বেদপাল দীপ আৰু সুৰিন্দৰ সিং (১৯৬৬-২০২১) | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]]; [[পদ্মশ্ৰী]]; ''কবীৰ সন্মান'' | signature = | signature_alt = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''পদ্মা সচদেৱ''' ({{lang-en|Padma Sachdev}}; ১৭ এপ্ৰিল ১৯৪০ – ৪ আগষ্ট ২০২১) এগৰাকী ভাৰতীয় কবি আৰু ঔপন্যাসিক আছিল। তেওঁ [[ডোগ্ৰী ভাষা|ডোগ্ৰী ভাষাৰ]] প্ৰথম আধুনিক মহিলা [[কবি]]।<ref name=Shahitya>[[#Ge|George, p. 522]]</ref> তেওঁ [[হিন্দী|হিন্দীতো]] লিখিছিল। তেওঁৰ প্ৰকাশিত কেইবাটাও কবিতা সংকলনৰ ভিতৰত ''মেৰী কবিতা মেৰে গীত'' সংকলনটোৱে ১৯৭১ চনত [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] লাভ কৰিছিল।<ref name=mathur/><ref>{{cite web |title=Sahitya Akademi Award |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/searchAwards.jsp |publisher=Official website |access-date=26 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221080252/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/searchAwards.jsp |archive-date=21 February 2014 |url-status=dead }}</ref> তেওঁ ২০০১ চনত ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[পদ্মশ্ৰী]]<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|access-date=21 December 2023|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|deadurl=yes}}</ref> আৰু [[মধ্য প্ৰদেশ]] চৰকাৰে কবিতাৰ বাবে প্ৰদান কৰা ২০০৭-০৮ বৰ্ষৰ কবীৰ সন্মান<ref>{{cite news |title=Rashtriya Mahatma Gandhi Award to be given to Seva Bharti |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200808101759.htm |date=10 August 2008 |access-date=26 February 2013 |archivedate=27 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927234948/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/004200808101759.htm |deadurl=yes }}</ref>, ২০১৫ বৰ্ষৰ [[সৰস্বতী সন্মান]]<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=12 April 2016|title=Jammu-born poet Padma Sachdev gets Saraswati Samman|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/jammu-born-poet-padma-sachdev-gets-saraswati-samman-116041200967_1.html|access-date=4 August 2021}}</ref><ref>{{Cite magazine|agency=P. T. I. |date=April 12, 2016 |title=Dogri poet Padma Sachdev awarded Saraswati Samman|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/dogri-poet-padma-sachdev-awarded-saraswati-samman-588997-2016-04-12|access-date=2021-12-01|magazine=India Today|language=en}}</ref> আৰু ২০১৯ চনত সাহিত্য অকাডেমি ফেলোশ্বিপ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=12 June 2019|title=Padma Sachdev conferred Akademi's highest honour|url=https://www.dailyexcelsior.com/padma-sachdev-conferred-akademis-highest-honour/|access-date=4 August 2021|website=DailyExcelsior|language=en-US}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন আৰু মৃত্যু== ১৯৪০ চনৰ ১৭ এপ্ৰিলত জম্মুৰ পূড়মণ্ডলৰ এটা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত সচদেৱৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=17 April 2021|title=Padamshree Padma Sachdev|url=https://www.dailyexcelsior.com/padamshree-padma-sachdev/|access-date=4 August 2021|website=DailyExcelsior|language=en-US}}</ref> ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত নিহত হোৱা এগৰাকী সংস্কৃত পণ্ডিত, অধ্যাপক জয় দেৱ বাদুৰ তিনিটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ জ্যেষ্ঠ আছিল। তেওঁ প্ৰথমে বেদপাল দীপক বিয়া কৰাইছিল আৰু পিছত ১৯৬৬ চনত সংগীতযুটি ''সিং বন্ধু''ৰ গায়ক সুৰিন্দৰ সিঙক বিয়া কৰায়।<ref name=hindu04>{{cite news |title=Song of the Singhs |url=http://www.hindu.com/mp/2004/05/06/stories/2004050600290300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040705145621/http://www.hindu.com/mp/2004/05/06/stories/2004050600290300.htm |url-status=dead |archive-date=5 July 2004 |date=6 May 2004 |work=The Hindu |access-date=26 February 2013}}</ref> তেওঁ স্বামী সুৰিন্দৰ সিঙৰ সৈতে প্ৰথমে [[নতুন দিল্লী]]ত বাস কৰিছিল, কিন্তু পিছত [[মুম্বাই|মুম্বাইলৈ]] স্থানান্তৰিত হয়।<ref name=mathur>[[#Ma|Mathur, p. 182]]</ref> ২০২১ চনৰ ৪ আগষ্টত, [[মুম্বাই|মুম্বাইত]] পদ্মা সচদেৱৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news|date=4 August 2021|title=Eminent Dogri Poet Padma Sachdev dies at 81, Jitendra Singh mourns|work=United News of India|url=http://www.uniindia.com/eminent-dogri-poet-padma-sachdev-dies-at-81-jitendra-singh-mourns/north/news/2467251.html|access-date=4 August 2021}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=4 August 2021|title=Dogri Poet Padma Sachdev Is No More|url=https://kashmirlife.net/dogri-poet-padma-sachdev-is-no-more-273698/|access-date=4 August 2021|website=Kashmir Life}}</ref> তেওঁলোকৰ কন্যাৰ নাম আছিল মিতা সচদেৱ। ==কৰ্মজীৱন== সচদেৱে ১৯৬১ চনৰপৰা জম্মুৰ অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ত ঘোষক হিচাপে কাম কৰিছিল। ইয়াত তেওঁ তেওঁৰ জীৱনসংগী হিন্দুস্তানী কণ্ঠশিল্পী সুৰিন্দৰ সিঙক প্ৰথমবাৰৰ বাবে লগ পাইছিল।<ref name=hindu04/> পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত তেওঁ [[মুম্বাই|মুম্বাইৰ]] অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ৰ সৈতেও কাম কৰিছিল।<ref name=mathur/> সচদেৱে ১৯৬৯ চনত, তেওঁৰ সংকলন ''মেৰী কবিতা মেৰে গীত''ৰ বাবে [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] লাভ কৰিছিল। এই সংকলনটোৰ প্ৰস্তাৱনাত [[হিন্দী]] [[কবি]] [[ৰামধাৰী সিং দিনকৰ|ৰামধাৰী সিং দিনকাৰে]] উল্লেখ কৰিছে যে, {{cquote|''পদ্মাৰ কবিতা পঢ়াৰ পিছত মই অনুভৱ কৰিছিলো যে মই মোৰ কলমটো পেলাই দিব লাগে – কিয়নো পদ্মাই যি লিখিছে সেয়াহে সঁচা কবিতা।''}} পদ্মাৰ আত্মজীৱনী ''বুন্দ বাৱাদী''ক কালজয়ী বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ ''ইন বিন'' (উইডাউট ডেম) নামৰ কিতাপখনত ভাৰতীয় পৰিয়ালত ঘৰুৱা সহায়কসকলৰ প্ৰশংসাশূণ্য ভূমিকাক চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{Cite web|last1=Ghosh|first1=Avijit|date=August 5, 2021|first2=Sanjay|last2=Khajuria |title=Noted Dogri writer Padma Sachdev, who passed away, worked closely with Lata Mangeshkar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/noted-dogri-writer-padma-sachdev-who-passed-away-worked-closely-with-lata-mangeshkar/articleshow/85062834.cms|access-date=2021-08-07|website=The Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৩ চনত পদ্মাই বেদ ৰহিৰ ''প্ৰেম পৰবত'' নামৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ‘মেৰা ছোটা চা ঘৰ বাৰ’ গীতটো লিখিছিল; চিনেমাখনৰ সংগীত কৰিছিল জয়দেৱে। তাৰ পিছত, ১৯৭৮ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''আঁখে দেখি''ৰ বাবে তেওঁ দুটা গীত লিখিছিল, য’ত জে.পি. কৌশিকৰ সংগীত আছিল আৰু ইয়াৰে মহম্মদ ৰফী আৰু সুলক্ষনা পণ্ডিতে দ্বৈত কণ্ঠত গোৱা ''সোনা ৰে, তুঝে কেইচে মিলো'' গীতটি জনপ্ৰিয় হৈছিল। তেওঁ ১৯৭৯ চনৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''সাহস''ৰ বাবে যোগেশৰ সৈতে গীত লিখিছিল, য’ত আমিন সংগীতে সংগীত কৰিছিল।<ref name=":0" /> ==স্বীকৃতি== * দিনু ভাই পন্ত জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা, (২০১৭, দিনু ভাই পন্ত স্মৃতি ৰক্ষা সমিতি, [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]])<ref>{{Cite web|last=|first=|date=3 October 2017|title=Padma Sachdev conferred with Dinu Bhai Pant Life Time Award|url=https://www.dailyexcelsior.com/padma-sachdev-conferred-with-dinu-bhai-pant-life-time-award/|access-date=4 August 2021|website=DailyExcelsior|language=en-US}}</ref> * Krutitava Smagra Samman, (২০১৫, ভাৰতীয় ভাষা পৰিষদ, [[পশ্চিমবংগ]])<ref>{{Cite web|date=7 March 2016|title=Dogri poetess Padma Sachdev awarded Krutitava Smagra Samman|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/National/2016-03-06/Dogri-poetess-Padma-Sachdev-awarded-Krutitava-Smagra-Samman/211809|access-date=4 August 2021|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> * [[সৰস্বতী সন্মান]] , (২০১৫, [[ডোগ্ৰী ভাষা|ডোগ্ৰী ভাষাত]] লিখা আত্মজীৱনী ''চিট্ট-চেটে''ৰ বাবে) * [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]], (২০০১) * [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] (১৯৭১) * কবীৰ সন্মান, (২০০৭-০৮, কবিতাৰ বাবে) ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * নৌহচিন; (কিতাপঘৰ, ১৯৯৫) * ম্যে কহতি হ্যুঁ আঁখে দেখি (ভ্ৰমণ কাহিনী, ভাৰতীয় জ্ঞানপীঠ, ১৯৯৫) * ভতকৌ নেহী ধনঞ্জয় (ভাৰতীয় জ্ঞানপীঠ, ১৯৯৯, আইএছবিএন ৮১২৬৩০১৩০৯) * আমৰাই (ৰাজকমল প্ৰকাশন, ২০০০, আইএছবিএন ৮১৭১৭৮৭৬৪৯) * জম্মু জ’ কভী চাহাৰা থা (উপন্যাস, ভাৰতীয় জ্ঞানপীঠ, ২০০৩, আইএছবিএন ৮১২৬৩০৮৮৬৯) * ফিৰ ক্যা হুঁৱা, (জ্ঞানেসৱাৰা আৰু পাৰ্থ সেনগুপ্তাৰ সৈতে, নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ২০০৭, আইএছবিএন ৮১২৩৭৫০৪২০) ;অনুবাদ * Where Has My Gulla Gone (এন্থল’জি, প্ৰভাত প্ৰকাশন, ২০০৯, আইএছবিএন ৮১৮৮৩২২৪১৫) * আ ড্ৰপ ইন দ্য অ’চন: এন অট’বায়গ্ৰাফী (অনুবাদ: উমা বাসুদেৱ, জ্যোৎস্না সিং; নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ২০১১, আইএছবিএন ৮১২৩৭৬১৭৭৫) ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} {{সৰস্বতী সন্মান}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কবি]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:সৰস্বতী সন্মান বিজয়ী]] 4l6soovcld491kg0mzs1hw76h2vm7g9 0 101212 605236 401101 2026-05-08T05:10:21Z Ananya Taye 28065 605236 wikitext text/x-wiki [[File:Ashwamedha yagna of yudhisthira.jpg|thumb|যুধিষ্ঠিৰৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পৰিকল্পনা]] '''তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ''' হৈছে মূলত প্ৰাক্-শঙ্কৰী যুগৰ এখন কাব্য। গ্ৰন্থখনৰ ৰচক হৰিবৰ বিপ্ৰ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ মুঠ তিনিখন কাব্যগ্ৰন্থ হৈছে - [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]], [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]] আৰু তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ কাব্যখন মূল জৈমিনীয় মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্বৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref name="; -)">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী (আদিৰ পৰা মধ্য যুগলৈ) | publisher=কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় | author=ড° প্ৰণিতা বৰ্মন | authorlink=প্ৰাক্-শঙ্কৰী যুগ | year=২০২৩ | location=গুৱাহাটী | pages=১০৯-১১০}}</ref> ==বৈশিষ্ট্য== তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ মূলত এখন কাব্যগ্ৰন্থ। গ্ৰন্থখনৰ মূল জৈমিনী মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্ব। মূল গ্ৰন্থৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কথাবস্তুৰ আধাৰত মৌলিক কাব্যৰ দৰে এই কাব্যগ্ৰন্থখন ৰচনা কৰা হৈছে। তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধৰ কথাবস্তুখিনি ৰূপায়ণ কৰোঁতে কবিয়ে মূল কাহিনীৰ বিশেষ সালসলনি কৰা নাই। অৱশ্যে মূলৰ ময়ূৰধ্বজৰ নগৰৰ 'ৰত্ননগৰ' নামটো কবিয়ে 'বাণপুৰ' কৰিছে। মূলত তাম্ৰধ্বজৰ নাম ঠায়ে ঠায়ে 'সুচিত্ৰ' বুলিও আছে। কবি হৰিবৰ বিপ্ৰই অৱশ্যে এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা নাই। মূলত মন্ত্ৰীৰ 'বহুলধ্বজ' নামটি কবিয়ে 'বংশধ্বজ' বুলিহে ব্যৱহাৰ কৰিছে। অনিৰুদ্ধ, বৃষকেতু, বৰুবাহন আদিৰ লগত তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধৰ বৰ্ণনাংশ মূলৰ অনুৰূপ যদিও ঠাই বিশেষে কবিয়ে কিছু বিস্তৃত আৰু নিজা কথা সংযোগ কৰি কাব্যখন আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিবৰ চেষ্টা কৰিছে। এইদৰে, হৰিবৰ বিপ্ৰই মূল মহাভাৰতৰ আখ্যানবস্তুৰ সামান্য সালসলনি কৰিছে যদিও বাকীখিনি বৰ্ণনা মূলানুগ। কাব্যৰ ভাষা পৌৰাণিক অসমীয়া ভাষা।<ref name="; -)" /> ==বিষয়বস্তু== গ্ৰন্থখনৰ বিষয়বস্তু মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্বৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। "বাণপুৰৰ ৰজা ময়ূৰধ্বজ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ তাম্ৰধ্বজৰ লগত যজ্ঞৰ ঘোঁৰা ৰক্ষাকাৰী পাণ্ডৱ সকলৰ সংঘৰ্ষ"-বব্ৰবাহনৰ যুদ্ধৰ পৰৱৰ্তী এই ঘটনাংশ কাব্যখনত বৰ্ণিত হৈছে। বব্ৰুবাহনৰ লগত হোৱা যুদ্ধৰ পাছত মণিপুৰৰ পৰা যজ্ঞৰ ঘোঁৰা লৈ কৃষ্ণাৰ্জুন ময়ূৰধ্বজ ৰজাৰ বাণপুৰ নগৰত প্ৰৱেশ কৰে। ৰজা ময়ূৰধ্বজেও অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰি ঘোঁৰা এৰি দিছে, সেই ঘোঁৰাৰ অনুসৰণ কৰি গৈছে পুত্ৰ তাম্ৰধ্বজে। দুয়োপক্ষৰ ঘোঁৰাৰ ভেটা ভেটি হোৱাত যি যুদ্ধ আৰম্ভ হয় তাত তাম্ৰধ্বজে বীৰত্ব দেখুৱায়। যুদ্ধত পাণ্ডৱ পক্ষ পৰাজিত হয় যদিও শেষত কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনে ছল- কৌশলৰ মাজেদি যুধিষ্ঠিৰৰ ঘোঁৰা মুকলি কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="; -)" /> ==কবি== চতুৰ্দশ শতিকাৰ অসমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম। তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল। এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন ক্ৰমে - "বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ", "লৱকুশৰ যুদ্ধ" আৰু "তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ"<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> উপৰিও আনএখন কাব্য হৈছে-"সুধন্বা-বধ" অৱশ্যে জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref>। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> তেওঁ প্ৰাক্ শংকৰী যুগৰ প্ৰসিদ্ধ কবি। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন। কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে।<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। হৰিহৰ বিপ্ৰৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজাজন হৈছে কমতাপুৰৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ আনুমানিক জন্মস্থান কমতাপুৰৰ কোনো অঞ্চল আৰু তেওঁৰ জন্ম হয় ত্ৰয়োদশ শতিকাত। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গ্ৰন্থ]] albdj5aum6szoirnb4f3sfpmfa8xr7f 605285 605236 2026-05-08T08:13:31Z Ananya Taye 28065 605285 wikitext text/x-wiki [[File:Ashwamedha yagna of yudhisthira.jpg|thumb|যুধিষ্ঠিৰৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পৰিকল্পনা]] '''তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ''' হৈছে মূলত প্ৰাক্-শঙ্কৰী যুগৰ এখন কাব্য। গ্ৰন্থখনৰ ৰচক হৰিবৰ বিপ্ৰ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ মুঠ তিনিখন কাব্যগ্ৰন্থ হৈছে - [[লৱ-কুশৰ যুদ্ধ]], [[বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ]] আৰু তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ কাব্যখন মূল জৈমিনীয় মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্বৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref name="; -)">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী (আদিৰ পৰা মধ্য যুগলৈ) | publisher=কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় | author=ড° প্ৰণিতা বৰ্মন | authorlink=প্ৰাক্-শঙ্কৰী যুগ | year=২০২৩ | location=গুৱাহাটী | pages=১০৯-১১০}}</ref> ==বৈশিষ্ট্য== তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ মূলত এখন কাব্যগ্ৰন্থ। গ্ৰন্থখনৰ মূল জৈমিনী মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্ব। মূল গ্ৰন্থৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কথাবস্তুৰ আধাৰত মৌলিক কাব্যৰ দৰে এই কাব্যগ্ৰন্থখন ৰচনা কৰা হৈছে। তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধৰ কথাবস্তুখিনি ৰূপায়ণ কৰোঁতে কবিয়ে মূল কাহিনীৰ বিশেষ সালসলনি কৰা নাই। অৱশ্যে মূলৰ ময়ূৰধ্বজৰ নগৰৰ 'ৰত্ননগৰ' নামটো কবিয়ে 'বাণপুৰ' কৰিছে। মূলত তাম্ৰধ্বজৰ নাম ঠায়ে ঠায়ে 'সুচিত্ৰ' বুলিও আছে। কবি হৰিবৰ বিপ্ৰই অৱশ্যে এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা নাই। মূলত মন্ত্ৰীৰ 'বহুলধ্বজ' নামটি কবিয়ে 'বংশধ্বজ' বুলিহে ব্যৱহাৰ কৰিছে। অনিৰুদ্ধ, বৃষকেতু, বৰুবাহন আদিৰ লগত তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধৰ বৰ্ণনাংশ মূলৰ অনুৰূপ যদিও ঠাই বিশেষে কবিয়ে কিছু বিস্তৃত আৰু নিজা কথা সংযোগ কৰি কাব্যখন আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিবৰ চেষ্টা কৰিছে। এইদৰে, হৰিবৰ বিপ্ৰই মূল মহাভাৰতৰ আখ্যানবস্তুৰ সামান্য সালসলনি কৰিছে যদিও বাকীখিনি বৰ্ণনা মূলানুগ। কাব্যৰ ভাষা পৌৰাণিক অসমীয়া ভাষা।<ref name="; -)" /> ==বিষয়বস্তু== গ্ৰন্থখনৰ বিষয়বস্তু মহাভাৰতৰ অশ্বমেধ পৰ্বৰ ৪১শ-৪৬শ অধ্যায়ৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। "বাণপুৰৰ ৰজা ময়ূৰধ্বজ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ তাম্ৰধ্বজৰ লগত যজ্ঞৰ ঘোঁৰা ৰক্ষাকাৰী পাণ্ডৱ সকলৰ সংঘৰ্ষ"-বব্ৰবাহনৰ যুদ্ধৰ পৰৱৰ্তী এই ঘটনাংশ কাব্যখনত বৰ্ণিত হৈছে। বব্ৰুবাহনৰ লগত হোৱা যুদ্ধৰ পাছত মণিপুৰৰ পৰা যজ্ঞৰ ঘোঁৰা লৈ কৃষ্ণাৰ্জুন ময়ূৰধ্বজ ৰজাৰ বাণপুৰ নগৰত প্ৰৱেশ কৰে। ৰজা ময়ূৰধ্বজেও অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰি ঘোঁৰা এৰি দিছে, সেই ঘোঁৰাৰ অনুসৰণ কৰি গৈছে পুত্ৰ তাম্ৰধ্বজে। দুয়োপক্ষৰ ঘোঁৰাৰ ভেটা ভেটি হোৱাত যি যুদ্ধ আৰম্ভ হয় তাত তাম্ৰধ্বজে বীৰত্ব দেখুৱায়। যুদ্ধত পাণ্ডৱ পক্ষ পৰাজিত হয় যদিও শেষত কৃষ্ণ আৰু অৰ্জুনে ছল- কৌশলৰ মাজেদি যুধিষ্ঠিৰৰ ঘোঁৰা মুকলি কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="; -)" /> ==কবি== মধ্যযুগীয় সমীয়া কবিসকলৰ ভিতৰত '''হৰিবৰ বিপ্ৰ''' বা '''হৰিহৰ বিপ্ৰ''' অন্যতম। তেওঁ [[কমতাপুৰ]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতা পাইছিল। এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হৰিহৰ বিপ্ৰৰ ভণিতা থকা পুথি তিনিখন ক্ৰমে - "বব্ৰুবাহনৰ যুদ্ধ", "লৱকুশৰ যুদ্ধ" আৰু "তাম্ৰধ্বজৰ যুদ্ধ"<ref name=sarma>অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত। প্ৰকাশক - প্ৰতিমা দেৱী। লেখক - সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, ১৯৯৬, গুৱাহাটী, পৃষ্ঠা ৫৭-৫৯</ref> উপৰিও আনএখন কাব্য হৈছে-"সুধন্বা-বধ" অৱশ্যে জৈমিনীয়াশ্বমেধপৰ্বৰ পৰা লিখা "সুধন্বা-বধ" হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনা বুলি নিশ্চিত নহয়।<ref name="নেওগ">{{cite book | title=মহেশ্বৰ নেওগ ৰচনাৱলী- প্ৰথম খণ্ড | publisher=ডক্টৰ মহেশ্বৰ নেওগ প্ৰকাশন ন্যাস পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=১৯৮৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫২০-২৯}}</ref>। হৰিবৰ বিপ্ৰক [[মাধৱদেৱ]]ৰ অন্যতম শিষ্য বংশীগোপালদেৱৰ ককা বুলিও ৰমানন্দ দ্বিজে ক'ব বিচাৰে আৰু ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ|মহেশ্বৰ নেওগেও]] এই কথাত হয়ভৰ দিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> তেওঁ প্ৰাক্ শংকৰী যুগৰ প্ৰসিদ্ধ কবি। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ভাষা সমসাময়িক আন কবিতকৈ ঠায়ে ঠায়ে অৰ্বাচীন। কবিয়ে গৌৰীৰ চৰণ সেৱা কৰিলেও বিষ্ণুৰ প্ৰতিও সমানে ভক্তি প্ৰদৰ্শন কৰিছে আৰু [[বিষ্ণু]]ক দেৱশ্ৰেষ্ঠ বুলি অনেক ঠাইত উল্লেখ কৰিছে।<ref name=sarma></ref> যদিও বিপ্ৰই জৈমিনিৰ লেখনিৰ ভাঙনিহে কৰিছে, তথাপি তেওঁৰ ৰচনাত নিজস্ব কল্পনা আৰু মৌলিকত্ব বহুখিনি চকুত পৰে। হৰিহৰ বিপ্ৰৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজাজন হৈছে কমতাপুৰৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ। হৰিবৰ বিপ্ৰৰ আনুমানিক জন্মস্থান কমতাপুৰৰ কোনো অঞ্চল আৰু তেওঁৰ জন্ম হয় ত্ৰয়োদশ শতিকাত। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গ্ৰন্থ]] 0nnffn1ueyf7zdy93x174sx1yi6l1sj 0 109137 605134 605116 2026-05-07T13:05:26Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605134 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] e08qaw8xmboi53j39qilvfatcir9o4u 605135 605134 2026-05-07T13:10:26Z Kandarpajit Kallol 6257 605135 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১ জানুৱাৰী ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] sntezqjgc38z6zo29zyz29n6m5xqpwp 605156 605135 2026-05-07T14:17:03Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605156 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] kwa6ac6n2537dm71jx62os0e3di4w7y 605157 605156 2026-05-07T14:19:47Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605157 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] rqxis5t3nwt94oswg0y25d8wm5yr7qs 605164 605157 2026-05-07T14:34:41Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605164 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] fo4pp0i5s9v4l82ochoz1rccg7cmnnd 605184 605164 2026-05-07T15:53:02Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605184 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্তশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] annflmx8z9vebjetvywa5do4jd2n3iy 605185 605184 2026-05-07T15:56:25Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 বানান শুধৰণি 605185 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্তশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্তশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] tqtkgjqbhtj36e4e64rdviw9hgchpii 605201 605185 2026-05-07T18:18:51Z ~2026-27683-33 49764 605201 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্তশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]] আৰু [[কলা]] শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্তশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ৮০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> পাঠ্যক্ৰম সমূহ হ'ল- উচ্চতৰ মাধ্যমিকঃ কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাত। স্নাতক শাখাতঃ বিএ (মেজৰ) (BA-Major), বি কম (মেজৰ) (BCom-Major) বি এচ চি (মেজৰ) BSc (Major) বি এ বি এড (ডাবল মেজৰ) (BA-BEd Double Major) ITEP স্নাতকোত্তৰ শাখাতঃ এম এ, এম কম (MA & MCom) == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত তিনি গৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন এগৰাকী গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। কেইবাগৰাকী গৱেষকে তেখেতৰ অধীনত গৱেষণা কৰি আছে। গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] shirey8ew1rzt1ulmh8genl0cz2ie63 605202 605201 2026-05-07T18:26:24Z ~2026-27683-33 49764 605202 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্তশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' (স্বায়ত্তশাসিত) ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College [Autonomous]''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]]. [[কলা]] আৰু শিক্ষক শিক্ষণ শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন স্বায়ত্তশাসিত চৰকাৰী উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মহাবিদ্যালয় খনে সংহত শিক্ষক শিক্ষণ (ITEP) পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক শিক্ষণ পৰিষদ (NCTE) ৰ পৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰথমখন স্বায়ত্তশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ৮০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> পাঠ্যক্ৰম সমূহ হ'ল- উচ্চতৰ মাধ্যমিকঃ কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাত। স্নাতক শাখাতঃ বিএ (মেজৰ) (BA-Major), বি কম (মেজৰ) (BCom-Major) বি এচ চি (মেজৰ) BSc (Major) বি এ বি এড (ডাবল মেজৰ) (BA-BEd Double Major) ITEP স্নাতকোত্তৰ শাখাতঃ এম এ, এম কম (MA & MCom) == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত তিনি গৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন এগৰাকী গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। কেইবাগৰাকী গৱেষকে তেখেতৰ অধীনত গৱেষণা কৰি আছে। গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] ejnrqajrtmmvenkcm4p538c5v1899yn 605210 605202 2026-05-08T01:19:32Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605210 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্তশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' (স্বায়ত্তশাসিত) ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College [Autonomous]''') [[বিজ্ঞান]], [[বাণিজ্য]]. [[কলা]] আৰু শিক্ষক শিক্ষণ শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন স্বায়ত্তশাসিত চৰকাৰী উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মহাবিদ্যালয় খনে সংহত শিক্ষক শিক্ষণ (ITEP) পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক শিক্ষণ পৰিষদ (NCTE) ৰ পৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰথমখন স্বায়ত্তশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026">নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৬ জানুৱাৰী ২০২৬, তেজপুৰ সংস্কৰণ, পৃষ্ঠা নং ৭</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ৮০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> পাঠ্যক্ৰম সমূহ হ'ল- উচ্চতৰ মাধ্যমিকঃ কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাত। স্নাতক শাখাতঃ বিএ (মেজৰ) (BA-Major), বি কম (মেজৰ) (BCom-Major) বি এচ চি (মেজৰ) BSc (Major) বি এ বি এড (ডাবল মেজৰ) (BA-BEd Double Major) ITEP স্নাতকোত্তৰ শাখাতঃ এম এ, এম কম (MA & MCom) == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত তিনি গৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন এগৰাকী গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। কেইবাগৰাকী গৱেষকে তেখেতৰ অধীনত গৱেষণা কৰি আছে। গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref name="NiyomiyaBarta2026"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] enxs1u7p1fj726cn4aokf6jpigu452w 0 115297 605243 541009 2026-05-08T05:45:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = বীনা কান্নান | birth_date = | birth_place = | occupation = [[ব্যৱসায়]] | known_for = সীমাট্টি | spouse = কান্নান | children = ৩ | website = }}'''বীনা কান্নান''' {{lang-en|: Beena Kannan}} এগৰাকী ভাৰতীয় উদ্যোগপতি আৰু ফেশ্বন ডিজাইনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি। তেওঁ ''সীমাট্টি টেক্সটাইলছ''ৰ চিইঅ’। ==কৰ্ম জীৱন== বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক হোৱাৰ পিছত ১৯৮০ চনত তেওঁ পিতৃ আৰু স্বামীৰ সৈতে কাম কৰি পৰিয়ালৰ খুচুৰা বস্ত্ৰ ব্যৱসায় ''সীমাট্টিত'' যোগদান কৰে। ''সীমাট্টি'' (Seematti) আৰম্ভ কৰিছিল তেওঁৰ ককাদেউতাক বস্ত্ৰ ৰজা [[বীৰিয়া ৰেড্ডিয়াৰে]]।<ref>{{Cite news|last=Karnik|first=Neeta|url=https://www.femina.in/fashion/the-one-stop-destination-for-fashion-shopping-149125.html|title=The Silk Route - The One-Stop Destination For All Your Fashion Shopping|date=20 February 2020|work=Femina|access-date=20 February 2020}}</ref> ''সীমাট্টি'' দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম সুপৰিচিত বস্ত্ৰ বিপণী, বিশেষকৈ বিবাহৰ ৰেচম [[শাৰী]], আৰু বিলাসবহুল বস্ত্ৰ ডিজাইনৰ ক্ষেত্ৰত। বীনা কান্নানৰ কাপোৰ ডিজাইনিং আৰু ব্যৱসায়িক দৃষ্টিভংগীয়ে ''সীমাট্টি''ক ভাৰতীয় বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ এক অন্যতম মুখ্য নামত পৰিণত কৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/tv/Programs/Episode/25301/beena-kannan-ladies-first-episode-157/E|title=Beena Kannan @ Ladies First|date=24 April 2016|work=Mathrubhumi|access-date=25 February 2025|archivedate=30 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230150821/http://www.mathrubhumi.com/tv/Programs/Episode/25301/beena-kannan-ladies-first-episode-157/E|deadurl=yes}}</ref> বীনা কান্নানৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য অৱদান হৈছে পশ্চিমীয়া আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় ফেশ্বনৰ প্ৰভাৱৰ মাজতো শাড়ীৰ গৌৰৱ অটুট ৰাখিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টা।। ২০০৭ চনত তেওঁৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ হোৱা আটাইতকৈ দীঘল ৰেচমৰ শাৰী (আধা কিলোমিটাৰ দীঘল) [[গিনিজ বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ]] আৰু [[লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ]]ত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত বীনা কানানে উদ্যোগী মহলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।তেওঁ ইউ এ ই (২০০৭) আৰু আমেৰিকা (২০০৯)ত তেওঁৰ এই শাৰীৰ ডিজাইন মুকলি কৰিছে।<ref>{{Cite news|title=Beena Kannan, MD of See with skill and a silky-smooth style, finds Prema Manmadhan|date=13 September 2008|url=http://www.hindu.com/mp/2008/09/13/stories/2008091353580800.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20101211100013/http://www.hindu.com/mp/2008/09/13/stories/2008091353580800.htm|url-status=dead|archive-date=11 December 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=2010-09-22|archivedate=11 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101211100013/http://www.hindu.com/mp/2008/09/13/stories/2008091353580800.htm|deadurl=yes}}</ref> বীনা কান্নানৰ ভাৰসাম্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আৰু সহযোগিতা দক্ষিণ ভাৰতৰ বয়ন সম্প্ৰদায়ৰ লগত বিশেষ ভাবে পৰিচিত। ২০০৯ চনত, তেওঁ "জীৱনকালীন কৃতিত্ব বঁটা"("Lifetime Achievement Award") লাভ কৰে, যিটো কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড বয়ন সম্প্ৰদায়ৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ছেপ্তেম্বৰ ২০১১ চনত, বীনা কান্নানে ডিজাইন কৰা শাৰীবোৰ "Swarovski Elements 2011" ৰ‍্যাম্পত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। এই গৌৰৱজনক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰি, তেওঁ ভাৰতীয় বয়নশিল্প আৰু ঐতিহ্যবাহী শাৰীক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফেশ্বন বিশ্বত উপস্থাপন কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.livemango.com/entertainment/beena-kannan-designed-saris-walk-swarovski-elements-2011-ramp |title=Beena Kannan Designed Saris walk the "Swarovski Elements 2011″ Ramp. |date=September 13, 2011 |location=Kochi, Kerala, India |work=LiveMango |access-date=2011-09-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419004610/http://www.livemango.com/entertainment/beena-kannan-designed-saris-walk-swarovski-elements-2011-ramp/ |archive-date=2012-04-19 |archivedate=2012-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120419004610/http://www.livemango.com/entertainment/beena-kannan-designed-saris-walk-swarovski-elements-2011-ramp/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.moneylife.in/business-wire-news/beena-kannan-designed-saris-walk-the-swarovski-elements-2011-r/28206.html |title=Beena Kannan Designed Saris walk the "Swarovski Elements 2011" Ramp. |work=moneylife |date=2011-09-13|access-date=2011-09-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221123414/http://www.moneylife.in/business-wire-news/beena-kannan-designed-saris-walk-the-swarovski-elements-2011-r/28206.html |archive-date=2013-12-21 }}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰমাণপত্ৰ== বীনা কান্নানে ইণ্টাৰ নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন ডিজাইন (আই এন আই এফ ডি)ত ফেশ্বন ডিজাইনৰ দুবছৰীয়া উন্নত কাৰ্যসূচী (২০১১–২০১৩) সম্পূৰ্ণ কৰি নিৰ্ধাৰিত পাঠ্যক্ৰম আৰু পৰীক্ষাত অসাধাৰণ প্ৰদৰ্শনৰ বাবে অ’ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ইণ্টাৰ নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন ডিজাইন (INIFD)ত ফেশ্বন ডিজাইনৰ তিনি বছৰীয়া বিশেষজ্ঞ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী (২০১১–২০১৫) গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ফেশ্বন ডিজাইনৰ তৃতীয় বৰ্ষৰ (লেটাৰেল এণ্ট্ৰি) বিশেষীকৰণ কাৰ্যসূচী (২০১৪–২০১৫) সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰি গ্ৰেড অ, সৰ্বোচ্চ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰে। এই কাৰ্যসূচীসমূহে তেওঁৰ বিশেষজ্ঞতা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু ফেশ্বন উদ্যোগত তেওঁৰ পেছাদাৰী বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাইছিল। ==তথ্য সূত্ৰ== {{Reflist}} pr0xiv7wmyf3th2xojxrnjnstbtsynk 0 116433 605224 531367 2026-05-08T03:24:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605224 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = বালা দেবী | image = Ngangom Bala interview.jpg | image_size = 200px | fullname = Ngangom বালা দেবী | birth_date = {{Birth date and age|1990|2|2|df=y}} | birth_place = ইৰেংবাম, [[বিষ্ণুপুৰ জিলা]], [[মণিপুৰ]], [[ভাৰত]] | height = <!--{{height|m=0.00}}--> | currentclub = [[Sreebhumi FC|শ্ৰীভূমি]] | clubnumber = ১০ | position = [[Forward (association football)#Striker|ষ্ট্ৰাইকাৰ]] | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = ২০১৫ | clubs1 = [[New Radiant W.S.C.|নিউ ৰেডিয়েণ্ট]] | caps1 = ৭ | goals1 = ২৫ | years2 = ২০১৬-২০১৭ | clubs2 = [[Manipur Police SC|মণিপুৰ পুলিচ]] | caps2 = | goals2 = | years3 = ২০১৭ | clubs3 = [[ইষ্টাৰ্ণ স্প'ৰ্টছ ইউনিয়ন]] | caps3 = ৩ | goals3 = 4 | years4 = ২০১৭-২০১৮ | clubs4 = [[KRYPHSA FC|KRYPHSA]] | caps4 = ৭ | goals4 = ১২ | years5 = ২০১৮-২০১৯ | clubs5 = [[Manipur Police SC|মণিপুৰ পুলিচ]] | caps5 = ৭ | goals5 = ২৬ | years6 = ২০২০-২০২১ | clubs6 = ৰেঞ্জাৰছ | caps6 = ৯ | goals6 = | years7 = ২০২২ | clubs7 = [[Manipur Police SC|মণিপুৰ পুলিচ]] | caps7 = | goals7 = | years8 = ২০২৩ | clubs8 = [[Odisha FC Women|উৰিষ্যা]] | caps8 = ৮ | goals8 = ৬ | years9 = 2023–2024 | clubs9 = [[Manipur Police SC|মণিপুৰ পুলিচ]] | caps9 = | goals9 = | years10 = 2024– | clubs10 = [[Sreebhumi FC|শ্ৰীভূমি]] | caps10 = | goals10 = | nationalyears1 = 2005 | nationalteam1 = [[India women's national under-17 football team|India U17]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = ২০০৬-২০০৭ | nationalteam2 = [[India women's national under-19 football team|India U19]] | nationalcaps2 = ৮ | nationalgoals2 = ৫ | nationalyears3 = ২০০৫ | nationalteam3 = [[India women's national football team|ভাৰত]] | nationalcaps3 = ৫৮ | nationalgoals3 = ৪৮ | club-update = 1 October 2021 | ntupdate = 27 October 2024 | medaltemplates = {{Medal|Country|{{fbw|IND}}}} {{Medal|Competition |[[SAFF Women's Championship]]}} {{Medal|W|[[2010 SAFF Women's Championship|2010 Bangladesh]]|}} {{Medal|W|[[2014 SAFF Women's Championship|2014 Pakistan]]|}} {{Medal|W|[[2016 SAFF Women's Championship|2016 India]]|}} {{Medal|Competition|[[Football at the South Asian Games|South Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[2010 South Asian Games|2010 Bangladesh]]|[[Football at the 2010 South Asian Games – Women's tournament|Team]]}} {{Medal|Gold|[[2016 South Asian Games|2016 India]]|[[Football at the 2016 South Asian Games – Women's tournament|Team]]}} {{Medal|Gold|[[2019 South Asian Games|2019 Nepal]]|[[Football at the 2019 South Asian Games – Women's tournament|Team]]}} }} '''বালা দেৱী''' ({{Lang-en| Nganngom Bala Devi }}; জন্ম: ২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯০) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] পেছাদাৰী ফুটবলাৰ যিয়ে ইণ্ডিয়ান উইমেনছ লীগ ক্লাব শ্ৰীভূমি আৰু ভাৰত জাতীয় দলৰ বাবে ফৰৱাৰ্ড হিচাপে খেলে। ==ক্লাব কেৰিয়াৰ== [[মণিপুৰ]]ৰ [[বিষ্ণুপুৰ জিলা]]ৰ ইৰেংবাম গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰা<ref>{{cite news|title=Journey of football star Ngangom Bala Devi — from European club to inspector in Manipur Police|url=https://theprint.in/india/journey-of-football-star-ngangom-bala-devi-from-european-club-to-inspector-in-manipur-police/1327773/|work=The Print|date=22 January 2023}}</ref> বালা দেৱীয়ে প্ৰধানকৈ ল'ৰাৰ সৈতে খেলা-ধূলা কৰি ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name=IFP>{{cite news|last1=Yen|first1=Samarjit|title=AIFF's Footballer of the year: Ng Bala Devi|url=http://ifp.co.in/page/items/24749/aiffs-footballer-of-the-year-ng-bala-devi|access-date=15 March 2015|work=IFP.co.in|date=3 January 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402143923/http://ifp.co.in/page/items/24749/aiffs-footballer-of-the-year-ng-bala-devi|url-status=dead|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402143923/http://ifp.co.in/page/items/24749/aiffs-footballer-of-the-year-ng-bala-devi|deadurl=yes}}</ref> ২০০২ চনত [[অসম]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰা [[মণিপুৰ]]ৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ দলৰ অংশ আছিল। প্ৰতিযোগিতাৰ পিছত তেওঁক প্ৰতিযোগিতাখনৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name=IFP/> পিছৰ বছৰ ২০০৩ চনত তেওঁক একে উপাধিৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref name=IFP/> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যৰ বাবে ১৭ বছৰৰ তলৰ পৰ্যায়ত শীৰ্ষ স্ক'ৰাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name=IFP/> অৱশেষত দেৱীয়ে মণিপুৰৰ জ্যেষ্ঠ মহিলা ফুটবল দলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ছিনিয়ৰ মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name=IWDS>{{cite news|title=International Women's Day Special: Interview with Indian women's football team striker Ngangom Bala Devi|url=http://www.sportskeeda.com/football/international-womens-day-special-interview-with|access-date=15 March 2015|work=SportsKeeda|date=8 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402130844/http://www.sportskeeda.com/football/international-womens-day-special-interview-with|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত মহিলা ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ জয় কৰি মণিপুৰে ফাইনেলত ওড়িশাক ৩-১ গ'লত পৰাস্ত কৰি ব্ৰেচ স্ক'ৰ কৰিছিল।<ref name=Manipur2014>{{cite news|title=It's title No. 17 for Manipur women|url=http://www.thehindu.com/sport/football/its-title-no-17-for-manipur-women/article6002275.ece|access-date=15 March 2015|work=The Hindu|date=13 May 2014|archive-date=19 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140619235227/http://www.thehindu.com/sport/football/its-title-no-17-for-manipur-women/article6002275.ece|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনৰ পিছত মণিপুৰৰ এইটোৱেই আছিল প্ৰথম চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু সামগ্ৰিকভাৱে ১৭ সংখ্যক চেম্পিয়নশ্বিপ। মণিপুৰৰ সৈতে খেলি থকাৰ সময়ত দেৱী ভাৰতৰ অধিনায়ক আৰু এআইএফএফৰ মহিলাৰ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ অইনাম বেম্বেম দেৱীৰ সৈতে সতীৰ্থ আছিল।<ref name=Manipur2014/>সাতখন খেলত ২৯টা গ'ল দি প্ৰতিযোগিতাখন সমাপ্ত কৰে।<ref name=IFP/> ২০১৫ চনৰ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় গেমছৰ সময়ত দেৱীয়ে নিজৰ ৰাজ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল কাৰণ তেওঁলোকে স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰিছিল। কৰ্প’ৰেশ্যন ষ্টেডিয়ামত অডিছাৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত সমতা স্থাপন কৰি ১-১ গ’লত অগ্ৰগতি লাভ কৰে। দলটোৱে পেনাল্টিত ৪-২ গ'লত জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Manipur clinch 4 gold, 1 silver and 3 bronze medals Manipur ranked at 7th position on the 10th day|url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Sport1..110215.feb15|access-date=15 March 2015|work=E-Pao|date=10 February 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122540/http://e-pao.net/GP.asp?src=Sport1..110215.feb15|url-status=live}}</ref> ==আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ== ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ সৈতে দেৱীৰ প্ৰথম প্ৰতিযোগিতা ২০০৫ চনত ১৭ বছৰৰ তলৰ পৰ্যায়ত আছিল।<ref name=IFP/> ২০০৫ চনৰ পৰা তেওঁ জ্যেষ্ঠ পৰ্যায়ত [[ভাৰত]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |title=Football Squad |url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050614/sports.htm#11 |website=Tribune India |date=14 June 2005 |access-date=22 September 2022 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002160236/https://www.tribuneindia.com/2005/20050614/sports.htm#11 |url-status=live }}</ref> ২০০৬ আৰু ২০০৭ চনত ভাৰতৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধৰ মহিলা দলকো প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite news | title = Bala Devi Ready for 2018 Asian Women's Championships qualifiers | url = http://www.the-afc.com/womens-asian-cup-2018/sky%E2%80%99s-the-limit-for-india%E2%80%99s-bala-devi | access-date = 2 April 2017 | archive-date = 2 April 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170402165833/http://www.the-afc.com/womens-asian-cup-2018/sky%E2%80%99s-the-limit-for-india%E2%80%99s-bala-devi | url-status = live }}</ref><ref>{{cite news|title=Indian soccer eves to face Kyrgyzstan|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060305/sports.htm#9|access-date=15 March 2015|work=Tribune India|date=4 March 2006|archive-date=22 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222012849/http://www.tribuneindia.com/2006/20060305/sports.htm#9|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত প্ৰথম মহিলা এছ এ এফ চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰা [[ভাৰত]] দলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite news|title=Team India announced for Women's SAFF Cup|url=http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/team-india-announced-for-womens-saff.html|access-date=15 March 2015|work=Arunfoot|date=9 December 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702213948/http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/team-india-announced-for-womens-saff.html|archive-date=2 July 2013|df=dmy-all|archivedate=2 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702213948/http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/team-india-announced-for-womens-saff.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১০ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত [[ভূটান]]ৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতে প্ৰতিযোগিতাখনৰ উদ্বোধনী মেচত ভাৰতে ১৮-০ গ'লত জয়লাভ কৰি পাঁচটা গ'ল দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Women's SAFF Cup: India hammer Bhutan|url=http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/womens-saff-cup-india-hammer-bhutan.html|access-date=15 March 2015|work=Arunfoot|date=14 December 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402214856/http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/womens-saff-cup-india-hammer-bhutan.html|archive-date=2 April 2015|df=dmy-all|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402214856/http://arunfoot.blogspot.com/2010/12/womens-saff-cup-india-hammer-bhutan.html|deadurl=yes}}</ref>ভাৰতে [[নেপাল]]ক ১-০ গ'লত পৰাস্ত কৰি এই প্ৰতিযোগিতাত জয়লাভ কৰে। <ref>{{cite news|title=India edge Nepal to win SAFF Women's Championship|url=http://www.dawn.com/news/593101/india-edge-nepal-to-win-inaugural-saff-womens-championship|access-date=15 March 2015|work=Dawn|date=23 December 2010|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402132411/http://www.dawn.com/news/593101/india-edge-nepal-to-win-inaugural-saff-womens-championship|url-status=live}}</ref> ৫খন মেচত মুঠ ৮টা গ’ল দিয়ে। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ভাৰতত অৰ্ধ পেছাদাৰী ফুটবলাৰ হৈ থকাৰ সময়ত দেৱীয়ে মণিপুৰ আৰক্ষীৰ আৰক্ষী মহিলা হিচাপেও কাম কৰিছিল। ৰেঞ্জাৰছৰ হৈ ফুটবলত তেওঁৰ আকৰ্ষণীয় প্ৰদৰ্শনৰ পিছত তেওঁক পৰিদৰ্শক পদবীলৈ উন্নীত কৰা হয়।<ref name=IFP/> তেওঁ অইনাম থাম্বাল মাৰিক কলেজত শিক্ষা সমাপ্ত কৰে।<ref name=IFP/> == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা == {| class="wikitable sortable" style="পাঠ্য-প্ৰান্তিককৰণ:কেন্দ্ৰ" |- ! কলস্পান=৩ | বছৰৰ হিচাপত উপস্থিতি আৰু লক্ষ্য |- ! বছৰ!! এপছ!! লক্ষ্য |- |২০০৭ চনত |২ |১ |- |২০০৮ চনত |০ |০ |- |২০০৯ চনত |০ |০ |- |২০১০ চনত |৫ |৯ |- |২০১১ |৩ |৩ |- |২০১২ চনত |০ |০ |- |২০১৩ |৪ |০ |- |২০১৪ |৮ |১৮ |- |২০১৫ চনত |২ |০ |- |২০১৬ |৬ |৩ |- |২০১৭ চনত |৭ |১ |- |২০১৮ চনত |৪ |৪ |- |২০১৯ |৮ |৭ |- |২০২০ |০ |০ |- |২০২১ |০ |০ |- |২০২২ |০ |০ |- |২০২৩ |৬ |০ |- |২০২৪ |৩ |২ |- ! মুঠ!! ৫৮!! ৪৮ |} === আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় লক্ষ্য=== :''স্ক'ৰ আৰু ফলাফলৰ তালিকা ভাৰতৰ গ'লৰ সংখ্যা প্ৰথম, স্ক'ৰ কলামে বালা দেৱীৰ গ'লৰ পিছত স্ক'ৰ সূচায়। '' {| class="wikitable sortable" |+ Key |- ! scope=row style="text-align:center" | {{double dagger|alt=Penalty}} | Indicates goal was scored from a [[Penalty kick (association football)|penalty kick]] |} {| class="wikitable sortable" style="পাঠ্য-প্ৰান্তিককৰণ:বাওঁফালে; " |- ! পৰিসৰ="কল" | লক্ষ্য ! পৰিসৰ="কল" | কেপ ! পৰিসৰ="কল" | তাৰিখ ! পৰিসৰ="কল" | নিৰ্দিষ্ট স্থান ! পৰিসৰ="কল" | বিৰোধী ! পৰিসৰ="কল" | মানংক ! পৰিসৰ="কল" | ফলাফল ! পৰিসৰ="কল" | প্ৰতিযোগিতা ! scope="col" class=অসজ্জিত| {{abbr|উল্লেখ|উল্লেখ}} |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ১. | ১ || ২০ অক্টোবৰ ২০০৭ || [[টাউ দেৱী লাল ষ্টেডিয়াম]], [[গুড়গাঁও]], [[ভাৰত]] || [[ইৰাণ]] || align=কেন্দ্ৰ|৩–০ || align=কেন্দ্ৰ| ৩–০ || [[২০০৮ এ এফ চি মহিলা এছিয়ান কাপৰ অৰ্হতা]] || <ref>{{cite web |title=এ এফ চি মহিলা এছিয়ান কাপ ২০০৮ কোৱালিফায়াৰ ৰাউণ্ড ১ ইণ্ডা বনাম ইৰাণ |url=https://stats.the-afc.com/match_report/2426 |website=stats.the-afc.com |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404221201/https://stats.the-afc.com/match_report/2426 |archive-date=৪ এপ্ৰিল ২০২৩ |তাৰিখ=২০ অক্টোবৰ ২০০৮ |url-status=live |archivedate=2022-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220830012954/https://stats.the-afc.com/match_report/2426 |deadurl=yes }}</ref> |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ২. | rowspan=৫| ৩ || rowspan=৫| ১৩ ডিচেম্বৰ ২০১০ || rowspan=৯| [[বীৰ শ্ৰেষ্ঠ শ্বাহিদ ৰুহুল আমিন ষ্টেডিয়াম]], [[কক্স বজাৰ]], [[বাংলাদেশ]] || rowspan=৫| [[ভূটান]] || align=কেন্দ্ৰ|১–০ || rowspan=5 প্ৰান্তিককৰণ=কেন্দ্ৰ| ১৮–০ || rowspan=৯| [[২০১০ চনৰ SAFF মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ]] || rowspan=৫| <ref>{{cite news |title=ভাৰত ছাফ মহিলা ফুটবলত ভূটানক ১৮-০ গ'লত পৰাস্ত কৰে |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/7093092.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |work=[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] |agency=[[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]] |date=১৩ ডিচেম্বৰ ২০১০ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203102927/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/india-maul-bhutan-18-0-in-saff-womens-football/articleshow/7093092.cms |archive-date=3 ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৩ |url-status=জীৱন্ত}}</ref> |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৩. | align=কেন্দ্ৰ|২–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৪. | align=কেন্দ্ৰ|৩–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৫. | align=কেন্দ্ৰ|৪–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৬. | align=কেন্দ্ৰ|৫–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৭. | ৪ || ১৫ ডিচেম্বৰ ২০১০ || || [[শ্ৰীলংকা]] || align=কেন্দ্ৰ|১–০ || align=কেন্দ্ৰ| ৭–০ || || <ref>{{cite news |title=এছ এ এ চেম্পিয়নশ্বিপত ভাৰতীয় মহিলাৰ শ্ৰীলংকাক ৭-০ গ’লত পৰাস্ত |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/indian-womens-rout-sri-lanka-7-0-in-saff-championship/articleshow/7105445.cms |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |work=[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] |agency=[[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]] |date=১৫ ডিচেম্বৰ ২০১০ 19 ডিচেম্বৰ ২০১০ |url-status=live}}</ref> |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৮. | rowspan=৩| ৬ || ২১ ডিচেম্বৰ ২০১০ || ||rowspan=৩|[[পাকিস্তান]] || align=কেন্দ্ৰ|'''১'''–০ || rowspan=3 প্ৰান্তিককৰণ=কেন্দ্ৰ| ৮–০ || rowspan=৩| || <ref>{{cite news |title=ভাৰত পাকিস্তানক ৮-০ গ'লত পৰাস্ত কৰে, SAFF মহিলা চি'শ্বিপৰ ফাইনেলত |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/india-rout-pakistan-8-0-in-saff-womens-cships-final/articleshow/7133955.cms |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৪ |work=[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] |agency=[[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]] |date=২০ ডিচেম্বৰ ২০১০ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914103133/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/india-rout-pakistan-8-0-in-saff-womens-cships-final/articleshow/7133955.cms |আৰ্কাইভ-তাৰিখ=14 ২০২৪ |url-status=জীৱন্ত}}</ref> |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ৯. | align=কেন্দ্ৰ|৪–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ১০. | align=কেন্দ্ৰ|৫–০ |- ! পৰিসৰ=শাৰী| ১১. | rowspan=৩| ৮ || rowspan=৩| ১৮ মাৰ্চ ২০১১ || rowspan=৩| [[বংগবন্ধু ৰাষ্ট্ৰীয় খেলপথাৰ]], [[ঢাকা]], বাংলাদেশ || rowspan=৩| [[বাংলাদেশ]]|| align=কেন্দ্ৰ|১–০ || rowspan=3 প্ৰান্তিককৰণ=কেন্দ্ৰ| ৩–০ || rowspan=৩| [[২০১২ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত ফুটবল - মহিলাৰ অৰ্হতা|২০১২ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকৰ অৰ্হতা]] || rowspan=৩| <ref>{{cite web |title=Olympic qualifiers: India women footballers win opener |url=https://www.rediff.com/sports/report/olympic-qualifiers-india-women-footballers-win-opener/20110319.htm |website=www.rediff.com |agency=[[Press Trust of India]] |access-date=29 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126072234/https://www.rediff.com/sports/report/olympic-qualifiers-india-women-footballers-win-opener/20110319.htm |archive-date=26 January 2021 |url-status=live}}</ref> |} ==সন্মান== '''ভাৰত''' * [[SAFF মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ]]: [[২০১০ SAFF মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১০]], [[২০১৪ SAFF মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১৪]], [[২০১৬ SAFF মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১৬]] * [[দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত ফুটবল|দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ]] সোণৰ পদক: [[২০১৬ চনৰ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত ফুটবল – মহিলা প্ৰতিযোগিতা|২০১৬]], [[২০১৯ চনৰ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত ফুটবল – মহিলা প্ৰতিযোগিতা|২০১৯]]<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/football/south-asian-games-bala-devi-grabs-brace-as-india-mauls-maldives-5-0/story-7m7NDGd5e6M94uok746PnK.html|title=দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ: বালা দেৱীয়ে ভাৰতে মালদ্বীপত ব্ৰেচ ধৰিলে ৫–০|access-date=১৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/football/indian-women-s-football-team-trounces-sri-lanka-6-0-in-south-asian-games/story-8M47PS3q1WVHCzxk0QHniL.html|title=দক্ষিণ এছিয়াত ভাৰতীয় মহিলা ফুটবল দলে শ্ৰীলংকাক ৬–০ গ'লত পৰাস্ত কৰে গেমছ|access-date=১৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩}}</ref> '''ইষ্টাৰ্ণ স্প'ৰ্টছ ইউনিয়ন''' * [[ইণ্ডিয়ান মহিলা লীগ]]: [[২০১৬–১৭ ইণ্ডিয়ান মহিলা লীগৰ ছিজন|২০১৬–১৭]] '''মণিপুৰ''' * [[চিনিয়ৰ মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ]]: ২০০৬–০৭,<ref>{{cite web |title=AIFF`S বছৰৰ মহিলা ফুটবলাৰ: এন জি বালা |url=http://kanglaonline.com/2015/01/aiffs-বছৰৰ ফুটবলাৰ-ng-bala-devi/ |website=Kangla Online |last=Yen |first=সমৰজিত |তাৰিখ=২ জানুৱাৰী ২০১৫ |access-date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ |archive-date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922120527/http://kanglaonline.com/2015/01/aiffs-বছৰৰ ফুটবলাৰ-ng-bala-devi/ |url-status=live }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০০৭–০৮,<ref>{{cite web |title=Orissa runenrs-up |url=http://www.orisports.com/NewsDetails.aspx?nId=NTgx |ৱেবছাইট=অৰিস্প'ৰ্টছ |তাৰিখ=১৬ মাৰ্চ ২০০৮ |প্ৰৱেশ-তাৰিখ=১ অক্টোবৰ ২০২২ |আৰ্কাইভ-তাৰিখ=১ অক্টোবৰ ২০২২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001195211/http://www.orisports.com/NewsDetails.aspx?nId=NTgx |url-status=live }}</ref> ২০০৮–০৯,<ref>{{cite web |title=মণিপুৰৰ একচেটিয়া অধিকাৰ অব্যাহত আছে |url=https://sportstar.thehindu.com/magazine/manipurs-monopoly-continues/article29705909.ece |ৱেবছাইট=স্প'ৰ্টষ্টাৰ |তাৰিখ=২৮ মাৰ্চ ২০০৯ |প্ৰৱেশ-তাৰিখ=৩০ আগষ্ট ২০২২ |আৰ্কাইভ-তাৰিখ=৩০ আগষ্ট ২০২২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830051428/https://sportstar.thehindu.com/magazine/manipurs-monopoly-continues/article29705909.ece |url-status=live }}</ref> [[2013–14 জ্যেষ্ঠ মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১৩–১৪]], [[২০১৯–২০ ছিনিয়ৰ মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১৯–২০]], [[২০২৩–২৪ ছিনিয়ৰ মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ|২০২৩–২৪]]<ref>{{cite web |title=ৰাজমাতা জিজাবাই ট্ৰফীৰ বাবে ছিনিয়ৰ মহিলা এনএফচিত ২২ সংখ্যক বাৰৰ বাবে মণিপুৰ চেম্পিয়ন |url=https://www.the-aiff.com/article/মণিপুৰ-চেম্পিয়ন-২২-বাৰৰ বাবে-sr-womens-nfc-for-rajmata-jijabai-trophy |website=AIFF |date=১৫ মে' ২০২৪ }}</ref> * [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া|ৰাষ্ট্ৰীয় খেল]] স্বৰ্ণ পদক: [[২০২২ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল|২০২২]]<ref>{{cite web |title=ৰাষ্ট্ৰীয় খেল ২০২২, ১০ অক্টোবৰ HIGHLIGHTS: মণিপুৰে মহিলা ফুটবলৰ স্বৰ্ণ; পুৰুষৰ ভলীবলত গ্ৰুপ এৰ শীৰ্ষত তামিলনাডু |url=https://sportstar.thehindu.com/national-games/national-games-2022-october-10-live-updates-results-highlights-gujarat/article65991366.ece |website=Sportstar |date=10 অক্টোবৰ 2022 |access-date=২৮ অক্টোবৰ ২০২২ |archive-date=২৮ অক্টোবৰ ২০২২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028062338/https://sportsstar.thehindu.com/ৰাষ্ট্ৰীয়-গেম/ৰাষ্ট্ৰীয়-গেম-২০২২-অক্টোবৰ-১০-লাইভ-আপডেট-ফলাফল-হাইলাইট-গুজৰাট/article65991366.ece |url-status=live }}</ref> '''নিউ ৰেডিয়েণ্ট ডব্লিউ এছ চি''' *[[এফ এ এম মহিলা ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ]]: [[২০১৫ এফ এ এম মহিলা ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ|২০১৫]] '''ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক''' * ইণ্ডিয়ান উইমেনছ লীগৰ শীৰ্ষ স্ক’ৰাৰ: [[২০১৭–১৮ ইণ্ডিয়ান উইমেনছ লীগৰ ছিজন|২০১৭–১৮]],<ref name="the-aiff.com">{{cite web|url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=8910|title=RISING STUDENT CLUB CROWNED CHAMPIONS OF HERO IWL|date=১৪ এপ্ৰিল ২০১৮|access-date=২৮ নৱেম্বৰ ২০২২|archive-date=৬ ফেব্ৰুৱাৰী 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206093409/https://the-aiff.com/news-center-details.htm?id=8910|url-status=live}}</ref> [[2018–19 ইণ্ডিয়ান মহিলা লীগৰ ছিজন|2018–19]] * [[AIFF ৰ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ|AIFF মহিলাৰ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ]] (3): 2014, 2015, 2020–21<ref>{{Cite web|title=বালা দেৱী, মনীষা কল্যাণক বাৰ্ষিক AIFF ৰ বিজয়ী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে বঁটা|url=https://www.the-aiff.com/article/বালা-দেৱী-মনিষা-কল্যাণে-বাৰ্ষিক-aiff-বঁটাৰ-বিজয়ী-নাম|access-date=2021-07-21|website=www.the-aiff.com|archive-date=22 জুলাই 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722014305/https://www.the-aiff.com/article/বালা-দেৱী-মনিষা-কল্যাণে-বাৰ্ষিক-aiff-বঁটা-বিজয়ী-নামকৰণ|url-status=live}}</ref> * এ এফ চি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সপ্তাহৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ (২): ডিচেম্বৰ ২০২০, মে’ ২০২১ * [[এফ এ এম মহিলা ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপ]] শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ: ২০১৫ * এফ এ এম মহিলা ফুটবল চেম্পিয়নশ্বিপৰ শীৰ্ষ স্ক’ৰাৰ: ২০১৫ (২৫টা গ’লৰ সৈতে) * ৰাজমাতা জিজাবাই ট্ৰফী এমভিপি: ২০২৩–২৪<ref>{{cite web|url=https://www.the-aiff.com/article/16-tournaments-11000-players-a-hectic-2023-24-domestic-season-with-class-and-character|title=16 tournaments, 11,000 players: A hectic 2023–24 domestic season with class and character|date=18 June 2024|access-date=18 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618135956/https://www.the-aiff.com/article/16-tournaments-11000-players-a-hectic-2023-24-domestic-season-with-class-and-character|archive-date=18 June 2024|location=New Delhi|website=the-aiff.com|publisher=[[All India Football Federation]]|first1=AIFF|last1=Media Team}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ফুটবলাৰ]] [[শ্ৰেণী:খেলুৱৈ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] cl4n1q19sdbz1o1nay7tgz8eqnjeof0 0 117089 605186 571351 2026-05-07T16:03:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605186 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নিগাৰ আহমেদ | image = | caption = | birth_date = ১৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৪৫ | death_date = ২৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৭ | native_name = نگار احمد | birth_place = পাকিস্তান | birth_name = | occupation = শিক্ষাবিদ, মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী | known_for = Women's Action Forum আৰু Aurat Foundationৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক }} '''নিগাৰ আহমেদ''' ({{Lang-en|Nigar Ahmed}}(১৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৫ – ২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৭)<ref>Aslam, Afia, [https://www.af.org.pk/Nigar_Ahmad/Goodye,%20Great%20Heart%20By%20Afia%20Aslam.pdf "Goodbye, Great Heart: Nigar Ahmed (1945–2017)], ''Newsweek'', March 11–18, 2017, pp. 16–19.</ref> আছিল এগৰাকী পাকিস্তানী মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী যি ৱমেনছ একচন ফ'ৰাম আৰু ঔৰত ফাউণ্ডেশ্যন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Tributes paid to Nigar Ahmad – Business Recorder |url=https://fp.brecorder.com/2017/03/20170331160763/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1338177/women-rights-activist-nigar-ahmed-passes-away-lahore/|title=Women rights activist Nigar Ahmed passes away in Lahore – The Express Tribune|date=24 February 2017|publisher=}}</ref><ref>{{cite news |title=Rich tribute paid to Nigar |url=https://www.thenews.com.pk/print/195876-Rich-tribute-paid-to-Nigar |work=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Remembering the struggle for women’s rights |url=https://tribune.com.pk/story/1184467/remembering-struggle-womens-rights |work=The Express Tribune |date=19 September 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Aurat Foundation needs support for women’s empowerment |url=https://nation.com.pk/11-Jan-2020/aurat-foundation-needs-support-for-women-s-empowerment |work=The Nation |date=11 January 2020 |language=en}}</ref> ৭২ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/02/25/women-rights-activist-nigar-ahmed-passes-away/|title=Women rights activist Nigar Ahmed passes away|publisher=}}</ref><ref>{{cite news |title=We won’t cry over Nigar Ahmed’s death, says Mahnaz Rahman |url=https://tribune.com.pk/story/1366059/wont-cry-nigar-ahmeds-death-says-mahnaz-rahman |work=The Express Tribune |date=26 March 2017 |language=en}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৪৫ চনত লাহোৰত ৰিয়াজুদ্দিন আহমদ আৰু আখতাৰৰ ঘৰত নিগাৰ আহমেদে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ কনভেণ্ট অৱ জিছুছ এণ্ড মেৰীৰ পৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল৷ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় লাহোৰৰ পৰা [[অৰ্থনীতি]]ত তেওঁ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় নাট্য ক্লাৱৰ সদস্য আৰু পিছলৈ বিখ্যাত আলোচনী ৰবিৰ সম্পাদক আছিল। পিছলৈ কমনৱেলথৰ বৃত্তিত [[কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়|কেম্ব্ৰিজৰ]] নিউ হললৈ যায়। ঘূৰি অহাৰ পিছত তেওঁ কোৱাইদ-ই-আজম বিশ্ববিদ্যালয়ত অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপনা কৰে।<ref>{{cite news |title=Nigar Ahmad, 1945 – 2017 |url=https://www.thefridaytimes.com/nigar-ahmad-1945-2017/ |work=The Friday Times |date=10 March 2017 }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == নাৰীবাদ== ১৯৮১ চনত কৰাচীত মহিলা কাৰ্য্য মঞ্চ গঠনৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আহমেদে ১৯৮২ চনত [[ইছলামাবাদ|ইছলামবাদ]] আৰু লাহোৰ অধ্যায় আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news |title=Remembering a Revolutionary |url=https://newslinemagazine.com/remembering-a-revolutionary/ |work=Newsline |date=27 February 2017 |language=en |access-date=8 March 2025 |archivedate=25 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221025213538/https://newslinemagazine.com/remembering-a-revolutionary/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Reporter |first1=The Newspaper's Staff |title=Condolence reference for rights activist Nigar Ahmad |url=https://www.dawn.com/news/1323709 |work=DAWN.COM |date=30 March 2017 |language=en}}</ref> ইছলামবাদত প্ৰায় ষোল্ল বছৰ বাস কৰাৰ সময়ত তেওঁ নাৰী আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকিল।<ref>{{cite news |last1=Durrani |first1=Ammara |title=An Indian who talks about love with Pakistan is seen as a traitor: Kamla Bhasin |url=https://herald.dawn.com/news/1153749/an-indian-who-talks-about-love-with-pakistan-is-seen-as-a-traitor-kamla-bhasin |work=Herald Magazine |date=10 May 2017 |language=en}}</ref>১৯৮৬ চনত জিয়া উল হকৰ [[একনায়কত্ববাদ]]ৰ যুগত প্ৰয়াত শ্বেহলা জিয়াৰ সৈতে ঔৰত ফাউণ্ডেশ্যনৰ সহযোগী প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite news |title=Nigar Ahmed |url=https://www.dawn.com/news/1316967 |work=DAWN.COM |date=26 February 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1316862|title=Nigar Ahmed passes away|first=Xari|last=Jalil|date=25 February 2017|publisher=}}</ref><ref>{{cite news |title=Late Nigar Ahmad remembered for women rights’ struggle |url=https://www.thenews.com.pk/print/191170-Late-Nigar-Ahmad-remembered-for-women-rights-struggle |work=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== আহমেদে শ্বাটত চৰকাৰী কৰ্মচাৰী তাৰিক ছিদ্দিকীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুজন পুত্ৰ বিলাল আৰু আহমদ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.sacw.net/article13122.html|title=Pakistan: Tributes to Nigar Ahmad|last=Web|first=South Asia Citizens|date=2019-06-08|website=South Asia Citizens Web|language=en|access-date=2019-06-08}}</ref> স্বামী আৰু দুয়োজন পুত্ৰই পি এইচ ডি লাভ কৰিছিল৷ ==মৃত্যু== ২০০১ চনত আহমেদ পাৰ্কিনছন ৰোগত আক্ৰান্ত হয়।২০১৭ চনত বুকুৰ সংক্ৰমণত আক্ৰান্ত হৈ লাহোৰৰ চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হয় আৰু তাতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |title=Women rights activist Nigar Ahmed passes away {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/news/2017/02/women-rights-activist-nigar-ahmed/ |work=Samaa TV}}</ref> ==বঁটা== ২০০৫ চনত তেওঁৰ নাম আন পাকিস্তানী মহিলাসকলৰ মাজত [[ন'বেল বঁটা|শান্তিৰ নোবেল বঁটা]]ৰ বাবে মনোনীত হয়।[<ref>{{cite news |title=29 women named for Nobel Peace Prize |url=https://www.dawn.com/news/145725 |work=DAWN.COM |date=30 June 2005 |language=en}}</ref> ২০১০ চনত তেওঁ মহতৰ্মা ফাতিমা জিন্না লাইফ টাইম এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title=A luminous constellation {{!}} Dialogue {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562816-luminous-constellation |work=www.thenews.com.pk |language=en |access-date=2025-03-08 |archivedate=2022-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221025213539/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562816-luminous-constellation |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Zardari pays glowing tributes to services of Nigar Ahmed |url=https://dailytimes.com.pk/26815/zardari-pays-glowing-tributes-to-services-of-nigar-ahmed/ |work=Daily Times |date=25 February 2017}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] r6owilnlhgalgnnlm0fuhr71x1kojjm 0 118080 605206 603444 2026-05-07T22:24:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605206 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = প্ৰকৃতি শ্ৰেষ্ঠ | image = | caption = | native_name= प्रकृति श्रेष्ठ | native_name_lang= ne | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1992|9|10|}} | birth_place = দোলাখা, নেপাল | nationality = নেপালী | occupation = মডেল, অভিনেত্ৰী | years_active =২০১২–বৰ্তমান | website = | hair_color = ক'লা | eye_color = | height = {{height|m=1.60|precision=0}} }} '''প্ৰকৃতি শ্ৰেষ্ঠ''' (प्रकृति श्रेष्ठ; জন্ম ১০ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৯২) এগৰাকী নেপালী চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু মডেল। তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইউ আৰ ষ্টাইল টিভিৰ সংগীত ভিডিঅ’ ''আইডিয়া হানি বানি''-ত মডেল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। তেওঁ নেপালী চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত ''হোষ্টেল'' চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে অভিনেত্ৰী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://nfilmreviews.com/biography/prakriti-shrestha/|title=Prakriti Shrestha biography|publisher=nfilmreviews.com|access-date=2025-03-16|archivedate=2017-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728115109/http://nfilmreviews.com/biography/prakriti-shrestha/|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== প্ৰকৃতি শ্ৰেষ্ঠৰ জন্ম নেপালৰ ডোলাখা জিলা। পিছত তেওঁ সূৰ্যবিনায়ক, ভক্তপুৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁ ভক্তপুৰৰ মডাৰ্ণ কলেজ অৱ মেনেজমেণ্টত অধ্যয়ন কৰিছিল, য’ত তেওঁ "মিছ মডাৰ্ণ" উপাধি লাভ কৰিছিল। ==কৰিয়াৰ== প্ৰকৃতি শ্ৰেষ্ঠই মেগা মডেলৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ প্ৰথম ৰাণাৰ আপ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://wetlandnepal.org/nepal-news/nepal-picks-its-mega-model-in-rashmita-himalayan-times/|title=Nepal picks its Mega model in rashmita, Himalayan times|publisher=wetlandnepal.org|access-date=2025-03-16|archivedate=2014-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140126104819/http://wetlandnepal.org/nepal-news/nepal-picks-its-mega-model-in-rashmita-himalayan-times/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ তাৰ পিছত ''ইভ’ক মেগাজিন'', ''ফেশ্বন ৰানৱে'', ''কালাৰ্ছ মোবাইল'' আদি বিভিন্ন স্থানত মডেল হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ ''কো হোলা ত্যো'' সংগীত ভিডিঅ’যোগে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল, যি জনপ্ৰিয় হৈছিল। তাৰ পিছতে ''আইডিয়া হানি বানি'' ভিডিঅ’ৰ জৰিয়তে তেওঁ নেপালৰ বাহিৰত, বিশেষকৈ ভাৰততো পৰিচিতি লাভ কৰে। তেওঁ প্ৰথম ছবিখন ''হোষ্টেল''-ত অন্মল কে.চি.ৰ বিপৰীতে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ "শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী" বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name="nepaliactress" /> ==চলচ্চিত্ৰ== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! শিৰোনাম ! চৰিত্ৰ ! টোকা |- | ২০১৩ | হোষ্টেল | শ্ৰীষ্টি | মুখ্য চৰিত্ৰ/আত্মপ্ৰকাশ চলচ্চিত্ৰ |- | rowspan=2|২০১৪ | শুভাৰম্ভ | | চুটি চলচ্চিত্ৰ |- | উৎসৱ | | মুখ্য চৰিত্ৰ<ref>{{cite web|url=http://www.nepalifilm.net/2014/09/15/nepali-movie-utsav-2014/|title=Nepali movie Utsav|publisher=nepalifilm.net|date=2014-09-15}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ২০১৫ | জিন্দাগী ৰক্স | ৰবিনা | সহায়ক চৰিত্ৰ |- | ২০১৫ | আৱাস | | সহায়ক চৰিত্ৰ |- | ২০২৩ | বিএ পাছ | | |} ==সংগীত ভিডিঅ’== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! গান শিৰোনাম ! শিল্পী ! টোকা |- |rowspan="2"|২০১২ |কো হোলা ত্যো |সুনিল গিৰি |আত্মপ্ৰকাশ সংগীত ভিডিঅ’ |- |''হানি বানি'' | | |- |rowspan="2" |২০১৩ |''পূৰ্ণিমাৰ জোন'' |টেকেন দাহাল | |- |''মায়া গৰ্ছু'' |সন্তোষ লামা | |- |rowspan="10"|২০১৪ |''ফুল বাৰিকো ফুল'' |সন্তোষ লামা | |- |''এই সংসাৰত'' |আজিশ বিস্তা | |- |''জুনি লাই'' |ডি এ প্ৰ’ |প্ৰকৃতিৰ স্বামীৰ সৈতে |- |''আই লাভ ইউ'' |কমল ছেত্ৰী | |- |''পুনৰ্জন্ম'' |টেকেন দাহাল | |- |''ফিদা'' |জন্ম ৰাই | |- |''সনসনি'' |বিজয় তিমলছিনা | |- |} ==বঁটা== {| class="wikitable" |- ! বছৰ ! বঁটা ! শাখা ! মনোনীত কৰ্ম ! ফলাফল |- | rowspan="1" style="text-align:center; "| ২০১৩ | কামনা ফিল্ম বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী | হোষ্টেল | {{won}}<ref name="nepaliactress">{{cite web|url=http://nepaliactress.com/keki-benisha-amd-prakriti-win-kamana-film-awards/|title=Keki, benisha and Prakriti win kamana film awards|publisher=Nepali actress.com|date=2014-12-02}}</ref> |- |rowspan="2" style="text-align:center; "| ২০১৪ | ৰাষ্ট্ৰীয় বক্স অফিছ বঁটা २०७১ | শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী | হোষ্টেল | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://xnepali.net/movies/rhythm-bagged-bo-film-award-2071-rekha-thapa-and-jiwan-luitel-best-actors/|title=Rhythm bagged BO film award|publisher=Xnepali.net|date=2014-06-14|access-date=2025-03-16|archivedate=2015-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914010436/http://xnepali.net/movies/rhythm-bagged-bo-film-award-2071-rekha-thapa-and-jiwan-luitel-best-actors/|deadurl=yes}}</ref> |- |NEFTA Film Awards |শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী |হোষ্টেল |{{nominated}} <ref>{{cite web|url=http://xnepali.net/movies/nefta-award-to-be-held-in-hong-kong-nomination-announced-nomination-list/|title=NEFTA award to be held in hongkong nomination list announced|publisher=Xnepali.net|access-date=2025-03-16|archivedate=2015-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026182129/http://xnepali.net/movies/nefta-award-to-be-held-in-hong-kong-nomination-announced-nomination-list/|deadurl=yes}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Shrestha, Prakriti}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নেপালী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:নেপালী অভিনেত্ৰী]] jcj3r9nj14lidjcrakg0sq7ut3lu36h 3 121542 605195 505672 2026-05-07T17:59:02Z Avraham 2940 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Skemous]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Dudzcar]]লৈ Avrahamয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Skemous|Skemous]]" to "[[Special:CentralAuth/Dudzcar|Dudzcar]]" 505672 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 01:09, 4 May 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> dyqrxi924nav74mqhnd5g8072ie9gq7 0 128359 605204 604943 2026-05-07T18:31:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605204 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead|archivedate=3 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead|archivedate=22 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead|archivedate=2017-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] 46vv2nuyxvzlju9vqrzzdz8oju0ad3p 0 128649 605197 560883 2026-05-07T18:02:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605197 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian-American development economist (1931–2023)}} {{Infobox academic | name =পদ্ম দেশাই | image = Падма Десаи (23-06-2015) (cropped).png | birth_date = {{birth date|1931|10|12}} | birth_place = চুৰাট, বম্বে প্ৰেচিডেঞ্চি, বৃটিছ ভাৰত | death_date = {{death date and age|2023|04|29|1931|10|12}} | death_place = | spouse = জগদীশ ভাগৱতী | known_for = | discipline = উন্নয়ন অৰ্থনীতি | workplaces = কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৯২–২০২৩) | alma_mater = {{plainlist| * মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয় (বি এ, এম এ) * হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (পি এইচ ডি) }} | citizenship = {{flatlist| * ভাৰত * আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ }} | awards = [[পদ্ম ভূষণ]] (২০০৯) | influences = {{flatlist| * [[Alexander Gerschenkron]] * [[Robert Solow]] }} | children = ১ | caption = ২০১৫ চনত দেশাই }} '''পদ্ম দেশাই ({{lang_en| Padma Desai}})'''; ছোভিয়েট আৰু ভাৰতীয় ঔদ্যোগিক নীতিৰ বৃত্তিৰ বাবে পৰিচিত পদ্ম দেশাই ২০০৯ চনত [[পদ্ম ভূষণ বঁটা]] লাভ কৰে। কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ ট্ৰেঞ্জিচন ইকনমিজৰ সঞ্চালক আছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ব্ৰিটিছ [[ভাৰত]]ৰ বম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ চুৰাটত [[গুজৰাটী]] অনাল ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল দেশাই। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ শান্ত আৰু কালিদাস সাহিত্যৰ অধ্যাপক আছিল আৰু কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name=":0" /> তাইৰ তিনিজন ভাই-ভনী আছিল।<ref name=":0" /> দেশায়ে বি.এ. (অৰ্থনীতি) ১৯৫১ চনত [[মুম্বাই]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা, আৰু ১৯৫৩ চনত একেখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা এম.এ.(অৰ্থনীতি) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ পিছত ১৯৬০ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পি.এইচ.ডি.লাভ কৰে।<ref name=cir>{{cite web |title=Curriculum Vitae of Padma Desai |url=http://www.columbia.edu/~pd5/Padma%20Desai%20CV%20February%202011.pdf |publisher=[[Columbia University]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125072202/http://www.columbia.edu/~pd5/Padma%20Desai%20CV%20February%202011.pdf |archive-date=January 25, 2012 |access-date=December 4, 2025 |archivedate=January 25, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125072202/http://www.columbia.edu/~pd5/Padma%20Desai%20CV%20February%202011.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date=May 6, 2023 |title=Padma Desai, economist, 1931–2023 |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/f7da279a-28e6-455d-9036-69973921c113}}</ref> তেওঁ অৰ্থনীতিবিদ আলেকজেণ্ডাৰ গেৰ্চেনক্ৰন আৰু ৰবাৰ্ট ছ'ল'ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হয়। পি এইচ ডি কৰি থকাৰ সময়তে ড° হাৰ্ভাৰ্ডত তেওঁ আমেৰিকান এছ’চিয়েচন অৱ ইউনিভাৰ্চিটি উইমেনৰ ফেলো আছিল। <ref>{{Cite web |date=May 5, 2023 |title=Padma Desai (1931–2023): Influential academic, a thinker ahead of her times |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/padma-desai-1931-2023-influential-academic-a-thinker-ahead-of-her-times-8592209/ |access-date=May 7, 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== দেশায়ে হাৰ্ভাৰ্ডৰ অৰ্থনীতি বিভাগত (১৯৫৭–১৯৫৯) নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে, তাৰ পিছত ১৯৫৯ চনৰপৰা ১৯৬৮ চনলৈকে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সত অৰ্থনীতিৰ সহযোগী অধ্যাপিকা আছিল। <ref name=cir/> ১৯৬৮ চনত দেশাইৰ ভৱিষ্যত স্বামী তথা অৰ্থনীতিবিদ জগদীশ ভাগৱতীৰ সহযোগত লিখা ভাৰত: প্লেনিং ফৰ ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েলাইজেশ্যন গ্ৰন্থ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক পৰিকল্পনা ব্যৱস্থাৰ এক প্ৰভাৱশালী সমালোচনা আছিল। <ref name=":0" /> এই কামে ভাৰতৰ পৰৱৰ্তী অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণক প্ৰভাবিত কৰিছিল।<ref name=":0" /> সেই সময়ত ভাৰতত প্ৰচলিত লাইচেন্স ৰাজ আৰু কমাণ্ড ইকনমিক নীতিৰ বিৰোধী আছিল এই গ্ৰন্থখন। <ref name=":0"/> দেশাই ১৯৮০ চনত কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। ১৯৯২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তুলনামূলক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ গ্লেডিছ আৰু ৰ’লেণ্ড হেৰিমেনৰ অধ্যাপিকা হয় আৰু তাৰ পিছত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ চেণ্টাৰ ফৰ ট্ৰেঞ্জিচন ইকনমিজৰ সঞ্চালিকা হয় <ref name=cir/><ref>{{cite web |title=Padma Desai |url=http://econ.columbia.edu/padma-desai |publisher=Department of Economics, [[Columbia University]] }}</ref> দেশাইৰ গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল ছোভিয়েট অৰ্থনীতি, বিশেষকৈ কমাণ্ড অৰ্থনীতি আৰু ইয়াৰ সম্পদৰ ভুল আবণ্টনৰ অধ্যয়ন। তেওঁ অৰ্থনীতিবিদ আলেকজেণ্ডাৰ গেৰ্চেনক্ৰন আৰু ৰবাৰ্ট ছ’ল’ৰ অধ্যয়ন সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল, ছোভিয়েট অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ মন্থৰতা পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু প্ৰযুক্তিৰপৰা উৎপাদনশীলতা লাভৰ ক্ষেত্ৰত পুঁজিৰ অৱদানৰ পাৰ্থক্য কৰিছিল। তেওঁৰ গ্ৰন্থ পেৰেষ্ট্ৰইকা ইন প্ৰগ্ৰেছ (১৯৮৯)ত তেওঁ কমাণ্ড ইকনমিত সম্পদৰ ভুল আবণ্টন আৰু তাৰ ফলত হোৱা লোকচান আৰু খণ্ডসমূহৰ মাজত হোৱা লোকচানৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name=":0"/> ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ পতনৰ পিছত তেওঁ ৰাছিয়াৰ অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি [[আমেৰিকা]]ৰ নীতি নিৰ্ধাৰকসকলক প্ৰশিক্ষণ দি ৰাছিয়াৰ অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ওপৰত পৰামৰ্শ দিছিল।<ref name=":0"/> ১৯৯৫ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত ৰাছিয়াৰ বিত্ত মন্ত্ৰ্যালয়ৰ আমেৰিকাৰ কোষাগাৰৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":3" /> দেশাই ২০০১ চনত এছ'চিয়েচন ফৰ কম্পাৰেটিভ ইকনমিক ষ্টাডিজৰ সভাপতি আছিল। <ref name=":3">{{Cite web |title=Padma Desai |url=https://www.americanacademy.de/person/padma-desai/ |access-date=May 6, 2023 |website=American Academy |language=en-US}}</ref> ২০০৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম ভূষণ]] সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে <ref name=":1">{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2009) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=May 10, 2013 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |access-date=December 4, 2025 |archivedate=May 10, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |deadurl=yes }}</ref> দেশায়ে ২০১২ চনত তেওঁৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ "ব্ৰেকিং আউট: এণ ইণ্ডিয়ান উইমেনছ আমেৰিকান জাৰ্নি" প্ৰকাশ কৰে <ref>{{cite news |title=Random truths in common things |url=http://www.thehindubusinessline.com/opinion/books/article3384137.ece |publisher=[[Business Line]] |date=May 4, 2012 }}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== [[File:Jagdish Bhagwati and Padma Desai (Columbia University) (7204981944) (cropped).jpg|thumb|স্বামী জগদীশ ভাগৱতীৰ সৈতে পদ্ম দেশাই,২০১২ চনত]] দেশাইৰ বিবাহ হৈছিল জগদীশ ভাগৱতীৰ সৈতে, যিজনো ভাৰতীয়-আমেৰিকান অৰ্থনীতিবিদ আৰু কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি আৰু আইন বিভাগৰ অধ্যাপক আছিল; দম্পতীহালৰ এগৰাকী ছোৱালী আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁক প্ৰথম লগ পাইছিল।<ref name=":0" /> ১৯৬০ চনত তেওঁলোক দুয়োজনেই দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ অধ্যাপক আছিল।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে পুনৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হ'বলৈ চেষ্টা কৰে যদিও ভাৰতত বিবাহ বিচ্ছেদৰ কঠোৰ আইন থকাৰ বাবে দেশাই ১৯৬৯ চনলৈকে প্ৰথম স্বামীক বিবাহ বিচ্ছেদ কৰিব নোৱাৰিলে, তেতিয়ালৈকে তেওঁ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে (ভাৰতত ধৰ্মান্তৰকৰণ বিবাহ বিচ্ছেদৰ ভিত্তি আছিল)।<ref name=":0" /> ভাগৱতী আৰু দেশাই মেক্সিকোত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name=":0" /> ২০২৩ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত ৯১ বছৰ বয়সত দেশাইৰ মৃত্যু হয়। <ref>{{Cite web |title=In Memoriam: Padma Desai (1931–2023) |url=https://harriman.columbia.edu/in-memoriam-padma-desai-1931-2023/ |access-date=May 1, 2023 |website=The Harriman Institute |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 5, 2023 |title=Padma Desai (1931–2023): Influential academic, a thinker ahead of her times |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/padma-desai-1931-2023-influential-academic-a-thinker-ahead-of-her-times-8592209/ |access-date=May 5, 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * ''ব্ৰেকিং আউট: এণ ইণ্ডিয়ান উইমেনছ আমেৰিকান জাৰ্নি" Viking, 2012. {{ISBN|9780670085781}}. * ''From Financial Crisis to Global Recovery''. HarperCollins, 2012. {{ISBN|9789350295823}}. * ''Conversations on Russia: Reform from Yeltsin to Putin''. Oxford University Press, 2006. {{ISBN|9780195300611}}. * ''Financial Crisis, Contagion, and Containment: From Asia to Argentina''. Princeton University Press, 2003. {{ISBN|9780691113920}}. * ''Work Without Wages: Russia's Non-Payment Crisis'', with Todd Idson. MIT Press, 2001. {{ISBN|9780262041843}}. * ''Going Global: Transition from Plan to Market in the World Economy'', Editor. MIT Press, 1997. {{ISBN|9780262041614}}. * ''The Soviet Economy: Problems and Prospects''. Blackwell, 1990. {{ISBN|9780631171836}} * ''Perestroika in Perspective: The Design and Dilemmas of Soviet Reform''. I B Tauris & Co, 1989. {{ISBN|9781850431411}}. * ''Bokaro Steel Plant: A Study of Soviet Economic Assistance''. North-Holland, 1972. {{ISBN|9780720430653}}. * ''India: Planning for Industrialization'' (with Jagdish Bhagwati). 1968. {{ISBN|9780192153340}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.columbia.edu/~pd5/ Padma Desai homepage] at [[Columbia University]] * {{cite magazine |last=Divakaruni |first=Chitra Banerjee |date=June 23, 2012 |title=The Examined Life |url=http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=hub230612Examined.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029021151/http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=hub230612Examined.asp |archive-date=October 29, 2012 |url-status=dead |magazine=[[Tehelka]] |volume=9 |issue=25 |access-date=December 4, 2025 |archivedate=October 29, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029021151/http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=hub230612Examined.asp |deadurl=yes }} * [http://www.columbia.edu/~pd5/desai.pdf Celebrating Padma Desai] – [[Columbia University]] (PDF) {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:গুজৰাটী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] jsgjz85rtu321lsa3kd9d27fj2zwh8c 0 128941 605141 603054 2026-05-07T13:33:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605141 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দ্ৰাস | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = দ্য গেটৱে টু লাডাখ | settlement_type = চহৰ | image_skyline = Drass and Tololing Range.jpg | image_alt = | image_caption = [[লাডাখ]] ([[ভাৰত]])ৰ [[কাৰ্গিল]] জিলাৰ দ্ৰাসৰ দৃশ্য | pushpin_map = India | pushpin_relief = y | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ভাৰতত লাডাখৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|34.4303077|N|75.7531320|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|Union Territory]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Ladakh, India.svg}} [[লাডাখ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = কাৰ্গিল | subdivision_type3 = [[List of tehsils in India|Tehsil]] | subdivision_name3 = দ্ৰাস<ref>{{Cite web|url=https://kargil.nic.in/revenue-villages/|title=Revenue Villages &#124; District Kargil, Union Territory of Ladakh &#124; India}}</ref> | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = <ref name="Dras Elevation">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=54RgJ6FgMl0C&pg=PA226 |title=Cold Deserts of India |last=Singh Negi |first=Sharad |publisher=Indus Publishing |year=2002 |isbn=8173871272 |page=226 |language=en}}</ref> | elevation_m = 3300 | population_total = 21988 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = Spoken | demographics1_info2 =[[Shina language|Shina]], , [[Urdu language|Urdu]], [[Purgi language|Purgi]], [[Balti language|Balti]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 194102 | registration_plate = LA-01 | website = {{URL|http://kargil.gov.in/}} | footnotes = | official_name = দ্ৰাস | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes }} '''দ্ৰাস''' {{ en| Dras}} স্থানীয়ভাৱে হিমাবছ, হেম্বাবছ বা হুমাছ বুলিও জনা যায়, [[ভাৰত]]ৰ [[কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল]] [[লাডাখ]]ৰ [[কাৰ্গিল]] জিলাৰ এখন চহৰ আৰু পাহাৰীয়া ষ্টেচন। জোজি লা পাছ আৰু কাৰ্গিল চহৰৰ মাজৰ ১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত অৱস্থিত। উচ্চ উচ্চতাৰ ট্ৰেকিং পথ আৰু পৰ্যটনস্থলীৰ বাবে ই পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ আৰু ইয়াক প্ৰায়ে "লাডাখৰ গেটৱে" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.ladakh-kashmir.com/cities-jammu-kashmir/dras-india.html |title=Page on Dras from |publisher=ladakh-kashmir.com |access-date=2012-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207003511/http://www.ladakh-kashmir.com/cities-jammu-kashmir/dras-india.html |archive-date=7 February 2012 |url-status=dead }}</ref> চহৰখনৰ নামটোৰ চৰকাৰী বানান হৈছে "দ্ৰাস"।<ref>{{Cite web |title=About District {{!}} District Kargil, Union Territory of Ladakh {{!}} India |url=https://kargil.nic.in/about-district/ |access-date=2024-11-23 |language=en-US}}</ref> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== পৰম্পৰাগতভাৱে দ্ৰাসক হেম-বাবছ বুলি জনা যায়, যাৰ অৰ্থ হৈছে "বৰফৰ দেশ"; "হেম" শব্দটোৰ অৰ্থ হ'ল বৰফ। শীতকালত দ্ৰাসৰ গড় উষ্ণতা −২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ।<ref>{{cite web |last=Schuh |first=Dieter |title=Drass |website=Tibet-Encyclopaedia |year=2014 |url=http://www.tibet-encyclopaedia.de/drass.html |access-date=2025-12-05 |archivedate=2021-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411020930/http://www.tibet-encyclopaedia.de/drass.html |deadurl=yes }}</ref> ==ভূগোল== [[File:Drasvalley.JPG|thumb|left| দ্ৰাস উপত্যকা]] দ্ৰাসক প্ৰায়ে "লাডাখৰ গেটৱে" বুলি কোৱা হয়। ই ১০,৮০০ ফুট (৩,৩০০ মিটাৰ) উচ্চতাত থিয় হৈ আছে।<ref name="Dras Elevation">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=54RgJ6FgMl0C&pg=PA226 |title=Cold Deserts of India |last=Singh Negi |first=Sharad |publisher=Indus Publishing |year=2002 |isbn=8173871272 |page=226 |language=en}}</ref> একে নামৰ উপত্যকাৰ মাজভাগত দ্ৰাস অৱস্থিত। শ্ৰীনগৰৰ পৰা দ্ৰাস ১৪০ কিলোমিটাৰ আৰু সোণামাৰ্গৰ পৰা ৬৩ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত। শ্ৰীনগৰৰ পৰা [[লেহ]]লৈ যোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত দ্ৰাসৰ পৰা ৫৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত কাৰ্গিল চহৰ। ==ইতিহাস== [[File:Kargil War Memorial, Operation Vijay.jpg|thumb|right|]] ৰাজকীয় ৰাজ্য জম্মু-কাশ্মীৰত (১৮৪৬–১৯৪৭) দ্ৰাস লাডাখ ৱাজাৰতৰ কাৰ্গিল তহচিলৰ অংশ আছিল।{{sfn|Karim, Kashmir The Troubled Frontiers|2013|pp=30–31}} ১৯৪৭-৪৮ চনত পাকিস্তানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত পাকিস্তানৰ লগত যোগ দিয়া শক্তিশালী গিলগিট স্কাউটসকলে ১৯৪৮ চনৰ ১০ মে’ত কাৰ্গিল অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেতিয়ালৈকে কাশ্মীৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা ভাৰতীয় সেনাই শক্তিবৰ্ধক বাহিনী পঠিয়াইছিল। কিন্তু তেওঁলোকে সময়মতে দ্ৰাসৰ ওচৰ পাব নোৱাৰিলে আৰু ১৯৪৮ চনৰ ৬ জুনত দ্ৰাস গিলগিটিছৰ হাতত পৰে। কাৰ্গিল আৰু স্কাৰডুও চুটি ক্ৰমত পৰে।{{sfn|Cheema, Crimson Chinar|2015|pp=48,&nbsp;102–103}} ১৯৪৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ভাৰতীয় সেনাই টেংকৰ সহায়ত অপাৰেচন বাইছন আৰম্ভ কৰি দ্ৰাস আৰু কাৰ্গিল পুনৰ দখল কৰে। কিন্তু স্কাৰডু পাকিস্তানৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।{{sfn|Cheema, Crimson Chinar|2015|pp=111–112}} ১৯৪৯ চনৰ যুদ্ধবিৰতি ৰেখাডাল দ্ৰাসৰ পৰা ১২ কিলোমিটাৰ উত্তৰে ৫৩৫৩ নং পইণ্টৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |title=Pakistan still occupies key Dras point |newspaper=The Hindu Business Line |date=11 August 2000 |url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/08/11/stories/14115502.htm |access-date=29 September 2017}}</ref> ১৯৭২ চনৰ ছিমলা চুক্তিত যুদ্ধবিৰতি ৰেখাৰ নাম সলনি কৰি নিয়ন্ত্ৰণ ৰেখা ৰখা হয়, য’ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানে নিজৰ উল্লেখিত স্থিতিৰ প্ৰতি কোনো ক্ষতি নকৰাকৈ এই ৰেখাক সন্মান কৰিবলৈ সন্মত হয়। কিন্তু ১৯৯৯ চনৰ প্ৰথম মাহকেইটাত মুজাহিদীনৰ বেশ পিন্ধি পাকিস্তানী সৈন্যই অঞ্চলটোত অনুপ্ৰৱেশ কৰি দ্ৰাস আৰু ঘাইপথৰ ওপৰেৰে চাই থকা শৃংগসমূহ বিশেষকৈ দ্ৰাসৰ পৰা ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা টোলোলিং আৰু দ্ৰাসৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা টাইগাৰ হিল নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। তেওঁলোকে দ্ৰাস আৰু ঘাইপথত আৰ্টিলাৰী গুলীচালনা কৰি কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সূচনা কৰে। ১৯৯৯ চনৰ জুলাই মাহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় সেনাই টোললিং আৰু টাইগাৰ হিল শৃংগ মুকলি কৰি দিয়ে। == জলবায়ু == দ্ৰাস হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ ঠাণ্ডা ঠাই। ইয়াৰ উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত এক প্ৰকাৰৰ ভূ-মধ্য সাগৰীয় মহাদেশীয় জলবায়ু (কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন: Dsb) বিৰাজ কৰে। ইয়াত শীতকাল অতিপাত ঠাণ্ডা, য’ত গড় নিম্নতম উষ্ণতা প্ৰায় −২০° চেলচিয়াছ (−৪° ফাৰেনহাইট) আৰু শীতৰ চৰম পৰ্যায়ত এই উষ্ণতা −২৩° চেলচিয়াছ পৰ্যন্ত হয়। অক্টোবৰৰ মাজভাগৰ পৰা মে’ মাহৰ মাজভাগলৈকে ইয়াত শীতকাল থাকে। আনহাতে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে জহকাল থাকে। জহকালত গড় উষ্ণতা ২৩° চেলচিয়াছৰ (৭৪° ফাৰেনহাইট) ওচৰা-উচৰি হয় আৰু বৰষুণ অতি কম পৰিমাণে হয়। বছৰেকীয়া অধঃক্ষেপণ প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ডিচেম্বৰৰ পৰা মে’ মাহৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীভূত হয়, যি সময়ত দ্ৰাসত প্ৰায় ৫৫০ মিলিমিটাৰ পানীৰ সমতুল্য তুষাৰপাত হয়। দ্ৰাসক পৃথিৱীৰ দ্বিতীয়টো আটাইতকৈ শীতল জনবসতিপূৰ্ণ স্থান বুলি বিভিন্ন ঠাইত ফলক বা চাইনবৰ্ড দেখা পোৱা যায় যদিও এই দাবীটো নিশ্চিত কৰিবলৈ কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য বতৰ বিজ্ঞানৰ তথ্য নাই। {{climate chart |দ্ৰাস |- 23|-8|96.5 |- 22|-6|99.6 |- 15|-1|137.1 |- 6|5|104.1 |1|14|60.9 |6|21|22.3 |9|24|15.2 |10|24|16.2 |5|20|17.7 |- 1|13|20.3 |- 10|4|32.5 |- 19|-3|53.3 |source=[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=24534&refer=&units=metric Weatherbase] |float=right |clear=none }}{{Weather box |location = দ্ৰাস |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 5 |Feb record high C = 6 |Mar record high C = 10 |Apr record high C = 18 |May record high C = 25 |Jun record high C = 30 |Jul record high C = 33 |Aug record high C = 31 |Sep record high C = 29 |Oct record high C = 25 |Nov record high C = 15 |Dec record high C = 9 |Jan high C = -8.8 |Feb high C = -6.5 |Mar high C = -1.3 |Apr high C = 5.5 |May high C = 14.4 |Jun high C = 21.6 |Jul high C = 24.0 |Aug high C = 24.3 |Sep high C = 20.4 |Oct high C = 13.6 |Nov high C = 4.0 |Dec high C = -3.5 |year high C = |Jan mean C = -16.4 |Feb mean C = -14.5 |Mar mean C = -8.4 |Apr mean C = -0.7 |May mean C = 7.8 |Jun mean C = 13.8 |Jul mean C = 17.0 |Aug mean C = 17.2 |Sep mean C = 12.8 |Oct mean C = 6.1 |Nov mean C = -3.3 |Dec mean C = -10.2 |year mean C = |Jan low C = -23.9 |Feb low C = -22.4 |Mar low C = -15.5 |Apr low C = -6.9 |May low C = 1.1 |Jun low C = 6.0 |Jul low C = 9.9 |Aug low C = 10.0 |Sep low C = 5.2 |Oct low C = -1.4 |Nov low C = -10.5 |Dec low C = -16.8 |year low C = |Jan record low C = -42 |Feb record low C = -43 |Mar record low C = -33 |Apr record low C = -25 |Jun record low C = -8 |Jul record low C = -5 |Aug record low C = -5 |Sep record low C = -5 |Oct record low C = -20 |Nov record low C = -29 |Dec record low C = -45 |year record low C = -48 |Jan precipitation mm = 33.1 |Feb precipitation mm = 56.1 |Mar precipitation mm = 44.6 |Apr precipitation mm = 36.6 |May precipitation mm = 30.3 |Jun precipitation mm = 6.7 |Jul precipitation mm = 18.3 |Aug precipitation mm = 59.0 |Sep precipitation mm = 7.4 |Oct precipitation mm = 17.6 |Nov precipitation mm = 54.7 |Dec precipitation mm = 40.9 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 2.5 mm |Jan precipitation days = 2.4 |Feb precipitation days = 3.0 |Mar precipitation days = 3.4 |Apr precipitation days = 2.2 |May precipitation days = 3.0 |Jun precipitation days = 0.7 |Jul precipitation days = 1.0 |Aug precipitation days = 0.9 |Sep precipitation days = 0.8 |Oct precipitation days = 0.7 |Nov precipitation days = 2.7 |Dec precipitation days = 2.4 |year precipitation days = 23.2 |source 1 =[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=24534&cityname=Dras-Jammu-&-Kashmir-India&units=metric] |source 2 = Precipitation <ref>{{cite web |title=Climate of Jammu & Kashmir |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Climate%20of%20Jammu%20&%20Kashmir.pdf |publisher=India Meteorological Department |access-date=18 February 2021 |location=Dras is on page 126, the low temperature page 124}}</ref> |date=May 2015}} == জনগাঁথনি == === জনগোষ্ঠী === এতিয়াৰ প্ৰধান জনগোষ্ঠীসমূহ হ'ল শ্বিনা লোকসকল (Shina people), যিসকলে ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ চিনা ভাষাত কথা কয়; আৰু পুৰিগপা (Purigpa) লোকসকল, যাৰ ভাষা বাল্টি ভাষাৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা তিব্বতী ভাষা গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চিনা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৬৫-৭০% আৰু তেওঁলোকেই সংখ্যাগুৰু, আনহাতে পুৰিগী/বাল্টি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল ৩০-৩৫% জনসংখ্যাৰে এক উল্লেখনীয় সংখ্যালঘু গোট। স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ৬৪% পুৰুষ আৰু ৩৬% মহিলা। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি দ্ৰাসৰ মুঠ জনসংখ্যা ২১,৯৮৮ জন। ইয়াৰে ১৪,৭৩১ জন পুৰুষ আৰু ৭,২৫৭ গৰাকী মহিলা। এই ব্লকত ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা ২,৭৬৭ জন, যাৰ ভিতৰত ১,৪১৭ জন ল’ৰা আৰু ১,৩৫০ গৰাকী ছোৱালী।<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=01&district_code=08 |title=Page 4. Rambirpur (Drass) |publisher=Censusindia.gov.in |access-date=2012-06-15}}</ref> === ধৰ্ম === এতিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯৯% ই মুছলমান। চিনা লোকসকলৰ সৰহভাগেই ছুন্নী পন্থী (মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৬৫-৭৫%), আনহাতে পুৰিগী/বাল্টি লোকসকল মূলতঃ ছিয়া পন্থী (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৫-৩৫%)।<ref name=":1" /> কাশ্মীৰীসকল অতি কম সংখ্যক সংখ্যালঘু আৰু তেওঁলোকো ছুন্নী মুছলমান। কাশ্মীৰী ব্যৱসায়ীসকলৰ প্ৰভাৱত এই অঞ্চলত সৰ্বপ্ৰথম ইছলাম ধৰ্মৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name=":2">{{Cite book |last=Aabedi |first=Zain-ul-aabedin |url=https://books.google.com/books?id=SUlVPgAACAAJ&q=Emergence+of+islam+in+ladakh |title=Emergence of Islam in Ladakh |date=2009 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |isbn=978-81-269-1047-2 |pages=35 |language=en}}</ref> লাডাখৰ ভিতৰত দ্ৰাস এনে এক একমাত্ৰ অঞ্চল (বৰ্তমান জিলা), য'ত ছুন্নী মুছলমানসকল সংখ্যাগুৰু। ==সংস্কৃতি== দ্ৰাসৰ বহু বাসিন্দাই যৱৰ দৰে প্ৰাথমিক শস্যৰ খেতি কৰে। স্থানীয় লোকসকলে গৰু আৰু পনিৰ দৰে পশুধনও পালন কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|last=Keatinge|first=Hilary|date=1993|title=The Road to Leh|url=https://archive.aramcoworld.com/issue/199304/the.road.to.leh.htm|url-status=live|access-date=2022-01-08|website=[[Aramco World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160212023318/http://archive.aramcoworld.com:80/issue/199304/the.road.to.leh.htm |archive-date=12 February 2016 }}</ref> মানুহৰ খাদ্যত থকা সাধাৰণ খাদ্যসমূহৰ ভিতৰত আলু, যৱ, মেৰ পোৱালি, মাটন আৰু চাহৰ দৰে পানীয় আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":0" /> পল' খেল দ্ৰাসত অতি জনপ্ৰিয় খেল।<ref name=":2"/> == পৰ্যটন == ১৯৯৯ চনৰ কাৰ্গিল যুদ্ধৰ পিছৰে পৰা দ্ৰাসক এক পৰ্যটন স্থলী হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছে, কিয়নো সেই সময়ত বহু দৰ্শকে যুদ্ধক্ষেত্ৰ চাবলৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=Counterinsurgency, Democracy, and the Politics of Identity in India: From Warfare to Welfare? |first=Mona |last=Bhan |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-13450-983-6 |pages=1, 178–179 |url=https://books.google.com/books?id=wZTDAAAAQBAJ&pg=PA1}}</ref> গুৰেজ উপত্যকাক কাৰ্গিলৰ দ্ৰাস ছেক্টৰৰ মুস্কোহ উপত্যকাৰ সৈতে সংযোগ কৰা ১৩০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পথটো এতিয়া পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছে। এই পথটো কাওবাল গলিৰ (৪,১৬৬.৯ মিটাৰ) মাজেৰে গৈছে, যিটো গুৰেজৰ সৰ্বোচ্চ গিৰিপথ। ইয়াৰ জৰিয়তে দৰ্শকে কাৰ্গিল যুদ্ধৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ এক আভাস পাব পাৰে। এসময়ত যুদ্ধক্ষেত্ৰ হিচাপে পৰিচিত এই অঞ্চলসমূহৰ কাৰ্গিল সংঘাতত বিশেষ গুৰুত্ব আছে।<ref name=kabt1>{{cite web | url = https://www.ekashmirtourism.com/kargil-wars-kaobal-gali-mushkoh-valley-now-open-for-tourists/ | title = Kargil Wars Kaobal Gali, Mushkoh Valley Now Open For Tourists | publisher = eKashmirTourism.com | access-date = 20 April 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> দ্ৰাসৰ পৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মাৰক অৱস্থিত। দ্ৰাস চহৰখন ১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ (শ্ৰীনগৰ-দ্ৰাস-কাৰ্গিল-লে) ওপৰত অৱস্থিত। ২০২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰত চৰকাৰে এই অঞ্চলত উচ্চ গতিসম্পন্ন ৰাজহুৱা ৪জি/৫জি ম'বাইল আৰু ইণ্টাৰনেট সংযোগ উপলব্ধ কৰিছে।<ref name=contt1>[https://navbharattimes.indiatimes.com/india/troops-in-ladakh-get-4g-5g-connectivity-at-high-altitude-posts-even-up-to-siachen-glacier/articleshow/120434416.cms लद्दाख में सैनिकों को ऊंचाई वाली चौकियों पर मिली 4जी/5जी कनेक्टिविटी, सियाचिन ग्लेशियर तक सिग्नल], navbharattimes, 19 Apr 2025.</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:লাডাখ]] reb8xlu58kiv8qui0271w6xiwbg1hof 0 129394 605252 603056 2026-05-08T06:04:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605252 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান | alternate_name = | image = Black earthenware. Pré-Indus civilization. Kashmir.JPG | alt = | caption = বুৰ্জাহোমৰ পৰা খনন কৰা এটা পাত্ৰ | map_type = India Jammu and Kashmir#India | map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]]ৰ শ্ৰীনগৰত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ স্থান | map_alt = | map_size = | coordinates = {{coord|34.169883|N|74.866841|E|display=inline,title}} | location = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু-কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | region = | type = প্ৰাক-ঐতিহাসিক বসতি | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = | material = | built = | abandoned = | epochs = নৱপ্ৰস্তৰ যুগ, মেগালিথিক আৰু আৰম্ভণিৰ ঐতিহাসিক যুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৩৯ আৰু ১৯৬০ চনৰ পৰা ১৯৭১ চনলৈকে | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = }} '''বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান''' {{en| Burzahom archaeological site}} [[ভাৰত]]ৰ [[জম্মু-কাশ্মীৰ]]ৰ কাশ্মীৰ উপত্যকাৰ শ্ৰীনগৰ জিলাত অৱস্থিত। ইয়াত [[ঘেঁহু]]ৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite web|last=Jameel|first=Yusuf|date=2017-04-09|title=Kashmir Valley monuments cry for care|url=https://www.asianage.com/india/all-india/090417/kashmir-valley-monuments-cry-for-care.html|access-date=2021-02-14|website=The Asian Age}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ ভিতৰত সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্যৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite web|last=Dutta|first=Sweta|date=June 25, 2017|title=ASI report says even Neolithic Kashmir had textile industry|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/kashmir-burzahom-srinagar-archaeological-survey-of-india-indus-valley-civilisation-984594-2017-06-25|url-status=live|access-date=2021-02-14|website=India Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030162507/https://www.indiatoday.in/mail-today/story/kashmir-burzahom-srinagar-archaeological-survey-of-india-indus-valley-civilisation-984594-2017-06-25 |archive-date=30 October 2020 }}</ref> প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় যুগে নৱপ্ৰস্তৰ যুগক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে; তৃতীয় যুগ মেগালিথিক যুগ (বৃহৎ শিলৰ মেনহিৰ আৰু চকা ঘূৰাই নিৰ্মিত ৰঙা মৃৎশিল্প); আৰু চতুৰ্থ যুগটো আৰম্ভণিৰ ঐতিহাসিক যুগৰ (উত্তৰ মেগালিথিক যুগৰ) সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় কাশ্মীৰৰ প্ৰাগঐতিহাসিক মানৱ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা স্তৰীয় সাংস্কৃতিক আৱৰ্জনাত লিপিবদ্ধ কৰা এই তথ্যসমূহ বিশদ অনুসন্ধানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে যিয়ে প্ৰাচীন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীকে ধৰি ঠাইখনৰ ভৌতিক প্ৰমাণৰ সকলো দিশ সামৰি লৈছে। বুৰ্জাহোম স্থানত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ লোকসকলৰ মাটিৰ তলৰ আৰু মাটিৰ ওপৰৰ বাসস্থানৰ পৰা মেগালিথিক যুগৰ লোকসকলৰ বোকা ইটাৰ বাসস্থানলৈ পৰিৱৰ্তন হোৱা দেখা যায়। এই স্থানত হাড় আৰু শিলৰ সঁজুলি আৰু সঁজুলিৰ বৃহৎ ভঁৰাল পোৱা গৈছে, যাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ইয়াৰ লোকসকলে চিকাৰ আৰু কৃষি কামত নিয়োজিত আছিল। উন্মোচিত প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহে (শিল্প, স্থাপত্য, ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ) ইংগিত দিয়ে যে বুৰ্জাহোমৰ প্ৰাগঐতিহাসিক লোকসকলে মধ্য এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়াৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিছিল আৰু গংগা সমভূমি আৰু উপদ্বীপ ভাৰতৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছিল। স্থানীয় আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ মৃৎশিল্প আৰু অন্যান্য শিল্পকৰ্মৰ ওপৰত কিছুমান খোদিত শিল্প, স্থাপত্য, ৰীতি-নীতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু ভাষাৰ দ্বাৰা প্ৰদৰ্শিত হয়। ==অৱস্থান== বুৰ্জাহোম স্থান শ্ৰীনগৰ জিলাৰ একে নামৰ গাঁওখনৰ প্ৰাগঐতিহাসিক বসতি। শ্ৰীনগৰৰ পৰা ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) উত্তৰ-পশ্চিমে নাচিম-শালিমাৰ পথত অৱস্থিত। এই স্থান সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১,৮০০ মিটাৰ (৫,৯০০ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name="Jammu">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_exca_imp_jammukashmir.asp|title=Excavations – Important – Jammu & Kashmir Patna |publisher=Archaeological Survey of India|access-date=30 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402160644/http://asi.nic.in/asi_exca_imp_jammukashmir.asp|archive-date=2 April 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Brit">{{Cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/86018/Burzahom|title=Burzahom Archaeological site, India:Neolithic Period finds|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> ই [[ভাৰত]]ৰ আটাইতকৈ উত্তৰ দিশত আৱিষ্কৃত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ স্থান। এই স্থানটো এটা প্ৰাচীন প্লেইষ্টোচিন হ্ৰদৰ দলিচাত অৱস্থিত।{{Sfn|Kaw|2004|p=43}} ==ইতিহাস== বুৰ্জাহোম স্থানত প্ৰথম পৰীক্ষামূলক খন্দা কাম আছিল ১৯৩৬ চনত সীমিত অনুশীলন, যিটো হেলমুট ডি টেৰা আৰু ড° থমছন পেটাৰছনৰ নেতৃত্বত ইয়েল-কেম্ব্ৰিজ অভিযানে কৰিছিল। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ সীমান্ত চক্ৰই ১৯৬০ চনৰ পৰা ১৯৭১ চনৰ ভিতৰত এই স্থানৰ বিশদ অনুসন্ধান কৰিছিল; যিটো টি.এন. খাজাঞ্চি আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref name=Jammu/><ref name="Pande">{{Cite web|last=Pande|first= B. M. |url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10125/19137/AP-v14n1-134-138.pdf?sequence=1.|title=Neolithic Hunting Scene on a Stone Slab from Burzahom, Kashmir|format=pdf|date=13 October 1969|publisher= University of Hawaii}}</ref> এই স্থানত বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন, য’ত সুকীয়া তৰপত সাংস্কৃতিক আৱৰ্জনাৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, কাশ্মীৰৰ এই ধৰণৰ প্ৰথম। ১৯৪৪ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ সঞ্চালক প্ৰধান মৰ্টিমাৰ হুইলাৰে অন্য স্থানত ভূতাত্ত্বিক আৰ্হিৰ আধাৰত প্ৰথম স্তৰযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন কৰিছিল। একেধৰণৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত বুৰ্জাহোম স্থানটোক উত্তৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ স্বকীয় স্থাপত্য বৈশিষ্ট্য আৰু হাড় আৰু শিলৰ সঁজুলিৰ প্ৰাচুৰ্য্যৰ লগতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ইংগিত দিয়া সঁজুলিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি।{{Sfn|Kaw|2004|p=12}} এই অঞ্চলৰ আন এটা সম্পৰ্কীয় স্থান গুফক্ৰাল, ট্ৰাল চহৰৰ ওচৰত।<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/blogs/SilkStalkings/extending-kashmiriyat-to-embrace-burzahom/|title=Extending Kashmiriyat to Embrace Burzahom}}</ref> মহকুমা মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ট্ৰালৰ হাৰ্ডৱেৰ অঞ্চলৰ বান্দৰ গাঁৱত গুফক্ৰাল অৱস্থিত। প্ৰাচীন কালত মানুহে বাস কৰা কাৰেৱা (উচ্চ মালভূমি ভূমি)ৰ বৃহৎ অংশত দুটা নাল (জলধাৰা)ৰ মাজত গাঁওখন অৱস্থিত। হৰিপ্ৰিয়া আৰু অনন্তপুৰো একেটা অঞ্চলতে ইয়াৰ গাতে লাগি আছে। বাফাৰ জ'নকে ধৰি বুৰ্জাহোম স্থানৰ পৰিচালনা আৰু সুৰক্ষা ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ৰাজ্যিক পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অধীনস্থ, প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন আৰু স্থানৰ অৱশিষ্ট আইন ১৯৫৮ (২০১০ চনত সংশোধিত) অনুসৰি।<ref name="Site">{{Cite web |title=The Neolithic Settlement of Burzahom |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5917/ |publisher=UNESCO Organization}}</ref> ২০১৪ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলত এই স্থান [[ইউনেস্কো]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল আৰু অনুমোদন বাকী আছে।<ref name=Site /> == আৱিষ্কাৰ == [[File:Horned figure on pottery. Pré-Indus civilization. Kashmir.jpg|right|thumb|বুৰ্জাহোমৰ খননত আৱিষ্কৃত এটা পাত্ৰ, য’ত দীঘল শিং আৰু ওলমি থকা কাণৰ এটা বনৰীয়া ছাগলীৰ ছবি আছে।<ref name=Site/>{{Sfn|Kaw|2004|p=42}}]] বুৰ্জাহোমৰ খনন কাৰ্য উলম্ব ( গভীৰতা অনুসৰি) আৰু আনুভুমিক—উভয় দিশতে কৰা হৈছিল। ১৯৬০ চনৰ পৰা ১৯৭১ চনলৈকে ১১ বছৰ ধৰি চলা এই অনুসন্ধানত একেৰাহে চাৰিটা বসতি কালৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।{{Sfn|Sopory|2004|p=78}} সেইবোৰ হ'ল: নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায় (প্ৰথম পৰ্যায়ক মৃৎশিল্পবিহীন আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ক মৃৎশিল্পযুক্ত কাল বোলা হয়); তৃতীয় পৰ্যায়ত মেগালিথিক সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়, য’ত পাহাৰৰ পৰা শিল বগৰাই আনি স্থাপন কৰা বিশাল 'মেনহিৰ' (Menhirs) দেখা যায়; আৰু চতুৰ্থ পৰ্যায়টো আদি-ঐতিহাসিক যুগৰ সৈতে জড়িত।<ref name=Site/>{{Sfn|Kaw|2004|p=14}} বুৰ্জাহোমত পোৱা নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহৰ কংকালৰ অৱশেষসমূহ [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা|সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা]]ৰ হৰপ্পাত পোৱা কংকালৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা। বুৰ্জাহোমৰ মৃৎশিল্প উদ্যোগ মূলতঃ চিকাৰভিত্তিক সংস্কৃতিৰ আছিল আৰু ই চীনৰ নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মৃৎশিল্পতকৈ পৃথক।{{Sfn|Sopory|2004|p=81}} ইয়াৰ লোকসকলৰ অৰ্থনীতি চিকাৰ আৰু সংগ্ৰহৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল, যদিও কৃষি কাৰ্যৰো আদিম আভাস পোৱা গৈছে।{{Sfn|Kaw|2004|p=39}} ইয়াত পোৱা ক’লা ৰঙৰ মৃৎশিল্পৰ আকৃতি আৰু অলংকৰণৰ বৰ্তমানৰ পাকিস্তানৰ সোৱাট উপত্যকাত পোৱা পাত্ৰসমূহৰ সৈতে মিল আছে।{{Sfn|Kaw|2004|p=40}} === প্ৰথম পৰ্যায় === এই কালছোৱাৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৱিষ্কাৰ হ'ল মানুহৰ বসতি হিচাপে ব্যৱহৃত 'গাঁত'সমূহ। এইবোৰ গোলাকাৰ বা ডিম্বাকৃতিৰ আছিল। কিছুমান দ গাঁতত তললৈ নামিবৰ বাবে জখলা বা চিৰিৰ ব্যৱস্থা আছিল। এই গাঁতবোৰৰ ভিতৰত ছাই আৰু কয়লাৰ তৰপ পোৱা গৈছে, যিয়ে মানুহৰ উপস্থিতি প্ৰমাণ কৰে। গাঁতবোৰৰ কাষত পোৱা খুটাৰ বিন্ধাবোৰে বুজাই যে ইয়াৰ ওপৰত বাৰ্চ গছৰ পাতেৰে নিৰ্মিত চালি আছিল। ইয়াৰ উপৰিও জন্তুৰ হাড় আৰু হাড়েৰে নিৰ্মিত সা-সঁজুলি (বেজী, হাৰপুন আদি) পোৱা গৈছে।<ref name=Jammu/><ref name=Site /> কাৰ্বন ডেটিং অনুসৰি এই স্থানত মানুহৰ বসতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২,৩৫৭ বছৰৰ আগৰ পৰাই আছিল।{{Sfn|Kaw|2004|pp=43&ndash;44}} === দ্বিতীয় পৰ্যায় === দ্বিতীয় পৰ্যায়ত দেখা যায় যে মানুহে গাঁতৰ পৰা ওলাই আহি সমতল ভূমিত ঘৰ সাজি থাকিবলৈ লৈছিল। পুৰণি গাঁতবোৰ মাটিৰে পূৰ কৰি তাৰ ওপৰত কংক্ৰিটৰ দৰে মজিয়া তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। এই কালছোৱাতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ সমাধি প্ৰথাৰ পৰিচয় পোৱা যায়। মানুহৰ লগতে কুকুৰ আৰু হৰিণৰ কংকাল সমাধিৰ গাঁতত পোৱা গৈছে। কিছুমান মানুহৰ লাওখোলাত 'ট্ৰেপেনিং' বা বিন্ধা কৰাৰ চিন পোৱা গৈছে।<ref name=Jammu/><ref name=Site/> মৃৎশিল্পৰ ফালৰ পৰা এই কালছোৱা অধিক উন্নত আছিল। পালিশ কৰা ক’লা ৰঙৰ পাত্ৰৰ লগতে কাৰ্নেলিয়ান আৰু এগেট পাথৰৰ ৯৫০টা মণিৰে ভৰা ৰঙা ৰঙৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছে।<ref name=Jammu/><ref name=Site/> ইয়াৰ আন এটা বিশেষ আৱিষ্কাৰ হ’ল শিলৰ ফলকত খোদিত চিকাৰৰ দৃশ্য। এখন ফলকত এজন চিকাৰীয়ে হৰিণক যাঠিৰে খুঁচি থকা আৰু আন এজন চিকাৰীয়ে ধনু-কাঁড় মৰাৰ দৃশ্যৰ লগতে সূৰ্য্য আৰু এক সুপাৰনোভা পৰ্যবেক্ষণৰ ছবি খোদিত কৰা আছে।<ref>{{citation|title=Oldest sky-chart with Supernova record|url=https://tifr.res.in|first1=Hrishikesh|last1=Joglekar|first2=MN|last2=Vahia|first3=Aniket|last3=Sule}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === তৃতীয় পৰ্যায় === এইটো মেগালিথিক যুগৰ সৈতে জড়িত। এই পৰ্যায়ত মানুহে পাহাৰৰ পৰা বিশাল শিলসমূহ আনি 'মেনহিৰ' হিচাপে স্থাপন কৰিছিল। এই কালছোৱাত হাড় আৰু শিলৰ সঁজুলিৰ লগতে তামৰ বস্তুও ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। কেইটামান তামৰ কাঁড়ৰ মৰ্শই সেই সময়ৰ মানুহে ধাতুৰ জ্ঞান লাভ কৰাৰ ইংগিত দিয়ে।{{Sfn|Sopory|2004|p=79}}{{Sfn|Kaw|2004|p=14}} === চতুৰ্থ পৰ্যায় === এইটো বুৰ্জাহোমৰ বসতিৰ অন্তিম পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টীয় ৩য়-৪ৰ্থ শতিকা), যিটো আদি-ঐতিহাসিক যুগৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এই সময়ত ঘৰবোৰ কেঁচা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু মৃৎশিল্পসমূহ চকাৰ সহায়ত তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। খননত কিছুমান লোৰ সামগ্ৰীও পোৱা গৈছে।<ref name=Jammu/> == সংৰক্ষণ == এই স্থানটো খনন কৰা অৱস্থাতে ৰক্ষণাবেক্ষণ দি থকা হৈছে, যিয়ে নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইয়াত আৱিষ্কৃত গাত বা গাঁতসমূহ (pits) আৰু ইয়াৰ বিন্যাস সুন্দৰকৈ সুৰক্ষিত আৰু সংৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে।<ref name=Site/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] he535gcsl73qnsufgp720hnb5hkwikh 0 131286 605246 599208 2026-05-08T05:51:57Z Robertogamerxxx 49769 605246 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হেভেন পেৰালেজো | image = Peralejo in 2023.jpg | caption = পেৰালেজো, ২০২৩ চনত | birth_name = হেভেন লিয়ান সালভাদোৰ পেৰালেজো | birth_date = {{Birth date and age|1999|11|25}} | birth_place = মাকাটি, মেট্ৰো মেনিলা, [[ফিলিপাইনছ]] | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|মডেল}} | relations = | years_active = ২০০৯–বৰ্তমান | agent = {{plainlist| * ষ্টাৰ মেজিক (২০১৭–২০২৩) * ভিভা আৰ্টিষ্ট এজেঞ্চি (২০২৩–বৰ্তমান) }} | education = বিদেশী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত চাউথভিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় | height = {{height|ft=5|in=3|out=cm}}<ref>{{cite web|url=https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13811/heaven--peralejo|title=Heaven Peralejo|work=Star Magic|access-date=May 29, 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025223328/https://starmagic.abs-cbn.com/site/profile/a/13811/heaven--peralejo|archive-date=October 25, 2020}}</ref> | module = | embed = yes | genre = {{hlist|পপ}} | instrument = {{hlist|কণ্ঠ}} | label = ষ্টাৰ মিউজিক (২০২০–২০২৩) | signature = Heaven Peralejo signature.png | child = yes | youtube_handle = HeavenPeralejoReally | youtube_display_name = Heaven Peralejo | youtube_years_active = ২০১৮–বৰ্তমান | youtube_genre = {{hlist|[[Vlogging|ভ্লগিং]]}} | youtube_subscribers = ৫২৯,০০০ | youtube_views = ২০.৮ মিলিয়ন | stats_update = June 20, 2025 }} '''হেভেন লিয়ান সালভাদোৰ পেৰালেজো''' (জন্ম ২৫ নৱেম্বৰ ১৯৯৯) এগৰাকী ফিলিপিনো অভিনেত্ৰী। তেওঁ ২০১৬ চনত বাস্তৱধৰ্মী অনুষ্ঠান ''পিনয় বিগ ব্ৰাদাৰ: লাকি ৭''ৰ জৰিয়তে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত কেইবাখনো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক আৰু চলচ্চিত্ৰত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পাছত ২০২২ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''নানাহিমিক আং গাবি''ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে অধিক স্বীকৃতি লাভ কৰে। অনুৰাগীসকলে তেওঁক “নিউ জেন সুপ্ৰিম বেষ্ট অভিনেত্ৰী” বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ লাভ কৰা সন্মানসমূহৰ ভিতৰত আছে এটা লুনা এৱাৰ্ড,<ref>{{cite web | url=https://entertainment.inquirer.net/515875/heaven-peralejo-noel-trinidad-biggest-winners-at-faps-39th-luna-awards | title=Heaven Peralejo, Noel Trinidad biggest winners at FAP's 39th Luna Awards | date=August 27, 2023 }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় শাখাত এটা এছিয়ান একাডেমী ক্ৰিয়েটিভ এৱাৰ্ডছ,<ref>{{cite web | url=https://entertainment.inquirer.net/520823/arjo-atayde-heaven-peralejo-among-national-winners-at-asian-academy-creative-awards | title=Arjo Atayde, Heaven Peralejo among national winners at Asian Academy Creative Awards | date=September 29, 2023 | access-date=December 5, 2024 | archive-date=December 7, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241207045759/https://entertainment.inquirer.net/520823/arjo-atayde-heaven-peralejo-among-national-winners-at-asian-academy-creative-awards | url-status=live }}</ref> আৰু জাপানত অনুষ্ঠিত জিনচেও আৰিগাটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা।<ref>{{Cite web |url=https://entertainment.inquirer.net/612020/heaven-peralejo-named-best-actress-at-jinseo-arigato-intl-film-fest-in-japan |title=Heaven Peralejo named Best Actress at Jinseo Arigato Intl Film Fest |access-date=June 6, 2025 |archive-date=June 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615021609/https://entertainment.inquirer.net/612020/heaven-peralejo-named-best-actress-at-jinseo-arigato-intl-film-fest-in-Japan |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ FAMAS এৱাৰ্ডছ,<ref name=":1">{{Cite web |last=Felipe |first=MJ |date=August 8, 2023 |title=Heaven Peralejo still on a high after FAMAS nomination |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/08/23/heaven-peralejo-still-on-a-high-after-famas-nomination |access-date=August 27, 2023 |website=ABS-CBN News |archive-date=August 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827113834/https://news.abs-cbn.com/entertainment/08/08/23/heaven-peralejo-still-on-a-high-after-famas-nomination |url-status=live }}</ref> মেট্ৰ' মেনিলা ফিল্ম ফেষ্টিভেল,<ref name=":2">{{Cite web |title=Heaven Peralejo, masaya na sa MMFF 2022 Best Actress nomination |url=https://www.pep.ph/guide/movies/170556/heaven-peralejo-best-actress-nomination-a718-20221228 |access-date=August 27, 2023 |website=PEP.ph |archive-date=August 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827113831/https://www.pep.ph/guide/movies/170556/heaven-peralejo-best-actress-nomination-a718-20221228 |url-status=live }}</ref> The EDDYS, পিএমপিছি ষ্টাৰ এৱাৰ্ডছ ফৰ টেলিভিছন আৰু পিএমপিছি ষ্টাৰ এৱাৰ্ডছ ফৰ মুভিচৰ পৰা মনোনয়ন লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=https://mb.com.ph/2024/11/11/pmpc-reveals-nominees-for-39th-star-awards-for-movies | title=PMPC reveals nominees for 39th Star Awards for Movies | website=[[Manila Bulletin]] }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== হেভেন লিয়ান সালভাদোৰ পেৰালেজোৰ জন্ম ২৫ নৱেম্বৰ ১৯৯৯ চনত মাকাটি চহৰত, মাইক মানাৰাং আৰু শীলা লুৱান পেৰালেজোৰ ঘৰত জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.rappler.com/people/p54865534-heaven-peralejo/ |title=Heaven Peralejo |website=Rappler |access-date=November 27, 2025}}</ref> তেওঁৰে এটি সৰু ভায়েক আছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/05/13/2265866/heaven-peralejo-still-prefers-live-her-mom |title=Heaven Peralejo still prefers to live with her mom |website=The Philippine Star |date=May 13, 2023 |access-date=November 27, 2025}}</ref> তেওঁৰ মাকে দুয়োকে একেলগে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। তেওঁ অভিনেত্ৰী ৰিকা পেৰালেজো আৰু পাউলা পেৰালেজোৰ ভতিজী।<ref>{{Cite web |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/173292/heaven-peralejo-mom-a734-20230513 |title=Rica Peralejo, ayaw maging ""pakialamera"" |website=PEP |date=May 13, 2023 |access-date=November 27, 2025}}</ref> তেওঁ নিজৰ মাতৃক নিজৰ প্ৰকৃত প্ৰেম আৰু আত্মাৰ সংগী বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.pep.ph/news/68810/heaven-peralejo-opens-up-about-her-mothers-battle-with-cancer |title=Heaven Peralejo opens up about her mother's battle with cancer |website=PEP |date=November 19, 2017 |access-date=November 27, 2025}}</ref> ''পিনয় বিগ ব্ৰাদাৰ: লাকি ৭'' অনুষ্ঠানত গৃহবাসী হিচাপে থকা সময়ছোৱাত তেওঁ মাতৃৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ আগতে দেখা কৰাৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাই অনুষ্ঠানটো ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/2016/9/24/fresh-scoops/pbbs-heaven-peralejo-exits-reality-show-to-grant-m-106146 |title=PBB’s Heaven Peralejo exits reality show to grant mother’s wish |website=ABS-CBN |date=September 25, 2017 |access-date=November 27, 2025}}</ref> ভ্ৰমণৰ প্ৰতি থকা তেওঁলোকৰ ভালপোৱাৰ প্ৰতীক হিচাপে হেভেন আৰু তেওঁৰ মাতৃয়ে একে ধৰণৰ টেটু আঁকিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.candymag.com/all-access/heaven-peralejo-a108-20200924-lfrm |title=The Story Behind the Tattoo Heaven Peralejo Got with Her Mom |website=Candy |date=September 24, 2020 |access-date=November 27, 2025}}</ref> ২০২৩ চনত তেওঁ বিদেশী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত চাউথভিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় (SISFU) ৰ পৰা ব্যৱসায় ব্যৱস্থাপনা বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰি স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/11/26/2314397/heaven-peralejo-celebrates-24th-birthday-degree |title=Heaven Peralejo celebrates 24th birthday with degree |website=The Philippine Star |date=November 26, 2023 |access-date=November 27, 2025}}</ref> ==অন্যান্য উদ্যোগ== ===ব্ৰেণ্ড সমৰ্থন=== ২০২৪ চনত পেৰালেজো আৰু মাৰ্কো গেল্লোয়ে ''ব্লুৱাটাৰ ডে স্পা''ৰ ব্ৰেণ্ড সমৰ্থক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.atinitonews.com/2024/09/bluewater-day-spa-unveils-new-signature-services-brand-ambassadors/ |title=BlueWater Day Spa unveils new signature services, brand ambassadors |website=Atinito News |access-date=September 1, 2024 }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০২৫ চনত পেৰালেজোৱে মাৰ্কো গেল্লোৰ সৈতে ''ডাবলমিন্ট''ৰ ব্ৰেণ্ড সমৰ্থক হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.kumagcow.com/2025/02/marco-gallo-and-heaven-peralejo.html |title=Marco Gallo and Heaven Peralejo |access-date=June 20, 2025 |archive-date=June 20, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620064638/https://www.kumagcow.com/2025/02/marco-gallo-and-heaven-peralejo.html |url-status=live}}</ref> ===ব্যৱসায়িক উদ্যোগ=== ২০২২ চনত পেৰালেজোৱে ''দ্য ফুড মাৰ্কেট'' নামৰ এখন ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ত অংশীদাৰ হিচাপে যোগ দি ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ শাখা বিজিচি আৰু আলাবাং ৱেষ্টগেটত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/11/24/22/heaven-peralejo-launches-her-own-restaurant |title=Heaven Peralejo launches her own restaurant |website=ABS-CBN News |date=November 24, 2022 |access-date=March 11, 2023 |archive-date=March 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311201439/https://news.abs-cbn.com/amp/life/11/24/22/heaven-peralejo-launches-her-own-restaurant |url-status=live}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== পেৰালেজোৱে ২০১৯ চনত প্ৰখ্যাত মুষ্টিযোদ্ধা মেনি পেকিয়াৱৰ পুত্ৰ জিমুৱেল পেকিয়াৱৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/07/19/time-to-let-go-heaven-peralejo-opens-up-on-breakup-with-pacquiaos-son |title='Time to let go': Heaven Peralejo opens up on breakup with Pacquiao's son |website=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://philnews.ph/2019/08/23/jimuel-pacquiao-breaks-silence-breakup-heaven-peralejo/ |title=Jimuel Pacquiao Breaks Silence On Breakup w/ Heaven Peralejo |website=Philnews |archive-date=October 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014143629/https://philnews.ph/2019/08/23/jimuel-pacquiao-breaks-silence-breakup-heaven-peralejo/ |url-status=live}}</ref> তেওঁ ২০২১ চনত অভিনেতা কিকো এষ্ট্ৰাডাৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/kiko-estrada-heaven-peralejo-confirm-relationship-august-2021 |title=Kiko Estrada, Heaven Peralejo confirm relationship |publisher=Rappler |date=August 14, 2021 |archive-date=August 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814053229/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/kiko-estrada-heaven-peralejo-confirm-relationship-august-2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 26, 2021 |title=Heaven Peralejo confirms she's single |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/26/21/heaven-peralejo-confirms-shes-single |website=ABS-CBN News |archive-date=October 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027015727/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/26/21/heaven-peralejo-confirms-shes-single |url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ পৰা ২০২৫ চনলৈ তেওঁ নিজৰ অন-স্ক্ৰীণ সহ-অভিনেতা মাৰ্কো গেল্লোৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছিল।<ref>{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Heaven Peralejo confirms breakup with Marco Gallo |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/heaven-peralejo-marco-gallo-breakup-confirmed/ |website=Rappler |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725113100/https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/heaven-peralejo-marco-gallo-breakup-confirmed/ |url-status=live}}</ref> ===ৰুচি আৰু আগ্ৰহ=== ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত পেৰালেজোৱে বেলেট নৃত্যৰ পাঠ ল’বলৈ নামভৰ্তি কৰে।<ref>{{Cite web |title=Heaven Peralejo is a proud ballet student at 25 years old: ‘It’s never too late to follow a dream’ |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/3/10/heaven-peralejo-is-a-proud-ballet-student-at-25-years-old-1247 |website=ABS-CBN News |date=March 10, 2025}}</ref> তেওঁ কৈছে যে বেলেট শিকাটো তেওঁৰ শৈশৱৰ সপোন আছিল। তেওঁ নিয়মীয়া ব্যায়ামপ্ৰেমী। তেওঁ নিজৰ পুৱাৰ সময় ব্যায়াম, যোগ, পিলাটিছ, কিকবক্সিং আৰু মুৱাই থাইৰ দৰে কাৰ্যকলাপত ব্যয় কৰে।<ref>{{Cite web |title=Kapamilya Snaps: 11 actresses and their fitness regimens to achieve gorgeous figures |url=https://www.abs-cbn.com/articles-videos/11-actresses-and-their-fitness-regimens-to-achieve-gorgeous-figures-21469 |website=ABS-CBN News |date=January 20, 2024}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ফুল সজোৱা, মাটিৰ শিল্প (পটাৰী) শিকা, টেনিছ খেল, ছাৰ্ফিং আৰু পঢ়া আদি কাৰ্যত আগ্ৰহী।<ref>{{Cite web |title=Heaven Peralejo Shares Swimsuit Photo Looking “Happiest When I’m Here” |url=https://celebwell.com/heaven-peralejo-shares-swimsuit-photo-looking-happiest-when-im-here/ |website=CelebWell |date=January 11, 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} * {{IMDb name|nm8521562}} [[শ্ৰেণী:ফিলিপাইনৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 1jjctqr3wtveok36mq29y9iigufpxw8 0 136668 605200 604508 2026-05-07T18:18:44Z দিব্য দত্ত 9244 /* জিলা অনুসৰি ফলাফল */ 605200 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬ | country = ভাৰত | type = legislative | ongoing = no | opinion_polls = #Surveys and polls | registered = ২৪,৯৫৮,১৩৯ | turnout = ৮৫.৯৬% ({{increase}}৩.৫৪%) | previous_election = অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১ | previous_year = ২০২১ | next_election = অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০৩১ | next_year = ২০৩১ | election_date = ৯ এপ্ৰিল ২০২৬ | seats_for_election = অসম বিধানসভাৰ সমগ্ৰ ১২৬টা সমষ্টি | majority_seats = ৬৪ <!-- bottom -->| title = [[List of Chief Ministers of Assam|মুখ্যমন্ত্ৰী]] | before_election = [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] | before_party = BJP | after_election = | after_party = | image1 = {{CSS image crop|Image=Himanta Biswa Sarma in 2025.jpg|bSize=120|cWidth=110|cHeight=140|oLeft=5|oTop=0}} | party2 = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | image2 = {{CSS image crop|Image=Gaurav Gogoi 2024 (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=110|cHeight=140|oLeft=2|oTop=25}} | leader1 = [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] | party1 = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি | alliance1 = NDA | leader_since1 = ২০২১ | leaders_seat1 = জালুকবাৰী | last_election1 = ৬০ | seats1 = | seat_change1 = | popular_vote1 = | percentage1 = | swing1 = | leader2 = [[গৌৰৱ গগৈ]] | leaders_seat2 = যোৰহাট | party2 = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | alliance2 = UPA | leader_since2 = ২০২৫ | last_election2 = ২৯ | seats2 = | seat_change2 = | popular_vote2 = ''TBD'' | percentage2 = ''TBD'' | swing2 = ''TBD'' | image3 = | leader3 = | leaders_seat3 = | party3 = | alliance3 = | leader_since3 = | last_election3 = | seats3 = | seat_change3 = | popular_vote3 = | percentage3 = | swing3 = | map_image = Wahlkreise zur Vidhan Sabha von Assam (2023-).svg | map_caption = অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহ }} ষষ্ঠদশ অসম বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন ২০২৬ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত ১২৬টা সমষ্টিৰ বাবে এটা পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত হয়। ২০২৬ চনৰ ৪ মে' তাৰিখে ভোট গণনা আৰু ফলাফল ঘোষণা কৰা হ’ব৷ পঞ্চদশ অসম বিধানসভাৰৰ কাৰ্যকাল ২০২৬ চনৰ ৩১ মে' তাৰিখে অন্ত পৰে। ==পৃষ্ঠভূমি== ২০২৬ চনৰ ২০ মে'ত [[অসম বিধানসভা|অসম বিধানসভাৰ]] কাৰ্যকাল শেষ হ’ব।<ref>{{Cite web |title=Term of the Houses |url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses |archive-date=7 August 2025 |access-date=2025-10-13 |website=www.eci.gov.in |language=en |url-status=live }}</ref> [[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন|পূৰ্বৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন]] ২০২১ চনৰ মাৰ্চ–এপ্ৰিল মাহত অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিৰ্বাচনৰ পিছত বৰ্তমানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁটে বিধানসভাৰ ১২৬খন আসনৰ ভিতৰত ৭৫খন আসন লাভ কৰি পুনৰ ৰাজ্য চৰকাৰ গঠন কৰে আৰু [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite news |date=2021-05-03 |title=BJP-led NDA retains power with majority 75 seats in Assam, Congress wins 29 |url=https://www.business-standard.com/article/elections/bjp-led-nda-retains-power-with-majority-75-seats-in-assam-congress-wins-29-121050300122_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321144827/https://www.business-standard.com/article/elections/bjp-led-nda-retains-power-with-majority-75-seats-in-assam-congress-wins-29-121050300122_1.html |archive-date=2023-03-21 |access-date=2025-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-10 |title=Himanta Biswa Sarma takes oath as the Chief Minister of Assam |url=https://www.livemint.com/elections/assembly-elections/himanta-biswa-sarma-takes-oath-as-the-chief-minister-of-assam-11620629211767.html |access-date=2025-11-01 |website=mint |language=en}}</ref> ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে]] [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] আৰু [[বড়োলেণ্ড পিপলছ ফ্ৰণ্ট]]ৰ সৈতে মিত্ৰতা সমাপ্ত কৰি বিৰোধী মিত্ৰগোট ‘মহাজোত’ৰ কাৰ্যকৰীভাৱে অন্ত পেলায়।<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-08-30 |title=Assam Congress decides to break ties with Ajmal's AIUDF, BPF |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2021/Aug/30/assam-congress-decides-to-break-ties-with-ajmals-aiudf-bpf-2351954.html |access-date=2025-11-01 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-08-30 |title=Congress ends alliance with BPF, Ajmal's AIUDF in Assam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/congress-ends-alliance-with-bpf-ajmals-aiudf-in-assam/articleshow/85770733.cms |access-date=2025-11-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == সময়সূচী == [[ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ|ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগে]] ২০২৬ চনৰ ১৫ মাৰ্চত নিৰ্বাচনৰ সময়সূচী ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |date=2026-03-15 |title=Assam Election Date 2026: Assam to vote on April 9; results on May 4 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/assam/assam-election-2026-result-date-when-will-votes-be-counted-in-assembly-polls-set-on-april-9-counting-on-may-4/articleshow/129588073.cms |access-date=2026-03-15 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> [[File:Eci 15th March 2026.jpg|300px]] {| class="wikitable" |- !কাৰ্যসূচী !তাৰিখ |- | অধিসুচনা জাৰী | ১৬ মাৰ্চ ২০২৬ |- | মনোনয়ন দাখিল কৰাৰ অন্তিম তাৰিখ | ২৩ মাৰ্চ ২০২৬ |- | মনোনয়ন পৰীক্ষা | ২৪ মাৰ্চ ২০২৬ |- | মনোনয়ন প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ অন্তিম তাৰিখ | ২৬ মাৰ্চ ২০২৬ |- | ভোটদানৰ তাৰিখ | '''৯ এপ্ৰিল ২০২৬''' |- | ভোটগণনাৰ তাৰিখ | '''৪ মে’ ২০২৬''' |- | ভোটিং প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ কৰাৰ অন্তিম তাৰিখ | ৬ মে’ ২০২৬ |} ==ভোটাৰৰ পৰিসংখ্যা== ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৬ চনৰ অসমৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত ২,৪৯,৫৮,১৩৯ জন ভোটাৰে ভোটদানৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১,২৪,৮২,২১৩ জন পুৰুষ, ১,২৪,৭৫,৫৮৩ গৰাকী মহিলা আৰু ৩৪৩ জন তৃতীয় লিংগৰ ভোটাৰ।<ref name="final voter list">{{Cite news |date=2026-02-10 |title=Special revision: Assam voter count decreases by 2.43 lakh in final roll |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/special-revision-assam-voter-count-down-by-243-lakh-in-final-roll/article70615403.ece |access-date=2026-03-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ফলাফল == === দল/মিত্ৰদল হিচাপে ফলাফল === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | দল/মিত্ৰদল ! colspan="3" | ভোট ! colspan="3" | আসন |- ! ভোট ! % ! ±[[Percentage point|pp]] ! পাৰ্থীত্ব ! বিজয়ী ! +/- |- |{{full party name with color|National Democratic Alliance (India)|rowspan=4}} |{{full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | | | |৯০ | | |- |{{full party name with color|Asom Gana Parishad}} | | | | ২৬ | | |- |{{full party name with color|Bodoland People's Front}} | | | | ১১ | | |- | colspan="2"style="background:#ffead6" | '''মুঠ''' | style="background:#ffead6;" | | style="background:#ffead6;" | | style="background:#ffead6;" | | style="background:#ffead6;" | ১২৬+১ | style="background:#ffead6;" | | style="background:#ffead6;" | |- |{{full party name with color|Asom Sonmilito Morcha|rowspan=7}} |{{full party name with color|Indian National Congress}} | | | | ৯৯ | | |- |{{full party name with color|Raijor Dal}} | | | | ১৩ | | |- |{{full party name with color|Assam Jatiya Parishad}} | | | | ১০ | | |- |{{full party name with color|Communist Party of India (Marxist)}} | | | | ২ | | |- |{{full party name with color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}} | | | | ২ | | |- |{{Full party name with color|Independent}} | | | | ২ | | |- | colspan="2"style="background:#dcfbff" | '''মুঠ''' | style="background:#dcfbff" | | style="background:#dcfbff" | | style="background:#dcfbff" | | style="background:#dcfbff;" | ১২৫+৩ | style="background:#dcfbff" | | style="background:#dcfbff" | |- |{{Party color cell|All India United Democratic Front}} |colspan="3" align=left|[[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] |{{formatnum:}} | | | ২৭ | | |- |{{Party color cell|United People's Party Liberal}} |colspan="3" align=left|[[ইউনাইটেড পিপলছ পাৰ্টি লিবাৰেল]] |{{formatnum:}} | | | ১৭ | | |- |{{Party color cell|All India Trinamool Congress}} |colspan="3" align=left|[[Trinamool Congress|সৰ্ব ভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] | | | | ২৩ | | |- 0 |{{Party color cell|Aam Aadmi Party}} |colspan="3" align=left|[[2026 Assam Legislative Assembly election#Others|আম আদমি পাৰ্টি]] |{{formatnum:}} | | |২০ | | |- |{{Party color cell|Others}} |colspan="3" align=left|[[2026 Assam Legislative Assembly election#Others|অন্যান্য দল]] |{{formatnum:}} | | | | | |- |{{Party color cell|Independent (politician)}} |colspan="3" align=left|[[Independent (politician)|নিৰ্দলীয়]] |{{formatnum:}} | | | | | |- |{{Party color cell|None of the above (India)}} |colspan="3" align=left|[[None of the above (India)|ন’টা]] |{{formatnum:}} | | ! style="background-color:#E9E9E9" | ! | |- !colspan="4"|মুঠ ! !১০০% ! — ! !১২৬ ! — |} === জিলা অনুসৰি ফলাফল === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! rowspan ="2"|জিলা ! rowspan ="2"|আসন | style="color:inherit;background:{{party color|National Democratic Alliance}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|Asom Sonmilito Morcha}}" | | style="color:inherit;background:{{party color|অন্যান্য}}" | |- ! ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা ! অসম সন্মিলিত মৰ্চা ! অন্যান্য |- ! [[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] ! ৫ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"|৪ | ১ | ০ |- ! [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]] ! ৫ | ২ | style="background:{{party color|Asom Sonmilito Morcha}};color:black;"|৩ | ০ |- ! [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ]] ! ১ | ০ | style="background:{{party color|Asom Sonmilito Morcha}};color:black;"| ১ | ০ |- ! [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] ! ৪ | ২ | ২ | ০ |- ! [[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"|২ | ১ | ০ |- ! [[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[বজালী জিলা|বজালী]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] ! ৪ | ১ | style="background:{{party color|Asom Sonmilito Morcha}};color:black;"| ২ | ১ |- ! [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] ! ৬ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৫ | ১ | ০ |- ! [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] ! ৫ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৫ | ০ | ০ |- ! [[নলবাৰী জিলা|নলবাৰী]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৩ | ০ | ০ |- ! [[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[তামুলপুৰ জিলা|তামুলপুৰ ]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] ! ৪ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৪ | ০ | ০ |- ! [[দৰং জিলা|দৰং]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ১ |- ! [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ১ | ০ |- ! [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] ! ৭ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৪ | ৩ | ০ |- ! [[হোজাই জিলা|হোজাই]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ১ |- ! [[শোণিতপুৰ]] ! ৫ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৫ | ০ | ০ |- ! [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৩ | ০ | ০ |- ! [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] ! ৫ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৪ | ১ | ০ |- ! [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৩ | ০ | ০ |- ! [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] ! ৬ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৬ | ০ | ০ |- ! [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] ! ৬ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৬ | ০ | ০ |- ! [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ১ | ০ |- ! [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] ! ১ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ১ | ০ | ০ |- ! [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] ! ৪ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৪ | ০ | ০ |- ! [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] ! ৫ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৫ | ০ | ০ |- ! [[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] ! ৩ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৩ | ০ | ০ |- ! [[পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা|পশ্চিম কাৰ্বি আংলং]] ! ২ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ২ | ০ | ০ |- ! [[ডিমা হাছাও]] ! ১ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ১ | ০ | ০ |- ! [[কাছাৰ]] ! ৭ | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"| ৬ | ১ | ০ |- ! [[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] ! ২ | ১ | ১ | ০ |- ! [[শ্ৰীভূমি জিলা|শ্ৰীভূমি]] ! ৪ | ২ | ২ | ০ |- ! মুঠ ! ১২৬ ! style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};color:white;"|১০২ ! ২১ ! ৩ |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ta6f0ih03z1yyq52j4h1zzrm0lun4ac 0 136728 605173 604857 2026-05-07T14:54:39Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605173 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name=ড° ৰঞ্জন কলিতা |image=Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt|caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date=১৯ নৱেম্বৰ, ১৯৬৮ চন |birth_place=জামুগুৰিহাট, শোণিতপুৰ জিলা |occupation=লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education=অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre=অসমীয়া সাহিত্য |subject=অসমীয়া ভাষা |movement= |notableworks= |spouse=পিকুমণি কলিতা |partner= |children=অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents=বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] olnsextudm08fwvzgflokjnpkbios9f 605174 605173 2026-05-07T14:56:33Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605174 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= ১৯ নৱেম্বৰ, ১৯৬৮ চন |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 0plgjjmlo6zhzcnjufmgjwz03g113ar 605175 605174 2026-05-07T14:57:44Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605175 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1958|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] gpnil4w0f4kdx9f8c4fusjxji36ovpt 605176 605175 2026-05-07T14:58:28Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 605176 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 7dbpsyd7fwr6ci90rfqufx7avnn3yce 605198 605176 2026-05-07T18:05:50Z ~2026-27683-33 49764 605198 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] e8w4fskq0c64zegx9j7t4k1aaclejtl 605209 605198 2026-05-08T01:17:40Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605209 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] kk4ldg90q4wf5swgzipv9pkxcy0egr1 605212 605209 2026-05-08T02:03:48Z AjayDas 12623 /* */ 605212 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] fd1qryo22b5h81coyax486xw2gttblh 605221 605212 2026-05-08T02:42:24Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605221 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{unreferenced}}{{Infobox writer |name= ড° ৰঞ্জন কলিতা |image= Dr Ranjan Kalita.jpg |image_size= |alt |caption= ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় চৌহদত অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা |pseudonym= |birth_name= |birth_date= {{Birth date and age|1968|11|19|df=yes}} |birth_place= জামুগুৰিহাট, [[শোণিতপুৰ জিলা]] |occupation= লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা অধ্যক্ষ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বতন্ত্ৰ), অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা, অধ্যক্ষ (অতিৰিক্ত দায়িত্ব) চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰ |language= [[অসমীয়া]] |nationality= [[ভাৰতীয়]] |ethnicity= |citizenship= |education= অসমীয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ, পি এইচ ডি |alma_mater= |period= |genre= [[অসমীয়া সাহিত্য]] |subject= [[অসমীয়া ভাষা]] |movement= |notableworks= |spouse= পিকুমণি কলিতা |partner= |children= অভীপ্সিত কলিতা |relatives= |influences= |influenced= |awards= |signature= |signature_alt= |website=https://drranjankalita.in|portaldisp= |parents= বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা, নন্দেশ্বৰী কলিতা}} '''ড০ ৰঞ্জন কলিতা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Dr. Ranjan Kalita) এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী। [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা কলিতাই ২০১২ চনত ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰৱচন : এটি তুলনামূলক অধ্যয়ন'' বিষয়ক গৱেষণাপত্ৰৰ জৰিয়তে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰোপৰি ড° কলিতাই ২০১৪ চনত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ সংযোগ বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰা ড° ৰঞ্জন কলিতা বৰ্তমান [[ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষ।<ref>{{Cite web |url=https://drranjankalita.in/ |title=Dr. Ranjan Kalita – Personal Portfolio |website=drranjankalita.in |access-date=2026-05-07}}</ref> তদুপৰি চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰা আৰু চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়, চকীঘাট, তেজপুৰৰ অধ্যক্ষৰূপেও অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে।<ref>{{Cite web |url=https://gmcbalipara.ac.in/ |title=Govt. Model College, Balipara || Official Website |website=gmcbalipara.ac.in |access-date=2026-05-07}}</ref> ড০ কলিতাই অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে (২০২২-২৪ আৰু (২০২৪-২৬) কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্ট সভা, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলেজ উন্নয়ন সমিতিৰো সদস্য হিচাপে ড০ কলিতাই কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। সামাজিক জীৱনত ড০ কলিতা তেজপুৰৰ বাণ থিয়েটাৰ, অসমীয়া ক্লাব, তৰুণ অসম সংঘৰ সক্ৰিয় সদস্য। ড০ কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কাৰ্য সম্পন্ন কৰি কেইবাগৰাকীও গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ জামুগুৰিহাটত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰঞ্জন কলিতাৰ পিতৃ বিনোদ চন্দ্ৰ কলিতা এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক তথা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ নামধৰ্ম সমাজৰ শৰণাচাৰ্য আৰু মাতৃ প্ৰয়াত নন্দেশ্বৰী কলিতা। উত্তৰ জামুগুৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে বিদ্যালয় জীৱন সমাপ্ত কৰা ৰঞ্জন কলিতাই বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া সন্মান বিষয় হিচাপে লৈ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == উচ্চ শিক্ষা == ১৯৯১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰঞ্জন কলিতাই অসমীয়া বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১২ চনত ড° সুনীল কুমাৰ দত্ত আৰু ড° [[উমেশ চন্দ্ৰ ডেকা]]ৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ৰঞ্জন কলিতাই পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কলিতাৰ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''অসমীয়া আৰু নেপালী প্ৰবাদ : এটি তূলনামূলক অধ্যয়ন।'' ড° ৰঞ্জন কলিতা দ্বিতীয় বাৰৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ সন্মানৰ অধিকাৰী হয়। তেখেতে ২০২৪ চনত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা গণ সংযোগ বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৯৩ চনত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ এগৰাকী প্ৰবক্তা হিচাপে ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ কৰ্ম জীৱন আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তীকালত তেজপুৰ মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হয়। ২৫ বছৰ সফলতাৰে অধ্যাপনা কৰা ড° কলিতাই ২০১৮ চনত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত ) ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষ ৰূপে দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰোপৰি তেখেতে চৰকাৰী আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়, বালিপৰাৰ অধ্যক্ষৰ অতিৰিক্ত দায়িত্ব পালন কৰি আছে। ড° কলিতা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা পৰ্যবেক্ষকৰ দৰে গধুৰ দায়িত্বও পালন কৰি আছে। ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি কাব্যশ্ৰী বৰুৱা আৰু মিতালি কুমাৰীয়ে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তাৰোপৰি আন তিনিগৰাকী গৱেষকে ড° কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত ইতিমধ্যে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | পৃষ্ঠা নং ৭ | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬। </ref> বৰ্তমান তেখেতৰ অধীনত ছয়গৰাকী গৱেষকে বিভিন্ন বিষয়ত গৱেষণা কৰি আছে। অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ কাকত- আলোচনীত ড° কলিতাই সাহিত্য বিষয়ক বিবিধ লেখা - মেলা নিয়মীয়াকৈ কৰি আছে। বৃহত্তৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ লগতে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক - সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু অসম সাহিত্য সভা, অসম নাট্য সন্মিলন আদিৰ লগত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকা ড° কলিতা এগৰাকী সুবক্তা হিচাপেও পৰিচিত। == দাম্পত্য জীৱন == ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ সহধৰ্মিনীৰ নাম পিকুমণি কলিতা। তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ সন্তান অভীপ্সিত কলিতা। অভীপ্সিত বৰ্তমান আই আই টি, বাৰানসীৰ এগৰাকী মেধাৱী শিক্ষাৰ্থী হোৱাৰ লগতে বিৰলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছাত্ৰ। ড° কলিতাৰ বৰ্তমান স্থায়ী ঠিকনা তেজপুৰ চহৰৰ মূঢ়াতেতেলি অঞ্চলত। == উল্লেখযোগ্য কৃতি == # শোণিতপুৰ: ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা, প্ৰকাশক: অসম কলেজ শিক্ষক সংস্থা। # গৱেষকৰ হাতপুথি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # ভাষা- সাহিত্য আৰু সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # অসমৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। # মহাক্ষেত্ৰ শোণিতপুৰ, সম্পাদনা: ড° ৰঞ্জন কলিতা। == বঁটা, সন্মান, স্বীকৃতি == এগৰাকী নিষ্ঠাৱান অধ্যাপক, সফল গৱেষক, কৰ্মদক্ষ অধ্যক্ষ আৰু সমাজকৰ্মী ৰূপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজ্যিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] di19s0fmnllrgasea3j8gt3pqd98t3u 0 136784 605211 604322 2026-05-08T02:01:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605211 wikitext text/x-wiki [[File:Weather Station at Feilding Waste Water Treatment Plant.JPG|thumb|240px|বতাহৰ গতি জুখিবলৈ সাধাৰণতে [[এনিমোমিটাৰ]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়।]] [[File:ERA5 global mean wind speed.png|thumb|323x323px|ERA5 ডাটাছেটৰ পৰা ১৯৯১–২০২০ বছৰত গড় হিচাপত মাটিৰ পৰা ১০ মিটাৰ উচ্চতাত বতাহৰ গতিৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ।]] বতৰ বিজ্ঞানত '''বতাহৰ গতি''' বা বতাহ [[প্ৰবাহৰ গতি]] সাধাৰণতে উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে উচ্চ চাপৰ পৰা নিম্ন চাপলৈ বায়ুৰ গতিৰ ফলত হোৱা মৌলিক বায়ুমণ্ডলীয় পৰিমাণ। বতাহৰ গতি এতিয়া সাধাৰণতে [[এনিমোমিটাৰ]]ৰ সহায়ত জুখিব পাৰি। বতাহৰ গতিবেগে বতৰৰ পূৰ্বাভাস, বিমান আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্য্যকলাপ, নিৰ্মাণ প্ৰকল্প, বহুতো উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ বৃদ্ধি আৰু বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ হাৰত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু ইয়াৰ আন অগণন প্ৰভাৱ পৰে।<ref>{{cite book |first=C. Michael |last=Hogan |year=2010 |url=http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461 |entry=Abiotic factor |title=Encyclopedia of Earth |editor1=Emily Monosson |editor2=C. Cleveland |publisher=[[National Council for Science and the Environment]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608071757/http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461 |archive-date=2013-06-08 |location=Washington D.C.}}</ref> পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণনৰ বাবে বতাহৰ দিশ সাধাৰণতে আইছ’বাৰৰ প্ৰায় সমান্তৰাল (আৰু আশা কৰা ধৰণে লম্ব নহয়)। ==একক== [[প্ৰতি ছেকেণ্ডত মিটাৰ]] (m/s) হৈছে বেগৰ বাবে SI একক আৰু বতাহৰ গতিৰ প্ৰতিবেদন দিবলৈ বিশ্ব বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাই পৰামৰ্শ দিয়া একক, আৰু অন্যান্যৰ লগতে নৰ্ডিক দেশসমূহৰ বতৰৰ পূৰ্বাভাসত ব্যৱহাৰ কৰা একক।<ref>[http://www.whiteweather.com/wd/vind/Windspeed.htm Windspeed | Icelandic Meteorological office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107133153/http://www.whiteweather.com/wd/vind/Windspeed.htm |date=2019-11-07 }} "The Icelandic Meteorological Office now uses the SI (Systeme Internationale d'Unites) measurement metres per second (m/s) […] other Nordic meteorological institutes have used this system for years with satisfactory results"</ref> ২০১০ চনৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক অসামৰিক বিমান পৰিবহণ সংস্থাই (ICAO) ৰাণৱেৰ কাষ চাপিলে বতাহৰ গতিৰ ৰিপৰ্ট দিবলৈ [[প্ৰতি ছেকেণ্ডত মিটাৰ]] ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰামৰ্শও দিয়ে, যিয়ে তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ পৰামৰ্শৰ ঠাইত [[প্ৰতি ঘণ্টাত কিলোমিটাৰ]] (কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref>[https://aerosavvy.com/wp-content/uploads/2014/08/an05_cons.pdf International Civil Aviation Organization – International Standards and Recommended Practices – Units of Measurement to be Used in Air and Ground Operations – Annex 5 to the Convention on International Civil Aviation]</ref> ঐতিহাসিক কাৰণত আন একক যেনে [[মাইল প্ৰতি ঘণ্টা]] (mph), [[নট]] (kn),<ref>[https://www.thoughtco.com/measuring-wind-speed-in-knots-3444011 Measuring Wind Speed in Knots] "The reason why sea winds are measured in knots at all has to do with maritime tradition"</ref> আৰু [[প্ৰতি ছেকেণ্ডত ফুট]] (ft/s) আদিও কেতিয়াবা বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঐতিহাসিকভাৱে বতাহৰ গতিকো [[বিউফৰ্ট স্কেল]] ব্যৱহাৰ কৰি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো সাগৰত বা স্থলভাগত বিশেষভাৱে নিৰ্ধাৰিত বতাহৰ প্ৰভাৱৰ দৃশ্যমান পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়। ==বতাহৰ গতিবেগক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰক== বতাহৰ গতি কেইবাটাও কাৰক আৰু পৰিস্থিতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়, ই বিভিন্ন স্কেলত (মাইক্ৰ’ৰ পৰা মেক্ৰ’ স্কেললৈকে) কাম কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[চাপ গ্ৰেডিয়েণ্ট]], [[ৰছবি ৱেভ]], [[জেট ষ্ট্ৰিম]], স্থানীয় বতৰৰ অৱস্থা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। বতাহৰ গতি আৰু বতাহৰ দিশৰ মাজতো যোগসূত্ৰ পোৱা যায়, বিশেষকৈ চাপ গ্ৰেডিয়েণ্ট আৰু ভূখণ্ডৰ অৱস্থাৰ সৈতে। চাপ গ্ৰেডিয়েণ্টে বায়ুমণ্ডল বা পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত থকা দুটা বিন্দুৰ মাজত বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্য বৰ্ণনা কৰে। বতাহৰ গতিৰ বাবে ই অতি প্ৰয়োজনীয়, কাৰণ চাপৰ পাৰ্থক্য যিমানেই বেছি হ’ব সিমানেই বতাহ দ্ৰুতগতিত বৈ যায় (উচ্চ চাপৰ পৰা নিম্ন চাপলৈ) যাতে তাৰতম্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিব পৰা যায়। চাপ গ্ৰেডিয়েণ্টে ক’ৰিঅ’লিছ প্ৰভাৱ আৰু ঘৰ্ষণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিলে বতাহৰ দিশতো প্ৰভাৱ পেলায়। ৰছবি ৱেভ হৈছে [[ট্ৰপ’স্ফিয়াৰ]]স্তৰত প্ৰবল বতাহ। এইবোৰে বিশ্বব্যাপী কাম কৰে আৰু পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ গতি কৰে (সেয়েহে ইয়াক [[পশ্চিমা বতাহ]] বুলি জনা যায়)। ৰছবি ৱেভবোৰ নিজেই নিম্ন ট্ৰ’প’স্ফিয়াৰত অনুভৱ কৰা বতাহৰ গতিতকৈ বেলেগ। স্থানীয় বতৰৰ পৰিস্থিতিয়ে বতাহৰ গতিক প্ৰভাৱিত কৰাত মূল ভূমিকা পালন কৰে, কিয়নো অদ্ভুত বতৰ হিচাপে হাৰিকেন, বাৰিষা আৰু ঘূৰ্ণীবতাহৰ সৃষ্টিয়ে বতাহৰ প্ৰবাহৰ বেগত ভয়ংকৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।{{cn}} ==সৰ্বোচ্চ গতি== ===নন-টৰ্নেডিক=== টৰ্নেডোৰ সৈতে সম্পৰ্ক নোহোৱা আটাইতকৈ দ্ৰুত বতাহৰ গতি ১৯৯৬ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত ক্ৰান্তীয় [[ঘূৰ্ণীবতাহ অলিভিয়া]] পাৰ হোৱাৰ সময়ত: অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বেৰ' দ্বীপৰ এটা স্বয়ংক্ৰিয় বতৰ কেন্দ্ৰত সৰ্বোচ্চ বতাহৰ গতিবেগ ১১৩.৩ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪০৮ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ২৫৩ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২২০.২ কিলোমিটাৰ; ৩৭২ ফুট/ছেকেণ্ড) পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে<ref name="courtney"/><ref>{{cite web|url=https://public-old.wmo.int/en/media/news/new-world-record-wind-gust|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218171508/https://public-old.wmo.int/en/media/news/new-world-record-wind-gust|url-status=dead|archive-date=December 18, 2023|publisher=World Meteorological Association|title=World record wind gust|date=5 November 2015|access-date=12 February 2017|archivedate=18 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231218171508/https://public-old.wmo.int/en/media/news/new-world-record-wind-gust|deadurl=yes}}</ref> ডব্লিউ এম অ’ৰ মূল্যায়ন পেনেলে বতাহৰ ধুমুহাৰ মূল্যায়ন কৰি এনিমোমিটাৰটো যান্ত্ৰিকভাৱে সুস্থ আৰু ধুমুহা পৰিসংখ্যাগত সম্ভাৱনাৰ ভিতৰত থকা বুলি জানিব পাৰি ২০১০ চনত এই জোখ-মাখৰ অনুমোদন জনায়। এনিমোমিটাৰটো মাটিৰপৰা ১০ মিটাৰ ওপৰত (আৰু এইদৰে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ৬৪ মিটাৰ) স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘূৰ্ণীবতাহৰ সময়ত ৮৩ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডতকৈ অধিক (৩০০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ১৯০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টাত; ১৬১ কিলোমিটাৰ; ২৭০ ফুট/ছেকেণ্ড) কেইবাটাও প্ৰচণ্ড ধুমুহা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল, যাৰ সৰ্বোচ্চ ৫ মিনিটৰ গড় গতি আছিল ৪৯ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (১৮০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ১১০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ৯৫ কিলোমিটাৰ; ১৬০ ফুট/ছেকেণ্ড); প্ৰচণ্ড ধুমুহাৰ কাৰক আছিল গড় বতাহৰ গতিৰ ২.২৭–২.৭৫ গুণ। ধুমুহাৰ আৰ্হি আৰু স্কেলৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ঘূৰ্ণীবতাহৰ ইতিমধ্যে শক্তিশালী [[চাকনৈয়া (ঘূৰ্ণীবতাহ)]]ত এটা মেছ'ভৰ্টেক্স নিহিত হৈ আছিল।<ref name="courtney">{{cite web|url=http://www.bom.gov.au/amoj/docs/2012/courtney_hres.pdf|title=Documentation and verification of the world extreme wind gust record: 113.3 m s–1 on Barrow Island, Australia, during passage of tropical cyclone Olivia|publisher=Australian Meteorological and Oceanographic Journal}}</ref> পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰপৰা উচ্চতা যিয়েই নহওক কিয় জুখি উলিওৱা দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অটৰ্নেডিক বতাহৰ ধুমুহা ২০২৫ চনত [[মেলিছা হাৰিকেন]] আৰু ২০১০ চনত [[মেগি আমফান]]ৰপৰা হৈছিল, যাৰ সৰ্বোচ্চ জুখিব পৰা বতাহৰ গতি ক্ৰমে ২৫২ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা (৪০৬ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) আৰু ২৪৮ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা (৩৯৯ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) আছিল।<ref>{{Cite web |last=Bartels |first=Meghan |title=Hurricane Melissa’s 252-mph Gust Sets New Wind Record |url=https://www.scientificamerican.com/article/hurricane-melissas-252-mph-gust-sets-new-wind-record/ |access-date=2026-01-18 |website=Scientific American |language=en}}</ref> বৰ্তমানৰ হিচাপত(?) সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা মাউণ্ট ৱাশ্বিংটন (নিউ হামচায়াৰ) মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে ৰেকৰ্ড কৰা দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ পৃষ্ঠীয় বতাহৰ গতি ১০৩.২৬৬ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৩৭১.৭৬ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ২৩১.০০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২০০.৭৩৩ কিলোমিটাৰ; ৩৩৮.৮০ ফুট/ছেকেণ্ড)। ১৯৩৪ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত আমেৰিকাত গৰম তাঁৰৰ এনিমোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি। মাউণ্ট ৱাশ্বিংটনত ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে ডিজাইন কৰা এই এনিমোমিটাৰটো পিছলৈ আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বতৰ ব্যুৰোৱে পৰীক্ষা কৰি সঠিক বুলি নিশ্চিত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.mountwashington.org/about/visitor/recordwind.php|access-date=26 January 2010|title=The story of the world record wind|publisher=Mount Washington Observatory|archive-date=5 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505114722/http://www.mountwashington.org/about/visitor/recordwind.php|url-status=dead|archivedate=5 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505114722/http://www.mountwashington.org/about/visitor/recordwind.php|deadurl=yes}}</ref> ===টৰ্নেডিক=== কিছুমান বায়ুমণ্ডলীয় পৰিঘটনাৰ ভিতৰত বতাহৰ গতিবেগ (যেনে [[ঘূৰ্ণীবতাহ]])ৰ এই মানসমূহ বহু পৰিমাণে অতিক্ৰম কৰিব পাৰে কিন্তু কেতিয়াও সঠিকভাৱে জুখিব পৰা হোৱা নাই। এই টৰ্নেডিক বতাহবোৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে জুখিব পৰাটো খুব কমেইহে হয়, কিয়নো হিংস্ৰ বতাহে যন্ত্ৰবোৰ ধ্বংস কৰি পেলাব। গতি অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি হ'ল ডপলাৰ অন হুইল বা মোবাইল ডপলাৰ বতৰ ৰাডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি দূৰৈৰ পৰা বতাহৰ গতি জুখিব লাগে।<ref>{{cite news|title=Massive Okla. tornado had windspeed up to 200 mph|url=http://www.cbsnews.com/news/massive-okla-tornado-had-windspeed-up-to-200-mph/|access-date=17 May 2014|newspaper=CBS News|date=20 May 2013}}</ref> এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু পৰিচালিত এটা মোবাইল ৰাডাৰে (RaXPol) ২০১৩ চনৰ এল ৰেনো টৰ্নেডোৰ ভিতৰত প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৫০ মিটাৰ (৩৪০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ৫৪০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা) পৰ্যন্ত বতাহৰ ৰেকৰ্ড কৰে, যিটো ইতিহাসত ৰাডাৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰা আটাইতকৈ দ্ৰুত বতাহৰ চিহ্নিত কৰে।<ref name="2024RadarPaper">{{cite journal |last1=Lyza |first1=Anthony W. |last2=Flournoy |first2=Matthew D. |last3=Alford |first3=A. Addison |title=Comparison of Tornado Damage Characteristics to Low-Altitude WSR-88D Radar Observations and Implications for Tornado Intensity Estimation |journal=[[Monthly Weather Review]] |date=19 March 2024 |volume=152 |issue=8 |page=1689 |doi=10.1175/MWR-D-23-0242.1 |url=https://journals.ametsoc.org/view/journals/mwre/aop/MWR-D-23-0242.1/MWR-D-23-0242.1.xml |access-date=19 March 2024 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] and [[University of Oklahoma]] via the [[American Meteorological Society]]|bibcode=2024MWRv..152.1689L }}</ref> ১৯৯৯ চনত ৩ মে'ত ওকলাহোমাত হোৱা ব্ৰীজ ক্ৰিক–মূৰ টৰ্নেডোৰ সময়ত এটা ভ্ৰাম্যমাণ ৰাডাৰে ১৩৫ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪৯০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩০০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৬২ কিলোমিটাৰ; ৪৪০ ফুট/ছেকেণ্ড) পৰ্যন্ত বতাহ জুখিছিল,<ref>{{cite web|url=http://www.spc.noaa.gov/faq/tornado/#History|title=Historical Tornadoes|publisher=National Weather Service}}</ref> যদিও আন এটা সংখ্যা আছিল ১৪২ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৫১০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩২০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৭৬ কিলোমিটাৰ; ৪৭০ ফুট/ছেকেণ্ড) একেটা টৰ্নেডোৰ বাবেও উদ্ধৃত কৰা হৈছে।<ref name=worldrecordacademy>{{cite news|title=Highest surface wind speed-Tropical Cyclone Olivia sets world record|url=http://www.worldrecordacademy.com/weather/highest_surface_wind_speed_Tropical_Cyclone_Olivia_sets_world_record_101519.htm|access-date=17 May 2014|newspaper=World Record Academy|date=26 January 2010}}</ref> চেণ্টাৰ ফৰ ছিভিয়াৰ ৱেদাৰ ৰিচাৰ্চে সেই জোখৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা আন এটা সংখ্যা হ'ল ১৩৫ ± ৯ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (৪৮৬ ± ৩২ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৩০২ ± ২০ মাইল প্ৰতি ঘণ্টা; ২৬২ ± ১৭ কিলোমিটাৰ; ৪৪৩ ± ৩০ ফুট/ছেকেণ্ড)।<ref>{{cite web|last=Wurman|first=Joshua|author-link=Joshua Wurman|title=Doppler On Wheels|publisher=Center for Severe Weather Research|year=2007|url=http://www.cswr.org/dow/DOW.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719102124/http://www.cswr.org/dow/DOW.htm|archive-date=2011-07-19|access-date=2026-05-03|archivedate=2011-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719102124/http://www.cswr.org/dow/DOW.htm|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু [[বতৰ ৰাডাৰ|ডপলাৰ বতৰ ৰাডাৰ]]ৰ দ্বাৰা জুখিব পৰা গতিক চৰকাৰী অভিলেখ বুলি গণ্য কৰা নহয়।<ref name=worldrecordacademy/> ===অন্য গ্ৰহত=== বহিঃগ্ৰহত বতাহৰ গতি বহু বেছি হ’ব পাৰে। ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞানীসকলে ২০১৫ চনত নিৰ্ণয় কৰিছিল যে HD 189733b ৰ বতাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২,৪০০ মিটাৰ (৮,৬০০ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৪,৭০০ কিলোমিটাৰ)। বিশ্ববিদ্যালয়খনে এক প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তিযোগে ঘোষণা কৰে যে HD 189733b ৰ বতাহৰ গতি জুখিব পৰা পদ্ধতিসমূহ পৃথিৱীৰ দৰে বহিঃগ্ৰহত বতাহৰ গতি জুখিব পৰা যাব।<ref>{{Cite web|title=5400mph winds discovered hurtling around planet outside solar system|url=https://warwick.ac.uk/newsandevents/pressreleases/5400mph_winds_discovered/|access-date=2020-08-08|website=warwick.ac.uk}}</ref> ==জোখ-মাখ== *মূল প্ৰবন্ধ: [[এনিমোমিটাৰ]] [[File:Anemometer-Animation.gif|thumb|আধুনিক যুগত এনিমোমিটাৰ বতাহৰ গতি ধৰি ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল]] বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত এনিমোমিটাৰ হৈছে অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=http://www.ciese.org/curriculum/weatherproj2/en/docs/anemometer.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20041221054444/http://ciese.org/curriculum/weatherproj2/en/docs/anemometer.shtml|url-status=usurped|archive-date=December 21, 2004|title=Make and Use an Anemometer to measure Wind Speed|last=Koen|first=Joshua|website=www.ciese.org|access-date=2018-04-18}}</ref> ই এটা উলম্ব স্তম্ভ আৰু তিনিটা বা চাৰিটা অৱতল কাপৰে গঠিত এটা যন্ত্ৰ, এনিমোমিটাৰে বায়ুৰ কণিকাৰ অনুভূমিক গতি (বতাহৰ গতি) ধৰি ৰাখে। [[File:FT742-DM_Acoustic_resonance_wind_sensor.jpg|thumb|left|FT742-DM একাউষ্টিক ৰেজোনেন্স উইণ্ড চেন্সৰ, এতিয়া মাউণ্ট ৱাশ্বিংটন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰত বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা অন্যতম যন্ত্ৰ]] পৰম্পৰাগত কাপ-এণ্ড-ভেন এনিমোমিটাৰৰ দৰে নহয়, আল্ট্ৰাছ’নিক বতাহৰ চেন্সৰৰ কোনো চলন্ত অংশ নাথাকে আৰু সেয়েহে ইয়াক বতাহৰ গতি জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যিবোৰ প্ৰয়োগত ৰক্ষণাবেক্ষণ-বিহীন পৰিৱেশনৰ প্ৰয়োজন হয়, যেনে বতাহৰ টাৰ্বাইনৰ ওপৰত। নামটোৱেই কোৱাৰ দৰে আল্ট্ৰাছ’নিক বতাহৰ চেন্সৰে উচ্চ কম্পনাঙ্ক শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি বতাহৰ গতি জুখিব পাৰে। আল্ট্ৰাছ’নিক এনিমোমিটাৰত দুটা বা তিনিযোৰ শব্দ ট্ৰেন্সমিটাৰ আৰু ৰিচিভাৰ থাকে। প্ৰতিটো ট্ৰেন্সমিটাৰে নিজৰ ৰিচিভাৰলৈ অহৰহ উচ্চ কম্পনাঙ্ক শব্দ বিম কৰে। ভিতৰৰ ইলেক্ট্ৰনিক বৰ্তনীবোৰে শব্দটোৱে প্ৰতিটো ট্ৰেন্সমিটাৰৰপৰা সংশ্লিষ্ট ৰিচিভাৰলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ লোৱা সময় জুখিব পাৰে। বতাহ কেনেকৈ বয় তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কিছুমান শব্দৰ ৰশ্মি আনবোৰতকৈ বেছি প্ৰভাবিত হ’ব, যাৰ ফলত ইয়াৰ গতি লেহেমীয়া হ’ব বা ইয়াৰ গতি অতি সামান্য হ’ব। বৰ্তনীবোৰে ৰশ্মিৰ গতিৰ পাৰ্থক্য জুখিব আৰু সেইটো ব্যৱহাৰ কৰি বতাহ কিমান বেগেৰে বলিছে সেইটো গণনা কৰে।<ref>Chris Woodford. Ultrasonic anemometers. https://www.explainthatstuff.com/anemometers.html</ref> একাউষ্টিক ৰেজোনেন্স উইণ্ড চেন্সৰ হৈছে আল্ট্ৰাছ’নিক চেন্সৰৰ এটা ভিন্নতা। উৰণৰ সময় জোখাৰ পৰিৱৰ্তে শব্দ অনুনাদ চেন্সৰসমূহে উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে নিৰ্মিত সৰু গহ্বৰৰ ভিতৰত অনুনাদী শব্দ তৰংগ ব্যৱহাৰ কৰে। গহ্বৰটোত নিৰ্মিত আল্ট্ৰাছ’নিক ট্ৰেন্সডুচাৰৰ এটা এৰে, যিবোৰ আল্ট্ৰাছ’নিক কম্পাঙ্কত পৃথক ষ্টেণ্ডিং-ৱেভ পেটাৰ্ণ সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বতাহ গহ্বৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱাৰ লগে লগে ঢৌৰ ধৰ্মৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে (ফেজ শ্বিফ্ট)। প্ৰতিটো ট্ৰেন্সডুচাৰে গ্ৰহণ কৰা সংকেতসমূহৰ ফেজ শ্বিফ্টৰ পৰিমাণ জুখি, আৰু তাৰ পিছত তথ্যসমূহ গাণিতিকভাৱে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি, চেন্সৰে বতাহৰ গতি আৰু দিশৰ সঠিক অনুভূমিক জোখ প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>Kapartis, Savvas (1999) "Anemometer employing standing wave normal to fluid flow and travelling wave normal to standing wave" {{US Patent|5877416}}</ref> বতাহৰ বেগ জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আন এটা সঁজুলি হ’ল পিটট টিউবৰ সৈতে সংযুক্ত জিপিএছ।{{cn}}। তৰল প্ৰৱাহৰ বেগৰ সঁজুলি, [[পিটট টিউব]] মূলতঃ বিমানৰ বায়ুৰ বেগ নিৰ্ণয় কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==গঠনৰ আৰ্হি== *[[বতাহ অভিযান্ত্ৰিকী]] [[File:Anemometer_on_stage_set.JPG|thumb|right|বাহিৰৰ মঞ্চ চেটত এনিমোমিটাৰ, বতাহৰ গতি জুখিবলৈ]] বিশ্বজুৰি গাঁথনি আৰু অট্টালিকাৰ ডিজাইনৰ ক্ষেত্ৰত বতাহৰ গতি এটা সাধাৰণ কাৰক। এটা গঠনৰ ডিজাইনৰ প্ৰয়োজনীয় পাৰ্শ্বীয় শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ই প্ৰায়ে শাসকীয় কাৰক। আমেৰিকাত ডিজাইনত ব্যৱহৃত বতাহৰ গতিবেগক প্ৰায়ে "৩ ছেকেণ্ডৰ ধুমুহা" বুলি কোৱা হয়, যিটো ৩ ছেকেণ্ডৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক স্থায়ী ধুমুহা আৰু প্ৰতি বছৰে ৫০জনৰ ভিতৰত ১টা অতিক্ৰম কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে (ASCE 7-05, ASCE 7-16 লৈ আপডেট কৰা হৈছে)।<ref>{{Cite web|url=http://www.koreascience.or.kr/journal/AboutJournal.jsp?kojic=KJKHCF|title=Wind and Structures |website=Korea Science|language=ko|access-date=2018-04-18}}</ref> এই ডিজাইন বতাহৰ গতি আমেৰিকাৰ বেছিভাগ বিল্ডিং ক'ডে গ্ৰহণ কৰে আৰু ই প্ৰায়ে অট্টালিকা আৰু গঠনৰ পাৰ্শ্বীয় ডিজাইন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। কানাডাত ডিজাইনত ৰেফাৰেন্স বতাহৰ চাপ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াক "গড় ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা" বতাহৰ গতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয় আৰু প্ৰতি বছৰে ৫০জনৰ ভিতৰত ১জনৰ অতিক্ৰম কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ৰেফাৰেন্স বতাহৰ চাপ q গণনা কৰা হয় q = ρv2 / 2 সমীকৰণ ব্যৱহাৰ কৰি, য'ত ρ হৈছে বায়ুৰ ঘনত্ব আৰু v ​​হৈছে বতাহৰ গতি।<ref>NBC 2005 Structural Commentaries – Part 4 of Div. B, Comm. I</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বতাহৰ গতিবেগ বিভিন্ন গড় সময়ৰ সৈতে ৰিপৰ্ট কৰা হৈছে (যেনে আটাইতকৈ দ্ৰুত মাইল, ৩ ছেকেণ্ডৰ ধুমুহা, ১ মিনিট, আৰু গড় ঘণ্টাৰ পিছত ঘণ্টা) যিবোৰ ডিজাইনাৰসকলে লক্ষ্য কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে। বতাহৰ গতিক এটা গড় সময়ৰপৰা আন এটালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ ডাৰ্ষ্ট বক্ৰ বিকশিত কৰা হৈছিল, যিয়ে কিছুসংখ্যক ছেকেণ্ডৰ গড় বতাহৰ সম্ভাৱ্য সৰ্বোচ্চ গতি আৰু এঘণ্টাৰ গড় বতাহৰ গতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক সংজ্ঞায়িত কৰে।<ref>ASCE 7-05 commentary Figure C6-4, ASCE 7-10 C26.5-1</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 7i5cztt3051w81sehulw7u9ai4oo3qc 0 136786 605203 604975 2026-05-07T18:28:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605203 wikitext text/x-wiki {{Short description|Western region of Asia}} {{Infobox continent | title = পশ্চিম এছিয়া | image =[[File:Western Asia (orthographic projection).svg|thumb|পশ্চিম এছিয়া(সমান্তৰাল প্ৰক্ষেপণত)]] | area = {{convert|৫৯৯৪৯৩৫ |km2|sqmi|abbr=on}}{{sup|a}} | population = ৩১৩,৪৫০,০০০ (২০১৮) ([[List of continents by population#Regional and continental .28sub.29totals in 2016|9th]])<ref name = "UN WPP 2019">{{Cite web|title = World Population prospects – Population division|url = https://population.un.org/wpp/|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/|archive-date = 5 February 2019|url-status = live}}</ref><ref name = "UN WPP 2019 2">{{Cite web|title = Overall total population|url = https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|format = xlsx|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-date = 27 February 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|url-status = dead|archivedate = 27 February 2021|archiveurl = https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|deadurl = yes}}</ref> | density = {{convert|50.1|/km2|abbr=on}} | GDP_nominal = $3.383{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/02/weodata/index.aspx|title=World Economic Outlook Database|publisher=IMF|website=imf.org}} Outlook Database, October 2020</ref> | GDP_PPP = $9.063{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF" /> | GDP_per_capita = $10,793 (2019; nominal)<ref name="IMF"/>, $28,918 (2019; PPP)<ref name="IMF"/> | HDI = {{Increase}}0.699 (''<span style="color:orange">medium</span>'') | ethnic_groups = আৰৱ, [[Assyrian people|Assyrians]], [[Armenians]], [[Azerbaijanis]], [[Baloch people|Baloch]], [[Georgians]], [[Greek Cypriots]], [[Jews]], [[Kurds]], [[Laz people]], [[Mandaeans]], [[Maronites]], [[Persians]], [[Pontic Greeks]], [[Talysh people|Talyshis]], [[Turkish people|Turks]], [[Yazidis]], [[Zazas]] | religions = [[ইছলাম]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী ধৰ্ম ]], [[বাহাই ]],ড্ৰুজ ধৰ্ম, য়াৰছানিজম, ইয়াজিদ ধৰ্ম, জৰাথ্ৰুস্ত্ৰ, মাণ্ডাইবাদ, [[হিন্দু ধৰ্ম ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম ]], আদি | demonym = পশ্চিম এছিয়া<br />পশ্চিম এছিয়ান | countries = {{collapsible list | title = [[List of sovereign states and dependent territories in Asia|20 recognized]] | {{flag|Armenia}} | {{flag|Azerbaijan}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Bahrain}} | {{flag|Cyprus}} | {{flag|Egypt}} (only [[Sinai Peninsula]]) | {{flag|Georgia}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Iran}} | {{flag|Iraq}} | {{flag|Israel}} | {{flag|Jordan}} | {{flag|Kuwait}} | {{flag|Lebanon}} | {{flag|Oman}} | {{flag|Palestine}} | {{flag|Qatar}} | {{flag|Saudi Arabia}} | {{flag|Syria}} | {{flag|Turkey}} (except [[East Thrace]]) | {{flag|United Arab Emirates}} | {{flag|Yemen}} (except [[Socotra]]) }}{{collapsible list | title = 3 unrecognized | ''{{flag|Abkhazia}}'' | ''{{flag|Northern Cyprus}}'' | ''{{flag|South Ossetia}}'' }} | dependencies = {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} | languages = {{collapsible list | title = Official languages | [[Modern Standard Arabic|আৰৱী]] | আবখাজ ভাষা | আৰ্মেনিয়ান ভাষা | আজাৰবাইজান ভাষা | [[English language|ইংৰাজী]] | জৰ্জিয়ান | [[Greek language|গ্ৰীক]] | [[Modern Hebrew|হিব্ৰু ]] | কুৰ্দিছ ভাষা | অচেটিয়ান ভাষা | [[Persian language|পাৰ্চী]] | [[Russian language|ৰাছিয়ান]] | [[Turkish language|তুৰ্কী]] }} {{collapsible list | title = Other languages | [[Afroasiatic languages|Afroasiatic]]: {{hlist | [[Neo-Aramaic languages|Neo-Aramaic]] | [[Amharic language|Amharic]] | [[Modern South Arabian languages|South Arabian]] | [[Syriac language|Syriac]] }} | [[Austronesian languages|Austronesian]]: {{hlist | [[Indonesian language|Indonesian]] | [[Malay language|Malay]] | [[Tagalog language|Tagalog]] }} | [[Indo-European languages|Indo-European]]: {{hlist | [[Balochi language|Balochi]] | [[Domari language|Domari]] | [[French language|French]] | [[Gilaki language|Gilaki]] | [[Hindi language|Hindi]] | [[Luri language|Luri]] | [[Bengali language|Bengali]] | [[Mazanderani language|Mazanderani]] | [[Nepali language|Nepali]] | [[Pashto language|Pashto]] | [[Rohingya language|Rohingya]] | [[Romani language|Romani]] | [[Shabaki language]] | [[Spanish language|Spanish]] | [[Talysh language|Talysh]] | [[Urdu language|Urdu]] | [[Yiddish language|Yiddish]] | [[Zaza language|Zaza]] }} | [[Northeast Caucasian languages|NE Caucasian]]: {{hlist | [[Avar language|Avar]] | [[Chechen language|Chechen]] | [[Lezgian language|Lezgian]] }} | [[Northwest Caucasian languages|NW Caucasian]]: {{hlist | [[Circassian languages|Circassian]] | [[Kabardian language|Kabardian]] }} | [[Turkic languages|Turkic]]: {{hlist | [[Qashqai language|Qashqai]] | [[Turkmen language|Turkmen]] }} }} | time = {{collapsible list | title = 5 time zones | bullets = true | [[UTC+02:00]]: {{hlist | Standard: [[Time in Cyprus|Cyprus]], [[Israel Standard Time|Israel]], [[Time in Jordan|Jordan]], [[Time in Lebanon|Lebanon]], [[Time in the State of Palestine|Palestine]], [[Egypt Standard Time|Sinai]], [[Time in Syria|Syria]] }} | [[UTC+03:00]]: {{hlist | [[Daylight Saving Time|Daylight]]: Cyprus, Israel, Jordan, Lebanon, Palestine, Syria | Standard: [[Time in Bahrain|Bahrain]], [[Time in Iraq|Iraq]], [[Time in Kuwait|Kuwait]], [[Time in Qatar|Qatar]], [[Saudi Arabia Standard Time|Saudi Arabia]], [[Time in Turkey|Turkey]], [[Time in Yemen|Yemen]] }} | [[UTC+03:30]]: {{hlist | Standard: [[Iran Standard Time|Iran]] }} | [[UTC+04:00]]: {{hlist | Standard: [[Armenia Time|Armenia]], [[Azerbaijan Time|Azerbaijan]], [[Georgia Time|Georgia]], [[Time in Oman|Oman]], [[Time in the United Arab Emirates|UAE]] }} | [[UTC+04:30]]: {{hlist | [[Daylight saving time in Iran|Daylight savings Iran]] }} }} | internet = [[.ae]], [[.am]], [[.az]], [[.bh]], [[.cy]], [[.eg]], [[.ge]], [[.il]], [[.iq]], [[.ir]], [[.jo]], [[.kw]], [[.lb]], [[.om]], [[.ps]], [[.qa]], [[.sa]], [[.sy]], [[.tr]], [[.ye]] | calling_code = [[List of country calling codes|Zone 9 except Armenia, Cyprus (Zone 3) & Sinai (Zone 2)]] | cities =<!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]], AND LIST PER ALPHABETICAL ORDER. THANKS! --> {{collapsible list | title = List{{sup|b}} | bullets = true | {{flagicon|Jordan}} [[Amman]] | {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]] | {{flagicon|Iraq}} [[Baghdad]] | {{flagicon|UAE}} [[Dubai]] | {{flagicon|Turkey}} [[Istanbul]] | {{flagicon|Turkey}} [[İzmir]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Jeddah]] | {{flagicon|Kuwait}} [[Kuwait City]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Riyadh]] | {{flagicon|Iran}} [[Tehran]] }} <!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]]. THANKS! --> | m49 = <code>145</code> – West Asia<br /><code>142</code> – [[Asia]]<br /><code>001</code> – World | footnotes = {{longitem|{{sup|a}} Area and population figures include the [[Sinai Peninsula|Sinai]]}}{{longitem|{{sup|b}} Among the top 100 [[List of urban areas by population|urban areas of the world by population]]}} }} '''পশ্চিম এছিয়া''' ( দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া বুলিও জনা যায়) এছিয়াৰ পশ্চিম অঞ্চলত থকা দেশসমূহক বুজায়। বেছিভাগ শিক্ষাবিদ, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সংস্থা আৰু অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানে দিয়া সংজ্ঞা অনুসৰি এই উপ-অঞ্চলত আনাতোলিয়া, আৰব উপদ্বীপ, ইৰাণ, মেছ’পটেমিয়া, আৰ্মেনিয়ান হাইলেণ্ড, লেভেণ্ট, চাইপ্ৰাছ দ্বীপ, চিনাই উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ ককেছাছ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{Cite web |title=Land Use Dynamics and Institutional Changes in West Asia |url=https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |first1=Lama |last1=Bashour |date=2006 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230616092754/https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |archive-date= 16 June 2023 }}</ref><ref name=WGSRPD/> এই অঞ্চলটো [[আফ্ৰিকা]]ৰপৰা [[ইজিপ্ত]]ৰ ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজ আৰু ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছৰ জলপথেৰে পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ উত্তৰ-পূবত মধ্য [[এছিয়া]], আনহাতে দক্ষিণ এছিয়া ইয়াৰ পূবত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো বাৰখন সাগৰে আগুৰি আছে (ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত): এজিয়ান সাগৰ, মৰ্মৰ সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, ওমান উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ, আকাবা উপসাগৰ, ছুৱেজ উপসাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। যদিও বহুতে এই দেশকেইখন বুজাবলৈ মধ্যপ্ৰাচ্য শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে, তথাপি পশ্চিম এছিয়া আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য একেই নহয়। মধ্যপ্ৰাচ্য হৈছে পশ্চিমীয়া ভূগোলবিদসকলে উদ্ভাৱন কৰা ৰাজনৈতিক শব্দ, যিয়ে ঐতিহাসিকভাৱে ৰাজনৈতিক আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এছিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলক সামৰি লৈছে; আনহাতে পশ্চিম এছিয়া হৈছে অধিক নিখুঁত আৰু সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ভৌগোলিক শব্দ। ইয়াত ইজিপ্তৰ বেছিভাগ অংশ আৰু তুৰস্কৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ (যিবোৰ মধ্যপ্ৰাচ্যত অন্তৰ্ভুক্ত) বাদ দিয়া হৈছে, আৰু ককেছাছৰ দক্ষিণ অংশও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। পশ্চিম এছিয়াই সামৰি লোৱা মাটি-কালি হৈছে {{convert|5994935|km2|sqmi|abbr=on}} আৰু এই অঞ্চলৰ জনংখ্যা প্ৰায় ৩১৩ নিযুত।<ref name="UN WPP 2019"/><ref name="UN WPP 2019 2"/> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ২০খন সদস্য দেশৰ ভিতৰত ১৩খন দেশেই পশ্চিম এছিয়াৰ অংশ। পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ'ল [[ইৰাণ]], [[তুৰ্কী]], [[ইৰাক]], [[য়েমেন]], আৰু [[চৌদি আৰব]]। ৰেকৰ্ডিং প্লাণ্ট ডিষ্ট্ৰিবিউচনৰ বাবে বিশ্ব ভৌগোলিক আঁচনি (WGSRPD)ত পশ্চিম এছিয়াত আৰব উপদ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই, আনহাতে আফগানিস্তান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। <ref name=WGSRPD>{{Cite book |last = Brummitt |first = R. K. |year = 2001 |title = World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions |edition = 2nd |publisher = International Working Group on Taxonomic Databases For Plant Sciences (TDWG) |url = https://raw.githubusercontent.com/tdwg/wgsrpd/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf |access-date = 27 July 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160125135239/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/tdwg/TDWG_geo2.pdf |archive-date = 25 January 2016}}</ref> == সংজ্ঞা == 'পশ্চিম এছিয়া' শব্দটো ব্যাৱহাৰিক ৰূপত প্ৰয়োগ কৰা হয় যদিও আৰু ইয়াৰ কোনো "শুদ্ধ" বা সাধাৰণভাৱে গ্ৰহণ কৰা সংজ্ঞা নাই। ইয়াৰ সাধাৰণ সংজ্ঞাসমূহ বহুলাংশে, কিন্তু সম্পূৰ্ণৰূপে নহয়, 'মধ্যপ্ৰাচ্য', 'পূব ভূমধ্যসাগৰীয়' আৰু 'নিকট পূব' শব্দ দুটাৰ সৈতে মিল আছে (এইবোৰ ঐতিহাসিকভাৱে সুপৰিচিত যদিও আজিৰ তাৰিখত কম ব্যৱহৃত)।<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-difference-between-near-east-and-middle-east.html What Is The Difference Between Near East and Middle East?] ''worldatlas.com''</ref> মেডিচনৰ নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ষ্টাইল মেনুৱেল আৰু অৰ্গেনাইজেচন ফৰ ইকনমিক ক’অপাৰেচন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট (OECD) গ্ৰন্থ ‘দ্য ৱৰ্ল্ড ইকনমি: হিষ্ট’ৰিকেল ষ্টেটিষ্টিকছ’ (২০০৩)ত কেৱল [[বাহৰেইন]], [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ইজৰাইল]], [[জৰ্ডান]], কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ওমান]], কাটাৰ, পেলেষ্টাইন (পৰৱৰ্তী গ্ৰন্থখনত ইয়াক ‘ৱেষ্ট বেংক এণ্ড গাজা’ বুলি কোৱা হৈছে), [[চৌদি আৰব]], [[ছিৰিয়া]], [[তুৰস্ক]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]] হিচাপেহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ দেশসমূহ।<ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead |archivedate=1 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead |archivedate=1 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাই (ইউনিড’) ২০১৫ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদনত আৰ্মেনিয়া আৰু [[আজাৰবাইজান]]ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিপৰীতে ইজৰাইল ‘অন্য’ হিচাপে আৰু [[তুৰস্ক]]ক '[[ইউৰোপ]]ৰ' দেশ হিচাপে বাদ দিছিল। ইউনিড’ৰ দৰে নহয়, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ পৰিসংখ্যা বিভাগে (UNSD) ইৰাণক পশ্চিম এছিয়াৰপৰা বাদ দিছে আৰু ইয়াক দক্ষিণ এছিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে আৰু এই অঞ্চলত তুৰস্ক, জৰ্জিয়া আৰু চাইপ্ৰাছক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49.htm |title=Standard Country or Area Codes for Statistical Use |publisher=Millenniumindicators.un.org |quote=The UNSD notes that the "assignment of countries or areas to specific groupings is merely for statistical convenience and does not imply any assumption regarding political or other affiliation of countries or territories."|access-date=25 August 2012}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ভূ-ৰাজনৈতিক "পূব ইউৰোপীয় গোট"ত পূব ইউৰোপৰ আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়া অন্তৰ্ভুক্ত, আনহাতে চাইপ্ৰাছ আৰু পূব থ্ৰেচ (তুৰ্কী) দক্ষিণ ইউৰোপত অৱস্থিত। এই তিনিখন দেশ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)ৰ ইউৰোপীয় বিভাগত তালিকাভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ ক্ৰীড়া শাসক সংস্থাসমূহৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ’ল বাহৰেইন, [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], জৰ্ডান, কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ছিৰিয়া]], [[ওমান]], [[পেলেষ্টাইন]], [[কাটাৰ]], [[চৌদি আৰব]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]]। <ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead |archivedate=1 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead |archivedate=1 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |deadurl=yes }}</ref> এই ১৩খন দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা খেলুৱৈসকলে এছিয়াৰ অলিম্পিক কাউন্সিলৰ বহু ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান পশ্চিম এছিয়ান গেমছত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই অঞ্চলৰ ক্ৰীড়া সংস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে পশ্চিম এছিয়ান বাস্কেটবল ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ আৰু স্নুকাৰ ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন, আৰু পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচন। == দেশসমূহ == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; " |- style="background:#ececec; " ! scope="col"| [[দেশ]] ! scope="col"|ক্ষেত্ৰফল <br />(km²) ! scope="col"| [[List of countries by population|জনসংখ্যা]]{{UN_Population|ref}}<br />({{UN_Population|Year}}) ! scope="col"|জনসংখ্যাৰ ঘণত্ব <br />(per km²) ! scope="col"| ৰাজধানী ! scope="col"|নামমাত্ৰ জিডিপি <ref>{{cite web|title=GDP|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=93&pr.y=3&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDP_R&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"|জনমুৰি আয়<ref>{{cite web|title=GDP per capita|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=10&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"| [[মুদ্ৰা ]] ! scope="col"| [[চৰকাৰ]] ! scope="col"| চৰকাৰী ভাষা |- ! scope="row"| {{nowrap|{{flag|Turkey}}}}{{efn|The figures for Turkey includes [[East Thrace]], which is not a part of Anatolia.}} | style="text-align:right; " | ৭৮৩,৫৬২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Turkey}} | style="text-align:right; " | ৯৪.১ | আংকাৰা | ৭৮৮.০৪২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৫২৩ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | ৰাষ্ট্ৰপতিয় গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী]] |- ! scope="row"| {{flag|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ৭৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৬.১ | মনমা | ৩০.৩৫৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৬৮ ডলাৰ | বাহৰেইনৰদিনাৰ | [[সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ ]] | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৭,৮২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৬৭.৫ | কুৱেইট চহৰ | ১৮৪.৫৪০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪৮,৭৬১ ডলাৰ | কুৱেইটৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Oman}} | style="text-align:right; " | ২১২,৪৬০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Oman}} | style="text-align:right; " | ৯.২ | [[Muscat, Oman|Muscat]] | $78.290 billion | $25,356 | ওমানী ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Qatar}} | style="text-align:right; " |১১,৪৩৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Qatar}} | style="text-align:right; " | ১২৩.২ | ডহা | ১৯২.৪০২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০৪,৭৫৬ ডলাৰ | কাটাৰৰ ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ২,১৪৯,৬৯০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ১২ | ৰীয়াধ | ৭৩৩.৯৫৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৫,১৩৯ ডলাৰ | চৌদি ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৮২,৮৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৯৭ | আবুধাবি | ৩৮৩.৭৯৯ বিলিয়ন ডলাৰ |৪৩,৭৭৪ ডলাৰ | (UAE)ইউ এ ই ডিৰহাম | যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়, সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৫২৭,৯৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৪৪.৭ | চানা {{efn|A rebel group, the [[Houthis]], have their [[Houthi-controlled Yemen|government]] at [[Aden]] ([[Temporary capital|Seat of government]])}} | ৩৫.০৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ১,৩৫৪ ডলাৰ | য়েমেনৰ ৰিয়াল | অস্থায়ী চৰকাৰ, ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Abkhazia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৮,৬৬০ | style="text-align:right; " | ২৪২,৮৬২ | style="text-align:right; " | ২৮ | সোখুমি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A |জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি ব্যৱস্থা,ৰিপাব্লিক |আবখাজ ভাষা,ৰাছিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Armenia}} | style="text-align:right; " | ২৯,৮০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Armenia}} | style="text-align:right; " | ১০৮.৪ | য়েৰেভান | ৯.৯৫০ বিলিয়ন ডলাৰ |৩,০৩৩ ডলাৰ | আৰ্মেনিয়ান ড্ৰাম | [[Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[republic]] | আৰ্মেনিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ৮৬,৬০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ১০৫.৮ | বাকু | ৬৮.৭০০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,৪৩৯ ডলাৰ | আজাৰবাইজানৰ মানাট | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আজাৰবাইজানী |- ! scope="row"| {{flag|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৯,৭০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৮.১ | টিবিলিচি | ১৫.৮৪৭ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,৫২৩ ডলাৰ | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি,গণৰাজ্য | জৰ্জিয়ান |- ! scope="row"| ''{{flag|South Ossetia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " |৩,৯০০ | style="text-align:right; " | ৫৩,৫৩২ | style="text-align:right; " | ১৩ | ট্ছখিনভালি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ ৰাষ্ট্ৰপতিয় ব্যৱস্থা,গণৰাজ্য |অচেটিয়ান, ৰাছিয়ান |- ! scope="row"| {{flag|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৪৩৮,৩১৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৭৩.৫ | [[বাগদাদ]] | ২১৬.০৪৪ বিলিয়ন ডলাৰ | ৬,৪১০ ডলাৰ | ইৰাকী ডীনাৰ | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]],কুৰ্দিছ ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Israel}} | style="text-align:right; " | ২০,৭৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Israel}} | style="text-align:right; " | ৩৬৫.৩ | [[Positions on Jerusalem|Jerusalem]]{{efn|[[Jerusalem]] is the [[Jerusalem Law|proclaimed capital of Israel]] and the actual location of the [[Knesset]], [[Israeli Supreme Court]], etc. Due to its [[Positions on Jerusalem|disputed]] status, most embassies are in [[Tel Aviv]].{{efn|name=Jerusalem}}}} | ৩৫৩.৬৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩৯,১০৬ ডলাৰ | ইজৰাইলী নতুন চেকেল | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Hebrew language|হিব্ৰু]] |- ! scope="row"| {{flag|Jordan}} | style="text-align:right; " | 92,300 | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Jordan}} | style="text-align:right; " | 68.4 | আমান |৩০.৯৮ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪,৮৪৩ ডলাৰ | জৰ্ডানৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ১০,৪৫২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ৪০৪ | বেইৰুট | ৪২.৫১৯ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৪২৫ ডলাৰ | লেবাননৰ পাউণ্ড | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flagcountry|Palestine}}{{efn|[[UN observer state]].}} | style="text-align:right; " | ৬,২২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|State of Palestine}} | style="text-align:right; " | ৬৬৭ | ৰামাল্লা{{efn|Ramallah is the actual location of the government, whereas the proclaimed capital of Palestine is [[Jerusalem]], which is [[Positions on Jerusalem|disputed]].{{efn|name=Jerusalem|Jerusalem is Israel's ''[[de jure]]'' capital under [[Jerusalem Law|Israeli law]], as well as its ''[[de facto]]'' capital by the location of the presidential residence, government offices, supreme court and parliament ([[Knesset]]). Jerusalem is the State of Palestine's ''de jure'' capital under its {{cite web |ref=BasicLawPal-T1A3 |url=http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law |title=2003 Amended Basic Law |date=17 February 2008 |postscript=none}}, but not its ''de facto'' capital as its government branches are based in [[Ramallah]]. The UN and most [[sovereign states]] do not recognize Jerusalem as either state's ''de jure'' capital under the position that Jerusalem's status is pending future negotiations between Israel and the Palestinian Authority. In practice, therefore, most maintain their embassies in [[Tel Aviv]] and its suburbs, or else in suburbs such as [[Mevaseret Zion]] outside Jerusalem proper. See [https://web.archive.org/web/20260118073834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ CIA Factbook], {{cite web|url= https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf |title=Map of Israel |postscript=none}} and [[Status of Jerusalem]] for more information.}}}} | ৬.৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৬০০ ডলাৰ | মিচৰৰ পাউণ্ড, জৰ্ডানৰদিনাৰ, ইজৰাইলৰ নতুন চেকেল | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি, গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Syria}} | style="text-align:right; " | ১৮৫,১৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Syrian Arab Republic}} | style="text-align:right; " | ১১৮.৩ | দামাস্কাছ | N/A | N/A | ছিৰিয়ান পাউণ্ড | অন্তৰৱৰ্তী চৰকাৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Iran}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৮,১৯৫ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iran (Islamic Republic of)}} | style="text-align:right; " | ৪৫ | তেহৰান |৫৪৮.৫৯০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,২০৭ ডলাৰ | ইৰাণী ৰিয়েল | ইছলামিক গণৰাজ্য | [[Persian language|পাৰ্চী ভাষা ]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Akrotiri and Dhekelia}}''{{efn| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]}} | style="text-align:right; " | ২৫৪ | style="text-align:right; " | ১৫,৭০০ | style="text-align:right; " | N/A | এপিস্কোপি | N/A | N/A | [[ইউৰো]] |সংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ অধীনত এক সামৰিক শাসিত নিৰ্ভৰশীল অঞ্চল | [[English language|ইংৰাজী]] |- ! scope="row"| {{flag|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ৯,২৫০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ১১৭ | নিকোচিয়া | ২২.৯৯৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৭৭ ডলাৰ | ইউৰো | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | গ্ৰীক, তুৰ্কী |- ! scope="row"| ''{{flag|Northern Cyprus}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৩,৩৫৫ | style="text-align:right; " | ৩১৩,৬২৬ | style="text-align:right; " | ৯৩ | উত্তৰ নিকোচিয়া | ৪.০৩২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৫,১০৯ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | অৰ্ধৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী ]] |- ! scope="row"| {{flag|Egypt}}{{efn|The area and population figures for Egypt only include the [[Sinai Peninsula]].}} | style="text-align:right; " | ৬০,০০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Egypt}} | style="text-align:right; " | ৮২ | কাইৰো | ২৬২.২৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,১৭৯ ডলাৰ | ইজিপ্তৰ পাউণ্ড | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আৰৱী |} == ইতিহাস == ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে "পশ্চিম এছিয়া"ক ভৌগোলিক শব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল,<ref name="Ouseley">{{cite book|last=Ouseley|first=William|authorlink=William Ouseley|year=1795|title=Persian Miscellanies: An Essay to Facilitate the Reading of Persian Manuscripts|location=London|pp=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.42305/page/n159/mode/1up 105–106]|quote={{smallcaps|The}} celebrated current of the Euphrates, was divided, according to the Arabian geographer, whom ''Bochart'' follows, into five channels or branches, one of which led to ''Cufa'' in Chaldea; and on the banks of another, was ſeated the “Golden Babylon” once the proud miſtreſs of the eaſtern world, being the capital of the Aſſyrian monarchy, which comprehended Syria, Meſopotamia, Chaldea, Perſia; in short, except India, all the great nations of weſtern Aſia.}}</ref><ref>e.g. James Rennell, ''A treatise on the comparative geography of western Asia'', 1831.</ref> "নিকট পূব" ভূ-ৰাজনৈতিক ধাৰণা হিচাপে জনপ্ৰিয় হোৱাৰ আগতে। উদাহৰণস্বৰূপে, উইলিয়াম অছলীয়ে ১৭৯৫ চনত লিখা *পাৰ্চিয়ান মিচেলেনিজ* নামৰ কিতাপখনত এই বাক্যাংশটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল ছিৰিয়া, মেছ'পটেমিয়া, কলদিয়া আৰু পাৰস্যৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ।<ref name="Ouseley"/> প্ৰাচীন ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত "পশ্চিম এছিয়া" বুলিলে প্ৰাচীন কালত জনাজাত এছিয়াৰ অংশটোক বুজোৱা হ'ব পাৰে; ইয়াৰ বিপৰীতে "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া"ই চিথিয়াক বুজাব পাৰে আৰু "পূব এছিয়া"ই প্ৰাচীন লেখকসকলৰ ভৌগোলিক জ্ঞানৰ পূবৰ সীমাক বুজাব পাৰে—অৰ্থাৎ ট্ৰেন্সঅক্সেনিয়া আৰু ভাৰত।<ref>James Rennell, ''The Geographical System of Herodotus Examined and Explained'', 1800, [https://archive.org/details/geographicalsys00renn/page/210 p. 210].</ref><ref>Hugh Murray, ''Historical Account of Discoveries and Travels in Asia'' (1820).</ref><ref>Samuel Whelpley, ''A compend of history, from the earliest times'', 1808, [https://books.google.com/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120055307/https://books.google.ch/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 |date=20 November 2022 }}.</ref> ২০ শতিকাত "পশ্চিম এছিয়া"ক প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু প্ৰাচীন ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, বিশেষকৈ "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ—প্ৰাচীন মিচৰক বাদ দি"ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ হিচাপে ইজিপ্ত আৰু সেই অঞ্চলৰ প্ৰাৰম্ভিক সভ্যতাৰ মাজত তুলনা কৰিব পৰা যায়।<ref>e.g. Petrus Van Der Meer, ''The Chronology of Ancient Western Asia and Egypt'', 1955. Karl W. Butzer, ''Physical Conditions in Eastern Europe, Western Asia and Egypt Before the Period of Agricultural and Urban Settlement'', 1965.</ref> সমসাময়িক ভূ-ৰাজনীতি বা বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ অন্ততঃ ১৯৬০ চনৰ মাজভাগৰপৰাই হোৱা যেন লাগে। <ref>''The Tobacco Industry of Western Asia'', U.S. Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service, 1964.</ref> == ভৌগোলিক পৰিৱেশ == এই অঞ্চলটো আঠখন ডাঙৰ সাগৰেৰে আগুৰি আছে; এজিয়ান সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। উত্তৰ-পশ্চিম আৰু উত্তৰ দিশত এই অঞ্চলটো ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছ জলভাগৰদ্বাৰা পৃথক কৰিছে; দক্ষিণ-পশ্চিমে ইয়াক আফ্ৰিকাৰপৰা ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজৰদ্বাৰা পৃথক হৈছে; আনহাতে উত্তৰ-পূব আৰু পূবে ইয়াৰ সীমা মধ্য এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়া। এই অঞ্চল দক্ষিণ ইউৰোপৰ পূব আৰু পূব ইউৰোপৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। পূব ইৰাণত অৱস্থিত দষ্ট-ই-কাভিৰ আৰু দষ্ট-ই-লুট মৰুভূমিয়ে স্বাভাৱিকতে এই অঞ্চলটোক বেলুচিস্তান আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰপৰা পৃথক কৰিছে। ===ভূতত্ত্ব === ====প্লেট টেকটনিক্স ==== আফ্ৰিকান, ইউৰেছিয়ান আৰু আৰব প্লেটকে ধৰি পশ্চিম এছিয়াত তিনিটা প্ৰধান টেকটনিক প্লেট একত্ৰিত হয়। এই টেকটনিক প্লেটসমূহৰ মাজৰ সীমাই উত্তৰ আফ্ৰিকা, লোহিত সাগৰ আৰু ইৰাণৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ থকা আজোৰছ–জিব্ৰাল্টাৰ ৰিজ গঠন কৰে। আৰব প্লেটখন উত্তৰ দিশলৈ গৈ পূব আনাতোলিয়ান ফল্টৰ আনাতোলিয়ান প্লেট (তুৰস্ক)লৈ গৈ আছে,<ref>{{citeweb |url=http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |title=The Arabian Plate |author=Muehlberger, Bill |publisher=NASA, Johnson Space Center |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706103125/http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |archive-date=6 July 2007 |access-date=4 May 2026 |archivedate=6 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706103125/http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু পূব তুৰস্কৰ এজিয়ান আৰু এনাটলিয়ান প্লেটৰ মাজৰ সীমাও ভূমিকম্পজনিতভাৱে সক্ৰিয়। === জলবায়ু === [[File:Cedars in Lebanon.jpg|right|thumb|upright=1.1|শীতকালত লেবাননৰ দেৱদাৰু অৰণ্য]] [[File:West Asia Köppen Map.png|right|thumb|upright=1.1|কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন) পশ্চিম এছিয়াৰ মানচিত্ৰ ]] পশ্চিম এছিয়া প্ৰধানকৈ শুষ্ক আৰু অৰ্ধশুষ্ক, আৰু খৰাং পৰিস্থিতি হ’ব পাৰে; কিন্তু ইয়াৰ বিশাল বনাঞ্চল আৰু উৰ্বৰ উপত্যকাও আছে। এই অঞ্চলত ঘাঁহনি, চৰণীয়া পথাৰ, মৰুভূমি, পৰ্বত আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ বহু ঠাইত পানীৰ অভাৱ এটা সমস্যা; দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যায় পানীৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছে, আনহাতে মাটিৰ লৱণীয়তা আৰু প্ৰদূষণে পানী যোগানৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref name="ipcc-1997">{{cite web|url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=/climate/ipcc/regional/index.htm|title=Chapter 7: Middle East and Arid Asia|work=IPCC Special Report on The Regional Impacts of Climate Change: An Assessment of Vulnerability|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP), Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|year=2001|access-date=9 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201222/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=%2Fclimate%2Fipcc%2Fregional%2Findex.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303201222/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=%2Fclimate%2Fipcc%2Fregional%2Findex.htm|deadurl=yes}}</ref> টাইগ্ৰিছ আৰু ইউফ্ৰেটিছৰ দৰে প্ৰধান নদীসমূহে কৃষিৰ বাবে জলসিঞ্চনৰ উৎস প্ৰদান কৰে। পশ্চিম এছিয়াত দুইপ্ৰকাৰৰ বতাহ দেখা যায়। শ্বাৰকী আৰু ছামাল। শ্বাৰকী হৈছে দক্ষিণ-দক্ষিণ-পূবৰ বতাহ। এই বতাহ ঋতুভিত্তিক, এপ্ৰিলৰপৰা জুন মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে এই বতাহ বলে আৰু ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰপৰা নৱেম্বৰলৈকে পুনৰ দেখা দিয়ে। এই বতাহ শুকান আৰু ধূলিময়, ধুমুহা কেতিয়াবা ঘণ্টাত ৮০ কিলোমিটাৰ (৫০ মাইল) পৰ্যন্ত হয়, আৰু প্ৰায়ে তীব্ৰ বালি আৰু ধূলিৰ ধুমুহা সৃষ্টি কৰে যিয়ে কেইবা হাজাৰ মিটাৰ পৰ্যন্ত বালি উৰুৱাই নিব পাৰে, যাৰ ফলত বিমানবন্দৰসমূহ হ্ৰস্বম্যাদীভাৱে বন্ধ হৈ পৰে। ছামাল হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দিশৰ বতাহ এই বতাহ বতৰৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত গোটেই দিনটো আৰু ঋতুৰ মাজভাগত কেইবাদিনো থাকিব পাৰে। ছামাল গ্ৰীষ্মকালত ইৰাক আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় দেশসমূহত বলা (চৌদি আৰব আৰু কুৱেইটকে ধৰি) বতাহ।<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of the Muslim World|editor-first=Taru|editor-last=Bahl| editor2=M H Syed| publisher=Anmol Publications|location=New Delhi|year=2003|page=20|isbn=978-81-261-1419-1|url=https://books.google.com/books?id=2x4jq4bXrq0C&q=%22Sharqi%22+wind&pg=PA20|access-date=1 February 2009}}</ref> === ভূ-প্ৰকৃতি === পশ্চিম এছিয়াত পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ডৰ বৃহৎ অঞ্চল আছে। তুৰস্কত পণ্টাছ পৰ্বতমালা আৰু বৃষ পৰ্বতমালাৰ মাজত আনাতোলিয়ান মালভূমি অৱস্থিত। তুৰস্কৰ আৰাৰাট পৰ্বত ১০০ মিটাৰ উচ্চতাত উপনীত হৈছে। ইৰাকৰ সৈতে ইয়াৰ সীমান্তত ইৰাণত অৱস্থিত জাগ্ৰ’ছ পৰ্বতমালা। ইৰাণৰ কেন্দ্ৰীয় মালভূমি দুটা নিষ্কাশন অৱবাহিকাত বিভক্ত। উত্তৰ অৱবাহিকাটো হৈছে দষ্ট-ই-কাভিৰ (মহান নিমখ মৰুভূমি), আৰু দক্ষিণ অৱবাহিকা হৈছে দষ্ট-ই-লুট। য়েমেনত বহু অঞ্চলৰ উচ্চতা ১০০ মিটাৰতকৈ অধিক আৰু উচ্চভূমি লোহিত সাগৰৰ উপকূলৰ কাষেৰে উত্তৰ দিশলৈ আৰু লেবাননলৈকে বিস্তৃত। লোহিত সাগৰৰ কাষত এটা ফল্ট জ'নও আছে, য'ত মহাদেশীয় বিভাজনে বিষণ্ণতাৰ দৰে ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি কৰিছে, কিছুমান অঞ্চল সাগৰ পৃষ্ঠৰ বহু তলত আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|title=Region #4 — Red Sea Continental Rift Zone|work=Preliminary Definition of Geophysical Regions for the Middle East and North Africa|author=Sweeney, Jerry J.|first2=William R.|last2=Walter|publisher=Lawrence Livermore National Laboratory|date=1 December 1998|page=8|access-date=1 March 2009|archive-date=27 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127184404/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|url-status=dead}}</ref> পশ্চিম পাৰ, ইজৰাইল আৰু জৰ্ডানৰ সীমান্তত অৱস্থিত মৃত সাগৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১০০ মিটাৰ তলত অৱস্থিত, যাৰ ফলত ই পৃথিৱীৰ সৰ্বনিম্ন বিন্দু। <ref>{{cite web|url=http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|archive-url=https://web.archive.org/web/20060830064747/http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|url-status=dead|archive-date=30 August 2006|title=ASTER Image Gallery: The Dead Sea|publisher=NASA}}</ref> বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বালিৰ মৰুভূমি ৰুব’ আল খালি ছৌদি আৰৱৰ আৰব উপদ্বীপৰ দক্ষিণ তৃতীয়াংশ, ওমান, সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু য়েমেনৰ কিছু অংশ বিস্তৃত হৈ আছে। জেবেল আল আখদাৰ হৈছে উত্তৰ-পূব ওমানত অৱস্থিত, ওমান উপসাগৰৰ সীমাৰেখাত অৱস্থিত এটা সৰু পৰ্বতমালা। == অৰ্থনীতি == পশ্চিম এছিয়াৰ অৰ্থনীতি বৈচিত্ৰ্যমজ় আৰু এই অঞ্চলটোৱে পূৰ্বৰেপৰা উচ্চ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰা দেখা যায়। এই অঞ্চলত তুৰস্কৰ অৰ্থনীতি সৰ্বাধিক, তাৰ পিছতে আছে চৌদি আৰব আৰু ইৰাণ। পেট্ৰলিয়াম আঞ্চলিক অৰ্থনীতিৰ এটা প্ৰধান উদ্যোগ, কিয়নো বিশ্বৰ আধাতকৈ অধিক তেলৰ মজুত আৰু প্ৰায় ৪০ শতাংশ প্ৰাকৃতিক গেছৰ মজুত এই অঞ্চলত অৱস্থিত। == জনগাঁথনি == ২০০৮ চনৰ হিচাপত পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা ২৭.২ কোটি বুলি অনুমান কৰা হৈছিল আৰু মেডিচনৰ (২০০৭) মতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যা ৩৭ কোটি হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছে (এই অনুমানত ককেছাছ আৰু চাইপ্ৰাছ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই)। ইয়াৰ সমান বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰৰ ১.৪% (বা ৫০ বছৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ), যিটো বিশ্বৰ গড় ০.৯% (৭৫ বছৰৰ ভিতৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ)তকৈ যথেষ্ট বেছি। পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪% বুলি অনুমান কৰা হৈছে; ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ সংখ্যা আছিল প্ৰায় ৩.৯ কোটি, যিয়ে বিশ্বৰ মুঠৰ প্ৰায় ২% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>Data for "15 West Asian countries", from Maddison (2003, 2007).Angus Maddison, 2003, ''[[iarchive:worldeconomyhist0000madd|The World Economy: Historical Statistics]]'', Vol. 2, OECD, Paris, {{ISBN|92-64-10412-7}}. ''Statistical Appendix'' (2007, ggdc.net) "The historical data were originally developed in three books: Monitoring the World Economy 1820–1992, OECD, Paris 1995; The World Economy: A Millennial Perspective, OECD Development Centre, Paris 2001; The World Economy: Historical Statistics, OECD Development Centre, Paris 2003. All these contain detailed source notes." Estimates for 2008 by country (in millions): Turkey (71.9), Iran (70.2), Iraq (28.2), Saudi Arabia (28.1), Yemen (23.0), Syria (19.7), Israel (6.5), Jordan (6.2), Palestine (4.1), Lebanon (4.0), Oman (3.3), United Arab Emirates (2.7), Kuwait (2.6), Qatar (0.9), Bahrain (0.7). </ref> এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ’ল তুৰস্ক আৰু ইৰাণ, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৭.৯ কোটি; তাৰ পিছত ইৰাক আৰু চৌদি আৰব, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৩.৩ কোটি, আৰু তাৰ পিছত য়েমেন, জনসংখ্যা প্ৰায় ২.৯ কোটি। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা পশ্চিম এছিয়াত প্ৰধানকৈ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী লোকে বাস কৰে। সেই অনুসৰি প্ৰধান ভাষাসমূহ হৈছে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী, প্ৰত্যেকৰে প্ৰায় ৭ কোটি ভাষী। ইয়াৰ পিছত কুৰ্দি, আজাৰবাইজানী, হিব্ৰু, আৰ্মেনিয়ান আৰু নব্য-আৰমাইক ভাষা কোৱা সৰু সৰু সম্প্ৰদায়সমূহো আহে। আৰবী আৰু তুৰ্কী ভাষাৰ আধিপত্য মধ্যযুগীয় আৰব আৰু তুৰ্কীৰ আক্ৰমণৰ ফল, যিটো খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত ইছলামিক বিজয়ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আগ্ৰাসনৰ ফলত ছিৰিয়াত পূৰ্বতে প্ৰচলিত আৰামীয়া ভাষা আৰু আনাতোলিয়াত গ্ৰীক ভাষাৰ ঠাই লোৱা হয়। কিন্তু ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে ইজৰাইলত হিব্ৰু ভাষা প্ৰধান হৈ পৰে আৰু নব্য-আৰামীয়া (আধুনিক আৰামীয়া আৰু অচূৰীয়াসকলে কোৱা) আৰু গ্ৰীক ভাষা নিজ নিজ অঞ্চলত সংখ্যালঘু ভাষা হৈয়েই আছে। উল্লেখযোগ্য খিলঞ্জীয়া সংখ্যালঘুসকলৰ ভিতৰত বৰ্ণানুক্ৰমে: আৰামিয়ান, অচূৰিয়ান,{{sfn|Laing-Marshall|2005|p=149–150}} ড্ৰুজ,<ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last= C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> ইহুদী, লুৰ, মাণ্ডেয়ান, মেৰ'নাইট, শ্বাবাক আৰু ইয়াজিদি। === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = right | caption =পশ্চিম এছিয়াত ধৰ্ম (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|title=Religious Composition by Country, 2010–2050|website=www.pewforum.org|date=2 April 2015|access-date=18 October 2020|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221014350/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|url-status=dead}}</ref> | label1 = [[ইছলাম]] | value1 = 92.59 | color1 = Green | label2 = [[খ্ৰীষ্টান]] | value2 = 3.87 | color2 = DodgerBlue | label3 = [[ইহুদী ধৰ্ম ]] | value3 = 2.02 | color3 = DarkBlue | label4 = ধৰ্ম নথকা | value4 = 1.16 | color4 = Grey | label5 = [[হিন্দু]] | value5 = 0.32 | color5 = Darkorange | label6 = অন্যান্য ধৰ্ম | value6 = 0.25 | color6 = Chartreuse | label7 = [[বৌদ্ধ]] | value7 = 0.15 | color7 = Gold | label8 = [[Folk religion]]s | value8 = 0.06 | color8 = Red }} বিশ্বৰ চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় গোট অৰ্থাৎ বিশ্বৰ দুটা বৃহৎ ধৰ্ম: খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম, ইয়াৰ উপৰি ইহুদী আৰু ড্ৰুজ বিশ্বাসৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। <ref>{{cite encyclopedia|title=Middle East (region, Asia)|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/381192/Middle-East|encyclopedia=Britannica|access-date=9 April 2012}}</ref><ref>{{cite book|title=An Introduction to Middle East Politics: Continuity, Change, Conflict and Co-operation|first=Benjamin |last=MacQueen|year= 2013| isbn=9781446289761| page =5|publisher=SAGE|quote=The Middle East is the cradle of the three monotheistic faiths of Judaism, Christianity and Islam.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Modern World: Civilizations of Africa, Civilizations of Europe, Civilizations of the Americas, Civilizations of the Middle East and Southwest Asia, Civilizations of Asia and the Pacific| first=Sarolta |last=Takacs|year= 2015| isbn= 9781317455721| page =552|publisher=Routledge|quote=}}</ref> ইছলাম পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ বৃহত্তম ধৰ্ম, কিন্তু তাত উৎপত্তি হোৱা অন্যান্য ধৰ্ম যেনে ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় লোকসমূহো ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। <ref>{{cite book|title=The Rowman & Littlefield Handbook of Christianity in the Middle East|first=Philip |last=Jenkins|year= 2020| isbn=9781538124185| page =XLVIII|publisher=Rowman & Littlefield|quote=The Middle East still stands at the heart of the Christian world. After all, it is the birthplace, and the death place, of Christ, and the cradle of the Christian tradition.}}</ref> আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়াত ক্ৰমে প্ৰাচ্য অৰ্থডক্সী আৰু পূব অৰ্থডক্সী প্ৰধান ধৰ্ম প্ৰধান। <ref name="Global Christianity" /> পশ্চিম এছিয়াত [[খ্ৰীষ্টান]] সমাজসমূহে বহু শতাব্দী ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে,প্ৰাচ্য অৰ্থডক্মী,পূবৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আদি ধাৰাৰ অনুসাৰীসকলে এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সমাজ গঢ় দিয়াত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। প্ৰথমে, চাইপ্ৰাচত পূব অৰ্থডক্সি মুখ্য ধৰ্ম হিচাপে দেখা যায়। আনহাতে পশ্চিম এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশ যেনে [[লেবানন]],<ref name="Global Christianity">{{cite web|url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population|publisher=Pew Research Center}}</ref> ইৰাক<ref name="Global Christianity" />,<ref name="Farsinet">{{Cite web|last=Price|first=Massoume|date=December 2002|title=History of Christians and Christianity in Iran|url=http://www.farsinet.com/iranbibl/christians_in_iran_history.html|access-date=1 December 2009|work=Christianity in Iran|publisher=FarsiNet Inc.|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125906/http://www.farsinet.com/404.html|deadurl=yes}}</ref> [[ইৰান]],<ref name="Farsinet"/> [[তুৰ্কী]], [[ছিৰিয়া]],<ref name="Global Christianity" /> <ref name="Global Christianity" /> [[জৰ্ডান]], [[ইজৰাইল]] আৰু পেলেষ্টাইনত প্ৰাচীন খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠী (যেনে Assyrian বা এছিৰিয়ান লোকসকল আৰু আৰব খ্ৰীষ্টান ) আজিও বসবাস কৰি আছে। ইজৰাইলত ইহুদী ধৰ্ম হৈছে প্ৰধান ধৰ্ম, আৰু পশ্চিম এছিয়াতো সৰু সৰু প্ৰাচীন ইহুদী বসতি আছে, যেনে তুৰস্ক (১৪,৩০০),<ref>{{cite web |url=https://www.jpr.org.uk/countries/how-many-jews-in-turkey |title= How many Jews live in Turkey?|author=<!--Not stated--> |date= 10 May 2022|website= |publisher= Institute for Jewish Policy Research|access-date= 14 November 2023|quote=}} </ref> আজাৰবাইজান (৯,১০০), <ref name="mashke2">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |title=Ethnic composition of Azerbaijan 2009 |publisher=Pop-stat.mashke.org |date=7 April 1971 |access-date=22 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |archive-date=7 February 2012 |archivedate=7 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু ইৰাণ (৮,৭৫৬)। ড্ৰুজ ধৰ্ম বা ড্ৰুজ ধৰ্মৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। হামজা ইবনে আলী ইবনে আহমদ আৰু আল-হাকিম বি-আমৰ আল্লাহৰ দৰে ব্যক্তিৰ শিক্ষা, প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলৰ দৰে গ্ৰীক দাৰ্শনিকৰ শিক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ই এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম। বিশ্বজুৰি ড্ৰুজৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছে, প্ৰায় ৪৫%ৰপৰা ৫০% লোক ছিৰিয়াত, ৩৫%ৰপৰা ৪০% লেবাননত আৰু ১০%তকৈও কম ইজৰাইলত বাস কৰে। শেহতীয়াকৈ ড্ৰুজৰ প্ৰব্ৰজনো বৃদ্ধি পাইছে। <ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last=C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> লগতে বাহাই ধৰ্মী, ইয়াৰছান ধৰ্ম, ইয়াজিদ,<ref name="Fuccaro" >{{cite book |first1=Nelida |last1=Fuccaro |title=The Other Kurds: Yazidis in Colonial Iraq |date=1999 |publisher=I. B. Tauris |location=London & New York |isbn=1860641709 |page=9}}</ref> জৰদস্তি, মাণ্ডে, শ্বাবাক ধৰ্ম আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংখ্যালঘু ধৰ্মীয় লোকো এই অঞ্চলত আছে। <div align="center"><gallery widths="150" caption="পশ্চিম এছিয়াৰ ধৰ্মসমূহ "> File:Kaaba mirror edit jj.jpg|মক্কাৰ কাবাত বাৰ্ষিক হজত হজযাত্ৰীসকল। File:Էջմիածնի Մայր Տաճար.jpg|এচমিয়াজিন কেথেড্ৰেল, বিশ্বৰ প্ৰথম কেথেড্ৰেল, সকলো আৰ্মেনিয়ানৰ মাতৃ গীৰ্জা File:Qozhaya01072003.jpg|লেবাননৰ ক'জায়াৰ চেণ্ট এন্থনীৰ মঠ। File:Saint Elijah Maronite Cathedral, Aleppo (4).jpg|চেণ্ট এলিয়া, আলেপ্পোৰ কেথেড্ৰেল। File:Western Wall, Jerusalem, (16037897867).jpg|ৱেষ্টাৰ্ণ ৱালত প্ৰাৰ্থনা কৰি থকা অৱস্থাত ইহুদীসকল। Image:Flickr - Government Press Office (GPO) - Nebi Shueib Festival.jpg|হিটিনৰ নবীৰ সমাধিস্থলত জিয়াৰাত আল-নবি শ্বুয়াব উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা ইজৰাইলৰ ড্ৰুজৰ গণ্য-মান্য ব্যক্তি File:Pilgrims and festival at Lalish on the day of the Yezidi New Year in 2017 06 (cropped).jpg|[[ইৰাক]]ৰ প্ৰাচীন পৱিত্ৰ মন্দিৰ ললিছত ইয়াজিদী তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। </gallery> </div> == সংস্কৃতি == === ক্ৰীড়া === *পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচনে এই অঞ্চলৰ চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু লীগসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। * পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ এণ্ড স্নুকাৰ ফেডাৰেচনে বিলিয়াৰ্ড আৰু স্নুকাৰৰ সৈতে জড়িত চেম্পিয়নশ্বিপসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, ইয়াৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক প্ৰতিযোগিতা। * ১৯৯৭, ২০০২ আৰু ২০০৫ চনত পশ্চিম এছিয়ান গেমছ অনুষ্ঠিত হৈছিল। * ২০০১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচনৰ অন্যতম আঞ্চলিক ফেডাৰেচন। তেওঁলোকে WAFF চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। * ১৯৯৯ চনৰপৰা পশ্চিম এছিয়া বাস্কেটবল এছ’চিয়েশ্যনে ৱাবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। == তথ্যৰ উৎস == {{Reflist}} ==টোকা== {{Notelist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite book|last=Laing-Marshall|first=Andrea|chapter=Assyrians|title=Encyclopedia of the World's Minorities|year=2005|volume=1|location=New York-London|publisher=Routledge|pages=149–150|isbn=978-1-135-19388-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&pg=PA149}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 3qvaqjjunmmdgfa23gf4snaoxn6jrhu 0 136807 605127 605126 2026-05-07T12:15:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গ্ৰন্থতালিকা */ 605127 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===Leader of the Revolution=== Khomeini adamantly opposed the provisional government of [[Shapour Bakhtiar]], promising "I shall kick their teeth in. I appoint the government."<ref>Taheri, ''The Spirit of Allah'', (1985), p. 241</ref><ref>{{cite web |url = http://www.aviny.com/News/82/11/12/03.aspx |archive-url = https://web.archive.org/web/20060218015731/http://www.aviny.com/News/82/11/12/03.aspx |url-status=dead |archive-date=18 February 2006 |title=امروز در آینه تاریخ |website=Aviny |access-date=19 March 2010 }}</ref> On 11 February (Bahman 22), Khomeini appointed his own competing interim prime minister, [[Mehdi Bazargan]], demanding, "since I have appointed him, he must be obeyed". He warned it was "God's government", and disobedience against him or Bazargan was considered a "revolt against God",<ref>Moin ''Khomeini'', (2000), p. 204</ref> and "revolt against God is Blasphemy".<ref name=ghost-coughlin>{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=aGKnAgAAQBAJ&dq=%E2%80%98This+will+be+a+government+based+on+the+Sharia.&pg=PA9 |title=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|author=Con Coughlin |date=2009|publisher=Pan MacMillan |isbn=978-0-230-74310-6|quote="With Khomeini's return, both Iran's liberal intelligentsia and the public at large looked forward to a new era where freedom of expression was enshrined in law, and the nation's vast oil wealth was used for the benefit of the entire nation, not only an unelected elite. Khomeini himself had promised as much when, writing from exile, he had vowed to set the people free from the cruel despotism that blighted their lives", "Khomeini had developed his unorthodox personal philosophy during his time as a student and teacher at the ancient holy cities of Qom and Najaf, where he was drawn to an obscure interpretation of Shia Islam, which held that all power should ultimately derive from the will of a divinely appointed religious leader.", "Now that he was safely back in Tehran as the undisputed figurehead of the Iranian revolution, Khomeini was determined to implement the radical agenda he had championed for more than twenty years. It was of no concern to him that his programme bore little relation to the wishes of the majority of the Iranian people, and was firmly at odds with the desire of most Iranians for the establishment of a constitutional democracy to replace the Sha's highly dictatorial system of government." "He worried that the brave new world of Islamic rule that he intended for Iran might become compromised by the participation of Leftists, Nationalists and the various other anti-Shah groups who, for the moment at least, blindly supported Khomeini's leadership without fully comprehending what he stood for. The enthusiasm among the Iranian masses for opposing the Shah and his supporters was so infectious that few people bothered to consider the implications of Khomeini's controversial agenda, which the ayatollah, it should be said, had taken great care to conceal from the ordinary populace.""'This is not going to be an ordinary government,' Khomeini told Revolutionary Council members. 'This will be a government based on the Sharia. Opposing this government means opposing the Sharia of Islam ... Revolt against God's government is a revolt against God, and revolt against God is Blasphemy'. The formation of the Revolutionary Guards would mark the start of one of the bloodiest periods in the recent history of the Middle East as Islamic zealots launched a bloody purge to rid the country of its middle-class professionals who, whilst welcoming the overthrow of the monarchy, had little enthusiasm for religious bigotry."}}</ref> As Khomeini's movement gained momentum, soldiers began to defect to his side and Khomeini declared ill fortune on troops who did not surrender.<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> On 11 February, as revolt spread and armories were taken over, the military declared neutrality and the Bakhtiar regime collapsed.<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 206</ref> On 30 and 31 March 1979, [[1979 Iranian Islamic Republic referendum|a referendum]] to replace the monarchy with an Islamic Republic—with the question: "should the monarchy be abolished in favour of an Islamic Government?"—passed with 98% voting in favour of the replacement.<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইন্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] grbvjkxo8kzm98ld5ez1tpm1urhp5ky 605129 605127 2026-05-07T12:59:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Leader of the Revolution */ 605129 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইন্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] atpbacfqnitv8us8z4ez3rbi72wfhrv 605130 605129 2026-05-07T13:00:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গ্ৰন্থতালিকা */ 605130 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইন্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 1ta6twi5xw4nc594lqgg028f2ezbb44 605131 605130 2026-05-07T13:01:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Sources */ 605131 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইন্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==উৎস== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] msd25n5xlxxixm2qz9flpa2ohhkx480 605132 605131 2026-05-07T13:02:08Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উৎস */ 605132 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইন্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 7p6gzt6mm3bri3uth8paxvask7h82wy 605133 605132 2026-05-07T13:03:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605133 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য [[মানৱ অধিকাৰ]] উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰপৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)। |293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইণ্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] n20n7ya6hp5fj393au0gul0ae5s641l 10 136811 605145 2026-05-07T13:52:28Z দিব্য দত্ত 9244 নতুন পৃষ্ঠা: <!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template --> |- | style="color:inherit;background-color:{{if empty|{{{colour|}}}|{{{color|}}}|{{#if:{{{winner|}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{winner}}}|color}}}}}}" | !scope=row style="text-align:left; font-weight:normal; color:inherit; background:inherit;" colspan="5" | {{#if:{{{winner|}}}|{{#ifeq:{{{winner}}}|Independent|Independe... 605145 wikitext text/x-wiki <!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template --> |- | style="color:inherit;background-color:{{if empty|{{{colour|}}}|{{{color|}}}|{{#if:{{{winner|}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{winner}}}|color}}}}}}" | !scope=row style="text-align:left; font-weight:normal; color:inherit; background:inherit;" colspan="5" | {{#if:{{{winner|}}}|[[{{#ifeq:{{{winner}}}|Independent|Independent politician|{{{winner}}}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{winner}}}|shortname}}]]}} '''win''' (new seat) |- |-<noinclude> {{documentation}} [[Category:Election and referendum infobox templates]] </noinclude> jfroscrpmuljb3g27ghbuip91qgqxka 605148 605145 2026-05-07T13:56:11Z দিব্য দত্ত 9244 605148 wikitext text/x-wiki <!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template --> |- | style="color:inherit;background-color:{{if empty|{{{colour|}}}|{{{color|}}}|{{#if:{{{winner|}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{winner}}}|color}}}}}}" | !scope=row style="text-align:left; font-weight:normal; color:inherit; background:inherit;" colspan="5" | {{#if:{{{winner|}}}|[[{{#ifeq:{{{winner}}}|Independent|Independent politician|{{{winner}}}}}|{{#invoke:Political party|fetch|{{{winner}}}|shortname}}]]}}ৰ '''বিজয়''' (নতুন আসন) |- |-<noinclude> {{documentation}} [[Category:Election and referendum infobox templates]] </noinclude> gpoi9v1bbnpxbt0uzmgtusg75yqujz7 0 136812 605149 2026-05-07T14:02:49Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = Region | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_de... 605149 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = Region | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''{{efn|{{langx|pal|𐬒𐬊𐬭𐬀𐬯𐬀𐬥|Xwarāsān}}; {{langx|fa|خراسان}}, {{IPA|fa-IR|label=[[Iranian Persian]]|xoɾɒːˈsɒːn|lang|Khorasan pronounce.ogg}}}}<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব ইৰাণ, আফগানিস্তানৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য এছিয়া অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰকাণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} kifjgtdd8b1ye5guo2043aqtbycnppe 605150 605149 2026-05-07T14:04:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605150 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = Region | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব ইৰাণ, আফগানিস্তানৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য এছিয়া অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰকাণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} n2t1m5hkydtfg2u0rk5432iqdf2vsmq 605151 605150 2026-05-07T14:05:27Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605151 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব ইৰাণ, আফগানিস্তানৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য এছিয়া অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰকাণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} 3i35x31uefrcwhz5rzkxrij8gyzh2u0 605152 605151 2026-05-07T14:06:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভূগোল]] using [[WP:HC|HotCat]] 605152 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব ইৰাণ, আফগানিস্তানৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য এছিয়া অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰকাণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] q624va6lu7rudy94ovsghpz70wyfr55 605153 605152 2026-05-07T14:09:21Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605153 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰকাণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 4fbvo1vwv5i2u4bldr7iz9ryv3jacps 605154 605153 2026-05-07T14:10:08Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605154 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia.{{Cn|date=September 2023}} The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] l4wnoc5rpnywr6qc94dxft13nsrv5u6 605155 605154 2026-05-07T14:12:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* প্ৰাচীন যুগ */ 605155 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। In recent scholarship, '''Greater Khorasan''' refers to an extensive interaction sphere in Central Asia during the Middle and Late Bronze Age. The emergence of complex societies during this period is observed especially during 2400–1500 BCE in southern Central Asia. Thus, the rise of the ''Greater Khorasan Civilization'' (GKC) of Bronze Age is being considered.<ref name="c476">{{cite journal | last1=Kroll | first1=Sonja | last2=Bendezu-Sarmiento | first2=Julio | last3=Lhuillier | first3=Johanna | last4=Luneau | first4=Élise | last5=Kaniuth | first5=Kai | last6=Teufer | first6=Mike | last7=Mustafakulov | first7=Samariddin | last8=Khasanov | first8=Mutalib | last9=Vinogradova | first9=Natalia | last10=Avanesova | first10=Nona | last11=Fiorillo | first11=Denis | last12=Tengberg | first12=Margareta | last13=Sharifi | first13=Arash | last14=Bon | first14=Céline | last15=Bosch | first15=Delphine | last16=Mashkour | first16=Marjan | title=Mobility and land use in the Greater Khorasan Civilization: Isotopic approaches (87Sr/86Sr, δ18O) on human populations from southern Central Asia | journal=Journal of Archaeological Science: Reports | volume=46 | date=2022 | doi=10.1016/j.jasrep.2022.103622 | article-number=103622 | url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352409X22002851 | access-date=2025-12-15}}</ref> But this interaction sphere of Central Asia goes back even further as far as the early fourth millennium BCE, for example at important sites such as [[Tepe Hissar]] in northeastern [[Iran]].<ref name="k784">{{cite journal | last1=Moradi | first1=Neda | last2=Fazeli Nashli | first2=Hassan | last3=Yousefi Zoshk | first3=Rouhollah | last4=Fazeli Nashli | first4=Hassan | title=Tepe Hissar in the Fourth Millennium BCE | journal=Journal of Archaeology and Archaeometry | volume=3 | date=2024 | issn=2980-9630 | doi=10.71647/JAA.2024.1188464 | page=17 pages | url=https://sanad.iau.ir/Journal/jaa/Article/1188464 | access-date=2025-12-15}}</ref> The name ''Khorāsān'' is [[Persian language|Persian]] (from [[Middle Persian]] {{Lang|pal-Latn|Xwarāsān}}, sp. ''xwlʾsʾn''', meaning "where the sun arrives from" or "the Eastern Province").<ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref><ref name=":1">A compound of ''khwar'' (meaning "sun") and ''āsān'' (from ''āyān'', literally meaning "to come" or "coming" or "about to come"). Thus the name ''Khorasan'' (or ''Khorāyān'' {{lang|fa|خورآيان|rtl=yes}}) means "sunrise", viz. "[[wiktionary:Orient|Orient]], East". [http://www.ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art Humbach, Helmut, and Djelani Davari, "Nāmé Xorāsān"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102132819/http://ilssw.com/pages.php?id=10&cat=art|date=2011-01-02}}, Johannes Gutenberg-Universität Mainz; Persian translation by Djelani Davari, published in Iranian Languages Studies Website. MacKenzie, D. (1971). ''A Concise Pahlavi Dictionary'' (p. 95). London: Oxford University Press. The Persian word ''Khāvar-zamīn'' ({{langx|fa|خاور زمین}}), meaning "the eastern land", has also been used as an equivalent term. [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html|date=2011-07-18}}</ref> The name was first given to the eastern province of [[Ancient Persia|Persia (Ancient Iran)]] during the [[Sasanian Empire]]<ref name="EncyclopediaBritannica">{{cite web|title=Khorāsān|url=https://www.britannica.com/place/Khorasan-historical-region-Asia|access-date=8 December 2018|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> and was used from the late [[Middle Ages]] in distinction to neighbouring Transoxiana.<ref>Svat Soucek, [https://books.google.com/books?id=7E8gYYcHuk8C ''A History of Inner Asia''], [[Cambridge University|Cambridge University Press]], 2000, p.4</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2002), [http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-iv 'Central Asia iv. In the Islamic Period up to the Mongols'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref><ref>C. Edmund Bosworth, (2011), [http://www.iranicaonline.org/articles/mawara-al-nahr 'Mā Warāʾ Al-Nahr'] ''Encyclopaedia Iranica'' (online)</ref> The Sassanian name ''Xwarāsān'' has in turn been argued to be a [[calque]] of the [[Bactrian language|Bactrian]] name of the region, ''Miirosan'' (Bactrian spelling: μιιροσανο,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref> μιροσανο, earlier μιυροασανο), which had the same meaning 'sunrise, east' (corresponding to a hypothetical Proto-Iranian form ''*miθrāsāna'';<ref>Gholami, Saloumeh (2010), Selected Features of Bactrian Grammar (PhD thesis), University of Göttingen, p.25, 59</ref> see [[Mithra]], Bactrian μιυρο [mihr],<ref>Sims-Williams, N. "Bactrian Language". Encyclopaedia Iranica.</ref> for the relevant [[solar deity]]). The province was often subdivided into four quarters, such that [[Nishapur]] (present-day Iran), [[Merv|Marv]] (present-day [[Turkmenistan]]), [[Herat]] and [[Balkh]] (present-day Afghanistan) were the centers, respectively, of the westernmost, northernmost, central, and easternmost quarters.<ref name="Minorsky">Minorsky, V. (1938). "Geographical Factors in Persian Art". ''Bulletin of the School of Oriental Studies'', University of London, 9(3), 621–652.</ref> Khorasan was first established as an [[administrative division]] in the 6th century (approximately after 520) by the [[House of Sasan|Sasanians]], during the reign of [[Kavad I]] ({{reign|488|496|498/9|531}}) or [[Khosrow I]] ({{reign|531|579}}),<ref name="schindel">{{cite encyclopedia|title=Kawād I i. Reign|last=Schindel|first=Nikolaus|url=http://www.iranicaonline.org/articles/kawad-i-reign|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2|pages=136–141|year=2013a}}</ref> and comprised the eastern and northeastern parts of the empire. The use of Bactrian ''Miirosan'' 'the east' as an administrative designation under [[Alchon Huns|Alkhan]] rulers in the same region is possibly the forerunner of the Sasanian administrative division of Khurasan,<ref>{{Cite journal |last=Rezakhani |first=Khodadad |date=2019-01-01 |title=Miirosan to Khurasan: Huns, Alkhans, and the Creation of East Iran |url=https://www.academia.edu/41991581 |journal=Vicino Oriente|volume=23 |pages=121–138 |doi=10.53131/VO2724-587X2019_9 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Rezakhani |first=Khodadad |url=https://books.google.com/books?id=bjRWDwAAQBAJ&dq=orienting+sasanians+rezakhani&pg=PR1 |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |date=2017-03-15 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1-4744-0030-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Vondrovec |first=Klaus |url=https://www.academia.edu/8468582 |title=Coinage of the Iranian Huns and their Successors from Bactria to Ganhara (4th to 8th century CE) |date=2014 |isbn=978-3-7001-7695-4}}</ref> occurring after their takeover of [[Hephthalites|Hephthalite]] territories south of the Oxus. The transformation of the term and its identification with a larger region is thus a development of the late Sasanian and early Islamic periods. [[Muslim conquest of Persia|Early Islamic]] usage often regarded everywhere east of [[Jibal]] or what was subsequently termed [[Persian Iraq|Iraq Ajami (Persian Iraq)]], as being included in a vast and loosely defined region of Khorasan, which might even extend to the [[Indus Valley]] and the Pamir Mountains. The boundary between these two was the region surrounding the cities of [[Gurgan]] and [[Qumis, Iran|Qumis]]. In particular, the [[Ghaznavids]], [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] and [[Timurid dynasty|Timurids]] divided their empires into Iraqi and Khorasani regions. Khorasan is believed to have been bounded in the southwest by desert and the town of [[Tabas]], known as "the Gate of Khorasan",<ref>Sykes, P. (1906). A Fifth Journey in Persia (Continued). The Geographical Journal, 28(6), 560–587.</ref>{{rp|562}} from which it extended eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]].<ref name="Britannica" /><ref name="lambton" /> Sources from the 10th century onwards refer to areas in the south of the [[Hindu Kush]] as the Khorasan Marches, forming a [[frontier]] region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hudud al-'Alam, The Regions of the World: A Persian Geography, 372 A.H. – 982 A.D.|last=Minorsky|first=V.|publisher=Oxford UP|year=1937|location=London}}</ref><ref name="Baburnama" /> == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] oi3gnntilrbp2mg6xkwiiahla4m9gdz 605158 605155 2026-05-07T14:22:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605158 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] htxrkm4x6eoxexdywnb0vfqm62itgm4 605159 605158 2026-05-07T14:24:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নামৰ উৎপত্তি */ 605159 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] fk76w1ynf7v25z4cnik6bu5j1f01lbz 605160 605159 2026-05-07T14:25:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605160 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] mskmmqa5l2j2xop819n7zvqphfqfxdv 605161 605160 2026-05-07T14:26:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605161 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] qv8v292kd2fe6i3b5vr5u224gu5zie0 605162 605161 2026-05-07T14:28:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নামৰ উৎপত্তি */ 605162 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref name="Minorsky" /> <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref>[A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] hmxn0zv0vjqwm96n4qfkyx72hddcf9c 605163 605162 2026-05-07T14:30:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605163 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref>[A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == First established in the 6th century as one of four administrative (military) divisions by the [[Sasanian Empire]],<ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> the scope of the region has varied considerably during its nearly 1,500-year history. Initially, the Khorasan division of the Sasanian Empire covered the northeastern military gains of the empire, at its height including cities such as [[Nishapur]], [[Herat]], [[Merv]], [[Faryab Province|Faryab]], [[Taloqan]], [[Balkh]], [[Bukhara]], [[Badghis Province|Badghis]], [[Abiward]], [[Gharjistan]], [[Tus, Iran|Tus]] and [[Sarakhs]].<ref name="bosworth-eoi" /> With the rise of the [[Umayyad Caliphate]], the designation was inherited and likewise stretched as far as their military gains in the east, starting off with the military installations at [[Nishapur]] and [[Merv]], slowly expanding eastwards into [[Tukharistan|Tokharistan]] and [[Sogdia]]. Under the [[Caliphate|Caliphs]], Khorasan was the name of one of the three political zones under their dominion (the other two being ''Eraq-e Arab'' "Arabic Iraq" and ''Eraq-e Ajam'' "Non-Arabic Iraq or Persian Iraq").{{Cn|date=September 2023}} Under the [[Umayyad Caliphate|Umayyad]] and [[Abbasid Caliphate|Abbasid]] caliphates, Khorasan was divided into four major sections or quarters (''rub′''), each section based on a single major city: Nishapur, Merv, Herat and Balkh.<ref>[http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html DehKhoda, "Lughat Nameh DehKhoda"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718162055/http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-cbe368c6fbcf43b68107af29bc35fb45-fa.html |date=2011-07-18 }}</ref> By the 10th century, [[Ibn Khordadbeh]] and the [[Hudud al-'Alam]] mentions what roughly encompasses the previous regions of [[Abarshahr]], Tokharistan and Sogdia as ''Khwarasan'' proper. They further report the southern part of the Hindu Kush, i.e. the regions of [[Sistan]], [[Rukhkhaj|Rukhkhudh]], [[Zabulistan]] and [[Kabul]] etc. to make up the ''Khorasan'' ''marches'', a frontier region between Khorasan and [[Hindustan]].<ref name="cgie-khurasan" /><ref name=":0" /><ref name="lambton" />[[File:Map of Afghanistan during the Safavid and Moghul Empire.jpg|300px|thumb|A map of Persia by [[Emanuel Bowen]] showing the names of territories during the Persian [[Safavid dynasty]] and [[Mughal Empire]] of India ({{circa}} 1500–1747)]]By the late Middle Ages, the term lost its administrative significance, in the west only being loosely applied among the Turko-Persian dynasties of modern Iran to all its territories that lay east and north-east of the [[Dasht-e Kavir]] desert. It was therefore subjected to constant change, as the size of their empires changed. In the east, ''Khwarasan'' likewise became a term associated with the great urban centers of Central Asia. It is mentioned in the ''[[Baburnama]]'' (from the 1580s) that: {{bquote| The people of Hindustān call every country beyond their own Khorasān, in the same manner as the Arabs term all except Arabia, [[Ajam|Ajem]]. On the road between Hindustān and Khorasān, there are two great marts: the one Kābul, the other [[Kandahar|Kandahār]]. Caravans, from Ferghāna, Tūrkestān, Samarkand, Balkh, Bokhāra, Hissār, and [[Badakhshān]], all resort to Kābul; while those from Khorasān repair to [[Kandahar Province|Kandahār]]. This country lies between Hindustān and Khorasān.<ref name="Baburnama">{{Cite web |url=http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |title=Events of the Year 910 |author=Zahir ud-Din Mohammad Babur |work=[[Baburnama|Memoirs of Babur]] |translator=John Leyden |translator2=William Erskine |publisher=[[Packard Humanities Institute]] |year=1921 |access-date=2010-08-22 |author-link=Babur |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114042117/http://persian.packhum.org/persian//pf?file=03501051&ct=91 |archive-date=2012-11-14 }}</ref>}} In modern times, the term has been source of great nostalgia and nationalism, especially amongst the [[Tajiks]] of Central Asia.{{Cn|date=September 2023}} Many Tajiks regard Khorasan as an integral part of their national identity, which has preserved an interest in the term, including its meaning and cultural significance, both in common discussion and academia, despite its falling out of political use in the region.<ref>Шакурӣ, Муҳаммадҷон (1996; 2005). Хуросон аст инҷо, Dushanbe; Shakūrī, Muḥammad (1393), Khurāsān ast īn jā, Tehran: Fartāb; </ref> According to Afghan historian [[Ghulam Mohammad Ghobar]] (1897–1978), Afghanistan's current Persian-speaking territories formed the major portion of Khorasān,<ref name="ghubar">[[Ghulam Mohammad Ghobar|Ghubar, Mir Ghulam Mohammad]] (1937). ''Khorasan'', Kabul Printing House. [[Kabul]], Afghanistan.</ref> as two of the four main capitals of Khorasān (Herat and Balkh) are now located in Afghanistan. Ghobar uses the terms "''Proper Khorasan''" and "''Improper Khorasan''" in his book to distinguish between the usage of Khorasān in its strict sense and its usage in a loose sense. According to him, Proper Khorasan contained regions lying between Balkh in the east, Merv in the north, [[Sistan]] in the south, Nishapur in the west and Herat, known as the ''Pearl of Khorasan'', in the center. Improper Khorasan's boundaries extended to as far as [[Hazarajat]] and [[Kabul]] in the east, [[Baluchistan]] in the south, Transoxiana and Khwarezm in the north, and [[Damghan]] and [[Gorgan]] in the west.<ref name="ghubar" />[[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 1cq272izx0nvaryt3805ax3g92hdd54 605165 605163 2026-05-07T14:34:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 605165 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰ পৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref>[A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। সেই সময়ৰ পৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰ পৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰ পৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp;CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] fg0bdhm5dhrp85h7cil96jfpz5jgts5 605166 605165 2026-05-07T14:35:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605166 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref>[A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] sbcpgmgqml9rpg42jl7x7783vezwc5w 605167 605166 2026-05-07T14:37:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নামৰ উৎপত্তি */ 605167 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] jcomiahnnpbeqqyovlzhuhfjdag4ywe 605168 605167 2026-05-07T14:38:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 605168 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] pyt1l4d3aamb6r1yqkv7ajv10mcd24x 605169 605168 2026-05-07T14:40:10Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 605169 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি পাৰ্চী শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম ইৰাণৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 41i5xsddrdb4x4ehydyuigiq0cih5l1 605171 605169 2026-05-07T14:47:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নামৰ উৎপত্তি */ 605171 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] dcwqvchgresosseuv4cx9ql2on5n04t 605172 605171 2026-05-07T14:49:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 605172 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] ej1br3nf36obcc5tmt6aq67pfdgfsaf 605242 605172 2026-05-08T05:39:39Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605242 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] ===প্ৰাচীন যুগ=== During the Sasanian era, likely in the reign of [[Khusrow I]], Persia was divided into four regions (known as {{Lang|pal-Latn|kust}} in Middle Persian), [[Khwārvarān]] in the west, apāxtar in the north, nīmrūz in the south and Khorasan in the east. Since the Sasanian territories were more or less remained stable up to Islamic conquests, it can be concluded that Sasanian Khorasan was bordered to the south by Sistan and Kerman, to the west by the central deserts of modern Iran, and to the east by China and India.<ref name="cgie-khurasan">{{cite web|last1=Authors|first1=Multiple|title=Khurasan|url=http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/40659|publisher=[[CGIE]]|access-date=9 March 2017}}</ref> In the Sasanian era, Khorasan was further divided into four smaller regions, and each region was ruled by a [[marzban]]. These four regions were Nishapur, Marv, Herat and Balkh.<ref name="cgie-khurasan" /> [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|An early [[turquoise]] mine in the [[Madan-e Olya|Madan]] village of Khorasan during the early 20th century]] Khorasan in the east saw some conflict with the [[Hephthalite]]s who became the new rulers in the area but the borders remained stable. Being the eastern parts of the Sassanids and further away from [[Arabia]], Khorasan region was conquered after the remaining Persia. The last Sassanid king of Persia, [[Yazdgerd III]], moved the throne to Khorasan following the Arab invasion in the western parts of the empire. After the assassination of the king, Khorasan was conquered by Arab Muslims in 647&nbsp; CE. Like other provinces of Persia it became a province of the [[Umayyad Caliphate]].<ref>The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 ISBN 0-19-597713-0</ref> === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] pok2r4odswqftxusp19tfqp86nzwcmg 605244 605242 2026-05-08T05:46:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইতিহাস */ 605244 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰ পৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক উফৰাই পেলায়, যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিবেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰ পৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] kg2m5uwcr13c61268mdhtx1t36essrj 605245 605244 2026-05-08T05:51:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605245 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.{{Cn|date=September 2023}} The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] ag6vyn79taliu1cvtfm9oe2kjkhj7iy 605247 605245 2026-05-08T05:52:08Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মধ্যযুগ */ 605247 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === The first movement against the Arab conquest was led by [[Abu Muslim Khorasani]] between 747 and 750. Originally from [[Isfahan]], scholars believe Abu Muslim was probably Persian. It's possible he may have been born a slave. According to the ancient Persian historian [[Al-Shahrastani]], he was a [[Kaysanites|Kaysanite]]. This revolutionary [[Shi'a]] movement rejected the three Caliphs that had preceded [[Ali]].<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> Abu Muslim helped the [[Abbasid]]s come to power but was later killed by Al-Mansur, an Abbasid Caliph.The first kingdom independent from Arab rule was established in Khorasan by [[Tahir ibn Husayn|Tahir Phoshanji]] in 821, but it seems that it was more a matter of political and territorial gain. Tahir had helped the Caliph subdue other nationalistic movements in other parts of Persia such as [[Mazyar|Maziar]]'s movement in [[Tabaristan]].<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> Other major independent dynasties who ruled over Khorasan were the [[Saffarid dynasty|Saffarids]] from [[Zaranj]] (861–1003), [[Samanids]] from [[Bukhara]] (875–999), [[Ghaznavids]] from [[Ghazni]] (963–1167), [[Seljuq dynasty|Seljuqs]] (1037–1194), [[Khwarezmian Empire|Khwarezmids]] (1077–1231), [[Ghurid dynasty|Ghurids]] (1149–1212), and [[Timurid dynasty|Timurids]] (1370–1506). In 1221, [[Genghis Khan]]'s son [[Tolui]] oversaw the [[Mongol Empire|Mongol]] subjugation of Khorasan, carrying out the task "with a thoroughness from which that region has never recovered."<ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> Throughout the nineteenth and twentieth century, the majority of Islamic archaeological efforts were focused on the medieval era, predominantly in areas near what is today [[Central Asia]].<ref name="Petersen"/> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] bavx73wwk7218a6amxfm46ev7g0xpf6 605248 605247 2026-05-08T05:56:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মধ্যযুগ */ 605248 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.{{Cn|date=September 2023}} In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] bepmyjyp2kw3442vt6smnbp5v68fa0k 605249 605248 2026-05-08T05:57:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) */ 605249 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। খোৰাছান নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলৰ পৰিসৰ সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হৈ আহিছে। ঐতিহাসিক অৰ্থত ইয়াত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশ আৰু দক্ষিণ মধ্য [[এছিয়া]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যি আমু দৰিয়া (অক্সাছ) নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। কিন্তু এই নামটো প্ৰায়ে বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজাবলৈ শিথিলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, য'ত ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ বেছিভাগ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ বুখাৰা আৰু সমৰখণ্ডকে ধৰি) অন্তৰ্ভুক্ত, <ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan |title=Khorasan |quote=historical region and realm comprising a vast territory now lying in northeastern Iran, southern Turkmenistan, and northern Afghanistan. The historical region extended, along the north, from the Amu Darya westward to the [[Caspian Sea]] and, along the south, from the fringes of the central Iranian deserts eastward to the [[Hindu Kush|mountains of central Afghanistan]]. Arab geographers even spoke of its extending to the boundaries of [[Hindustan|India]]. |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] Online |access-date=2010-10-21}}</ref> পশ্চিমে কাস্পিয়ান উপকূল আৰু দক্ষিণে ডাষ্ট-ই কাভিৰ আৰু চিস্তান আৰু পূবে পামিৰ পৰ্বতমালালৈকে বিস্তৃত। আজি [[ইৰাণ]]ৰ পূৰ্বৰ খোৰাছান প্ৰদেশ (১৯০৬–২০০৪)ৰপৰা এই বৃহত্তৰ ঐতিহাসিক অঞ্চলটোক পৃথক কৰিবলৈ কেতিয়াবা ‘বৃহত্তৰ খোৰাছান’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়, য’ত মোটামুটিভাৱে ঐতিহাসিক বৃহত্তৰ খোৰাছানৰ পশ্চিম অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] rd2d9cxvvlniuonoczggw5dnte00tc2 605250 605249 2026-05-08T06:00:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605250 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। এই অঞ্চলৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ অধীন হৈ পৰে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও বৰ্তমান খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়তে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ বহু বেছি আছিল। আজিৰ ইৰাণৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] hq53wptsfjoqegsco2rvk8o11h2ptjh 605251 605250 2026-05-08T06:03:16Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605251 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।[1] অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।[1] দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 23th8bxnrbgjq2oujwnjlnqxqtyxsuw 605253 605251 2026-05-08T06:05:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605253 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।[1] অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 3k9766jh4zstq4z75llv5hey9q2534t 605254 605253 2026-05-08T06:08:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605254 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== Under [[Caliph]] [[Umar]] ({{Reign|634|644}}), the [[Rashidun Caliphate]] seized nearly the entire [[Muslim conquest of Persia|Persia]] from the [[Sasanian Empire]]. However, the areas of Khorasan were not conquered until {{Circa|651}} during the caliphate of [[Uthman]] ({{Reign|644|656}}).{{Cn|date=September 2023}} The Rashidun commanders [[Ahnaf ibn Qais|Ahnaf ibn Qays]] and [[Abd Allah ibn Amir]] were assigned to lead the invasion of Khorasan.<ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> In late 651, the Rashidun army defeated the combined forces of the Sasanian and the [[First Turkic Khaganate]] in the [[Battle of Oxus River|Battle of the Oxus River]].{{Cn|date=September 2023}} The next year, Ibn Amir concluded a peace treaty with [[Kanadbak]], an Iranian nobleman and the ''[[kanarang]]'' of [[Tus, Iran|Tus]]. The Sasanian rebel [[Burzin Shah]], of the [[House of Karen|Karen family]], revolted against Ibn Amir, though the latter crushed the rebels in the [[Battle of Nishapur]].{{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] cio478w1j9b42idu8613jrp3g7p5iki 605255 605254 2026-05-08T06:12:31Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605255 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== After the invasion of Persia under Rashidun was completed in five years and almost all of the Persian territories came under Arab control, it also inevitable created new problems for the caliphate. Pockets of tribal resistance continued for centuries in the [[Afghan (name)|Afghan]] territories. During the 7th century, [[Umayyad|Arab armies]] made their way into the region of Afghanistan from Khorasan.{{Cn|date=September 2023}} A second problem was as a corollary to the Muslim conquest of Persia, the Muslims became neighbors of the city states of [[Transoxiana]]. Although Transoxiana was included in the loosely defined "Turkestan" region, only the ruling elite of Transoxiana was partially of Turkic origins whereas the local population was mostly a diverse mix of local Iranian populations. As the Arabs reached Transoxiana following the conquest of the Sassanid Persian Empire, local Iranian-Turkic and Arab armies clashed over the control of Transoxiana's Silk Road cities.{{Cn|date=September 2023}} In particular, the Turgesh under the leadership of Suluk, and Khazars under Barjik clashed with their Arab neighbours in order to control this economically important region. Two notable Umayyad generals, [[Qutayba ibn Muslim]] and [[Nasr ibn Sayyar]], were instrumental in the eventual conquest.In July 738, at the age of 74, [[Nasr ibn Sayyar|Nasr]] was appointed as governor of Khorasan. Despite his age, he was widely respected both for his military record, his knowledge of the affairs of Khorasan and his abilities as a statesman. [[Julius Wellhausen]] wrote of him that "His age did not affect the freshness of his mind, as is testified not only by his deeds, but also by the verses in which he gave expression to his feelings till the very end of his life". However, in the climate of the times, his nomination owed more to his appropriate tribal affiliation than his personal qualities.{{sfn|Sharon|1990|p=35}} In 724, immediately after the rise of [[Hisham ibn Abd al-Malik]] (r. 724–743) to the throne, Asad's brother [[Khalid al-Qasri]] was appointed to the important post of [[List of Umayyad governors of Iraq|governor of Iraq]], with responsibility over the entire Islamic East, which he held until 738. Khalid in turn named Asad as governor of Khorasan. The two brothers thus became, according to [[Patricia Crone]], "among the most prominent men of the Marwanid period".{{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} Asad's arrival in Khorasan found the province in peril: his predecessor, [[Muslim ibn Sa'id al-Kilabi]], had just attempted a campaign against [[Ferghana Valley|Ferghana]] and suffered a major defeat, the so-called "[[Day of Thirst]]", at the hands of the [[Turgesh]] [[Turkic peoples|Turks]] and the [[Soghdia]]n principalities of [[Transoxiana]] that had risen up against Muslim rule.{{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} From the early days of the [[Early Muslim conquests|Muslim conquests]], Arab armies were divided into regiments drawn from individual tribes or tribal confederations (''butun'' or ''<nowiki />'asha'ir''). Despite the fact that many of these groupings were recent creations, created for reasons of military efficiency rather than any common ancestry, they soon developed a strong and distinct identity.{{Cn|date=September 2023}} By the beginning of the Umayyad period, this system progressed to the formation of ever-larger super-groupings, culminating in the [[Qays and Yaman tribes|two super-groups]]: the northern Arab Mudaris or [[Qays]]is, and the south Arabs or "Yemenis" (''Yaman''), dominated by the Azd and [[Rabi'ah]] tribes.{{Cn|date=September 2023}} By the 8th century, this division had become firmly established across the Caliphate and was a source of constant internal instability, as the two groups formed in essence two rival political parties, jockeying for power and separated by a fierce hatred for each other.{{sfn|Blankinship|1994|pp=42–46}}{{sfn|Hawting|2000|pp=54–55}} During [[Hisham ibn Abd al-Malik]]'s reign, the Umayyad government appointed Mudaris as governors in Khorasan, except for Asad ibn Abdallah al-Qasri's tenure in 735–738. Nasr's appointment came four months after Asad's death.{{Cn|date=September 2023}} In the interim, the sources report variously that the province was run either by the [[Bilad al-Sham|Syrian]] general Ja'far ibn Hanzala al-Bahrani or by Asad's lieutenant Juday' al-Kirmani. At any rate, the sources agree that al-Kirmani stood at the time as the most prominent man in Khorasan and should have been the clear choice for governor. His Yemeni roots (he was the leader of the Azd in Khorasan), however, made him unpalatable to the Caliph.{{sfn|Shaban|1979|pp=127–128}}{{sfn|Sharon|1990|pp=25–27, 34}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] teobvmha8n3zlsku9nslv8vcfy9lo5x 605259 605255 2026-05-08T06:21:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) */ 605259 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰ পৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পিছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল।খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== Khorasan became the headquarters of the [[Abbasid Revolution]] against the [[Umayyad]]s. It was led by [[Abu Muslim]], who himself belonged to Khorasan. This province was part of the Iranian world that had been heavily colonised by Arab tribes following the [[Early Muslim conquests|Muslim conquest]] with the intent of replacing Umayyad dynasty which is proved to be successful under the sign of the [[Black Standard]].<ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] i7r15wyk4twstef1c44bzrvzkoeokir 605261 605259 2026-05-08T06:26:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) */ 605261 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰ পৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পিছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল।খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক উফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|The village of [[Madan-e Olya|Madan]] in 1909]] Between the early 16th and early 18th centuries, parts of Khorasan were contested between the [[Safavids]] and the [[Uzbeks]].<ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref> A part of the Khorasan region was conquered in 1722 by the [[Ghilji]] Pashtuns from [[Kandahar]] and became part of the [[Hotaki dynasty]] from 1722 to 1729.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref> [[Nader Shah]] recaptured Khorasan in 1729 and chose [[Mashhad]] as the capital of Persia. Following his assassination in 1747, the eastern parts of Khorasan, including [[Herat]] were annexed with the [[Durrani Empire]]. Mashhad area was under control of Nader Shah's grandson [[Shahrukh Afshar]] until it was captured by the [[Qajar dynasty]] in 1796.{{Cn|date=September 2023}} In 1856, the Iranians, under the Qajar dynasty, briefly recaptured Herat; by the [[Treaty of Paris (1857)|Treaty of Paris of 1857]], signed between Iran and the British Empire to end the [[Anglo-Persian War]], the Iranian troops withdrew from [[Herat]].<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> Later, in 1881, Iran relinquished its claims to a part of the northern areas of Khorasan to the [[Russian Empire]], principally comprising [[Merv]], by the [[Treaty of Akhal]] (also known as the ''Treaty of Akhal-Khorasan'').<ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] bhynvjnbl81y0k165yypdi5eb46ko09 605263 605261 2026-05-08T06:39:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605263 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰ পৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পিছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল।খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক উফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|[[Timurid dynasty|Timurid]] conqueror [[Babur]] exiles his treacherous relative Muḥammad Ḥusaym Mīrzā to Khorasan.]] Khorasan has had a great cultural importance among other regions in [[Greater Iran]]. The literary [[Persian language#New Persian|New Persian]] language developed in Khorasan and Transoxiana and gradually supplanted the [[Parthian language]].<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> The New [[Persian literature]] arose and flourished in Khorasan and Transoxiana<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> where the early Iranian dynasties such as [[Tahirid dynasty|Tahirids]], [[Samanid Empire|Samanids]], [[Saffarid dynasty|Saffirids]] and [[Ghaznavids]] (a Turco-Persian dynasty) were based.{{Cn|date=September 2023}} Until the devastating [[Mongol]] invasion of the 13th century, Khorasan remained the cultural capital of Persia.<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> It has produced scientists such as [[Avicenna]], [[Al-Farabi]], [[Al-Biruni]], [[Omar Khayyam]], [[Al-Khwarizmi]], [[Abu Ma'shar al-Balkhi]] (known as Albumasar or Albuxar in the west), [[Ahmad ibn Muhammad ibn Kathīr al-Farghānī|Alfraganus]], [[Abū al-Wafā' Būzjānī|Abu Wafa]], [[Nasir al-Din al-Tusi]], [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]], and many others who are widely well known for their significant contributions in various domains such as mathematics, [[astronomy]], medicine, [[physics]], [[geography]], and geology.<ref>Starr, S. Frederick, ''Lost Enlightenment. Central Asia's golden age from the Arab conquest to Tamerlane'', Princeton University Press (2013)</ref> There have been many archaeological sites throughout Khorasan, however many of these expeditions were illegal or committed in the sole pursuit of profit, leaving many sites without documentation or record.<ref name="Petersen">Petersen, A. (2014). Islamic Archaeology. In: Smith, C. (eds) Encyclopedia of Global Archaeology. Springer, New York, NY. {{doi|10.1007/978-1-4419-0465-2_554}}</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 8q05ylymn2j69i7has9tertmtaha2r4 605264 605263 2026-05-08T06:47:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব */ 605264 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰ পৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পিছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল।খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক উফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|টাইমুৰ বিজয়ী বাবৰে তেওঁৰ বিশ্বাসঘাতক আত্মীয় মুহম্মদ হাউছাম মিৰ্জাক খোৰাছানলৈ নিৰ্বাসিত কৰে।]] বৃহত্তৰ ইৰাণৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ ভিতৰত খোৰাছানৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব অতিশয় বেছি। খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত সাহিত্যিক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ বিকাশ ঘটি ক্ৰমান্বয়ে পাৰ্থিয়ান ভাষাৰ ঠাই লয়। <ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত নতুন পাৰ্চী সাহিত্যৰ উত্থান আৰু সমৃদ্ধিশালী হৈ উঠে।<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বিধ্বংসী মংগোলীয় আক্ৰমণৰ আগলৈকে খোৰাছান পাৰস্যৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হৈয়েই আছিল।<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===Sources=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] lgxprryupwbqfkacha76nah9zw46mx6 605265 605264 2026-05-08T06:47:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Sources */ 605265 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল।।<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰ পৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪।] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰ পৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগস্ট, ২০১৪।]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ পৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰ পৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল।মূলতঃ ইছফাহানৰ পৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰ পৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূখণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘুৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুইয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰ পৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পিছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাৱিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল।খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক উফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|টাইমুৰ বিজয়ী বাবৰে তেওঁৰ বিশ্বাসঘাতক আত্মীয় মুহম্মদ হাউছাম মিৰ্জাক খোৰাছানলৈ নিৰ্বাসিত কৰে।]] বৃহত্তৰ ইৰাণৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ ভিতৰত খোৰাছানৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব অতিশয় বেছি। খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত সাহিত্যিক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ বিকাশ ঘটি ক্ৰমান্বয়ে পাৰ্থিয়ান ভাষাৰ ঠাই লয়। <ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত নতুন পাৰ্চী সাহিত্যৰ উত্থান আৰু সমৃদ্ধিশালী হৈ উঠে।<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বিধ্বংসী মংগোলীয় আক্ৰমণৰ আগলৈকে খোৰাছান পাৰস্যৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হৈয়েই আছিল।<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===গ্ৰন্থ=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] ast9jy87ge6jjjwkv6sdbbwb4kfu5fd 605266 605265 2026-05-08T06:48:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605266 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য এছিয়াৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ আফগানিস্তান, উত্তৰ-পূব ইৰাণ, তুৰ্কমেনিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম তাজিকিস্তান আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু কাজাখস্তানৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো আফগানিস্তান, দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কেছপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল॥<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "ভাৰতৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|Names of territories during the [[Abbasid Caliphate|Caliphate]] in 750]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|An 1886 map of the 10th century [[Near East]] showing Khorasan east of the province of [[Jibal]].]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্যপ্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰপৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰপৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল। মূলতঃ ইছফাহানৰপৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰপৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূ-খণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘূৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰপৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পাছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাবিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল। খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক ওফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|টাইমুৰ বিজয়ী বাবৰে তেওঁৰ বিশ্বাসঘাতক আত্মীয় মুহম্মদ হাউছাম মিৰ্জাক খোৰাছানলৈ নিৰ্বাসিত কৰে। ]] বৃহত্তৰ ইৰাণৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ ভিতৰত খোৰাছানৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব অতিশয় বেছি। খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত সাহিত্যিক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ বিকাশ ঘটি ক্ৰমান্বয়ে পাৰ্থিয়ান ভাষাৰ ঠাই লয়। <ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত নতুন পাৰ্চী সাহিত্যৰ উত্থান আৰু সমৃদ্ধিশালী হৈ উঠে।<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বিধ্বংসী মংগোলীয় আক্ৰমণৰ আগলৈকে খোৰাছান পাৰস্যৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হৈয়েই আছিল।<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===গ্ৰন্থ=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] e0bqa8zezqu1mgn83hy0m3yyof9tplz 605267 605266 2026-05-08T06:54:43Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605267 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য [[এছিয়া]]ৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ [[আফগানিস্তান]], উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[তুৰ্কমেনিস্তান]] আৰু [[উজবেকিস্তান]]ৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম [[তাজিকিস্তান]] আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু [[কাজাখাস্তান]]ৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো [[আফগানিস্তান]], দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কাস্পিপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য [[ইৰাণ]]ৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ [[ভাৰত]]ৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল॥<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখও আমি পাওঁ: "[[ভাৰত]]ৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|৭৫০ খ্ৰীষ্ট্ৰাব্দত আব্বাছিদ শাসনৰ সসয়ত ভূখণ্ডৰ নাম]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|১৮৮৬ চনৰ দশম শতিকাৰ নিকট পূবৰ এখন মানচিত্ৰত জিবাল প্ৰদেশৰ পূব দিশত খোৰাছান দেখুওৱা হৈছে।]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্যপ্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰপৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰপৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল। মূলতঃ ইছফাহানৰপৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰপৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূ-খণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘূৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰপৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পাছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাবিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল। খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক ওফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|টাইমুৰ বিজয়ী বাবৰে তেওঁৰ বিশ্বাসঘাতক আত্মীয় মুহম্মদ হাউছাম মিৰ্জাক খোৰাছানলৈ নিৰ্বাসিত কৰে। ]] বৃহত্তৰ ইৰাণৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ ভিতৰত খোৰাছানৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব অতিশয় বেছি। খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত সাহিত্যিক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ বিকাশ ঘটি ক্ৰমান্বয়ে পাৰ্থিয়ান ভাষাৰ ঠাই লয়। <ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত নতুন পাৰ্চী সাহিত্যৰ উত্থান আৰু সমৃদ্ধিশালী হৈ উঠে।<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বিধ্বংসী মংগোলীয় আক্ৰমণৰ আগলৈকে খোৰাছান পাৰস্যৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হৈয়েই আছিল।<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===গ্ৰন্থ=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] ia15op851fwmse4yf0hw1e516mfupt8 605268 605267 2026-05-08T06:55:14Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 605268 wikitext text/x-wiki {{Short description|Historical region of Greater Iran}} {{Infobox settlement | name = খোৰাছান | native_name = {{lang|fa|خراسان بزرگ}} | native_name_lang = fa | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | image_caption = | image_map = Khorasan-Transoxiana-Khwarazm nopaths.svg | map_caption = খোৰাছান আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চল | population_demonym = খোৰাছানী | subdivision_type = খোৰাছানত থকা দেশসমূহ | subdivision_name = [[আফগানিস্তান]], [[ইৰান]] আৰু [[তুৰ্কমেনিস্তান ]].<ref>Sistan and Khorasan Travelogue Page 48</ref> বিভিন্ন উৎসৰ ভিতৰত তাজিকিস্তান, উজবেকিস্তান, কিৰ্গিস্তান, [[কাজাখাস্তান]]ৰ বিভিন্ন অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত। | demographics_type1 = Ethnicities: | demographics1_title1 = [[Iranian people | Iranian and Khorasani people]] and including [[Tajiks]], [[Kermanj |Kurds of Kermanj]], [[Turkish Khorasani|Turks]], [[Hazaras]], [[Turkmen]], [[Baluchis]], [[Zoroastrians]] and [[Pashtuns]] | image_map1 = Transoxiana 8th century.svg | map_caption1 = ৭ম আৰু অষ্টম শতিকাত খোৰাছান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল | demographics1_footnotes = Persians, Tajiks, Farsiwans, Turkmens, Uzbeks, Pashtuns, Hazaras }} '''খোৰাছান ({{lang-en|Khorasan}})'''<ref name="Dabeersiaghi">Dabeersiaghi, Commentary on Safarnâma-e Nâsir Khusraw, 6th Ed. Tehran, Zavvâr: 1375 (Solar Hijri Calendar) 235–236</ref>হৈছে পশ্চিম আৰু মধ্য [[এছিয়া]]ৰ ইৰাণী মালভূমিৰ এক ঐতিহাসিক পূব অঞ্চল, য'ত পশ্চিম আৰু উত্তৰ [[আফগানিস্তান]], উত্তৰ-পূব [[ইৰাণ]], [[তুৰ্কমেনিস্তান]] আৰু [[উজবেকিস্তান]]ৰ পূব অৰ্ধেক অংশ, পশ্চিম [[তাজিকিস্তান]] আৰু কিৰ্গিস্তান আৰু [[কাজাখাস্তান]]ৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰাচীন গ্ৰীক ভূগোলবিদ ইৰাট’ষ্টেনিছে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৭৬ – খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৯৫/১৯৪) তেওঁৰ ভূগোল গ্ৰন্থত পিছলৈ খোৰাছান নামেৰে জনাজাত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক ‘আৰিয়ানা’ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মধ্যযুগত খোৰাছানত ইৰাণৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চল, প্ৰায় সকলো [[আফগানিস্তান]], দক্ষিণ তুৰ্কমেনিস্তান, তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তানৰ এক বিশাল অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰে আমু দৰিয়া নদী, পশ্চিমে কাস্পিপিয়ান সাগৰ, দক্ষিণে মধ্য [[ইৰাণ]]ৰ মৰুভূমি অঞ্চল আৰু পূবে মধ্য আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া উচ্চভূমি। কিছুমান মধ্যযুগীয় আৰব ইতিহাসবিদৰ মতে এই অঞ্চলটো পূব দিশলৈ [[ভাৰত]]ৰ পশ্চিম সীমান্তলৈকে বিস্তৃত আছিল॥<ref name = Britannica/><br/> অঞ্চলটোৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ আৰু ৫ম শতিকাত এই অঞ্চল আচেমেনীড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ অভিযানৰ সময়ত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনৰ আশে-পাশে ই গ্ৰীক সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। এই সময়ৰপৰাই এই অঞ্চল পাৰ্থিয়া নামেৰে পৰিচিত হ’ল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকালৈকে ইয়াত পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316850/Khorasan Khorasan. Encyclopædia Britannica Online.আহৰণ কৰা হৈছে: ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ] </ref> দশম শতিকাত এই অঞ্চলটো চেলজুক সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পিছলৈ অঞ্চলটোত ইছলামিক সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে খোৰাছান নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। যদিও এতিয়া খোৰাছান কেৱল উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ এখন প্ৰদেশ, সপ্তম শতিকাৰপৰা আৰু মধ্যযুগৰ বেছিভাগ সময়লৈকে ইয়াৰ পৰিসৰ বহুত বেছি আছিল। ইৰাণৰ আজিৰ খোৰাছান প্ৰদেশ এই ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশৰ এটা অঞ্চল মাত্ৰ। ==নামৰ উৎপত্তি== খোৰাছান নামটো পুৰণি [[পাৰ্চী]] শব্দ খোৰ (সূৰ্য্য) আৰু আছানৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে <ref name="Sykes">Sykes, M. (1914). "Khorasan: The Eastern Province of Persia". ''Journal of the Royal Society of Arts'', 62(3196), 279–286.</ref> <ref>A. Ghilain: Essai sur la langue parthe: son système verbal d'après les textes manichéens du Turkestan oriental. Bureaux du Muséon, Louvain 1939. 49.]</ref> (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত 'উদয় হোৱা' ক্ৰিয়া হিচাপে, আৰু বিশেষ্য আৰু বিশেষণ হিচাপে 'পোহৰ' বা 'আলোকিত' কৰা। অৰ্থাৎ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে উদীয়মান সূৰ্য্য বা সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ দেশ। এই অৰ্থত এই শব্দটো পূবৰ দেশখনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এই অঞ্চলত ইছলাম প্ৰসাৰ হোৱাৰ সময়ছোৱাত পাৰস্য বা বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[ইৰাণ]]ৰ পূবত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ হয়। মন কৰিবলগীয়া যে মহান [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পিছত এই অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বেক্টৰিয়ান সাম্ৰাজ্যৰ নামটো পাৰ্চী শব্দ বাখতাৰ (Bāchtar باختر )ৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ অৰ্থও একে, পূবৰ দেশ। == ভূগোল == তৃতীয় শতিকাত ছাছানিডসকলৰ অধীনত খোৰাছান প্ৰথমে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অঞ্চল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{Cite book|title=Reorienting the Sassanians: East Iran in Late Antiquity|last=Rezakhani|first=K.|publisher=Edinburgh University Press|year=2017|isbn=978-1-4744-0029-9|location=Edinburgh}}</ref> <ref>[The Encyclopedia of Islam, Brill 1979, Vol.5, page 56: "In Sasanid times, Khurasan was one of the four great provincial satrapies, and was governed from Marw by Ispahbadh.]</ref> সেই সময়ৰপৰাই পৰৱৰ্তী ১৬০০ বছৰত অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক সীমা বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ হিচাপে ইয়াত নিশাপুৰ, হেৰাট, মেৰভ, বালখ, বুখাৰা, তালোকান, চুচিয়া, ফাৰিয়াব, সৰখ, গুৰগান আদি চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। খলিফাসকলৰ শাসনকালত খোৰাছানৰ সম্প্ৰসাৰণে সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হয়, এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰসাৰ হোৱাৰ পিছত। খিলাফতৰ সাম্ৰাজ্যৰ তিনিটা প্ৰধান বিভাগৰ ভিতৰত খোৰাছান অন্যতম আছিল। বাকী দুটা অংশ আছিল ইৰাক-ই-আৰব বা আৰবী ইৰাক আৰু ইৰাক-ই-আজম বা পাৰ্চী ইৰাক। <ref>[http://books.google.co.in/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Khurasan". The Encyclopaedia of Islam. Ed. Brill, E.J. V. 1979. 55. সংগৃহীত ১৫ আগষ্ট, ২০১৪। ]</ref> উমাইয়াদ খিলাফত (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আব্বাছিদ খিলাফত (৭৫০–১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ সময়ত খোৰাছানক অঞ্চলটোৰ চাৰিখন প্ৰধান চহৰ নিশাপুৰ, মেৰভ, হেৰাট আৰু বালখক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিটা প্ৰধান প্ৰশাসনিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। মধ্যযুগীয় পাৰস্যত খোৰাছানে দষ্ট-ই-কবিৰৰ পূব দিশৰ দেশৰ সকলো অঞ্চল বা মধ্য ইৰাণৰ মৰুভূমিক বুজায়। স্বাভাৱিকতে দেশৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এই অঞ্চলৰ পৰিসৰও বাৰে বাৰে সলনি হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানৰ আফগানিস্তানৰ এক বৃহৎ অংশ খোৰাছানত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথাটো বুজিব পাৰি যেতিয়া আমি দেখিবলৈ পাওঁ যে খোৰাছানৰ চাৰিটা ঐতিহাসিক প্ৰশাসনিক অঞ্চল, প্ৰধান চহৰ হেৰাট, মেৰভ, বালখ, আৰু নিশাপুৰ এতিয়া আফগানিস্তানত অৱস্থিত। বাবাৰ্নামাত এই অঞ্চলৰ উল্লেখো আমি পাওঁ: "[[ভাৰত]]ৰ জনসাধাৰণে সাধাৰণতে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে খোৰাছান বুলি কয়, ঠিক যেনেকৈ আৰবসকলে নিজৰ দেশৰ বাহিৰৰ সকলো দেশকে আজম বুলি কয়। খোৰাছানৰপৰা ভাৰতলৈ যোৱা দুটা মূল পথ আছে - এটা কাবুলৰ মাজেৰে আৰু আনটো কান্দাহাৰৰ মাজেৰে। সাধাৰণতে ফেৰ্গানা, তুৰ্কেস্তান, সমৰকাণ্ড, বালখ, বুখাৰা, হিছাৰ, বদাখশান ইত্যাদি অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ যাবলৈ কাবুল পথটো বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰে।" খোৰাছানে ভাৰত ভ্ৰমণৰ বাবে কান্দাহাৰ পথ অধিক ব্যৱহাৰ কৰে।" [[File:Ancient Khorasan highlighted.jpg|thumb|300px|৭৫০ খ্ৰীষ্ট্ৰাব্দত আব্বাছিদ শাসনৰ সসয়ত ভূখণ্ডৰ নাম]] == ইতিহাস == [[File:Lagekarte Dschibal.jpg|thumb|300px|১৮৮৬ চনৰ দশম শতিকাৰ নিকট পূবৰ এখন মানচিত্ৰত জিবাল প্ৰদেশৰ পূব দিশত খোৰাছান দেখুওৱা হৈছে।]] খোৰাছানৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু অন্যান্যপ্ৰকাৰৰ ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰপৰা জনা যায় যে এই অঞ্চলৰ সভ্যতাৰ ইতিহাস ২৫০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি। এই ইতিহাসৰ বিষয়ে তলত চমুকৈ আলোচনা কৰা হৈছে। ===প্ৰাচীন প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাস=== খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ অভিযানৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলটো আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। পাৰস্যৰ আচেমেনিড সম্ৰাট দ্বিতীয় চাইৰাছ, যাক ইতিহাসত মহান চাইৰাছ বুলিও জনা যায়, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত এই অঞ্চলটো মিডীৰপৰা দখল কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যিহেতু মিডীসকলে কোনো লিখিত প্ৰমাণ এৰি যোৱা নাছিল, বা সমসাময়িক যুগৰ কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলত কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই, গতিকে এই সময়ছোৱাত খোৰাছানৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট কথা কোৱাটো কঠিন। জনা যায় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫০ চনত দ্বিতীয় চাইৰাছে তেওঁলোকক ওফৰাই পেলায়,<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/372125/Media Media: Encyclopaedia Britannica. ৫ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে। ]</ref> যাৰ ফলত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ জন্ম হয়। প্ৰায় ২৫০ বছৰ ধৰি এই অঞ্চল প্ৰাচীন বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০ চনত যেতিয়া মহান আলেকজেণ্ডাৰৰ আক্ৰমণত সমগ্ৰ আচেমেনিড সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল, তেতিয়া এই অঞ্চলটোও মেচিডোনিয়ান উপনিৱেশত পৰিণত হৈছিল, তেওঁলোকৰ কেন্দ্ৰীয় শাসনৰপৰা নিজকে মুক্ত কৰিছিল। [[File:Madan Turquoise Mines.jpg|thumb|“বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত খোৰাসানৰ মাদান গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ফিৰোজা খনি।”]] === মধ্যযুগ === "আৰব বিজয়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্দোলন ৭৪৭ৰপৰা ৭৫০ চনৰ ভিতৰত আবু মুছলিম খুৰাছানীৰ নেতৃত্বত আছিল। মূলতঃ ইছফাহানৰপৰা অহা পণ্ডিতসকলৰ মতে আবু মুছলিম সম্ভৱতঃ পাৰ্চী আছিল। জন্মতে তেওঁ দাস হিচাপে হোৱাটোও সম্ভৱ। প্ৰাচীন পাৰ্চী ইতিহাসবিদ আল-শ্বাহৰাস্তানীৰ মতে তেওঁ আছিল কাছানাইট। এই বিপ্লৱী ছিয়া আন্দোলনে আলীৰ পূৰ্বে থকা তিনিজন খলিফাক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=D7tu12gt4JYC&pg=PA22 |page=21|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-7425-6296-7 }}</ref> আবু মুছলিমে আব্বাছিদসকলক ক্ষমতালৈ অহাত সহায় কৰিছিল যদিও পিছলৈ আন এজন আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰে তেওঁক হত্যা কৰিছিল। আৰব শাসনৰপৰা স্বাধীন প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰ ৮২১ চনত তাহিৰ ফোছানজীয়ে খুৰাছানত স্থাপন কৰিছিল যদিও এইটো অধিক ৰাজনৈতিক আৰু ভূ-খণ্ডগত লাভৰ বিষয় হোৱা যেন লাগে। তাহিৰে খলিফাক পাৰস্যৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ অন্যান্য জাতীয়তাবাদী আন্দোলন যেনে টাবাৰিষ্টানৰ মাজিয়াৰ আন্দোলন দমন কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/view/product/210634|title=Greater Khorasan History, Geography, Archaeology and Material Culture|editor1-first=Rocco|editor1-last=Rante|date=22 January 2020|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-033155-4|location=Berlin, Boston|language=en|doi=10.1515/9783110331707}}</ref> খোৰাছানত শাসন কৰা আন প্ৰধান স্বাধীন বংশসমূহ হ’ল জাৰাঞ্জৰ ছাফাৰী বংশ (৮৬১–১০০৩), বুখাৰাৰ সামানীদ (৮৭৫–৯৯৯), গাজনীৰ গাজনাভিদ (৯৬৩–১১৬৭), চেলজুক (১০৩৭–১১৯৪), খোৱাৰেজমিদ (১০৭৭–১২৩১), ঘূৰিদ (১১৪৯–১২১২), আৰু টাইমুৰিড বংশ (১৩৭০–১৫০৬)। ১২২১ চনত চেংগিছ খানৰ পুত্ৰ টলুয়ে মংগোলীয় লোকসকলে খোৰাছান বিজয়ৰ তদাৰক কৰিছিল, যিটো কাম "ইমানেই পুংখানুপুংখভাৱে যে অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি কেতিয়াও পুনৰ ঘূৰি নাহিল।" <ref>[https://archive.org/details/Boyle1968IlKhansCHIran05/page/n9/mode/1up?view=theater ''Cambridge History of Iran'', Vol. V, Ch. 4, "Dynastic and Political History of the Il-Khans" (John Andrew Boyle), p.312 (1968).]</ref> ==== ৰাছিদুন যুগ (৬৫১–৬৬১) ==== খলিফা উমৰ (ৰাজ্য ৬৩৪–৬৪৪)ৰ অধীনত ৰাছিদুন খিলাফটে প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য ছাছানিয়ান সাম্ৰাজ্যৰপৰা দখল কৰে। কিন্তু ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে, উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত (ৰাজ্য ৬৪৪–৬৫৬) খোৰাছান ভূ-খণ্ড জয় কৰা হোৱা নাছিল। ৰাছিদুনৰ সেনাপতি আহনাফ ইবনে কায়ছ আৰু আব্দুল্লা ইবনে আমিৰক খোৰাছান আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। <ref name="ReferenceA">The Muslim Conquest of Persia By A.I. Akram. Ch:17 {{ISBN|0-19-597713-0}},</ref> ৬৫১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে অক্সুছ নদীৰ যুদ্ধত ৰাছিডুন সেনাই ছাছানিয়ান আৰু প্ৰথম তুৰ্কী খগানাটেৰ সংযুক্ত বাহিনীক পৰাস্ত কৰে। পিছৰ বছৰ ইবনে আমিৰে ইৰাণৰ এজন আমিৰ কানাদবাক আৰু টুছৰ কানাৰাঙৰ সৈতে শান্তি চুক্তি সম্পন্ন কৰে। কাৰেণ পৰিয়ালৰ ছাছানিয়ান বিদ্ৰোহী বুৰ্জিন শ্বাহে ইবনে আমিৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল যদিও পিছত ইবনে আমিৰে নিশাপুৰ যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলক দমন কৰিছিল। {{Sfn|Pourshariati|2008|p=274}} ====উমাইয়াদ যুগ (৬৬১–৭৫০) ==== ৰাছিডুনৰ নেতৃত্বত পাৰ্চী আক্ৰমণ পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হৈ প্ৰায় সমগ্ৰ পাৰস্য আৰবৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনি খিলাফতৰ বাবে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰে। আফগান অঞ্চলত যুগ যুগ ধৰি জনজাতীয় প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। সপ্তম শতিকাত খোৰাছানৰপৰা আৰব সেনাই আফগানিস্তানত প্ৰৱেশ কৰে। আন এটা সমস্যা আছিল যে মুছলমানসকলে পাৰস্য জয় কৰাৰ পাছত মুছলমানসকল ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা চহৰ-ৰাজ্যৰ প্ৰতিবেশী হৈ পৰিছিল। যদিও ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাক বহুলাংশে "তুৰ্কেস্তান" অঞ্চলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, কেৱল ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ শাসক শ্ৰেণীটোৱেই আছিল কিছু তুৰ্কী মূলৰ, আনহাতে স্থানীয় জনসংখ্যা আছিল বহুলাংশে স্থানীয় ইৰাণীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যময় মিশ্ৰণ। ছাছানিদ পাৰ্চী সাম্ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত যেতিয়া আৰবসকলে ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত উপস্থিত হয়, তেতিয়া স্থানীয় ইৰাণী-তুৰ্কী আৰু আৰব বাহিনীয়ে ট্ৰেন্সঅ’ক্সিয়ানা নামৰ ৰেচম পথৰ চহৰসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। বিশেষকৈ চুলুকৰ অধীনত তুৰ্গেছ আৰু বাৰ্জিকৰ অধীনত খাজাৰসকলে এই অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলটো নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে আৰব প্ৰতিবেশী দেশৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই বিজয়ত দুজন বিশিষ্ট উমাইয়াদ সেনাপতি কুটাইবাহ ইবনে মুছলিম আৰু নাছৰ ইবনে ছায়াৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ৭৩৮ চনৰ জুলাই মাহত ৭৪ বছৰ বয়সত নাছৰক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। বয়সৰ সত্ত্বেও তেওঁৰ সামৰিক কৃতিত্ব, খোৰাছান বিষয়ৰ জ্ঞান আৰু ৰাজনীতিবিদ হিচাপে দক্ষতাৰ বাবে তেওঁক অতিশয় সন্মান কৰা হৈছিল। জুলিয়াছ ৱেলহাউজেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছে যে "তেওঁৰ বয়সে তেওঁৰ মনৰ সতেজতাক প্ৰভাবিত কৰিব নোৱাৰিলে, যাৰ প্ৰমাণ কেৱল তেওঁৰ কামেই নহয়, জীৱনৰ শেষলৈকে তেওঁৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰা কবিতাসমূহেও প্ৰমাণ কৰে।" কিন্তু সেই সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁৰ মনোনয়ন তেওঁৰ ব্যক্তিগত গুণতকৈ প্ৰকৃত জনজাতীয় পৰিচয়ৰ বাবেহে বেছি আছিল। {{sfn|Sharon|1990|p=35}} ৭২৪ চনত হিছাম ইবনে আব্দ আল মালিক (ৰাজ্য ৭২৪–৭৪৩) ৰাজপাটত বহাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে আছাদৰ ভাতৃ খালিদ আল কাছৰীক ইৰাকৰ গৱৰ্ণৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁক সমগ্ৰ ইছলামিক ইষ্টৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিটো পদত তেওঁ ৭৩৮ চনলৈকে আছিল। খালিদে পাছলৈ আছাদক খোৰাছানৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এইদৰে পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নৰ মতে দুয়োজন ভাতৃ "মাৰৱানীড যুগৰ অন্যতম বিশিষ্ট ব্যক্তি" হৈ পৰিছিল। {{sfn|Crone|1980|p=102}}{{sfn|Gibb|1960|p=684}} আছাদ খোৰাছানত উপস্থিত হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰদেশখন সংকটত পৰিছিল: তেওঁৰ পূৰ্বৰ মুছলমান ইবনে ছাইদ আল-কিলাবীয়ে ফেৰঘানাৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু তুৰ্গেছ তুৰ্কী আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাৰ ছগডিয়ান ৰাজ্যসমূহৰ হাতত ডাঙৰ পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিবোৰে মুছলমান শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। {{sfn|Blankinship|1994|pp=125–127}}{{sfn|Gibb|1923|pp=65–66}} ==== আব্বাছিদ যুগ (৭৫০–৮৬১) ==== খোৰাছান উমাইয়াদৰ বিৰুদ্ধে আব্বাছি বিপ্লৱৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আবু মুছলিমে, যি নিজেই খোৰাছানৰ বাসিন্দা। এই প্ৰদেশ ইৰাণৰ সেই অঞ্চলৰ অংশ আছিল য’ত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰব জনজাতিসকলে ব্যাপকভাৱে বসতি স্থাপন কৰিছিল; ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল উমাইয়াদ বংশক ওফৰাই পেলোৱা আৰু এই প্ৰচেষ্টা 'ক'লা পতাকা'ৰ প্ৰতীকৰ অধীনত সফল হৈছিল। <ref name="cam102">[https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA104 The Cambridge History of Islam], vol. 1A, p. 102. Eds. [[Peter M. Holt]], Ann K.S. Lambton and Bernard Lewis. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. {{ISBN|9780521291354}}</ref> === আধুনিক যুগ === [[File:Meyamei.jpg|thumb|১৯০৯ চনত মদন গাওঁ ]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত খোৰাছানৰ কিছু অংশত ছাফাৱী আৰু উজবেকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল। <ref>{{cite book|last1=Rippin|first1=Andrew|author-link1=Andrew Rippin|title=The Islamic World|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-80343-7|page=95}}</ref>১৭২২ চনত কান্দাহাৰৰপৰা ঘিলজী পষ্টুনসকলে খোৰাছান অঞ্চলৰ এটা অংশ দখল কৰি ১৭২২ চনৰপৰা ১৭২৯ চনলৈ হোটাকি বংশৰ অংশ হৈ পৰে। <ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title= Last Afghan empire |encyclopedia=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=2010-09-24}}</ref><ref name="Axworthy">{{Cite book|title=The Sword of Persia: Nader Shah, from Tribal Warrior to Conquering Tyrant|last1=Axworthy|first1=Michael|author-link=Michael Axworthy|year=2006|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=1-85043-706-8|page=50|url=https://books.google.com/books?id=O4FFQjh-gr8C&pg=PA50|access-date=2010-09-27}}</ref>১৭২৯ চনত নাদেৰ শ্বাহে খোৰাছান পুনৰ দখল কৰি মাছহাদক পাৰস্যৰ ৰাজধানী হিচাপে বাছি লয়। ১৭৪৭ চনত তেওঁৰ হত্যাৰ পিছত হেৰাটকে ধৰি খোৰাছানৰ পূব অংশ দুৰানী সাম্ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৭৯৬ চনত কাজাৰ বংশই মছহাদ অঞ্চল দখল নকৰালৈকে নাদেৰ শ্বাহৰ নাতি শ্বাহৰুখ আফশ্বাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ১৮৫৭ চনত ইৰাণ আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মাজত পেৰিছ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈ এংলো-পাৰ্চী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায় আৰু ইয়াৰদ্বাৰা ইৰাণৰ সেনাই হেৰাটৰপৰা আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book|editor1-last=Avery|editor1-first=Peter|editor2-last=Hambly|editor2-first=Gavin|editor3-last=Melville|editor3-first=Charles|title=The Cambridge History of Iran (Vol. 7): From Nadir Shah to the Islamic Republic|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-20095-0|pages=183, 394–395|date = 10 October 1991}}</ref> পিছলৈ ১৮৮১ চনত ইৰাণে আখাল সন্ধি (আখাল-খোৰাছান সন্ধি বুলিও জনা যায়)ৰদ্বাৰা খোৰাছানৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ এটা অংশ মূলতঃ মেৰভৰ ওপৰত নিজৰ দাবী ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। <ref>{{cite book|last1=Sicker|first1=Martin|title=The Bear and the Lion: Soviet Imperialism and Iran|date=1988|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-93131-5|page=14}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[File:Muḥammad Ḥusaym Mīrzā, a relative of Babur, in spite of his treachery, is being released and send to Khurāsān.jpg|thumb|টাইমুৰ বিজয়ী বাবৰে তেওঁৰ বিশ্বাসঘাতক আত্মীয় মুহম্মদ হাউছাম মিৰ্জাক খোৰাছানলৈ নিৰ্বাসিত কৰে। ]] বৃহত্তৰ ইৰাণৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ ভিতৰত খোৰাছানৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব অতিশয় বেছি। খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত সাহিত্যিক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ বিকাশ ঘটি ক্ৰমান্বয়ে পাৰ্থিয়ান ভাষাৰ ঠাই লয়। <ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/dari|title=DARĪ – Encyclopaedia Iranica|last=electricpulp.com|website=www.iranicaonline.org|access-date=13 June 2018}}</ref> খোৰাছান আৰু ট্ৰেন্সঅক্সিয়ানাত নতুন পাৰ্চী সাহিত্যৰ উত্থান আৰু সমৃদ্ধিশালী হৈ উঠে।<ref>Frye, R.N., "Dari", The Encyclopaedia of Islam, CD edition</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ বিধ্বংসী মংগোলীয় আক্ৰমণৰ আগলৈকে খোৰাছান পাৰস্যৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হৈয়েই আছিল।<ref>Lorentz, J. Historical Dictionary of Iran. 1995 {{ISBN|0-8108-2994-0}}; Shukurov, Sharif. Хорасан. Территория искусства, Moscow: Progress-Traditsiya, 2016.</ref> == তথ্যৰ উৎস == {{notelist}} {{Reflist}} ===গ্ৰন্থ=== * {{cite book |last=Pourshariati |first=Parvaneh |url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ |title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran |publisher=I.B. Tauris |year=2008 |isbn=978-1-84511-645-3 |location=London and New York}} * {{cite book | title = The ʿAbbāsid Revolution | first = M. A. | last = Shaban | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 1979 | isbn = 0-521-29534-3 | url = {{Google Books|1_03AAAAIAAJ|plainurl=y}} }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = {{Google Books|cTLMgO9dU4cC|plainurl=y}} }} ==অধিক পঢ়ক== *{{Cite journal| volume = 5| page = 232| last = Sánchez| first = Ignacio| title = Ibn Qutayba and the Ahl Khurāsān: The Shuʿūbiyya Revisited| journal = Abbasid Studies IV| date = 2013|url=http://digital.casalini.it/9780906094891}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] 5rio9vch2cn7slnus6b08yxd0t2c94f 0 136813 605170 2026-05-07T14:43:22Z হানিফ আলী 19725 new 605170 wikitext text/x-wiki {{In creation}}{{Translate}} {{Infobox Indian constituency | name = মানকাচৰ | mla = [[মুহিবুৰ ৰহমান]] | party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | alliance = [[অসম সন্মিলিত মৰ্চা]] | latest_election_year = [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন|২০২৬]] | preceded_by = [[আব্দুৰ ৰহমান আজমল]] | state = [[অসম]] | district = [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা মানকাচৰ]] | loksabha_cons = [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | established = ১৯৭৮ | reservation = নাই | incumbent_image = <!-- add if available --> | electors = <!-- Not available --> | type = SLA | constituency_no = ১১ | map_image = Mankachar Assembly constituency map 2023.svg | abolished = }} '''মানকাচৰ বিধানসভা সমষ্টি''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব ৰাজ্য অসমৰ ১২৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ উপৰিও ই ধুবুৰী লোকসভা সমষ্টিৰ অংশ।<ref>{{cite web|url=https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf|title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies of State of Assam|publisher=Election Commission of India|access-date=28 November 2025}}</ref> এই সমষ্টিটোৰ নাম সলনি কৰি ২০২৩ চনত দক্ষিণ শালমাৰা নামেৰে নামাকৰণ কৰা হয়। == Members of Legislative Assembly == {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Member ! colspan="2" | Party |- | [[1978 Assam Legislative Assembly election|1978]] | Dewan Joynal Abedin | {{Full party name with color|Independent}} |- | [[1983 Assam Legislative Assembly election|1983]] | Mohammad Bazlul Basit | {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | [[1985 Assam Legislative Assembly election|1985]] | rowspan="2" | Dewan Joynal Abedin | {{Full party name with color|Independent|rowspan=2}} |- | [[1991 Assam Legislative Assembly election|1991]] |- | [[1996 Assam Legislative Assembly election|1996]] | rowspan="2" | [[Wazed Ali Choudhury]] | {{Full party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} |- | [[2001 Assam Legislative Assembly election|2001]] |- | [[2006 Assam Legislative Assembly election|2006]] | [[Badruddin Ajmal]] | {{Full party name with color|Assam United Democratic Front}} |- | 2009{{efn|by-election}} | [[Wazed Ali Choudhury]] | {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | [[2011 Assam Legislative Assembly election|2011]] | [[Abdur Rehman Ajmal]] | {{Full party name with color|All India United Democratic Front}} |- | [[2016 Assam Legislative Assembly election|2016]] | rowspan="2" | [[Wazed Ali Choudhury]] | {{Full party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} |- | [[2021 Assam Legislative Assembly election|2021]] |- | [[2026 Assam Legislative Assembly election|2026]] | [[Mohibur Rohman]] | {{Full party name with color|Indian National Congress}} |} == Election results == === 2026 === {{Election box begin|title= [[2026 Assam Legislative Assembly election]]: Mankachar}} {{Election box candidate with party link|candidate=[[Mohibur Rohman]]|party=Indian National Congress|votes=126,787|percentage=59.23|change=-24.75}} {{Election box candidate with party link|candidate=[[Zabed Islam]]|party=Asom Gana Parishad|votes=75,617|percentage=35.32|change=''N/A''}} {{Election box candidate with party link|candidate=Abdul Salam Shah|party=All India United Democratic Front|votes=8,959|percentage=4.19|change=''N/A''}} {{Election box candidate with party link|candidate=Shahidur Alam|party=Socialist Unity Centre of India (Communist)|votes=979|percentage=0.46|change=''N/A''}} {{Election box majority|votes=51,170|percentage=23.91|change=-83,404}} {{Election box turnout|votes=212,342|percentage=<!-- add if electors known -->|change=+38,197}} {{Election box gain with party link |winner = Indian National Congress |loser = All India United Democratic Front }} {{Election box end}} === 2021 === {{Election box begin | title=[[2021 Assam Legislative Assembly election]]: Salmara South<ref name=election2021>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/13620-assam-general-legislative-election-2021/ |title=Assam General Legislative Election 2021 |publisher=[[Election Commission of India]] |accessdate=13 November 2021}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = [[Wazed Ali Choudhury]] |votes = 146,248 |percentage = 83.98 |change = +29.55 }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent politician |candidate = Nurul Islam Mollah |votes = 10,674 |percentage = 6.13 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = Asadul Islam |votes = 8,919 |percentage = 5.12 |change = +3.80 }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent politician |candidate = Fozlul Hoque Choudhury |votes = 1,807 |percentage = 1.04 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = None of the above |votes = 937 |percentage = 0.54 |change = +0.15 }} {{Election box majority| |votes = 135,574 |percentage = 77.85 |change = +66.48 }} {{Election box turnout| |votes = 174,145 |percentage = 92.01 |change = -1.66 }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |loser = All India United Democratic Front |swing = }} {{Election box end}} ===2016=== {{Election box begin |title=[[2016 Assam Legislative Assembly election]]: Salmara South}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = [[Wazed Ali Choudhury]] |votes = 80,066 |percentage = 54.43 |change = +6.93 }} {{Election box candidate with party link| |party = All India United Democratic Front |candidate = [[Badruddin Ajmal]] |votes = 63,343 |percentage = 43.06 |change = -7.49 }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = [[Shiraj Hussain]] |votes = 1,954 |percentage = 1.32 |change = ''N/A'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Socialist Unity Centre of India (Communist) |candidate = Dewan Joynal Abedin |votes = 1,153 |percentage = 0.78 |change = -0.52 }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = None of the above |votes = 581 |percentage = 0.39 |change = ''N/A'' }} {{Election box majority| |votes = 16,723 |percentage = 11.37 |change = +8.32 }} {{Election box turnout| |votes = 1,47,097 |percentage = 93.67 |change = +6.11 }} {{Election box Registered electors |reg. electors = 1,57,525 }} {{Election box gain with party link| |winner = Indian National Congress |loser = All India United Democratic Front |swing = +7.21 }} {{Election box end}} ===2011=== {{Election box begin| title=[[2011 Assam Legislative Assembly election]]: Salmara South}} {{Election box candidate with party link| |party = All India United Democratic Front |candidate = Abdur Rahman Ajmal |votes = 62,254 |percentage = 50.55 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = Wazed Ali Choudhury |votes = 58,498 |percentage = 47.50 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Socialist Unity Centre of India (Communist) |candidate = Dewan Joynal Abedin |votes = 1,600 |percentage = 1.30 |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = All India Trinamool Congress |candidate = Masidul Haque |votes = 794 |percentage = 0.64 |change = }} {{Election box majority| |votes = 3,756 |percentage = 3.05 |change = }} {{Election box turnout| |votes = 1,23,146 |percentage = 87.56 |change = }} {{Election box Registered electors |reg. electors = 1,40,642 }} {{Election box hold with party link| |winner = All India United Democratic Front |swing = }} {{Election box end}} == See also == * [[South Salmara]] * [[Dhubri district]] * [[South Salmara-Mankachar District]] * [[List of constituencies of Assam Legislative Assembly]] == Notes == {{notelist}} == References == {{reflist}} == External links == * {{cite web |title=Results of all Assam Assembly elections |url=https://old.eci.gov.in/files/category/67-assam/ |website=eci.gov.in |publisher=Election Commission of India |access-date=15 March 2022}} {{Assembly constituencies of Assam}} {{coord|25.86|89.99|display=title}} [[Category:Assembly constituencies of Assam]] [[Category:South Salmara-Mankachar district]] [[Category:Politics of Assam]] [[Category:Legislative Assembly constituencies of Indian states established in 1978]] [[Category:1978 establishments in Assam]] 9tansbs5oh11b5m582whn7l07aju0ha 3 136814 605196 2026-05-07T17:59:02Z Avraham 2940 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Skemous]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Dudzcar]]লৈ Avrahamয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Skemous|Skemous]]" to "[[Special:CentralAuth/Dudzcar|Dudzcar]]" 605196 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Dudzcar]] l0rnaztuvrhemgewz4wwtao1qx3e7j6 0 136815 605215 2026-05-08T02:14:46Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]ৰ পৰা [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নাম সলনি 605215 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]] mh70laiveb6q6hm7wfgq2ckvqbdg7e8 1 136816 605217 2026-05-08T02:14:46Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নাম সলনি 605217 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ডিব্ৰুগড়]] ft7z7bgk2qk5e84pudjvtzyu3f44rb5 0 136817 605233 2026-05-08T04:42:47Z Ishanjyotibora 14131 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location =... 605233 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} The '''Met Gala''', formally called the '''Costume Institute Benefit''', is the annual [[haute couture]] fundraising [[festival]] held at and for the benefit of the [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] on the [[Fifth Avenue#Museum Mile|Museum Mile]] of [[Fifth Avenue]] in [[Manhattan]]. The Met Gala is popularly regarded as the world's most prestigious and [[Glamour (presentation)|glamorous]] event in [[fashion]], where fame, wealth, power, [[social influence]], and [[spectacle]] collide and peak simultaneously.<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> Attendees are given the opportunity to express themselves through fashion, often producing elaborate and highly publicized outfits inspired by the evening's theme and broader cultural context. The event is organized by the fashion and glamor magazine ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' and is known as "fashion's biggest night",<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> where "haute couture intersects with history to create the ultimate cultural moment – all in the name of [[art]]".<ref name=MetGalaUltimateCulturalMoment>{{cite web|url=https://www.marieclaire.com.au/fashion/fashion-news/met-gala-2025-guest-list/|title=Who Made It Onto The Met Gala 2025 Guest List?|author=Kate Hassett|publisher=Marie Claire Australia|date=April 29, 2025|access-date=April 29, 2025}}</ref> Known as "the world's most exclusive party", an invitation is highly sought after. Invitees to attend the Met Gala in a given year are typically personalities widely perceived to be culturally relevant to contemporary [[society]] at the world's crossroads of various professional spheres, including [[Fashion District, New York City|fashion]], [[Media in New York City|digital]] and [[social media]], [[List of tech companies in the New York metropolitan area|tech]], [[Music of New York City|music]], [[Broadway theatre|Broadway]], [[Wall Street]], [[Media in New York City#Film|film]], [[Media in New York City#Television|television]], [[Sports in the New York metropolitan area|sports]], and [[Politics of New York City|politics]].<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> The Gala is held annually on the first Monday of May,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/> which marks the opening of the Costume Institute's annual fashion exhibit hosted on the [[Upper East Side]] of Manhattan.<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> Many of the attendees are depicted on the covers and pages of ''Vogue''. Each year's event celebrates the specific theme of that year's Costume Institute exhibition, which sets the tone for the [[formal attire]] of the night. Guests are expected to [[curator|curate]] their fashions to match the theme of the annual [[Exhibition|exhibit]], generally in haute couture. Fashion executive [[Anna Wintour]], who was the [[editor-in-chief]] of ''Vogue'', has chaired or co-chaired the Met Gala since 1995, except for the 1996 Met Gala, which was chaired by Wintour's successor at [[British Vogue|British ''Vogue'']], [[Liz Tilberis]], who attended with her friend [[Diana, Princess of Wales]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Over time, the Met Gala has evolved beyond the New York fashion epicenter to become increasingly global and diverse in its perspective and scope. The entry price for one ticket to attend the Met Gala rose to US$100,000 in 2026,<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref> up from $75,000 in 2025, which in turn had reflected an increase from $50,000 in 2023, to attend the annual gala in New York City.<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> In 2023, [[software]] company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of [[publicity]] generated) for brands than the [[Super Bowl]], at US$995 million. In 2024, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion.<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> The Met Gala is progressively expanding its reach to represent celebrities and designers from all six inhabited [[continent]]s.<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> iqrw0hh5h5qu7n1s5hsbc06htd3wn5r 605234 605233 2026-05-08T04:43:25Z Ishanjyotibora 14131 605234 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} The '''Met Gala''', formally called the '''Costume Institute Benefit''', is the annual [[haute couture]] fundraising [[festival]] held at and for the benefit of the [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] on the [[Fifth Avenue#Museum Mile|Museum Mile]] of [[Fifth Avenue]] in [[Manhattan]]. The Met Gala is popularly regarded as the world's most prestigious and [[Glamour (presentation)|glamorous]] event in [[fashion]], where fame, wealth, power, [[social influence]], and [[spectacle]] collide and peak simultaneously.<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> Attendees are given the opportunity to express themselves through fashion, often producing elaborate and highly publicized outfits inspired by the evening's theme and broader cultural context. The event is organized by the fashion and glamor magazine ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' and is known as "fashion's biggest night",<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> where "haute couture intersects with history to create the ultimate cultural moment – all in the name of [[art]]".<ref name=MetGalaUltimateCulturalMoment>{{cite web|url=https://www.marieclaire.com.au/fashion/fashion-news/met-gala-2025-guest-list/|title=Who Made It Onto The Met Gala 2025 Guest List?|author=Kate Hassett|publisher=Marie Claire Australia|date=April 29, 2025|access-date=April 29, 2025}}</ref> Known as "the world's most exclusive party", an invitation is highly sought after. Invitees to attend the Met Gala in a given year are typically personalities widely perceived to be culturally relevant to contemporary [[society]] at the world's crossroads of various professional spheres, including [[Fashion District, New York City|fashion]], [[Media in New York City|digital]] and [[social media]], [[List of tech companies in the New York metropolitan area|tech]], [[Music of New York City|music]], [[Broadway theatre|Broadway]], [[Wall Street]], [[Media in New York City#Film|film]], [[Media in New York City#Television|television]], [[Sports in the New York metropolitan area|sports]], and [[Politics of New York City|politics]].<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> The Gala is held annually on the first Monday of May,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/> which marks the opening of the Costume Institute's annual fashion exhibit hosted on the [[Upper East Side]] of Manhattan.<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> Many of the attendees are depicted on the covers and pages of ''Vogue''. Each year's event celebrates the specific theme of that year's Costume Institute exhibition, which sets the tone for the [[formal attire]] of the night. Guests are expected to [[curator|curate]] their fashions to match the theme of the annual [[Exhibition|exhibit]], generally in haute couture. Fashion executive [[Anna Wintour]], who was the [[editor-in-chief]] of ''Vogue'', has chaired or co-chaired the Met Gala since 1995, except for the 1996 Met Gala, which was chaired by Wintour's successor at [[British Vogue|British ''Vogue'']], [[Liz Tilberis]], who attended with her friend [[Diana, Princess of Wales]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Over time, the Met Gala has evolved beyond the New York fashion epicenter to become increasingly global and diverse in its perspective and scope. The entry price for one ticket to attend the Met Gala rose to US$100,000 in 2026,<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref> up from $75,000 in 2025, which in turn had reflected an increase from $50,000 in 2023, to attend the annual gala in New York City.<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> In 2023, [[software]] company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of [[publicity]] generated) for brands than the [[Super Bowl]], at US$995 million. In 2024, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion.<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> The Met Gala is progressively expanding its reach to represent celebrities and designers from all six inhabited [[continent]]s.<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} 2wm472a1nkj0ay1q1l75el3iz6d7y9w 605235 605234 2026-05-08T04:45:22Z Ishanjyotibora 14131 605235 wikitext text/x-wiki {{edit conflict}} {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} The '''Met Gala''', formally called the '''Costume Institute Benefit''', is the annual [[haute couture]] fundraising [[festival]] held at and for the benefit of the [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] on the [[Fifth Avenue#Museum Mile|Museum Mile]] of [[Fifth Avenue]] in [[Manhattan]]. The Met Gala is popularly regarded as the world's most prestigious and [[Glamour (presentation)|glamorous]] event in [[fashion]], where fame, wealth, power, [[social influence]], and [[spectacle]] collide and peak simultaneously.<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> Attendees are given the opportunity to express themselves through fashion, often producing elaborate and highly publicized outfits inspired by the evening's theme and broader cultural context. The event is organized by the fashion and glamor magazine ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' and is known as "fashion's biggest night",<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> where "haute couture intersects with history to create the ultimate cultural moment – all in the name of [[art]]".<ref name=MetGalaUltimateCulturalMoment>{{cite web|url=https://www.marieclaire.com.au/fashion/fashion-news/met-gala-2025-guest-list/|title=Who Made It Onto The Met Gala 2025 Guest List?|author=Kate Hassett|publisher=Marie Claire Australia|date=April 29, 2025|access-date=April 29, 2025}}</ref> Known as "the world's most exclusive party", an invitation is highly sought after. Invitees to attend the Met Gala in a given year are typically personalities widely perceived to be culturally relevant to contemporary [[society]] at the world's crossroads of various professional spheres, including [[Fashion District, New York City|fashion]], [[Media in New York City|digital]] and [[social media]], [[List of tech companies in the New York metropolitan area|tech]], [[Music of New York City|music]], [[Broadway theatre|Broadway]], [[Wall Street]], [[Media in New York City#Film|film]], [[Media in New York City#Television|television]], [[Sports in the New York metropolitan area|sports]], and [[Politics of New York City|politics]].<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> The Gala is held annually on the first Monday of May,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/> which marks the opening of the Costume Institute's annual fashion exhibit hosted on the [[Upper East Side]] of Manhattan.<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> Many of the attendees are depicted on the covers and pages of ''Vogue''. Each year's event celebrates the specific theme of that year's Costume Institute exhibition, which sets the tone for the [[formal attire]] of the night. Guests are expected to [[curator|curate]] their fashions to match the theme of the annual [[Exhibition|exhibit]], generally in haute couture. Fashion executive [[Anna Wintour]], who was the [[editor-in-chief]] of ''Vogue'', has chaired or co-chaired the Met Gala since 1995, except for the 1996 Met Gala, which was chaired by Wintour's successor at [[British Vogue|British ''Vogue'']], [[Liz Tilberis]], who attended with her friend [[Diana, Princess of Wales]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Over time, the Met Gala has evolved beyond the New York fashion epicenter to become increasingly global and diverse in its perspective and scope. The entry price for one ticket to attend the Met Gala rose to US$100,000 in 2026,<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref> up from $75,000 in 2025, which in turn had reflected an increase from $50,000 in 2023, to attend the annual gala in New York City.<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> In 2023, [[software]] company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of [[publicity]] generated) for brands than the [[Super Bowl]], at US$995 million. In 2024, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion.<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> The Met Gala is progressively expanding its reach to represent celebrities and designers from all six inhabited [[continent]]s.<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} pdpmdldr5ctb4o317qma9bhdys96jac 605237 605235 2026-05-08T05:12:24Z Ishanjyotibora 14131 605237 wikitext text/x-wiki {{edit conflict}} {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} '''মেট গালা''' (আনুষ্ঠানিকভাৱে কষ্টুম ইনষ্টিটিউট বেনিফিট বুলি কোৱা হয়) হৈছে মানহাটানৰ ফিফথ এভিনিউৰ মিউজিয়াম মাইলত থকা মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ সুবিধাৰ্থে অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক ‘হ’ট ক্যুট’ ধন সংগ্ৰহ উৎসৱ। মেট গালাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ফেশ্বন বিশ্বৰ সবাতোকৈ সন্মানীয় আৰু গ্লেমাৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, য'ত খ্যাতি, ধন, ক্ষমতা, সামাজিক প্ৰভাৱে একেলগে প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিখৰত উপনীত হয়।<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> অভ্যাগতসকলক ফেশ্বনৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়৷ বিষয়বস্তু আৰু বহল সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ বিশদ আৰু অতি প্ৰচাৰিত সাজ-পোছাক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ফেশ্বন আৰু গ্লেমাৰ আলোচনী ভোগে আয়োজন কৰা এই অনুষ্ঠানটোক "ফেশ্বনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিশা" বুলি জনা যায়,<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> য'ত "হ'ট ক'ট্যুৰে ইতিহাসৰ সৈতে ছেদ কৰি চূড়ান্ত সাংস্কৃতিক মুহূৰ্তটো সৃষ্টি কৰে – এই সকলোবোৰ শিল্পৰ নামত"।<ref name=MetGalaUltimateCulturalMoment>{{cite web|url=https://www.marieclaire.com.au/fashion/fashion-news/met-gala-2025-guest-list/|title=Who Made It Onto The Met Gala 2025 Guest List?|author=Kate Hassett|publisher=Marie Claire Australia|date=April 29, 2025|access-date=April 29, 2025}}</ref> "বিশ্বৰ আটাইতকৈ এক্সক্লুছিভ পাৰ্টি" হিচাপে পৰিচিত এই নিমন্ত্ৰণৰ বাবে অতিশয় বিচৰা হয়। এটা বছৰত মেট গালাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱা ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে ফেশ্বন, ডিজিটেল আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া, টেক, সংগীত, ব্ৰডৱে, ৱাল ষ্ট্ৰীট, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতিকে ধৰি বিভিন্ন পেছাদাৰী ক্ষেত্ৰৰ বিশ্বৰ সংযোগস্থলত সমসাময়িক সমাজৰ বাবে সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰাসংগিক বুলি বহুলভাৱে ধৰা হয়।<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> The Gala is held annually on the first Monday of May,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/> which marks the opening of the Costume Institute's annual fashion exhibit hosted on the [[Upper East Side]] of Manhattan.<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> Many of the attendees are depicted on the covers and pages of ''Vogue''. Each year's event celebrates the specific theme of that year's Costume Institute exhibition, which sets the tone for the [[formal attire]] of the night. Guests are expected to [[curator|curate]] their fashions to match the theme of the annual [[Exhibition|exhibit]], generally in haute couture. Fashion executive [[Anna Wintour]], who was the [[editor-in-chief]] of ''Vogue'', has chaired or co-chaired the Met Gala since 1995, except for the 1996 Met Gala, which was chaired by Wintour's successor at [[British Vogue|British ''Vogue'']], [[Liz Tilberis]], who attended with her friend [[Diana, Princess of Wales]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Over time, the Met Gala has evolved beyond the New York fashion epicenter to become increasingly global and diverse in its perspective and scope. The entry price for one ticket to attend the Met Gala rose to US$100,000 in 2026,<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref> up from $75,000 in 2025, which in turn had reflected an increase from $50,000 in 2023, to attend the annual gala in New York City.<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> In 2023, [[software]] company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of [[publicity]] generated) for brands than the [[Super Bowl]], at US$995 million. In 2024, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion.<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> The Met Gala is progressively expanding its reach to represent celebrities and designers from all six inhabited [[continent]]s.<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} p03d6u5km0q21ud1g09e8b1thxagoon 605238 605237 2026-05-08T05:16:35Z Ishanjyotibora 14131 605238 wikitext text/x-wiki {{edit conflict}} {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} '''মেট গালা''' (আনুষ্ঠানিকভাৱে কষ্টুম ইনষ্টিটিউট বেনিফিট বুলি কোৱা হয়) হৈছে মানহাটানৰ ফিফথ এভিনিউৰ মিউজিয়াম মাইলত থকা মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ সুবিধাৰ্থে অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক ‘হ’ট ক্যুট’ ধন সংগ্ৰহ উৎসৱ। মেট গালাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ফেশ্বন বিশ্বৰ সবাতোকৈ সন্মানীয় আৰু গ্লেমাৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, য'ত খ্যাতি, ধন, ক্ষমতা, সামাজিক প্ৰভাৱে একেলগে প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিখৰত উপনীত হয়।<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> অভ্যাগতসকলক ফেশ্বনৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়৷ সন্ধ্যাৰ বিষয়বস্তু আৰু বহল সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ বিশদ আৰু প্ৰচাৰসুলভ সাজ-পোছাক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ফেশ্বন আৰু গ্লেমাৰ আলোচনী ভ'গে আয়োজন কৰা এই অনুষ্ঠানক "ফেশ্বনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিশা" বুলি জনা যায়,<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> এটা বছৰত মেট গালাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱা ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে ফেশ্বন, ডিজিটেল আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া, টেক, সংগীত, ব্ৰডৱে, ৱাল ষ্ট্ৰীট, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতিকে ধৰি বিভিন্ন পেছাদাৰী ক্ষেত্ৰৰ বিশ্বৰ সংযোগস্থলত সমসাময়িক সমাজৰ বাবে সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰাসংগিক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> বছৰি মে' মাহৰ প্ৰথম সোমবাৰে এই গালা অনুষ্ঠিত হয়,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/>যি মানহাটানৰ আপাৰ ইষ্ট চাইডত আয়োজিত কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ বাৰ্ষিক ফেশ্বন প্ৰদৰ্শনীৰ মুকলি কৰে।<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> উপস্থিত থকা বহু লোকক ভ'গৰ কাভাৰ আৰু পৃষ্ঠাত চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰতি বছৰৰ এই অনুষ্ঠানটোৱে সেই বছৰৰ কষ্টিউম ইনষ্টিটিউটৰ প্ৰদৰ্শনীৰ নিৰ্দিষ্ট বিষয়বস্তুক উদযাপন কৰে, যিয়ে নিশাৰ আনুষ্ঠানিক সাজ-পোছাকৰ গতিধাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰে। Guests are expected to [[curator|curate]] their fashions to match the theme of the annual [[Exhibition|exhibit]], generally in haute couture. Fashion executive [[Anna Wintour]], who was the [[editor-in-chief]] of ''Vogue'', has chaired or co-chaired the Met Gala since 1995, except for the 1996 Met Gala, which was chaired by Wintour's successor at [[British Vogue|British ''Vogue'']], [[Liz Tilberis]], who attended with her friend [[Diana, Princess of Wales]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> Over time, the Met Gala has evolved beyond the New York fashion epicenter to become increasingly global and diverse in its perspective and scope. The entry price for one ticket to attend the Met Gala rose to US$100,000 in 2026,<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref> up from $75,000 in 2025, which in turn had reflected an increase from $50,000 in 2023, to attend the annual gala in New York City.<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> In 2023, [[software]] company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of [[publicity]] generated) for brands than the [[Super Bowl]], at US$995 million. In 2024, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion.<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> The Met Gala is progressively expanding its reach to represent celebrities and designers from all six inhabited [[continent]]s.<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} g6cmjvkgfk2pi9bh8j45vexcf9lbwql 605239 605238 2026-05-08T05:22:33Z Ishanjyotibora 14131 605239 wikitext text/x-wiki {{edit conflict}} {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} '''মেট গালা''' (আনুষ্ঠানিকভাৱে কষ্টুম ইনষ্টিটিউট বেনিফিট বুলি কোৱা হয়) হৈছে মানহাটানৰ ফিফথ এভিনিউৰ মিউজিয়াম মাইলত থকা মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ সুবিধাৰ্থে অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক ‘হ’ট ক্যুট’ ধন সংগ্ৰহ উৎসৱ। মেট গালাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ফেশ্বন বিশ্বৰ সবাতোকৈ সন্মানীয় আৰু গ্লেমাৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, য'ত খ্যাতি, ধন, ক্ষমতা, সামাজিক প্ৰভাৱে একেলগে প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিখৰত উপনীত হয়।<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> অভ্যাগতসকলক ফেশ্বনৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়৷ সন্ধ্যাৰ বিষয়বস্তু আৰু বহল সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ বিশদ আৰু প্ৰচাৰসুলভ সাজ-পোছাক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ফেশ্বন আৰু গ্লেমাৰ আলোচনী ভ'গে আয়োজন কৰা এই অনুষ্ঠানক "ফেশ্বনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিশা" বুলি জনা যায়,<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> এটা বছৰত মেট গালাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱা ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে ফেশ্বন, ডিজিটেল আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া, টেক, সংগীত, ব্ৰডৱে, ৱাল ষ্ট্ৰীট, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতিকে ধৰি বিভিন্ন পেছাদাৰী ক্ষেত্ৰৰ বিশ্বৰ সংযোগস্থলত সমসাময়িক সমাজৰ বাবে সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰাসংগিক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> বছৰি মে' মাহৰ প্ৰথম সোমবাৰে এই গালা অনুষ্ঠিত হয়,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld/>যি মানহাটানৰ আপাৰ ইষ্ট চাইডত আয়োজিত কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ বাৰ্ষিক ফেশ্বন প্ৰদৰ্শনীৰ মুকলি কৰে।<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> উপস্থিত থকা বহু লোকক ভ'গৰ কাভাৰ আৰু পৃষ্ঠাত চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰতি বছৰৰ এই অনুষ্ঠানটোৱে সেই বছৰৰ কষ্টিউম ইনষ্টিটিউটৰ প্ৰদৰ্শনীৰ নিৰ্দিষ্ট বিষয়বস্তুক উদযাপন কৰে, যিয়ে নিশাৰ আনুষ্ঠানিক সাজ-পোছাকৰ গতিধাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰে। অতিথিসকলে বাৰ্ষিক প্ৰদৰ্শনীৰ বিষয়বস্তুৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিজৰ ফেশ্বন পৰিকল্পনা কৰে। ভ'গৰ মুখ্য সম্পাদিকা হিচাপে কৰ্মৰত ফেশ্বন কাৰ্যবাহী আন্না উইণ্টৌৰে ১৯৯৫ চনৰ পৰা মেট গালাৰ অধ্যক্ষ বা সহ-অধ্যক্ষ হিচাপে কাম কৰি আহিছে৷ অৱশ্যে ১৯৯৬ চনত ব্ৰিটিছ ভ'গত উইণ্টুৰৰ উত্তৰাধিকাৰী লিজ টিলবেৰিছে অধ্যক্ষতা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> সময়ৰ লগে লগে মেট গালা নিউয়ৰ্কৰ ফেশ্বন কেন্দ্ৰৰ বাহিৰলৈ বিকশিত হৈ নিজৰ দৃষ্টিভংগী আৰু পৰিসৰত ক্ৰমান্বয়ে বিশ্বব্যাপী আৰু বৈচিত্ৰ্যময় হৈ পৰিছে। মেট গালাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা টিকটৰ প্ৰৱেশ মূল্য ২০২৬ চনত ১ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়৷<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref>২০২৫ চনত ইয়াৰ মূল্য আছিল ৭৫,০০০ ডলাৰ<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> ২০২৩ চনত চফট্ ৱেৰ কোম্পানী লঞ্চমেট্ৰিক্সে দেখিলে যে মেট গালাই ছুপাৰ ব'লৰ তুলনাত ব্ৰেণ্ডসমূহৰ বাবে "মিডিয়া ইমপেক্ট মূল্য" (উৎপন্ন হোৱা প্ৰচাৰৰ আৰ্থিক মূল্য)ৰ প্ৰায় দুগুণ সৃষ্টি কৰে, যি হৈছে ৯৯৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ২০২৪ চনত মেট গালাৰ আৰ্থিক মূল্য ১.৪ বিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> মেট গালাই ছয়খন বসতিপ্ৰধান মহাদেশৰ চেলিব্ৰিটি আৰু ডিজাইনাৰসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে নিজৰ প্ৰসাৰতা বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} ksw0m7m8bkayaocf3zc9szd47uzcfqb 605240 605239 2026-05-08T05:24:10Z Ishanjyotibora 14131 605240 wikitext text/x-wiki {{edit conflict}} {{Infobox recurring event | name = Met Gala | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = The [[Metropolitan Museum of Art]] for the 2026 Met Gala | genre = Fundraising gala, contribution of $100,000 per seat to enter the 2026 Met Gala | founder_name = [[Eleanor Lambert]] | venue = [[Metropolitan Museum of Art]]'s [[Costume Institute]] | location = [[Fifth Avenue]], Manhattan, New York City | country = United States | frequency = Annual, held on the first Monday of May<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = 1948–present<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]'' | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = The Gala was founded in 1946, and the first major event was held in 1948.<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} '''মেট গালা''' (আনুষ্ঠানিকভাৱে কষ্টুম ইনষ্টিটিউট বেনিফিট বুলি কোৱা হয়) হৈছে মানহাটানৰ ফিফথ এভিনিউৰ মিউজিয়াম মাইলত থকা মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ সুবিধাৰ্থে অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক ‘হ’ট ক্যুট’ ধন সংগ্ৰহ উৎসৱ। মেট গালাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ফেশ্বন বিশ্বৰ সবাতোকৈ সন্মানীয় আৰু গ্লেমাৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, য'ত খ্যাতি, ধন, ক্ষমতা, সামাজিক প্ৰভাৱে একেলগে প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিখৰত উপনীত হয়।<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> অভ্যাগতসকলক ফেশ্বনৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়৷ সন্ধ্যাৰ বিষয়বস্তু আৰু বহল সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ বিশদ আৰু প্ৰচাৰসুলভ সাজ-পোছাক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ফেশ্বন আৰু গ্লেমাৰ আলোচনী ভ'গে আয়োজন কৰা এই অনুষ্ঠানক "ফেশ্বনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিশা" বুলি জনা যায়,<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> এটা বছৰত মেট গালাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱা ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে ফেশ্বন, ডিজিটেল আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া, টেক, সংগীত, ব্ৰডৱে, ৱাল ষ্ট্ৰীট, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতিকে ধৰি বিভিন্ন পেছাদাৰী ক্ষেত্ৰৰ বিশ্বৰ সংযোগস্থলত সমসাময়িক সমাজৰ বাবে সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰাসংগিক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> বছৰি মে' মাহৰ প্ৰথম সোমবাৰে এই গালা অনুষ্ঠিত হয়,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld>{{cite news|url=https://metro.co.uk/2023/04/16/met-gala-ticket-prices-upped-to-an-eye-watering-50000-18620571/|title=Met Gala ticket prices upped to an eye-watering '$50,000' weeks before star-studded fashion bash|quote=The Met Gala is the world's most famous fashion bash and takes place in May.|author=Aisha Nozari|newspaper=MetroEntertainment|date=April 16, 2023|access-date=April 22, 2023}}</ref>যি মানহাটানৰ আপাৰ ইষ্ট চাইডত আয়োজিত কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ বাৰ্ষিক ফেশ্বন প্ৰদৰ্শনীৰ মুকলি কৰে।<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> উপস্থিত থকা বহু লোকক ভ'গৰ কাভাৰ আৰু পৃষ্ঠাত চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰতি বছৰৰ এই অনুষ্ঠানটোৱে সেই বছৰৰ কষ্টিউম ইনষ্টিটিউটৰ প্ৰদৰ্শনীৰ নিৰ্দিষ্ট বিষয়বস্তুক উদযাপন কৰে, যিয়ে নিশাৰ আনুষ্ঠানিক সাজ-পোছাকৰ গতিধাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰে। অতিথিসকলে বাৰ্ষিক প্ৰদৰ্শনীৰ বিষয়বস্তুৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিজৰ ফেশ্বন পৰিকল্পনা কৰে। ভ'গৰ মুখ্য সম্পাদিকা হিচাপে কৰ্মৰত ফেশ্বন কাৰ্যবাহী আন্না উইণ্টৌৰে ১৯৯৫ চনৰ পৰা মেট গালাৰ অধ্যক্ষ বা সহ-অধ্যক্ষ হিচাপে কাম কৰি আহিছে৷ অৱশ্যে ১৯৯৬ চনত ব্ৰিটিছ ভ'গত উইণ্টুৰৰ উত্তৰাধিকাৰী লিজ টিলবেৰিছে অধ্যক্ষতা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> সময়ৰ লগে লগে মেট গালা নিউয়ৰ্কৰ ফেশ্বন কেন্দ্ৰৰ বাহিৰলৈ বিকশিত হৈ নিজৰ দৃষ্টিভংগী আৰু পৰিসৰত ক্ৰমান্বয়ে বিশ্বব্যাপী আৰু বৈচিত্ৰ্যময় হৈ পৰিছে। মেট গালাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা টিকটৰ প্ৰৱেশ মূল্য ২০২৬ চনত ১ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়৷<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref>২০২৫ চনত ইয়াৰ মূল্য আছিল ৭৫,০০০ ডলাৰ<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> ২০২৩ চনত চফট্ ৱেৰ কোম্পানী লঞ্চমেট্ৰিক্সে দেখিলে যে মেট গালাই ছুপাৰ ব'লৰ তুলনাত ব্ৰেণ্ডসমূহৰ বাবে "মিডিয়া ইমপেক্ট মূল্য" (উৎপন্ন হোৱা প্ৰচাৰৰ আৰ্থিক মূল্য)ৰ প্ৰায় দুগুণ সৃষ্টি কৰে, যি হৈছে ৯৯৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ২০২৪ চনত মেট গালাৰ আৰ্থিক মূল্য ১.৪ বিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> মেট গালাই ছয়খন বসতিপ্ৰধান মহাদেশৰ চেলিব্ৰিটি আৰু ডিজাইনাৰসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে নিজৰ প্ৰসাৰতা বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} kqmlf92o3yy3r6wqclhm38wstcf9j3i 605241 605240 2026-05-08T05:28:07Z Ishanjyotibora 14131 605241 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = মেট গালা | logo = | image = Outside the 2026 Met Gala 3.jpg | caption = ২০২৬ চনৰ মেট্ৰ'পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্ট,মেট গালা | genre = ধন সংগ্ৰহৰ গালা, ২০২৬ চনৰ মেট গালাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ প্ৰতিখন আসনৰ বাবে এক লাখ ডলাৰৰ অৱদান | founder_name = ইলিয়নৰ লেম্বাৰ্ট | venue = মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউট | location = ফিফ্থ এভিনিউ, মানহাট্টান, নিউ ইয়ৰ্ক চিটি, | country = আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | frequency = প্ৰতি বছৰৰ মে' মাহৰ প্ৰথমটো সপ্তাহ<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/05/03/fashion/what-is-the-met-gala-and-who-gets-to-go.html|title=What Is the Met Gala, and Who Gets to Go?|first=Vanessa|last=Friedman|date=May 3, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> | years_active = ১৯৪৮–বৰ্তমানলৈকে<ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/when-met-gala-2018-where-12460938|title=What is the Met Gala 2018 theme – and what it means|last=Hardie|first=Beth|date=May 7, 2018|work=[[Mirror (UK)]]|access-date=August 22, 2018}}</ref> | organized = ভ'গ (আলোচনী) | last = {{Start date|2026|5|4}} | next = {{Start date|2027|5|3}} | website = [https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/the-costume-institute The Costume Institute] | footnotes = ১৯৪৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা গালাৰ ১৯৪৮ চনত প্ৰথমটো বৃহৎ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/what-is-the-met-gala-things-to-know-andre-leon-talley|title=What Is the Met Gala? Everything You Need to Know|first=Maria|last=Ward|work=Vogue| date=May 7, 2018|access-date=August 22, 2018|language=en}}</ref> }} '''মেট গালা''' (আনুষ্ঠানিকভাৱে কষ্টুম ইনষ্টিটিউট বেনিফিট বুলি কোৱা হয়) হৈছে মানহাটানৰ ফিফথ এভিনিউৰ মিউজিয়াম মাইলত থকা মেট্ৰ’পলিটান মিউজিয়াম অৱ আৰ্টৰ কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ সুবিধাৰ্থে অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক ‘হ’ট ক্যুট’ ধন সংগ্ৰহ উৎসৱ। মেট গালাক জনপ্ৰিয়ভাৱে ফেশ্বন বিশ্বৰ সবাতোকৈ সন্মানীয় আৰু গ্লেমাৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠান হিচাপে গণ্য কৰা হয়, য'ত খ্যাতি, ধন, ক্ষমতা, সামাজিক প্ৰভাৱে একেলগে প্ৰৱেশ কৰে আৰু শিখৰত উপনীত হয়।<ref name=MetGalaStarsCollide1>{{cite web|url=https://ayerhsmagazine.com/2025/07/26/how-the-met-gala-became-fashions-most-powerful-night/|title=How the Met Gala Became Fashion’s Most Powerful Night|publisher=ayerhsmagazine|access-date=May 7, 2026}}</ref><ref name=MetGalaStarsCollide2>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/lilianraji/2026/05/06/anna-wintours-met-gala-is-not-a-transaction-unless-it-is/|title=How The 2026 Met Gala Became Fashion’s Most Transactional Affair|author=Lilian Raji|publisher=[[Forbes]]|access-date=May 7, 2026}}</ref> অভ্যাগতসকলক ফেশ্বনৰ জৰিয়তে নিজকে প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ দিয়া হয়৷ সন্ধ্যাৰ বিষয়বস্তু আৰু বহল সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ বিশদ আৰু প্ৰচাৰসুলভ সাজ-পোছাক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ফেশ্বন আৰু গ্লেমাৰ আলোচনী ভ'গে আয়োজন কৰা এই অনুষ্ঠানক "ফেশ্বনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নিশা" বুলি জনা যায়,<ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight1>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/|title=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld|author=Ali Bauman|publisher=[[CBS News]]|date=May 1, 2023|access-date=November 26, 2023}}</ref><ref name=MetGalaFashion'sBiggestNight2>{{cite web|url=https://www.glamour.com/story/met-gala-2024-how-to-watch|title=Met Gala 2024: How to Watch Fashion's Biggest Night|publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]|date=April 29, 2024|access-date=April 30, 2024}}</ref> এটা বছৰত মেট গালাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱা ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে ফেশ্বন, ডিজিটেল আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া, টেক, সংগীত, ব্ৰডৱে, ৱাল ষ্ট্ৰীট, চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন, ক্ৰীড়া আৰু ৰাজনীতিকে ধৰি বিভিন্ন পেছাদাৰী ক্ষেত্ৰৰ বিশ্বৰ সংযোগস্থলত সমসাময়িক সমাজৰ বাবে সাংস্কৃতিকভাৱে প্ৰাসংগিক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Annie Brown">{{cite news|author=Annie Brown|date=May 5, 2019|title=How the Met Gala became the 'fashion Oscars'|newspaper=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/how-the-met-gala-became-the-fashion-oscars-20190502-p51jbo.html|access-date=May 4, 2022}}</ref> বছৰি মে' মাহৰ প্ৰথম সোমবাৰে এই গালা অনুষ্ঠিত হয়,<ref name=MetGalaMostFamousFashionEventWorld>{{cite news|url=https://metro.co.uk/2023/04/16/met-gala-ticket-prices-upped-to-an-eye-watering-50000-18620571/|title=Met Gala ticket prices upped to an eye-watering '$50,000' weeks before star-studded fashion bash|quote=The Met Gala is the world's most famous fashion bash and takes place in May.|author=Aisha Nozari|newspaper=MetroEntertainment|date=April 16, 2023|access-date=April 22, 2023}}</ref>যি মানহাটানৰ আপাৰ ইষ্ট চাইডত আয়োজিত কষ্টুম ইনষ্টিটিউটৰ বাৰ্ষিক ফেশ্বন প্ৰদৰ্শনীৰ মুকলি কৰে।<ref name="metmuseum.org">{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/about-the-met/curatorial-departments/the-costume-institute|title=The Costume Institute {{!}} The Metropolitan Museum of Art|website=metmuseum.org|access-date=May 17, 2016}}</ref> উপস্থিত থকা বহু লোকক ভ'গৰ কাভাৰ আৰু পৃষ্ঠাত চিত্ৰিত কৰা হয়। প্ৰতি বছৰৰ এই অনুষ্ঠানটোৱে সেই বছৰৰ কষ্টিউম ইনষ্টিটিউটৰ প্ৰদৰ্শনীৰ নিৰ্দিষ্ট বিষয়বস্তুক উদযাপন কৰে, যিয়ে নিশাৰ আনুষ্ঠানিক সাজ-পোছাকৰ গতিধাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰে। অতিথিসকলে বাৰ্ষিক প্ৰদৰ্শনীৰ বিষয়বস্তুৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিজৰ ফেশ্বন পৰিকল্পনা কৰে। ভ'গৰ মুখ্য সম্পাদিকা হিচাপে কৰ্মৰত ফেশ্বন কাৰ্যবাহী আন্না উইণ্টৌৰে ১৯৯৫ চনৰ পৰা মেট গালাৰ অধ্যক্ষ বা সহ-অধ্যক্ষ হিচাপে কাম কৰি আহিছে৷ অৱশ্যে ১৯৯৬ চনত ব্ৰিটিছ ভ'গত উইণ্টুৰৰ উত্তৰাধিকাৰী লিজ টিলবেৰিছে অধ্যক্ষতা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Princess Diana's One and Only Met Gala Dress Was Loaded With Meaning |url=https://www.vogue.com/article/princess-diana-met-gala-dress |access-date=2024-05-03 |website=Vogue |language=en-US}}</ref> সময়ৰ লগে লগে মেট গালা নিউয়ৰ্কৰ ফেশ্বন কেন্দ্ৰৰ বাহিৰলৈ বিকশিত হৈ নিজৰ দৃষ্টিভংগী আৰু পৰিসৰত ক্ৰমান্বয়ে বিশ্বব্যাপী আৰু বৈচিত্ৰ্যময় হৈ পৰিছে। মেট গালাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা টিকটৰ প্ৰৱেশ মূল্য ২০২৬ চনত ১ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়৷<ref name=MetGala2026>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-2026-theme-hosts-guide.html?smid=nytcore-ios-share|title=Your Guide to the 2026 Met Gala: Theme, Hosts, Dress Code and More|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=May 1, 2026|access-date=May 2, 2026}}</ref>২০২৫ চনত ইয়াৰ মূল্য আছিল ৭৫,০০০ ডলাৰ<ref name=MetGalaAttendancePriceIncreasing>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/article/met-gala-theme-hosts-watch.html|title=Everything You Need to Know About the 2024 Met Gala|author=Vanessa Friedman|newspaper=[[The New York Times]]|date=April 24, 2024|access-date=April 24, 2024}}</ref><ref name=NYCFinancialCapitalWorld>{{cite web|url=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm|title=Shanghai and New York--Similar, But Different|publisher=China.org|access-date=April 24, 2024|quote=It's not without ample reason that many refer to New York City (NYC) as the financial capital of the world...As Shanghai continues to grow and become a center for business in the Far East, New York will remain the financial capital of the world.}}</ref> ২০২৩ চনত চফট্ ৱেৰ কোম্পানী লঞ্চমেট্ৰিক্সে দেখিলে যে মেট গালাই ছুপাৰ ব'লৰ তুলনাত ব্ৰেণ্ডসমূহৰ বাবে "মিডিয়া ইমপেক্ট মূল্য" (উৎপন্ন হোৱা প্ৰচাৰৰ আৰ্থিক মূল্য)ৰ প্ৰায় দুগুণ সৃষ্টি কৰে, যি হৈছে ৯৯৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ। ২০২৪ চনত মেট গালাৰ আৰ্থিক মূল্য ১.৪ বিলিয়ন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=MetGalaMediaImpact>{{cite web |url=https://www.koco.com/article/met-gala-2025-what-to-know/64641622#:~:text=In%202023%2C%20software%20company%20Launchmetrics,figure%20rose%20to%20%241.4%20billion.|title=Met Gala 2025: Everything you need to know about fashion's biggest night out|author=Jacqui Palumbo |publisher=CNN syndicated by KOCO News 5 (affiliate of ABC News) |date=May 1, 2025 |access-date=May 4, 2025 |quote=In 2023, software company Launchmetrics found that the Met Gala generated nearly double the "media impact value" (the monetary value of buzz generated) for brands than the Super Bowl, at $995 million. Last year, the Met Gala's figure rose to $1.4 billion. }}</ref> মেট গালাই ছয়খন বসতিপ্ৰধান মহাদেশৰ চেলিব্ৰিটি আৰু ডিজাইনাৰসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে নিজৰ প্ৰসাৰতা বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name=MetGalaInternational>{{cite web|url=https://www.newsx.com/top-news/met-gala-2025-shah-rukh-khan-becomes-most-popular-male-star-with-19m-social-media-impact/|title=Met Gala 2025: Shah Rukh Khan Becomes Most Popular Male Star With $19M Social Media Impact|author=Lavanya R|work=NewsX World |publisher=NewsXWorld|date=May 15, 2025|access-date=May 15, 2025}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} dgo39f5lr7rngg428lkajtx8o61eufb 0 136818 605269 2026-05-08T07:18:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|Royal title of Persian origin}} File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' , ইছলামিক বিপ্লৱৰ দ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজ... 605269 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''' , ইছলামিক বিপ্লৱৰ দ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰ পৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষ ৰজা।]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' ({{IPAc-en|ʃ|ɑː}}; {{langx|fa|شاه|rtl=yes}} {{IPA|fa|ʃɒːh||LL-Q9168 (fas)-Afsham23-شاه.wav}})শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপিও ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰ পৰাই তেওঁলোকক অধিক জোৰদাৰভাৱে ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (شاهنشاহ, šāhanšāh, ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ [ˌʃaːhanˈʃaːɦ]) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ মোটামুটি সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। {{TOC limit|3}} ==Etymology== The word descends from [[Old Persian]] ''xšāyaθiya'' 'king', which used to be considered a borrowing from [[Median language|Median]]<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> as it was compared to [[Avestan]] ''xšaθra-'', 'power' and 'command', corresponding to [[Sanskrit]] ''kṣatra-'' (same meaning), from which ''[[Kshatriya|kṣatriya]]-'', 'warrior', is derived. Most recently, the form ''xšāyaθiya'' has been analyzed as a genuine, inherited Persian formation with the meaning 'pertaining to reigning, ruling'. This formation with the 'origin' suffix ''-iya'' is derived from a deverbal abstract noun *''xšāy-aθa-'' 'rule, ruling, ''Herrschaft''{{'}}, from the (Old Persian) verb ''xšāy-'' 'to rule, reign'.<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> The full, [[Old Persian]] title of the [[Achaemenid Empire|Achaemenid]] rulers of the First Persian Empire was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'' or (Middle Persian) ''Šâhân Šâh'', 'King of Kings'<ref>Old Persian. Appendices, Glossaries, Indices & Transcriptions. Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> or 'Emperor'. This title has ancient Near Eastern or Mesopotamian precedents. The earliest attestation of such a title dates back to the Middle Assyrian period as ''šar šarrāni'', in reference to the Assyrian ruler [[Tukulti-Ninurta I]] (1243–1207 BC). ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp;N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp;Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine bvt7dmyoyt7hwp9yg5rcowoh7qe56w9 605270 605269 2026-05-08T07:18:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605270 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''', ইছলামিক বিপ্লৱৰদ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষ ৰজা। ]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' ({{IPAc-en|ʃ|ɑː}}; {{langx|fa|شاه|rtl=yes}} {{IPA|fa|ʃɒːh||LL-Q9168 (fas)-Afsham23-شاه.wav}})শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপি ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰপৰাই তেওঁলোকক অধিক জোৰদাৰভাৱে ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (شاهنشاহ, šāhanšāh, ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ [ˌʃaːhanˈʃaːɦ]) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ মোটামুটি সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। {{TOC limit|3}} ==Etymology== The word descends from [[Old Persian]] ''xšāyaθiya'' 'king', which used to be considered a borrowing from [[Median language|Median]]<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> as it was compared to [[Avestan]] ''xšaθra-'', 'power' and 'command', corresponding to [[Sanskrit]] ''kṣatra-'' (same meaning), from which ''[[Kshatriya|kṣatriya]]-'', 'warrior', is derived. Most recently, the form ''xšāyaθiya'' has been analyzed as a genuine, inherited Persian formation with the meaning 'pertaining to reigning, ruling'. This formation with the 'origin' suffix ''-iya'' is derived from a deverbal abstract noun *''xšāy-aθa-'' 'rule, ruling, ''Herrschaft''{{'}}, from the (Old Persian) verb ''xšāy-'' 'to rule, reign'.<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> The full, [[Old Persian]] title of the [[Achaemenid Empire|Achaemenid]] rulers of the First Persian Empire was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'' or (Middle Persian) ''Šâhân Šâh'', 'King of Kings'<ref>Old Persian. Appendices, Glossaries, Indices & Transcriptions. Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> or 'Emperor'. This title has ancient Near Eastern or Mesopotamian precedents. The earliest attestation of such a title dates back to the Middle Assyrian period as ''šar šarrāni'', in reference to the Assyrian ruler [[Tukulti-Ninurta I]] (1243–1207 BC). ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp; N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp; Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine jyxo0dzwa1xasmb1py7xqmz5uc4yi70 605271 605270 2026-05-08T07:26:01Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605271 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''', ইছলামিক বিপ্লৱৰদ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষ ৰজা। ]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপি ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগৰ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰপৰাই তেওঁলোকক অধিক জোৰদাৰভাৱে ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (شاهنشاহ, šāhanšāh, ‘ৰজাসকলৰ ৰজা’ [ˌʃaːhanˈʃaːɦ]) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ মোটামুটি সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। ==Etymology== The word descends from [[Old Persian]] ''xšāyaθiya'' 'king', which used to be considered a borrowing from [[Median language|Median]]<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> as it was compared to [[Avestan]] ''xšaθra-'', 'power' and 'command', corresponding to [[Sanskrit]] ''kṣatra-'' (same meaning), from which ''[[Kshatriya|kṣatriya]]-'', 'warrior', is derived. Most recently, the form ''xšāyaθiya'' has been analyzed as a genuine, inherited Persian formation with the meaning 'pertaining to reigning, ruling'. This formation with the 'origin' suffix ''-iya'' is derived from a deverbal abstract noun *''xšāy-aθa-'' 'rule, ruling, ''Herrschaft''{{'}}, from the (Old Persian) verb ''xšāy-'' 'to rule, reign'.<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> The full, [[Old Persian]] title of the [[Achaemenid Empire|Achaemenid]] rulers of the First Persian Empire was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'' or (Middle Persian) ''Šâhân Šâh'', 'King of Kings'<ref>Old Persian. Appendices, Glossaries, Indices & Transcriptions. Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> or 'Emperor'. This title has ancient Near Eastern or Mesopotamian precedents. The earliest attestation of such a title dates back to the Middle Assyrian period as ''šar šarrāni'', in reference to the Assyrian ruler [[Tukulti-Ninurta I]] (1243–1207 BC). ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp; N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp; Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine pspgy32ab820odvqajjjcs6nh3lyxfs 605272 605271 2026-05-08T07:27:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605272 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''', ইছলামিক বিপ্লৱৰদ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষ ৰজা। ]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপি ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগৰ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰপৰাই তেওঁলোকক অধিক সন্মানীয় ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (‘ৰজাসকলৰ ৰজা’) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ মোটামুটি সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। ==Etymology== The word descends from [[Old Persian]] ''xšāyaθiya'' 'king', which used to be considered a borrowing from [[Median language|Median]]<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> as it was compared to [[Avestan]] ''xšaθra-'', 'power' and 'command', corresponding to [[Sanskrit]] ''kṣatra-'' (same meaning), from which ''[[Kshatriya|kṣatriya]]-'', 'warrior', is derived. Most recently, the form ''xšāyaθiya'' has been analyzed as a genuine, inherited Persian formation with the meaning 'pertaining to reigning, ruling'. This formation with the 'origin' suffix ''-iya'' is derived from a deverbal abstract noun *''xšāy-aθa-'' 'rule, ruling, ''Herrschaft''{{'}}, from the (Old Persian) verb ''xšāy-'' 'to rule, reign'.<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> The full, [[Old Persian]] title of the [[Achaemenid Empire|Achaemenid]] rulers of the First Persian Empire was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'' or (Middle Persian) ''Šâhân Šâh'', 'King of Kings'<ref>Old Persian. Appendices, Glossaries, Indices & Transcriptions. Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> or 'Emperor'. This title has ancient Near Eastern or Mesopotamian precedents. The earliest attestation of such a title dates back to the Middle Assyrian period as ''šar šarrāni'', in reference to the Assyrian ruler [[Tukulti-Ninurta I]] (1243–1207 BC). ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp; N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp; Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine trt4f64uag4pombzlo1cd2yerakk6yb 605274 605272 2026-05-08T07:44:16Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605274 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''', ইছলামিক বিপ্লৱৰদ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষ ৰজা। ]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপি ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগৰ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰপৰাই তেওঁলোকক অধিক সন্মানীয় ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (‘ৰজাসকলৰ ৰজা’) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ মোটামুটি সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। ==শ্বাহ শব্দৰ উৎপত্তি== এই শব্দটো পুৰণি পাৰ্চী ভাষাৰ "xšāyaθiya" 'ৰজা'ৰপৰা আহিছে। পূৰ্বতে ইয়াক এটা মিডিয়ান ভাষাৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ভবা হৈছিল <ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref>, কাৰণ ইয়াক আভেষ্টান শব্দ "xšaθra" 'শক্তি' আৰু 'আদেশ'ৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল; ই [[সংস্কৃত]] "ক্ষত্ৰ-" (যাৰ অৰ্থও একে)ৰ সৈতে মিল আছে, যাৰপৰা "ক্ষত্ৰিয়-" 'যোদ্ধা' শব্দটো উদ্ভৱ হৈছে। শেহতীয়াকৈ "xšāyaθiya" ৰূপটোক স্থানীয় পাৰ্চী শব্দ হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে 'শাসন বা ৰাজত্বৰ সৈতে জড়িত'। 'উৎপত্তি' বুজোৱা "-ইয়া" প্ৰত্যয়ৰ সৈতে এই শব্দটো "xšāy-aθa-" 'শাসন কৰা, ৰাজত্ব কৰা' ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো "xšāy-aθa-" 'শাসন কৰা, ৰাজত্ব কৰা' ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বিমূৰ্ত বিশেষ্য; এই বিশেষ্যটো (পুৰণি পাৰ্চী) ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে "xšāy-" 'ৰাজমান কৰা, শাসন কৰা'। প্ৰথম পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰ আচেমেনিড শাসকসকলৰ সম্পূৰ্ণ আৰু পুৰণি পাৰ্চী উপাধি আছিল "Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām" বা (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত) "Šâhân Šâh", অৰ্থাৎ 'ৰজাৰ ৰজা'<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> বা 'সম্ৰাট'। ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp; N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp; Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine 58pk6jilkykq2vcykfcmc70pph56cb3 605280 605274 2026-05-08T07:51:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605280 wikitext text/x-wiki {{Short description|Royal title of Persian origin}} [[File:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|thumb|upright|right|'''মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী''', ইছলামিক বিপ্লৱৰদ্বাৰা ইৰাণৰ ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰাৰ পূৰ্বে ১৯৪১ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈকে ইৰাণত শাসন কৰা মহম্মদ ৰেজা পাহলৱী আছিল শ্বাহ উপাধি লাভ কৰা শেষৰজন ৰজা। ]] '''শ্বাহ ({{lang-en|Shāh}})''' শব্দটো হৈছে পাৰ্চী ভাষাত 'ৰজা' অৰ্থাৎ ৰাজকীয় উপাধি।<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII, no. 1 (1989)</ref> যদিও ইৰাণৰ ৰজাসকলৰ সৈতে প্ৰধানকৈ জড়িত আছিল, তথাপি ইয়াক অট্টোমান সাম্ৰাজ্য, বুখাৰাৰ খানাট আৰু বুখাৰা আমীৰাট, মোগল সাম্ৰাজ্য, বংগৰ চুলতান আৰু বিভিন্ন আফগান বংশৰ লগতে গোৰ্খাসকলৰ মাজতো বহুতো পাৰ্চী প্ৰভাৱশালী সমাজৰ নেতাক সম্বোধন কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{cite journal |last=Siddiq |first=Mohammad Yusuf |date=Spring–Summer 2015 |title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707) |journal=Islamic Studies |volume=54 |issue=1/2 |pages=50–51 |doi=10.52541/isiri.v54i1-2.161 |jstor=44629923 |quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> বিশেষকৈ ইৰাণৰ ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰতিজন ৰাজত্ব কৰা ৰজাক কেৱল ৰাজত্ব কৰা বংশ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী হিচাপেই নহয়, মূল পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ দীঘলীয়া শাৰীৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপেও দেখা গৈছিল। ইয়াৰ বাবে আচেমেনী বংশৰ সময়ৰপৰাই তেওঁলোকক অধিক সন্মানীয় ‘শ্বাহানশ্বাহ’ (‘ৰজাসকলৰ ৰজা’) নামেৰে জনাজাত হৈছিল। ইয়াৰ সমতুল্য আন এটা উপাধি হ’ল ‘পদশাহ’ (পাডশাহ, পাদিছাহ, পাদশাহ, ‘প্ৰভু ৰজা’), যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশত মুছলমান যুগত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল। ==শ্বাহ শব্দৰ উৎপত্তি== এই শব্দটো পুৰণি পাৰ্চী ভাষাৰ "xšāyaθiya" 'ৰজা'ৰপৰা আহিছে। পূৰ্বতে ইয়াক এটা মিডিয়ান ভাষাৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ভবা হৈছিল <ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref>, কাৰণ ইয়াক আভেষ্টান শব্দ "xšaθra" 'শক্তি' আৰু 'আদেশ'ৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল; ই [[সংস্কৃত]] "ক্ষত্ৰ-" (যাৰ অৰ্থও একে)ৰ সৈতে মিল আছে, যাৰপৰা "ক্ষত্ৰিয়-" 'যোদ্ধা' শব্দটো উদ্ভৱ হৈছে। শেহতীয়াকৈ "xšāyaθiya" ৰূপটোক স্থানীয় পাৰ্চী শব্দ হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে 'শাসন বা ৰাজত্বৰ সৈতে জড়িত'। 'উৎপত্তি' বুজোৱা "-ইয়া" প্ৰত্যয়ৰ সৈতে এই শব্দটো "xšāy-aθa-" 'শাসন কৰা, ৰাজত্ব কৰা' ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো "xšāy-aθa-" 'শাসন কৰা, ৰাজত্ব কৰা' ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বিমূৰ্ত বিশেষ্য; এই বিশেষ্যটো (পুৰণি পাৰ্চী) ক্ৰিয়াৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে "xšāy-" 'ৰাজমান কৰা, শাসন কৰা'। প্ৰথম পাৰ্চী সাম্ৰাজ্যৰ আচেমেনিড শাসকসকলৰ সম্পূৰ্ণ আৰু পুৰণি পাৰ্চী উপাধি আছিল "Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām" বা (মধ্য পাৰ্চী ভাষাত) "Šâhân Šâh", অৰ্থাৎ 'ৰজাৰ ৰজা'<ref>{{Cite book|title=Wörterbuch der altpersischen Königsinschriften|last=Schmitt|first=Rüdiger|publisher=Reichert Verlag|year=2014|isbn=978-3954900176|location=Wiesbaden|pages=286–287}}</ref> বা 'সম্ৰাট'। ==History== === Persian dynasties === {{multiple image | width = 100 | image1 = Darius In Parse.JPG | image2 = National Museum of Iran Darafsh (785).JPG | footer = Historically, the title "[[King of Kings]]" (''Shāhanshāh'') is most prominently associated with [[Darius the Great]] (top figure) and [[Xerxes the Great]] (bottom figure), among other Persian monarchs of the [[Achaemenid dynasty]]. | direction = vertical }} ''Shāh'', also known by its full-length term ''Shāhanshāh'' ([[King of Kings]]), was the title of the [[List of kings of Persia|Persian emperors]]. It includes rulers of the first Persian Empire, the [[Achaemenid Empire|Achaemenid dynasty]], who unified Persia in the sixth century BC, and created a vast intercontinental empire, as well as rulers of succeeding dynasties throughout history until the 20th century and the [[Pahlavi dynasty|Imperial House of Pahlavi]]. While in Western sources the [[Ottoman Empire|Ottoman]] monarch is most often referred to as a Sultan, in Ottoman territory he was most often referred to as ''Padishah'' and several used the title Shah in their [[tughra]]s. Their male offspring received the title of ''[[Şehzade]]'', or prince (literally, "offspring of the Shah", from Persian ''shahzadeh''). The full title of the Achaemenid rulers was ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', literally "King of Kings" in Old Persian, corresponding to [[Middle Persian]] ''Šâhân Šâh'', and Modern Persian {{lang|fa|شاهنشاه}} (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp; N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0197135595}}</ref><ref>M.&nbsp; Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> In [[Greek language|Greek]], this phrase was translated as {{lang|grc|βασιλεὺς τῶν βασιλέων}} (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "King of Kings", equivalent to "Emperor". Both terms were often shortened to their roots ''shah'' and ''basileus''. In Western languages, ''Shah'' is often used as an imprecise rendering of ''Šāhanšāh''. For a long time, Europeans thought of ''Shah'' as a particular royal title rather than an imperial one, although the [[List of monarchs of Persia|monarchs of Persia]] regarded themselves as emperors of the Persian Empire (later the [[List of monarchs of Persia|Empire of Iran]]). The European opinion changed in the Napoleonic era, when Persia was an ally of the Western powers eager to make the [[Ottoman dynasty|Ottoman]] Sultan release his hold on various (mainly Christian) [[Rumelia|European parts]] of the [[Ottoman Empire]], and western (Christian) emperors had obtained the Ottoman acknowledgement that their western imperial styles were to be rendered in Turkish as ''[[padishah]]''. In the twentieth century, the [[List of monarchs of Persia|Shah of Persia]], [[Mohammad Reza Pahlavi]], officially adopted the title {{lang|fa|شاهنشاه}} ''Šâhanšâh'' and, in western languages, the rendering ''Emperor''. He also styled his wife {{lang|fa|شهبانو}} ''[[shahbanu|Shahbânū]]'' ("Empress"). Mohammad Reza Pahlavi was the last Shah, as the Iranian monarchy was abolished after the 1979 [[Iranian Revolution]]. === Non-Persian dynasties === * From the reign of [[Ashot II of Armenia|Ashot II]], the Bagratid kings of Armenia used the title ''shahanshah'', meaning "king of kings".<ref>Tim Greenwood, ''Emergence of the Bagratuni Kingdoms'', p. 52, in ''Armenian Kars and Ani'', Richard Hovannisian, ed.</ref> * The title ''[[Padishah]]'' ([[Great King]]) was adopted from the [[Iranian peoples|Iranians]] by the [[Ottoman Empire|Ottomans]] and by various other monarchs claiming imperial rank, such as the [[Mughal Empire|Mughals]] that established their dynasty in the Indian subcontinent. * Another subsidiary style of the Ottoman and Mughal rulers was ''Shah-i Alam Panah'' ([[Persian language|Persian]]: شاه عالم پناه), meaning "the king that is the refuge of the world." * The [[Shah-Armens]] ("Kings of Armenia", sometimes known as Ahlahshahs), used the title ''Shāh-i Arman'' ({{lit|Shah of Armenians}}).<ref>Clifford Edmund Bosworth "The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual". "The Shāh-i Armanids", p. 197.</ref> * Some monarchs were known by a contraction of the kingdom's name with ''shah'', such as [[Khwarezmshah]], ruler of the realm of [[Khwarezmia]] in the Central Asia, or the [[Shirvanshah]] of the historical region of [[Shirvan]] in Caucasia (present-day [[Republic of Azerbaijan]]) * The kings of [[Georgian kings|Georgia]] called themselves ''shahanshah'' alongside their other titles. The [[Style of the Georgian sovereign|Georgian title]] ''mepetmepe'' (also meaning King of Kings [''[[Mepe (title)|Mepe]]''-king in Georgian]) was also inspired by the ''shahanshah'' title. == Impact and influence == === Derived terms === ==== ''Shahzada'' ==== ''Shahzada'' ({{langx|fa|شاهزاده|šāhzāda|royal/imperial descendant}}, also [[Transliteration|transliterated]] as ''Šâhzâde''). In the realm of a shah (or a loftier derived ruler style), a [[Prince#Islamic traditions|prince]] or [[princess]] of the [[Royal family|royal]] blood was logically called ''shahzada'' as the term is derived from shah using the Persian patronymic suffix -zāda or -zâde, "born from" or "descendant of". However the precise full styles can differ in the court traditions of each shah's kingdom. This title was given to the princes of the [[Ottoman Empire]] (''[[Şehzade]]'', [[Ottoman Turkish language|Ottoman Turkish]]: شهزاده) and was used by the princes of [[Muslim period in the Indian subcontinent|Islamic India]] (Ś''ahzāda'', [[Urdu]]: شہزادہ, {{langx|bn|শাহজাদা|Shahzada}}) such as in the Mughal Empire. The Mughals and the [[Delhi Sultanate|Sultans of Delhi]] were of [[Indo-Persian culture|Indo-Persian]] and [[Turco-Mongol tradition|Turco-Mongol]] origin,<ref name="Richards1995-2">{{Citation |last=Richards |first=John F. |title=The Mughal Empire |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |page=2 |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-56603-2 |access-date=9 August 2017 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922031915/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA2 |url-status=live }} Quote: "Although the first two Timurid emperors and many of their noblemen were recent migrants to the subcontinent, the dynasty and the empire itself became indisputably Indian. The interests and futures of all concerned were in India, not in ancestral homelands in the Middle East or Central Asia. Furthermore, the Mughal Empire emerged from the Indian historical experience. It was the end product of a millennium of Muslim conquest, colonization, and state-building in the Indian subcontinent."</ref><ref name="Schimmel2004">{{citation |last=Schimmel |first=Annemarie |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC |year=2004 |publisher=Reaktion Books |page=22 |isbn=978-1861891853}}</ref><ref name="Balabanlilar2012">{{citation |last=Balabanlilar |first=Lisa |title=Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=7PS6PrH3rtkC |year=2012 |publisher=I.B. Tauris |page=2 |isbn=978-1848857261}}</ref> a continuation of traditions and habits ever since Persian language was first introduced into the region by [[Turco-Persian tradition|Turco-Persian]] dynasties centuries earlier.<ref>Sigfried J. de Laet. [https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&dq=persian+language+in+anatolia&pg=PA734 ''History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century''] UNESCO, 1994. {{ISBN|9231028138}} p. 734</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EQJHAQAAQBAJ&q=ghaznavids+brought+persian+to+south+asia&pg=PA18|title=South Asian Sufis: Devotion, Deviation, and Destiny|isbn=978-1441151278|access-date=2 January 2015|last1=Bennett|first1=Clinton|last2=Ramsey|first2=Charles M.|year=2012|publisher=A&C Black }}</ref> Thus, in [[Oudh]], only sons of the sovereign ''shah bahadur'' (see above) were by birth-right styled "Shahzada [personal title] [[Mirza (noble)|Mirza]] [personal name] [[Baghatur|Bahadur]]", though this style could also be extended to individual grandsons and even further relatives. Other male descendants of the sovereign in the male line were merely styled "Mirza [personal name]" or "[personal name] Mirza". This could even apply to non-Muslim dynasties. For example, the younger sons of the ruling [[Sikh]] maharaja of [[Punjab]] were styled "Shahzada [personal name] Singh Bahadur". The borrowing ''shahajada'', "Shah's son", taken from the Mughal title Shahzada, was the usual princely title borne by the grandsons and male descendants of a [[Kingdom of Nepal|Nepalese]] sovereign in the male line of the [[Shah dynasty]] until its abolition in 2008. For the heir to a "Persian-style" shah's royal throne, more specific titles were used, containing the key element ''[[Wali al-Ahd]]'', usually in addition to ''shahzada'', where his junior siblings enjoyed this style.<ref>[http://beypeople.newsvine.com/_news/2012/09/10/13772724-shahzada-son-of-shah Shahzada son of shah], [[Newsvine]].com</ref> ==== Others ==== * ''[[Shahbanu]]'' (Persian {{lang|fa|شهبانو}}, ''Šahbânū''): Persian term using the word ''shah'' and the Persian suffix ''-banu'' ("lady"): Empress, in modern times, the official title of Empress [[Farah Pahlavi]]. * ''Shahpur'' (Persian {{lang|fa|شاهپور}} ''Šâhpur'') also been derived from ''shah'' using the archaic Persian suffix ''-pur'' "son, male descendant", to address the Prince. * ''Shahdokht'' (Persian {{lang|fa|شاهدخت}} ''Šâhdoxt'') is also another term derived from ''shah'' using the Persian patronymic suffix ''-dokht'' "daughter, female descendant", to address the Princess of the imperial households. * ''Shahzade'' (Persian {{lang|fa|شاهزاده}} ''Šâhzâde''): Persian termination for prince (lit; ''offspring of the Shah''); used by Ottoman Turks in the form ''[[Şehzade]]''. * ''Malek ol-Moluk'' ([[Persian language|Persian:]] {{lang|fa|ملک الملوک}}) "king of kings", an Arabic title used by the Iranian [[Buyids]], a Persianized form of the Abbasid ''[[amir al-umara]]'' === Related terms === * [[Satrap]], the term in Western languages for a governor of a Persian province, is a distortion of ''xšaθrapāvan'', literally "guardian of the realm", which derives from the word ''xšaθra'', an Old Persian word meaning "realm, province" and related etymologically to ''shah''. * Deeply revered among both the [[Hindus]] and some Muslims in India, 1st Guru of [[Sikhism]] [[Guru Nanak]] was referred to as 'Shah' by the Muslims and as' [[Fakir|Faqir]]' by the Hindus, the highest honour in both the religions, and hence came to known as "Nanak Shah Faqir". * Maq'ad-a-Šâh (Persian: {{lang|fa|مقعد شاه}} Maq'ad-a-Šâh), the phrase from which the name of [[Mogadishu]] is believed to be derived, which means "seat of the Shah", a reflection of the city's early Persian influence.<ref name="Laitin">David D. Laitin, Said S. Samatar, ''Somalia: Nation in Search of a State'', (Westview Press: 1987), p. 12.</ref> * The [[English language|English]] word "[[checkmate]]" is in fact derived from "shah-mat" (from Persian via Arabic, Latin and French). Related terms such as "chess" and "exchequer" likewise originate from the Persian word, their modern senses having developed from the original meaning of the king piece.<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Shah |volume= 24 | page= 769}}</ref> === Armenian names === [[Armenian language|Armenian]] compound personal names often contain the element "šah," meaning "king" in [[Middle Persian]] and [[New Persian]]. These names can be found in both masculine and feminine forms and may include native Armenian or foreign components. The element "šah" can appear as either the first or second component and is sometimes part of doublet forms with the components reversed. For example, masculine names include Šah-amir and Amir-šah, Šah-paron and Paron-šah, and Vahram-šah; feminine names include Šah-xat‘un and Xat‘un-šah, and Šah-tikin. Some examples of these compound names include masculine Šah-aziz and feminine Aziz-šah, masculine Sult‘an-šah and feminine Šah-sult‘an, and masculine Melik‘-šah and feminine Šah-melē/ik‘. These names, particularly the feminine forms, sometimes vary in gender depending on the source. The name Artamšin, for instance, is based on *Artam from Old Iranian *R̥tāma-, interpreted as "having power of/from R̥ta." The auslaut of the Armenian name suggests a connection to the Iranian word for "king," šāh, found in various languages including Middle Persian and New Persian. In another example, the name Šaštʻi is interpreted as "Šah-Lady," with the second component reflecting the Arabic term sittī, meaning "My lady, lady." This name is found in a colophon from the Kołbay monastery as the name of a sister of Dawitʻ and priest Vardan. Overall, Armenian compound names containing the element "šah" provide insight into the linguistic and cultural interactions between Armenian and Iranian languages and cultures.<ref>{{cite journal |last1=Martirosyan |first1=Hrach |title=Two Armenian Personal Names with Šah 'King' |journal=Bulletin of the Institute of Oriental Studies |date=2021 |pages=158–166 |doi=10.52837/27382702-2021-34.1-158 |url=https://www.academia.edu/56879778|doi-access=free }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|shah}} * [http://www.surnamedb.com/Surname/Shah#ixzz1SP60S1SF Last name: Shah] at surnamedb.com * [http://www.worldstatesmen.org/Iran.htm WorldStatesmen – here Iran; see each present country] * [http://www.etymonline.com/index.php?search=shah&searchmode=none Shah] – Etymology OnLine j2h4wct6m9bd2dci41yofdey9wswc34 0 136819 605273 2026-05-08T07:37:16Z Ishanjyotibora 14131 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term... 605273 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''Shyama Prasad Mukherjee'''{{efn|name="spell"|Also known by a wide variety of alternative spellings such as Syama Prasad Mookerjee, Syamaprasad Mukhopadhyay, Syama Prasad Mukherjee, and Syama Prasad Mookherjee.}} (6 July 1901 – 23 June 1953) was an Indian barrister, educationalist, politician, [[Hindutva]] activist, and a minister in the state and national governments, appointed by [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] even after opposing [[Indian National Congress|Congress]]. Noted for his opposition to [[Quit India Movement]] within the [[Indian independence movement|independence movement in India]], he later served as India's [[Minister for Industry and Supply]] (currently known as [[Ministry of Commerce and Industry (India)|Minister of Commerce and Industries]]) in Prime Minister [[Jawaharlal Nehru]]'s cabinet after breaking up with the [[Hindu Mahasabha]]. After falling out with Nehru,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> protesting against the [[Liaquat–Nehru Pact]], Mukherjee resigned from Nehru's cabinet.<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> With the help of the [[Rashtriya Swayamsevak Sangh]],<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> he founded the [[Bharatiya Jana Sangh]] in 1951.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> He was also the president of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bharatiya Hindu Mahasabha]] from 1943 to 1946. He was arrested by the [[Jammu and Kashmir Police]] in 1953 when he tried to cross the border of the state. He was provisionally diagnosed with a [[heart attack]] and shifted to a hospital but died a day later.{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}} Since the [[Bharatiya Janata Party]] (BJP) is the successor to the [[Bharatiya Jana Sangh]], Mukherjee is also regarded as the founder of the BJP by its members.<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == mz7mewz62l0ggfd7708fpoxgjntiev6 605275 605273 2026-05-08T07:44:48Z Ishanjyotibora 14131 605275 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> cpn9n2eo688fxt81ejbh9y7cq8qg9w7 605276 605275 2026-05-08T07:48:18Z Ishanjyotibora 14131 +[[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]]; +[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]; +[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] using [[WP:HC|HotCat]] 605276 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 1v9ltjkoatiec3nxtt81k64tlg3yow1 605277 605276 2026-05-08T07:48:42Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 605277 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] gzh8dsa42z2qy7o8j4xl02nk4qanmk9 605278 605277 2026-05-08T07:49:04Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:ৰাজনীতিবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 605278 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] g177rwna00h3cfu3nskq24u24z8a2qe 605279 605278 2026-05-08T07:49:29Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:বঙালী ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 605279 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 17 April 1952 | term_end = 23 June 1953 | constituency = [[Calcutta South East (Lok Sabha constituency)|Calcutta South East]], [[West Bengal]] | successor = [[Sadhan Gupta]] | office2 = [[Constituent Assembly of India|Member of the Indian Constituent Assembly]] | term_start2 = 9 December 1946 | term_end2 = 24 January 1950 | constituency2 = [[West Bengal]] | office1 = [[Minister of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce and Industry]] | prime_minister1 = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start1 = 15 August 1947 | term_end1 = 6 April 1950 | predecessor1 = ''Position established'' | successor1 = [[Nityanand Kanungo]] | office3 = Founder-President of the [[Bharatiya Jana Sangh]] | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = [[Mauli Chandra Sharma]] | office4 = [[Finance Minister]] of [[Bengal Presidency|Bengal Province]] | prime_minister4 = [[A. K. Fazlul Haq]] | term_start4 = 12 December 1941 | term_end4 = 20 November 1942 | office5 = [[Bengal Legislative Council|Member of the Bengal Legislative Council]] | constituency5 = [[Calcutta University]] | term_start5 = 1929 | term_end5 = 1947{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = Vice-Chancellor of [[Calcutta University]] | term_start6 = 8 August 1934 | term_end6 = 8 August 1938<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Hassan Suhrawardy]] | successor6 = [[Azizul Haque (educator)|Muhammad Azizul Haque]] | office7 = President of [[Hindu Mahasabha|Akhil Bhartiya Hindu Mahasabha]] | term_start7 = 1943 | term_end7 = 1947 | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = [[Kolkata|Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[British Raj|British India]] <br />(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[Srinagar]], [[Jammu and Kashmir (state)|Jammu and Kashmir]], [[India]] | party = [[Bharatiya Jana Sangh]] | other_party = [[Indian National Congress]] (1929-1930)<br/> [[Hindu Mahasabha]] (Till 1948) | alma_mater = [[Presidency College, Kolkata|Presidency College]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[LLB]], [[D.Litt.]])<br />[[Lincoln's Inn]] | profession = {{hlist|[[Academician]]|[[barrister]]|[[politician]]|[[activist]]}} | spouse = {{marriage|Sudha Devi|1922|1933|reason=her death}} | children = 5 | parents = [[Ashutosh Mukherjee]] (father)<br />Jogamaya Devi Mukherjee (mother) | relatives = [[Chittatosh Mookerjee]] (nephew) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] 5xfpyugibbfw3e2fzqm4gi4rstj6aph 605281 605279 2026-05-08T07:58:09Z Ishanjyotibora 14131 605281 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] 7eynm44tajx56bwo5t7m5n1f8abve32 605282 605281 2026-05-08T07:58:25Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:লোকসভাৰ সাংসদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 605282 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] czxkjfivaytsgmhtanw0c5u1vy7zb0d 605283 605282 2026-05-08T07:58:59Z Ishanjyotibora 14131 605283 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] ous39a3f3riy94mscrdwr82jmbw2yum 605284 605283 2026-05-08T07:59:11Z Ishanjyotibora 14131 added [[Category:শিক্ষাবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 605284 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] hubc72rpwt4lkl1e0l3acyv6ybbp16s 605310 605284 2026-05-08T10:56:13Z Ishanjyotibora 14131 /* তথ্যসূত্ৰ */ 605310 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শৈক্ষিক পৰিক্ৰমা== Shyama Prasad Mukherjee was born during the [[British Raj]] on 6 July 1901 in Calcutta,{{sfn|Chaturvedi|2010|p=25}}{{sfn|MK Singh|2009|p=240}}<ref>{{cite book |title=Buddhism |date=April 2019 |publisher=Windhorse Publications |isbn=978-1-911407-40-9 |url=https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |language=en |access-date=19 March 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822004210/https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |url-status=live }}</ref> now located in the [[West Bengal]] state of India. His grandfather Ganga Prasad Mukherjee was born in [[Jirat]] and was the first in the family who migrated to and settled in Calcutta.<ref>Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th (Bengali Ed.)'', 1954, p 3, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> His father was [[Ashutosh Mukherjee]], a judge of the [[High Court of Calcutta]], [[Bengal Presidency]], and was also the [[Vice-Chancellor]] of the [[University of Calcutta]].{{sfn|Dash|1968|p=566}}<ref>{{citation |date=1972 |title=Parliamentary Debates: Official Report. Rajya Sabha, Volume 81, Issues 9–15 |publisher=Council of States Secretariat |page=216}}</ref> His mother was Jogamaya Devi Mukherjee.{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He was a very meritorious student and he came to Calcutta to study in [[Government Medical College, Kolkata|Medical College]] with the help of the wealthy people of Jirat. Later he settled down in the [[Bhawanipore]] area of Calcutta.<ref name = "Ghatak1">Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th'', 1954, p 1, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> Mukherjee enrolled in [[Bhowanipore|Bhawanipur]]'s [[Mitra Institution]] in 1906 and his behaviour in school was later described favourably by his teachers. In 1914, he passed his [[matriculation]] examination and was admitted into [[Presidency University, Kolkata|Presidency College]].{{sfn|Roy|2014|p=22}}{{sfn|Trilochan Singh|1952|p=91}} He stood seventeenth in the Inter Arts Examination in 1916<ref>''Calcutta Gazette'', 7 July 1916, part 1c, page 639</ref> and graduated in English, securing the first position in first [[List of Kolkata Presidencians#Politics|class in 1921]].{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He was married to Sudha Devi on 16 April 1922.{{sfn|Chander|2000|p=75}} Mukherjee also completed an [[Master of Arts|MA]] in Bengali, being graded as [[Academic grading in India|first class]] in 1923{{sfn|KV Singh|2005|p=275}} and also became a fellow of the [[Academic senate|Senate]] of the [[University of Calcutta]] in 1923.{{sfn|Mukhopadhyay|1993|p=vii}} He completed his [[Bachelor of Laws|LLB]] in 1924.{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He enrolled as an advocate in [[Calcutta High Court]] in 1924, the same year in which his father had died.{{sfn|Bakshi|1991|p=1}} Subsequently, he left for England in 1926 to study at [[Lincoln's Inn]] and was [[call to the bar|called]] to the [[English Bar]] in the same year.{{sfn|Das|2000|p=22}} In 1934, at the age of 33, he became the youngest Vice-Chancellor of the University of Calcutta; he held the office until 1938.{{sfn|Gandhi|2007|p=328}} During his term as Vice-Chancellor, [[Rabindranath Tagore]] delivered the University Convocation Address in Bengali for the first time, and the Indian vernacular was introduced as a subject for the highest examination.{{sfn|Sen|1970|p=225}}{{sfn|Aich|1995|p=27}} On 10 September 1938, the Senate of Calcutta University resolved to confer honorary D.Litt. on the Ex-Vice Chancellor in its opinion "by reason of eminent position and attainments, a fit and proper person to receive such a degree."<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819|title=The Calcutta Review, October 1938|publisher=Calcutta University, Kolkata|year=1938|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819/page/n528/mode/1up]}}</ref> Mukherjee received the [[D.Litt]] from Calcutta University on 26 November 1938.<ref>{{Cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|title=Recipients of Hony. Degrees|website=caluniv.ac.in|access-date=27 October 2017|archive-date=19 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119223845/http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|url-status=live}}</ref> He was also the 15th President of the Association of Indian Universities during 1941–42.{{citation needed|date=June 2024}} == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] o7mzlnxnw9crldif28zp1qwbisqx5pk 605311 605310 2026-05-08T10:56:34Z Ishanjyotibora 14131 /* তথ্যসূত্ৰ */ 605311 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শৈক্ষিক পৰিক্ৰমা== Shyama Prasad Mukherjee was born during the [[British Raj]] on 6 July 1901 in Calcutta,{{sfn|Chaturvedi|2010|p=25}}{{sfn|MK Singh|2009|p=240}}<ref>{{cite book |title=Buddhism |date=April 2019 |publisher=Windhorse Publications |isbn=978-1-911407-40-9 |url=https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |language=en |access-date=19 March 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822004210/https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |url-status=live }}</ref> now located in the [[West Bengal]] state of India. His grandfather Ganga Prasad Mukherjee was born in [[Jirat]] and was the first in the family who migrated to and settled in Calcutta.<ref>Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th (Bengali Ed.)'', 1954, p 3, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> His father was [[Ashutosh Mukherjee]], a judge of the [[High Court of Calcutta]], [[Bengal Presidency]], and was also the [[Vice-Chancellor]] of the [[University of Calcutta]].{{sfn|Dash|1968|p=566}}<ref>{{citation |date=1972 |title=Parliamentary Debates: Official Report. Rajya Sabha, Volume 81, Issues 9–15 |publisher=Council of States Secretariat |page=216}}</ref> His mother was Jogamaya Devi Mukherjee.{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He was a very meritorious student and he came to Calcutta to study in [[Government Medical College, Kolkata|Medical College]] with the help of the wealthy people of Jirat. Later he settled down in the [[Bhawanipore]] area of Calcutta.<ref name = "Ghatak1">Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th'', 1954, p 1, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> Mukherjee enrolled in [[Bhowanipore|Bhawanipur]]'s [[Mitra Institution]] in 1906 and his behaviour in school was later described favourably by his teachers. In 1914, he passed his [[matriculation]] examination and was admitted into [[Presidency University, Kolkata|Presidency College]].{{sfn|Roy|2014|p=22}}{{sfn|Trilochan Singh|1952|p=91}} He stood seventeenth in the Inter Arts Examination in 1916<ref>''Calcutta Gazette'', 7 July 1916, part 1c, page 639</ref> and graduated in English, securing the first position in first [[List of Kolkata Presidencians#Politics|class in 1921]].{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He was married to Sudha Devi on 16 April 1922.{{sfn|Chander|2000|p=75}} Mukherjee also completed an [[Master of Arts|MA]] in Bengali, being graded as [[Academic grading in India|first class]] in 1923{{sfn|KV Singh|2005|p=275}} and also became a fellow of the [[Academic senate|Senate]] of the [[University of Calcutta]] in 1923.{{sfn|Mukhopadhyay|1993|p=vii}} He completed his [[Bachelor of Laws|LLB]] in 1924.{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} He enrolled as an advocate in [[Calcutta High Court]] in 1924, the same year in which his father had died.{{sfn|Bakshi|1991|p=1}} Subsequently, he left for England in 1926 to study at [[Lincoln's Inn]] and was [[call to the bar|called]] to the [[English Bar]] in the same year.{{sfn|Das|2000|p=22}} In 1934, at the age of 33, he became the youngest Vice-Chancellor of the University of Calcutta; he held the office until 1938.{{sfn|Gandhi|2007|p=328}} During his term as Vice-Chancellor, [[Rabindranath Tagore]] delivered the University Convocation Address in Bengali for the first time, and the Indian vernacular was introduced as a subject for the highest examination.{{sfn|Sen|1970|p=225}}{{sfn|Aich|1995|p=27}} On 10 September 1938, the Senate of Calcutta University resolved to confer honorary D.Litt. on the Ex-Vice Chancellor in its opinion "by reason of eminent position and attainments, a fit and proper person to receive such a degree."<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819|title=The Calcutta Review, October 1938|publisher=Calcutta University, Kolkata|year=1938|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819/page/n528/mode/1up]}}</ref> Mukherjee received the [[D.Litt]] from Calcutta University on 26 November 1938.<ref>{{Cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|title=Recipients of Hony. Degrees|website=caluniv.ac.in|access-date=27 October 2017|archive-date=19 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119223845/http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|url-status=live}}</ref> He was also the 15th President of the Association of Indian Universities during 1941–42.{{citation needed|date=June 2024}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] sqymn5cdox4at0r6lmo4u8e2ahskhv5 605316 605311 2026-05-08T11:24:47Z Ishanjyotibora 14131 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শৈক্ষিক পৰিক্ৰমা */ 605316 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Dr. Syama Prasad Mookerjee.jpg | caption = | office = লোকসভা | term_start = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫২ | term_end = ২৩ জুন ১৯৫৩ | constituency = কলিকতা দক্ষিণ পূব লোকসভা সমষ্টি, পশ্চিম বংগ | successor = সাধন গুপ্তা | office2 = ভাৰতীয় সংবিধান সভাৰ সদস্য | term_start2 = ৯ ডিচেম্বৰ, ১৯৪৬ | term_end2 = ২৪ জানুৱাৰী, ১৯৫০ | constituency2 = [[পশ্চিম বংগ]] | office1 = কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী | prime_minister1 = [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] | term_start1 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | term_end1 = ৬ এপ্ৰিল ১৯৫০ | predecessor1 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor1 = নিত্যানন্দ কানুনগো | office3 = ভাৰতীয় জনসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সভাপতি | term_start3 = {{Start date|1951||}} | term_end3 = {{End date|1952||}} | predecessor3 = পদ প্ৰতিষ্ঠা | successor3 = মৌলী চন্দ্ৰ শৰ্মা | office4 = বিত্ত মন্ত্ৰী, বংগ প্ৰদেশ | prime_minister4 = [[ এ কে ফজলুল হক]]। | term_start4 = ১২ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | term_end4 = ২০ নৱেম্বৰ, ১৯৪২ | office5 = বংগ বিধান পৰিষদৰ সদস্য | constituency5 = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | term_start5 = ১৯২৯ | term_end5 = ১৯৪৭{{sfn|Mishra|2004|p=96}} | office6 = কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ | term_start6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৪ | term_end6 = ৮ আগষ্ট ১৯৩৮<ref>{{cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|title=Our Vice-Chancellors|publisher=University of Calcutta|access-date=1 December 2016|archive-date=1 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101181608/https://www.caluniv.ac.in/about/vc.html|url-status=live}}</ref> | predecessor6 = হাছান শুহ্ৰাৱাৰ্দী | successor6 = আজিজুল হক | office7 = হিন্দু মহাসভাৰ সভাপতি | term_start7 = ১৯৪৩ | term_end7 = ১৯৪৭ | birth_date = {{birth date|df=yes|1901|07|06}} | birth_place = কলকাতা, বংগ প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] <br />(বৰ্তমান [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|06|23|1901|07|06}} | death_place = [[শ্ৰীনগৰ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (ৰাজ্য)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[ভাৰত]] | party = [[ভাৰতীয় জন সংঘ]] | other_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯২৯-১৯৩০)<br/> [[হিন্দু মহাসভা]] (১৯৪৮ চনলৈকে) | alma_mater = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ, কলকাতা (কলাত স্নাতক), মাষ্টাৰ অৱ আৰ্টছ, এল এল বি, ডি.লিট.)<br />লিংকনছ ইন | profession = {{hlist|শিক্ষাবিদ|বেৰিষ্টাৰ|ৰাজনীতিক|সমাজকৰ্মী}} | spouse = {{marriage|সুধা দেৱী|1922|1933|reason=her death}} | children = ৫ | parents = আশুতোষ মুখাৰ্জী (পিতৃ)<br />জোগামায়া দেৱী মুখাৰ্জী (মাতৃ) | relatives = চিত্ততোষ মুখাৰ্জী (ভতিজা) | signature = Shyamaprasad Mookharjee signature B&W 1.jpg }} '''শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী''' (৬ জুলাই ১৯০১ – ২৩ জুন ১৯৫৩) এজন ভাৰতীয় বেৰিষ্টাৰ, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ, [[হিন্দুত্ব|হিন্দুত্ববাদী]] কৰ্মী, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী আছিল৷ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ পাছতো [[জৱাহৰলাল নেহৰু|নেহৰু]]ৱে তেওঁক নিযুক্তি দিছিল। [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ছোৱাত [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবে মুখাৰ্জীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত হিন্দু মহাসভাৰ সৈতে বিচ্ছেদ ঘটাই প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাত ভাৰতৰ উদ্যোগ আৰু যোগান মন্ত্ৰী (বৰ্তমান বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী হিচাপে পৰিচিত) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। নেহৰুৰ লগত মতানৈক্য আৰু বিচ্ছেদ হোৱাৰ পিছত,<ref name="Nag2015">{{cite book|author=Kingshuk Nag|title=Netaji: Living Dangerously|url=https://books.google.com/books?id=duHwCgAAQBAJ&pg=PT53|date=18 November 2015|publisher=AuthorsUpFront {{!}} Paranjoy|isbn=978-93-84439-70-5|pages=53–}}</ref> লিয়াকট–নেহৰু চুক্তিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰি মুখাৰ্জীয়ে নেহৰুৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.shyamaprasad.org/biography.htm|title=Dr. Shyama Prasad Mookerjee|website=www.shyamaprasad.org|access-date=1 June 2019|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721220952/http://shyamaprasad.org/biography.htm|url-status=live}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]]ৰ সহায়ত,<ref>{{Cite web |date=2023-06-23 |title=What was the Liaquat-Nehru pact, due to which Syama Prasad Mookerjee resigned from the Union cabinet? |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/liaquat-nehru-pact-syama-prasad-mookerjee-resigned-8682347/ |access-date=2024-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৫১ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় জন সংঘ|ভাৰতীয় জনসংঘ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|title=Bharatiya Jana Sangh {{!}} Indian political organization|website=Encyclopædia Britannica|access-date=1 June 2019|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220121501/https://www.britannica.com/topic/Bharatiya-Jana-Sangh|url-status=live}}</ref> তেওঁ ১৯৪৩ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনলৈ [[অখিল ভাৰতীয় হিন্দু মহাসভা]]ৰ সভাপতিৰ দায়িত্বত আছিল৷ মুখাৰ্জীয়ে ১৯৫৩ চনত ৰাজ্যৰ সীমান্ত পাৰ হ’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰক্ষীয়ে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। সাময়িকভাৱে তেওঁৰ হাৰ্ট এটেক ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় যদিও এদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Bakshi|1991|pp=278–306}}{{sfn|Smith|2015|p=87}}যিহেতু ভাৰতীয় জনসংঘৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]], সেয়েহে মুখাৰ্জীক বিজেপিৰ সদস্যসকলেও বিজেপিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|title=History of the Party|website=www.bjp.org|access-date=6 August 2019|archive-date=12 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812020512/https://www.bjp.org/en/historyoftheparty|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শৈক্ষিক পৰিক্ৰমা== শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ৰাজৰ সময়ত ১৯০১ চনৰ ৬ জুলাইত কলিকতাত(বৰ্তমান ভাৰতৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যত অৱস্থিত) হৈছিল{{sfn|Chaturvedi|2010|p=25}}{{sfn|MK Singh|2009|p=240}}<ref>{{cite book |title=Buddhism |date=April 2019 |publisher=Windhorse Publications |isbn=978-1-911407-40-9 |url=https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |language=en |access-date=19 March 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822004210/https://books.google.com/books?id=MjOSDwAAQBAJ&dq=syama+prasad+mookerjee+brahmin&pg=PT84 |url-status=live }}</ref> । তেওঁৰ ককাক গংগা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীৰ জন্ম জিৰাটত হৈছিল আৰু কলিকতালৈ প্ৰব্ৰজন কৰি বসতি স্থাপন কৰা তেওঁ পৰিয়ালটোৰ প্ৰথমগৰাকী ব্যক্তি আছিল।<ref>Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th (Bengali Ed.)'', 1954, p 3, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> তেওঁৰ পিতৃ আশুতোষ মুখাৰ্জী, বংগ প্ৰদেশৰ [[কলিকতা উচ্চ ন্যায়ালয়]]ৰ ন্যায়াধীশ আৰু [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ উপাচাৰ্য আছিল।{{sfn|Dash|1968|p=566}}<ref>{{citation |date=1972 |title=Parliamentary Debates: Official Report. Rajya Sabha, Volume 81, Issues 9–15 |publisher=Council of States Secretariat |page=216}}</ref> তেওঁৰ মাতৃৰ নাম যোগমায়া দেৱী মুখাৰ্জী।{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} তেওঁ অতি মেধাৱী ছাত্ৰ আছিল আৰু জিৰাটৰ ধনী মানুহৰ সহায়ত তেওঁ কলিকতালৈ আহি মেডিকেল কলেজত পঢ়িবলৈ আহিছিল। পিছলৈ তেওঁ কলিকতাৰ ভৱানীপুৰ অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref name = "Ghatak1">Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th'', 1954, p 1, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> ১৯০৬ চনত মুখাৰ্জীয়ে ভৱানীপুৰৰ মিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তি কৰে ৷ ১৯১৪ চনত তেওঁ মেট্ৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ প্ৰেচিডেন্সি কলেজত নামভৰ্তি কৰে।{{sfn|Roy|2014|p=22}}{{sfn|Trilochan Singh|1952|p=91}} ১৯১৬ চনত আন্তঃ কলা পৰীক্ষাত সোতৰ নম্বৰ স্থানৰ সৈতে <ref>''Calcutta Gazette'', 7 July 1916, part 1c, page 639</ref> ইংৰাজী বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯২১ চনত প্ৰথম শ্ৰেণীত প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} ১৯২২ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত তেওঁৰ সুধা দেৱীৰ সৈতে বিবাহ হয়।{{sfn|Chander|2000|p=75}} মুখাৰ্জীয়ে বাংলা ভাষাতো এম এ ডিগ্ৰী লাভ কৰে; ১৯২৩ চনত প্ৰথম শ্ৰেণী হিচাপে গ্ৰেড লাভ কৰে{{sfn|KV Singh|2005|p=275}} আৰু ১৯২৩ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেনেটৰ ফেলোও হয়।{{sfn|Mukhopadhyay|1993|p=vii}} ১৯২৪ চনত তেওঁ এল এল বি সম্পূৰ্ণ কৰে।{{sfn|MK Singh|2009|p=240}} ১৯২৪ চনত তেওঁ কলিকতা উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে নামভৰ্তি কৰে, যি বছৰতে তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হৈছিল।{{sfn|Bakshi|1991|p=1}} ইয়াৰ পিছত ১৯২৬ চনত লিংকন ইনত পঢ়িবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায় আৰু একে বছৰতে ইংৰাজী বাৰলৈ মাতি অনা হয়।{{sfn|Das|2000|p=22}} ১৯৩৪ চনত ৩৩ বছৰ বয়সত তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া উপাচাৰ্য হয়; ১৯৩৮ চনলৈকে তেওঁ এই পদত অধিষ্ঠিত আছিল।{{sfn|Gandhi|2007|p=328}} উপাচাৰ্য হিচাপে থকা কালত [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে]] প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাংলা ভাষাত বিশ্ববিদ্যালয় সমাৱৰ্তন ভাষণ প্ৰদান কৰে আৰু ভাৰতীয় স্থানীয় ভাষাক সৰ্বোচ্চ পৰীক্ষাৰ বিষয় হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।{{sfn|Sen|1970|p=225}}{{sfn|Aich|1995|p=27}} ১৯৩৮ চনৰ ১০ ছেপ্টেম্বৰত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেনেটে সন্মানীয় ডি. মুখাৰ্জীয়ে ১৯৩৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডি.লিট লাভ কৰে।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819|title=The Calcutta Review, October 1938|publisher=Calcutta University, Kolkata|year=1938|pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.819/page/n528/mode/1up]}}</ref> ১৯৪১–৪২ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এছ’চিয়েশ্যন অৱ ইণ্ডিয়ান ইউনিভাৰ্চিটিৰ ১৫ সংখ্যক সভাপতিও আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|title=Recipients of Hony. Degrees|website=caluniv.ac.in|access-date=27 October 2017|archive-date=19 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119223845/http://www.caluniv.ac.in/convocation/hony_degrees.html|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] b5c76sexo0uxwl3rf3bzrd4r0m3po6t