অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2208 615892 569336 2026-07-05T09:05:57Z Dipankar Das 36094 [[Special:Contributions/~2026-24645-7|~2026-24645-7]] ([[User talk:~2026-24645-7|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/569336|569336]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 615892 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} কোনো এটা জাতিৰ বৈশিষ্ট্যসূচক শিল্প-সাহিত্য, বিশ্বাস, সমাজনীতি, [[ধৰ্ম|ধৰ্মীয়]] ৰীতি-নীতি, কৃষি, কৰ্ম, [[শিক্ষা]], চৰ্চা, [[কলা]], ৰুচি আদিৰ সমাৱেশক একেলগে সংস্কৃতি বা কৃষ্টি বুলিব পাৰি। বিভিন্ন ভাষা-ভাষী, জাতি-জনজাতিৰে গঠিত [[অসমীয়া]] সংস্কৃতিৰ পৰিসৰ অতি বিশাল। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন প্ৰতীক== বিভিন্ন প্ৰতীক আৰু বস্তুৱে সংস্কৃতি এটাৰ পৰিচয় বহন কৰে। অসমীয়া সংস্কৃতিৰ মাজত দেখা এনে কিছুমান সম্পদ হ'ল- ===তামোল-পাণ=== {{Main|তামোল-পাণ}} [[File:Tamul Paan2.jpg|right|100px]] [[Image:তামোল-পাণ.jpg|right|100px|বঁটাত যতনাই দিয়া তামোল-পাণৰ সৈতে চূন চাধা|link=Special:FilePath/তামোল_পাণ.jpg]] তামোল-পাণৰ ব্যৱহাৰ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এটা প্ৰধান অংগ<ref name="Assam General Knowledge">{{cite book|title=Assam General Knowledge|url=http://books.google.com/books?id=reuQbFK9Rz4C&pg=PA20|accessdate=21 November 2012|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-451-9|pages=20–}}</ref>। ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অসমৰ ঘাইকৈ গাঁৱৰ বাসিন্দাসকলৰ বাবে এক অপৰিহাৰ্য আৰু এক সন্মানীয় বস্তু। তেওঁলোকে সাধাৰণতে ভোজনৰ পিছত তামোল-পাণ খাই মুখ শুদ্ধি কৰে। গুৰু-গোঁসাই, ভকত বৈষ্ণৱ, সন্মানীয় সকলক, বন্ধু-বান্ধৱ, মিতিৰ-কুটুমক প্ৰথমেই তামোল-পাণ আগবঢ়াই সন্মান কৰে। সকাম আদিতো তামোল-পাণ দি ঈশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা জনায়। দোষী জনেও তামোল-পাণ আগবঢ়ায় ক্ষমা-ভিক্ষা মাগে। অসমৰ ঠাই বিশেষে ইয়াক গুৱা-পাণ বুলিও কোৱা হয়। ===শৰাই=== {{Main|শৰাই}} [[Image:শৰাই.jpg|right|100px]] '''শৰাই''' ({{lang-en|Xorai}}) [[অসমীয়া লোক সংস্কৃতি]]ৰ এক অনবদ্য সম্পদ<ref name="Assam General Knowledge"/>। ই একাধাৰে সন্মানৰ প্ৰতীক, থাপনাৰ আসন, নৈৱেদ্য-পাত্ৰ আৰু উপহাৰ তথা গৃহ-সজ্জাৰ কলাত্মক সামগ্ৰী। পিতল আৰু কাঁহ উভয়েৰে শৰাই নিৰ্মাণ কৰিলেও পিতলৰ শৰাইৰ প্ৰচলন অধিক। [[ৰূপ]] নতুবা [[তাম|তামেৰে]] সজা শৰাইৰো প্ৰচলন দেখা যায়। ঢাকনি থকা আৰু নথকা দুই ধৰণৰ শৰাই পোৱা যায়। অসমত শৰাইৰ প্ৰচলন কেতিয়াৰ পৰা হ'ল, সেই সম্পৰ্কে তথ্যৰ অভাৱ। বুৰঞ্জী সমূহত শৰাইৰ প্ৰথম উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা নীতিপালে আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ লগত সন্ধি কৰিবলৈ শৰাই(টাই‌ ভাষাত "ফুন" কোৱা‌ হয়) শৰাই উপহাৰ দিছিল। চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰিও আন সামগ্ৰীৰ লগতে শৰাই লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল কৰি চুহুংমুঙে "মাইহাং" শৰাই পোৱা উল্লেখ আছে। মধ্যযুগত সিংহাসনৰ সন্মুখত নৈৱেদ্য দিবলৈ আৰু সত্ৰাধিকাৰ সকলক সেই বিষ্ণু নৈৱেদ্য আগবঢ়াই দিবলৈ সন্মানাৰ্থে শৰাইৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অসমীয়া সমাজত বৰ্ত্তমান সময়ত সামাজিক কৰ্মাদি যেনে পূজা-পাৰ্ৱন, সকাম, উৎসৱ আদিত নৈৱেদ্য বা প্ৰসাদ আদি সজাবৰ বাবে শৰাইৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৱে কৰা হয়। বাঁহ, বেত তথা কাঠেৰে সজা শৰাই উপহাৰ তথা গৃহ সজ্জাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। [[আহোম ৰাজত্ব]] কালত ৰজা, ডা-ডাঙৰীয়া আৰু গুৰুজনাক [[অসমীয়া]] লোকে শৰাই আগবঢ়াই সন্মান যাচিছিল। ব’হাগ বিহুৰ সময়ত হুঁচৰি গাবলৈ অহা ৰাইজক ফুলাম গামোচা এখনেৰে তামোল-পান সহ টকা এটি শৰাইত আগবঢ়োৱাটো পুণ্যৰ কাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===গামোচা=== {{Main|গামোচা}} [[Image:gamosa.jpg|thumb|350px|<center>এখন পূৰ্ণাংগ ৰূপত গামোচা<center>]] '''গামোচা''' [[অসমীয়া]]ৰ সমাজ জীৱনৰ অতি আদৰৰ বস্ত্ৰ<ref name="Assam General Knowledge"/>। সাধাৰণতে গামোচা চাৰিওফালে ৰঙা সূতাৰে (সেউজীয়া ৰঙো থাকে) পাৰি দি বোৱা এখন বগা দীঘলীয়া কাপোৰ। কপাহী সূঁতাৰে বিশেষভাৱে গামোচা তৈয়াৰ কৰা হয় যদিও পাট আদি সূঁতাৰেও ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। অসমীয়া গামোচাখন শদিয়া অঞ্চলত সৃষ্টি হৈছিল।{{Cn}} সেইবাবে দেউৰী সকলে আজিও সেই পুৰণি ৰূপতে গামোচাখন ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। শদিয়াৰ গামোচাৰ বিশয়ে বিহু নামত এনেদৰে উল্লেখ পোৱা‌ যায়।''{{Quote|text="গাত লৈ ফুৰালে বতাহে ফালিব। <br /> মুঠিত লৈ ফুৰাহে ভাল। <br />এআগে বাছিলো সেউটি মালতী<br />এআগে বাছিলো ফুল। <br />এআগে বাছিলোঁ বাঘে ভালোকে। <br />বাটে মানুহ ধৰি খাই। <br />এআগে বাছিলোঁ চৰাই হালধীয়া<br />উৰি শদিয়ালৈ যায়। "}}'''''গামোচা''' [[অসমীয়া]]ৰ বাহিৰেও [[বঙালী]], বিহাৰী আৰু [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]] মানুহেও ব্যৱহাৰ কৰে, অৱশ্যে অসমীয়া গামোচাৰ লগত তেওঁলোকৰ গামোচাৰ বহুখিনি পাৰ্থক্য আছে আনহাতে অসমীয়া মানুহে গামোচাখনক এক সাংস্কৃতিক তথা সন্মানৰ প্ৰতীক হিছাপে ব্যৱহাৰ কৰে কিন্তু আন ঠাইত ইয়াক অকল নিত্য ব্যৱহাৰ্য্য সামগ্ৰী হিচাপেই ব্যৱহাৰ হোৱা দেখা যায়। নামনি অসমত গামোচাক "গাম্‍চা", "মুক্‍চা" বা "দুহেইটা" আদি নামেৰে জনা যায়। কে। কপাহী, পাট আদি সূঁতাৰে ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। ===জাপি=== [[Image:জাপি.jpg|right|100px]] জাপি, অসমীয়া সমাজ জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। ই অসমৰ লোককলাৰ এক নিদৰ্শন। [[বিহু]] উৎসৱৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিভিন্ন কাৰ্য্যসূচীত জাপিৰ ব্যৱহাৰ আজিও প্ৰচলিত। বহু পুৰণি কালৰে পৰা অসমত জাপি ব্যৱহৃত হৈ আহিছে। মূলতঃ আগৰ দিনত ৰ'দ বৰষুণ আদিৰ পৰা ৰক্ষা পৰিবলৈকে জাপি ব্যৱহৃত হৈছিল। জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰো আছে, তাৰে ভিতৰত কিছুমান হ'ল বৰ জাপি, গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, সৰুদৈয়া জাপি ইত্যাদি। ইয়াৰে কিছুমান উকা আৰু কিছুমান ফুলাম। উকা বৰজাপিবোৰ সাধাৰণতে ৰ'দ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কৃষক বনুৱা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আনহাতে ফুলাম জাপিবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল সম্ভ্ৰান্ত ঘৰৰ মানুহে। পুৰণি বিহু গীতত জাপি শব্দটোৰ প্ৰয়োগ ঘটিছিল বহুলভাৱে। আগৰ দিনত বিভিন্ন উৎসৱ পাৰ্বনতো সম্ভ্ৰান্ত ঘৰৰ মানুহে আৰু সত্ৰাধিকাৰ সকলে বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নাম প্ৰসংগ আদিত খুটা এটা পুতি তাত ফুলাম বৰজাপি এটা থৈ তাৰ তলত মাহ প্ৰসাদ এক নিয়ম আছিল। জাপি অসমত কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনৰ পৰা সন্মানীয় সম্পদ হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে। হিউৱেন চাঙক ৰজা ভাস্কৰ বৰ্মনে হালিলি নামৰ জাপি এটা উপহাৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত জাপিৰ উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা নীতিপালে আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ লগত সন্ধি কৰিবলৈ ৰূপৰ জাপি উপহাৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল। আহোম ৰাজত্ব কালতো জাপিৰ ব্যাপক প্ৰচলন আছিল। চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জাপিসজিয়া বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar,''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30</ref> বিষয়ববীয়াৰ পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জাপিৰ প্ৰচলন আছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, বুঢ়াগোহাঁই, বৰগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই আদি বিষয়াসকলে সোণৰ চুলাৰে নিৰ্মিত পানী জাপি আৰু টুপী জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৰফুকন সকলে পিন্ধিব পাৰিছিল ৰূপৰ চোলাৰে নিৰ্মিত পানী আৰু টুপি জাপি। পাছলৈ অসমীয়া সমাজত ছাতিৰ প্ৰচলন ঘটাত জাপিৰ ব্যৱহাৰ কমি গ'ল। অৱশ্যে এতিয়াও গাওঁ অঞ্চলত কৃষক সকলৰ মাজত বৰজাপিৰ প্ৰচলন দেখা যায়। পুৰণি কালত বিহু নৃত্যত জাপিৰ প্ৰচলন নাছিল, ই আছিল মাত্ৰ ৰ'দ বৰষুণৰ পৰা আত্মৰক্ষাৰ এক উপায়। আজিকালি প্ৰায়ে বিহুত সৰু সৰু জাপি লৈ নাচনীয়ে বিহু নৃত্য কৰা দেখা যায়। এইবিধেই হ'ল সৰুদৈয়া জাপি। বিহুত জাপিৰ প্ৰচলন নতুন। আধুনিক কালত কৰ্মক্ষেত্ৰত জাপিৰ প্ৰচলন প্ৰায়েই নাই। কিন্তু ইয়াক গৃহসজ্জাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামনি অসমত জাপিক 'ঝাপি' বুলিও কোৱা হয়। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উৎসৱ-অনুষ্ঠান== ===বিহু=== {{Main|বিহু}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] বিহু [[অসম]]ৰ জাতীয় [[উৎসৱ]], [[অসমীয়া]] লোকসকলে পালন কৰা তিনিটা লোক উৎসৱৰ সমষ্টি। অসমৰ লগতে অসমৰ কোনো কোনো দাঁতি-কাষৰীয়া ৰাজ্যতো কোনো জাতি জনজাতিৰ লোকে বিহু বা ইয়াৰ সমাৰ্থক উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ'ল ই [[জাতি]], [[ধৰ্ম]], বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এক উৎসৱ। বিহু মূলতঃ এক [[কৃষি]] ভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা- খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি- ড॰ লীলা গগৈ</ref>। # [[ব’হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু : '''ব’হাগ বিহু''' বা '''ৰঙালী বিহু''' বসন্তৰ আগমণত উদযাপন কৰা [[অসম]]ৰ মূল [[বিহু]] [[উৎসৱ]]। বসন্তৰ আগমনীত যেতিয়া প্ৰকৃতি নতুন ৰূপৰে জিলিকি উঠে, তেতিয়া চহা ৰাইজ জীৱন উপভোগ কৰিবলে আগবাঢ়ি আহে। ৰঙালী বিহু যৌৱনৰ উৎসৱ। ডেকা গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে, বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱন সংগী বিছাৰি উলিয়ায়। [[কৃষি]] সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে। যৌৱনৰ লগত খেতি মাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্বন্ধ আছে বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে। সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগে আগে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ কৃষিৰ লগত ওতপ্ৰোত সম্বন্ধ আছে।<ref>অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা- সম্পাদনা-ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী- পৃষ্ঠা- ২৪০,২৪১,২৪২</ref> # [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু : আহিন আৰু কাতিৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]]। এইসময়ত মানুহৰ আহু ধান শেষ হয়, শালি ধানো চপাবৰ নহয়। সেইবাবে তেতিয়া মানুহৰ খোৱাত টান পৰে। গতিকে এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলে। এই বিহুক ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গায়, ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰত চাকি জ্বলায়। # [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু : পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা '''ভোগালী বিহু''' বা '''মাঘ বিহু''' হয়। এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শষ্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা, লাডু, আখৈ, আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে। [[মাঘ বিহু]]ৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল মেজি পোৰা। গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা-কাটি পুহতে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই গীত গাই উজাগৰে থাকে। ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে। মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। ===মে-ডাম-মে-ফী=== {{Main|মে-ডাম-মে-ফী}} '''মে-ডাম-মে-ফী''' ({{lang-en|Me-Dam-Me-Phi}}) হ'ল টাই-আহোমসকলৰ এক ধৰ্মীয় সামাজিক উৎসৱ। এই উৎসৱ [[আহোম]]সকলে উদযাপন কৰা পিতৃ পুৰুষৰ পূজা। এই [[পূজা]]ৰ জৰিয়তে উপৰি-পুৰুষৰ সৈতে অশাৰীৰিক যোগসূত্ৰ স্থাপন কৰি নিজৰ আৰু সমাজৰ তথা দেশৰ মংগলৰ বাবে প’মিং বা আশীৰ্বাদ বিচৰা হয়। মে-ডাম-মে-ফিৰ অৰ্থ হ'ল '''মে''' মানে প্ৰাৰ্থনা, উপাসনা বা পূজা কৰা, '''ডাম''' মানে পূৰ্বপুৰুষ বা মৃতক আৰু '''ফী''' মানে হ'ল দেও বা দেৱতা। অন্যান্য পূজাৰ দৰে মে-ডাম-মে-ফী পালনৰ বাবেও এখন পূজাবিধি আছে যাক [[আহোম ভাষা]] বা টাই ভাষাত ''খেক্-লাই'' বুলি জনা যায়। প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি এই পূজাবিধিখন অসমলৈ আনিছিল [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ লগত অহা [[বুৰঞ্জী]] লিখক ম-মুন্-ম-মাই দেওধায়ে। বৰ্তমান সময়ত প্ৰতিবছৰে [[জানুৱাৰী]] মাহৰ ৩১ তাৰিখে পালন কৰা এই পূজাৰ বাবে সমূহীয়াকৈ ৰাইজ গোট খাই এখন আঠচুকীয়া অস্থায়ী হ-ফী ([[মন্দিৰ]]) সাজে আৰু ইয়াত আঠখন মেহেঙা ([[শৰাই]]) পাতি তেওঁলোকৰ আদি পিতা [[লেংডন]] দেৱতা প্ৰমুখ্যে আঠজন ‘ফী’ক উপাসনা কৰে। এই পূজাত ফু-ৰা-তা-ৰা-আ-নং অথবা নিৰাকাৰ [[ভগৱান]]ক প্ৰাৰ্থনা জনোৱাৰ উপৰিও ঙি ডাম খাম্ অংকিত পতাকা উত্তোলন কৰি সমূহীয়াভাৱে ভোজ দিয়া হয়। এই পূজা অসমত পোন প্ৰথম বাৰৰ বাবে আয়োজন কৰা হৈছিল [[তিপাম]]ৰ [[বুঢ়াডাঙৰীয়া]]ৰ থানত। ৰাজহুৱাভাৱে আয়োজিত এই মে-ডাম-মে-ফিৰ উপৰিও আহোমসকলে ঘৰুৱাভাৱে এই [[পূজা]] আয়োজন কৰে। ঘৰুৱাভাৱে আয়োজিত এই পূজাৰ স্থান ৰান্ধনিঘৰৰ দাম খুটাৰ কাষত বাছনি কৰা হয় আৰু পাঁচখন [[মাইহাং]] আগবঢ়াই পূৰ্বপুৰুষক উপাসনা কৰা হয়।<ref>{{cite book| last = ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী | first = ড॰ নাৰায়ন দাস| title =অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা | publisher = | year =| location = গুৱাহাটী | isbn =}}</ref> ===আলি আঃয়ে লৃগাং=== {{Main|আলি আঃয়ে লৃগাং}} [[Image:Ali-Ai-ligang.jpg|thumb|right|300px|<center>আলি আঃয়ে লৃগাং উপলক্ষে কৰা পূজাৰ দৃশ্য<center>]] [[অসম]]ৰ [[মিচিং]] জনজাতিসকলৰ উৎসৱ আলি-আই-লৃগাং<ref>মিচিংসকলৰ জাতীয় উত্সৱ আলি আঃয়ে লৃগাং, লেখক - অমিয় কুমাৰ চিৰাং, সাদিন, ২৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২ </ref> এটা কৃষি বিষয়ক [[উৎসৱ]]। প্ৰতি বছৰে ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰটোত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱক শস্য বা কঠীয়া সিঁচাৰ আৰম্ভণি উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ফাগুন, চ'ত বা ব'হাগ মাহৰ কোনো এটা দিনত এই উৎসৱ পালন কৰিছিল যদিও ১৯৫৫ চনৰ পৰা ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰত ইয়াক পালন কৰি আহিছে।<ref>[http://www.dainikjanambhumi.co.in/editorial.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404093522/http://dainikjanambhumi.co.in/editorial.htm|date=2012-04-04}} আলি-আয়ে-লৃগাং, বিজু বৰি, দৈনিক জনমভূমি, সংগ্ৰহৰ সময়- ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২</ref> মিচিং ভাষাত "আলি" মানে শস্যৰ বীজ, "আঃয়ে" মানে ফল আৰু "লৃগাং" মানে সিঁচা বুজায়। সাধাৰণতে এই উৎসৱত মিচিংসকলে শস্য সিঁচাৰ লগতে ডেকা-গাভৰু, বুঢ়া-বুঢ়ী সকলোৱে সমূহীয়া ভোজভাত খাই নানান নৃত্য-গীত কৰে। ===চমাংকান=== {{Main|চমাংকান}} অসমৰ কাৰবি আংলং, ডিমা হাছাও, উত্তৰ-কাছাৰ, নগাওঁ, শিৱসাগৰ, কামৰূপ আৰু শোণিতপুৰ জিলাত বসবাস কৰা কাৰবি জনগোষ্ঠীৰ মৃতকৰ সৎকাৰৰ লগত সম্পৰ্কিত অনুষ্ঠানটোৱেই হল চমাংকান। কাৰবিসকলৰ বাদে অসম তথা ভাৰতবৰ্ষৰ আন কেনো জনগোষ্ঠীৰ মাজত মৃতকৰ সৎকাৰ অনুষ্ঠানটো ইমান বেছি বহল আৰু আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা দেখা নাযায়। চমাংকান শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হল খাচী নৃত্য। কাৰবি ভাষাত চমাংৰ অৰ্থ খাচী আৰু কান মানে নৃত্য। কিন্তু উল্লেখযোগ্য কথা হল চমাংকান নামৰ কোনো নৃত্যৰ প্ৰচলন খাচীসকলৰ মাজত দেখা পোৱা নাযায়া। চমাংকান শব্দটোৰ বুৎপত্তি বিষয়ক বিভিন্ন ব্যাখ্যা কাৰবিসকলৰ মাজত পোৱা যায়। এটা ব্যাখ্যা অনুযায়ী কাৰবি ভাষাত চমাং মানে যম বা খাছি আৰু কান বা কেনান মানে উৎসৱ বা নাচ। সেই অৰ্থত যম বা মৃতলোকৰ উৎসৱ অথবা খাছীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত নৃত্য-গীত এই অৰ্থহে চমাংকানৰ সৈতে খাপ খায়। কাৰিবসকলৰ চমাংকান উৎসৱত ডেকা-গাভৰুৱে নচা নিমছ’কেৰুং নাচৰ সৈতে খাছীসকলৰ নংক্ৰেম নাচ আৰু এই চমাংকান উৎসৱতে ঢাল-তৰোৱাল লৈ নচা চমছিনাং ৰণ নৃত্যৰ সৈতে খাছীসকলৰ আন এটা ৰণনৃত্য পাছতিয়েচ বা মাছতিয়েচৰ বিশেষ মিল আছে (B.N. Bordoloi: Chamangkan, the death ceremony performed by the Karbis. 1982 & Hamlet Bareh: The History and Culture of the Khasi People, 1967)। কাৰবিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এক কিংবদন্তি মতে কাৰবি প্ৰখ্যাত যোদ্ধা আৰু সমাজ সংস্কাৰক থিৰেংৱাংৰেঙৰ লগত থকা যমৰাজৰ মিতিৰ সম্পৰ্কৰ (তেওঁলোকৰ বিশ্বাস মতে থিৰেংৱাংৰেঙে যমৰজাৰ জীয়েকক বিয়া কৰাইছিল) সুবাদতে তেওঁ যমৰজাই পালন কৰা নৃত্য উপভোগ কৰাৰ সুবিধা পাইছিল। আৰু তাৰ পৰাই চমাংকান শব্দটোৰ অৰ্থ বিশ্লেষণত চম শব্দৰ অৰ্থ যম আৰু কানৰ অৰ্থ নৃত্য-গীত বুলি কব খোজে বিভিন্নজনে। থিৰেংৱাৰেঙৰ প্ৰচলিত কিংবদন্তিটো আকৌ আন এচামৰ মতে অন্য ধৰণৰ। তেওঁলোকৰ মতে এই থিৰেংৱাৰেঙে মানুহৰ আত্মাই যমপুৰীত ভোগা দুৰ্ভোগ দেখি ইয়াক লাঘৱ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মৃত্যুৰ অধিপতিগৰাকীক সন্তুষ্ট কৰাৰ বাবে উৎসৱৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। আৰু এই চম-আৰং-আকান অৰ্থাৎ যমপুৰীৰ উৎসৱৰ পৰাই সময়ত চমাংকান হিচাপে ই পৰিচিতি লাভ কৰিছিল। কাৰবিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত অন্য এটা জনশ্ৰুতি মতে চুমুং চামাৰ ফৈদৰ কাৰ্বি চিকাৰী এজনে কুকুৰ মেলি দি চিকাৰত এদিনাখন গুঁই এটা পালে আৰু তাক মাৰিব খোজোঁতে সি মৃতলোকৰ পৰা অহা কথাটো জনাই প্ৰাণ ৰক্ষাৰ বাবে কাকূতি-মিনতি কৰিলে। তাৰ বিনিময়ত সি চিকাৰীজনক যমৰাজ্য দেখুৱাৰ দায়িত্ব ললে। সেই মতে চিকাৰীজনে যমৰাজ্যলৈ গৈ উভতি আহি মৃতকৰ উদ্ধাৰৰ বাবে চমাংকান শ্ৰাদ্ধ-বিধিৰ প্ৰচলন কৰিলে। অন্য এক বিশ্বাস মতে – কাৰিবসকলৰ মৃতকৰ উৎসৱলৈ ওচৰৰ কাৰবি গাঁৱৰ লোকক নিমন্ত্ৰণ কৰাৰ পৰাও চমাংকান নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কিত। ওচৰৰ গাঁৱৰ পৰা অহা নিমন্ত্ৰিত এনে দলক কাৰবি ভাষাত চমফাং বোলে। এই বেলেগ বেলেগ দলৰ সমূহীয়া নৃত্য-অনুষ্ঠানক আকৌ চমফাংকান বোলে। কালক্ৰমত এই চমফাংকানৰ ফ লোপ পাই চমাংকান হল বুলি বহুতে ধাৰণা কৰে। কাৰবিসকৰ মৃতকৰ শ্ৰাদ্ধ অনুষ্ঠান চমাংকান মূলতঃ ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক অনুষ্ঠান হলেও বৰ্তমান ই উৎসৱৰ ৰূপ পৰিগ্ৰহ কৰিছে। কাৰবি জনজীৱনক প্ৰতিফলিত কৰা এক বহুৰঙী সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান হৈ পৰিছে। চমাংকানৰ পটভূমিতে কাৰবি কলা-সংস্কৃতিৰ আটাইবোৰ উপাদানৰ সমন্বয় ঘটি উৎসৱৰ মৰ্যাদা প্ৰাপ্ত হৈ উঠিছে। কাৰবি সংস্কৃতিৰ উপাদানবোৰ যেন চমাংকানৰ সৈতে সংপিক্ত হৈ এক সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰহে সৃষ্টি সম্ভৱ হৈ উঠিছে। চমাংকানৰ মুখ্য লোক হল উচেপী আৰু দুইহুদি। উচেপীগৰাকী বৃদ্ধ বা বয়সস্থা মহিলা হয়। তেওঁৰ প্ৰধান কাম হল মৃতকৰ উদ্দেশ্যে ভাত ৰন্ধা আৰু মৃতকৰ তথা মৃতকৰ পৰিয়ালৰ গুণানুকীৰ্তন কৰি উচুপি উচুপি কন্দা। মৃতকৰ উদ্দেশ্যে ৰন্ধা ভাত তেৱেঁই উছৰ্গা কৰে। আনহাতে দুইহুদি হল ঢোলবাদক। সাধাৰণতে চমাংকানত দুজন দুইহুদি থাকে। এজন মুখ্য আৰু আনজন পালি। তেওঁলোকেও এই উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰে পৰা শেষলৈকে বিভিন্ন কাৰ্যসূচীত খাপ খোৱাকৈ ঢোল বজায়। চমাংকান উৎসৱত মাতৃপক্ষৰ লোকসকলে প্ৰধান ভূমিকা লয়। কাৰবি লোকবিশ্বাসত মানুহ আৰু আত্মা একে নহয়। দেহটো জুইত দহন কৰি পেলালেও আত্মাৰ দহন নহয়, আত্মা যম ৰাজ্যলৈ গুচি যায়। কিন্তু মাজবাটতে কোনো টঙিঘৰত আশ্ৰয় লয়, শেষত পৰিয়ালৰ মানুহে চমাংকান বা দহাৰ কাম সম্পন্ন কৰিলেহে আত্মা স্বৰ্গলৈ গৈ থিতাপি লয়। আৰু কিছুদিনৰ পাছত পুনৰ নিজৰ পৰিয়ালতে পুনৰ্জন্ম লয়। ===পঃৰাগ=== {{empty section|2}} ===বৈশাগু=== {{empty section|3}} ===ফাৰকান=== ==অসমীয়া সংগীত== [[শাস্ত্ৰীয় সংগীত]] [[বৰগীত]] [[বিহুগীত]] [[আধুনিক সংগীত]] ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পাৰ== [[Image:সাজ-পাৰ.jpg|right|100px]] বিষয়ে [[চেলেং]] [[চাদৰ]] [[মেখেলা]] [[ৰিহা]] ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰাগত আ-অলংকাৰ== [[দুগদুগি]] [[কেৰুমণি]] [[থুৰীয়া]] [[গাম খাৰু]] [[জোনবিৰি]] [[ঢোলবিৰি]] ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ শিল্প-কলা== ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বোলছবি== [[Image:Joymati.jpg|200px|thumb|right|প্ৰথম অসমীয়া ছবি [[জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)|জয়মতী]] (১৯৩৫)-ৰ এটি দৃশ্য]] {{main|অসমৰ চলচ্চিত্ৰ}} অসমৰ চলচ্চিত্ৰই মূলতঃ [[অসমীয়া ভাষা]]ত নিৰ্মিত [[চলচ্চিত্ৰ|চলচ্চিত্ৰসমূহকে]] বুজাই যদিও অন্য স্থানীয় ভাষা, যেনে- [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]] আদিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰও ইয়াৰ অন্তৰ্গত। বহল অৰ্থত [[অসম|অসম ৰাজ্যৰ]] পৰা নিৰ্মাণ কৰা সকলো চলচ্চিত্ৰকে অসমৰ চলচ্চিত্ৰ বুলিব পাৰি। ১৯৩৫ চনৰ ৰূপকোঁৱৰ [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]]ৰ ছবি [[জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)|জয়মতী]]<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0151153/ Joymoti (1935), IMDB.com]</ref>ৰ জৰিয়তেই অসমৰ চলচ্চিত্ৰৰ উদ্যোগে জন্ম লাভ কৰে। তেতিয়াৰে পৰাই বহুতো উত্থান-পতনৰ মাজেৰে ই বৰ্তমানৰ ৰূপ পাইছেহি। বাণিজ্যিকৰ লগতে কলাত্মক ধাৰাৰ ছবিও নিৰ্মাণ হৈ আহিছে। কলাত্মক ছবিৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড^o ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] আৰু [[জাহ্নু বৰুৱা]] নাম উল্লেখযোগ্য। <br /> যদিও এই উদ্যোগৰ ইতিহাস পুৰণি আৰু বহুসংখ্যক ছবিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয়স্তৰত সন্মান লাভ কৰিছে, তথাপিও ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰৰ্যায়ত ই বিশেষ চমক প্ৰদৰ্শন কৰিবলে আজিকোপতি সক্ষম হোৱা নাই। সাম্প্ৰতিক কালৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগ বহুতো সমস্যাৰে জৰ্জড়িত। তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে দৰ্শক আৰু চিত্ৰগৃহৰ অভাৱ। তদুপৰি ডাঙৰ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগ, যেনে: [[বলিউড|বলিউডে]] সদায়ে এই স্থানীয় উদ্যোগটোৰ প্ৰসাৰত সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰি আহিছে।<ref> [http://www.hindu.com/2006/01/05/stories/2006010504870200.htm Lakshmi B. Ghosh, "A rare peep into world of Assamese cinema", ''the [http://www.sproutseo.com seo services] Hindu'', 2006]</ref><br /> অসমৰ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগতোক '''জলিউড'''{{Citation needed}} বুলিও জনা যায়। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ খাদ্য== {{main|অসমৰ খাদ্য}} অসমৰ খাদ্য বা অসমীয়া আহাৰ, অসম প্ৰদেশৰ স্থানী বাসিন্দা সকলৰ খাদ্য প্ৰণালী। অসমীয়া আহাৰত পাহাৰীয়া শুকান বা আচাৰ কৰা খাদ্যাভ্যাসৰ লগতে সমতলৰ সতেজ উপকৰণ দুয়োটা প্ৰভাৱেই বিদ্যমান। বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ পৰাৰ বাবে এই অঞ্চলতোৰ খাদ্যাভ্যাসৰ মাজতো বিভিন্নতা বিৰাজমান। অসমৰ খাদ্যৰ কেইটিমান চকুত পৰা বৈশিষ্ট্য হ'ল:- * অসমীয়া খাদ্যত ন্যূনতম মচলা আৰু চৰ্বীৰ (Fat) ব্যৱহাৰ * সুগন্ধিযুক্ত পাত-লতিকাৰ ব্যৱহাৰ * সেউজীয়া শাকৰ সমাহাৰ * টেঙা সোৱাদৰ উপকৰণৰ বহুল ব্যৱহাৰ * মাছৰ অধিক ব্যৱহাৰ * ৰেড মীট (Red meat) বা কঠিন মাংসৰ কম ব্যৱহাৰ, চৰাই জাতীয় মাংসৰ পয়োভৰ * ঔষধি উপকৰণৰ সুলভতা অসমৰ মূল খাদ্য হ'ল ভাত (coocked rice), প্ৰায় সকলো খাদ্যই ভাতৰ লগত সম্পৰ্ক থকা। অসমীয়া আহাৰ সাধাৰণতে “খাৰ” বা শাকেৰে আৰম্ভ হয় আৰু ‘টেঙা’ ব্যঞ্জনেৰে সমাপ্ত হয়। খাৰ আৰু টেঙাৰ ব্যৱহাৰ অসমীয়া খাদ্য অন্যতম বৈশিষ্ট। ভাত খোৱাৰ পাছত তামোল-পাণ খাই মুখশুদ্ধি কৰাও এক প্ৰাচীন পৰম্পৰা। খাৰ অসমীয়া ব্যঞ্জনৰ এক বিখ্যাত উপকৰণ। ইয়াক অসমীয়া মানুহে আগতে নিমখৰ সলনি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিহেতু সেই সময়ত অসমত নিমখ সতকাই পোৱা নগৈছিল। সেইবাবে অসমীয়াৰ মাজত "খাৰখোৱা অসমীয়া" যোজনাটো বৰ্তমানেও প্ৰচলন আছে। ==ধান== ধান পৃথিৱীৰ মৌচুমী অঞ্চলৰ প্ৰধান শস্য। মানৱ সভ‍্যতাৰ দীঘলীয়া বুৰঞ্জীৰ যিদিনাই কৃষ্টিৰ কঠীয়া গজিছিল,সেইদিনাই ধানৰো কঠীয়া গজিছিল। কৃষ্টিৰ কঠীয়া গৰকি সংস্কৃতিৰ বৰঘৰলৈ আহোঁতে ধান জীৱনৰ বহুতো কথাতেই প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিল। ভোকৰ ভাতমুঠি ধানৰ বুকুতেই শুই থকাৰ উপৰিও অনেক মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত ধানৰ আৱশ‍্যকতাই গুৰুত্ব লাভ কৰিলে। ধান পৃথিৱীৰ অতি পুৰণি শস্য। উইলিয়াম ক্ৰুকে "Religion and Folklore of Northern India" পুথিত লিখিছে যে ঋকবেদত ধানৰ নামৰ উল্লেখ ক'তো নাই, কিন্তু অথৰ্ব। বেদ আৰু বৈদিক যুগৰ পৰৱৰ্তী পুথিসমূহত ধান শব্দৰ ঘনাই উল্লেখ দেখা যায়। কিন্তু বেদতকৈও পুৰণি কালৰেই পৰাই দাক্ষিণাত‍্যত ধানৰ খেতি হৈছিল। যদিও উইলিয়াম ক্ৰুকে ঋকবেদত ধানৰ উল্লেখ নাই বুলি কৈছে; আচলতে বহুবচনান্ত "ধানা:" শব্দটো ভালেমান ঠাইত উল্লেখ থকা দেখা যায়। অথৰ্ববেদত "যাস্তে নানা অনুক্ৰিৰামি তিলমিশ্ৰা:স্বধাৱতী:"বুলি উল্লেখ কৰোঁতে কেৱল ধানকহে বুজাইছে। এচিয়াৰ মৌচুমী অঞ্চলৰ আটাইবোৰ দেশতে ধানে সাংস্কৃতিক জীৱনত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে। বালীদ্বীপত ধানক মানুহৰ সমকক্ষ জীৱ হিচাপে গণিতা কৰা হয় আৰু ধানক আই,বুঢ়ী আই আদি মাতৃবাচক শব্দৰে সম্বোধন কৰা হয়। সিংহলত কঠীয়া সিঁচিবলৈ ধানক লক্ষ্ণীদেৱী ৰূপে সন্মান কৰা হয়। ওৰাং খেতিয়কে ভূঁই ৰোৱা দিনা ধানেৰে তৈয়াৰী লাওপানী ছটিয়াই পৃথিৱীক সম্বোধন কৰি কয়-"হে আই মাতৃ পৃথিৱী,এই বছৰ নিয়মিত বৰষুণ আৰু সৰহ শস্যৰ সৃষ্টি কৰিবা। তোমালৈ এয়া লাওপানী উৰ্চগা কৰিছোঁ। "কঠীয়া সিঁচিবৰ সময়তো পাচোঁটা সুকীয়া সুকীয়া ৰঙৰ কুকুৰা কাটি অধিক শস্য কামনা কৰে। ছোটনাগপুৰৰ কিছুমান মানুহে ধানক ৰক্ষা কৰিবলৈ বিশেষ উৎসৱৰ আয়োজন কৰে। অসমতো ধানক লখিমী হিচাপে সন্মান কৰে। ধানৰ কঠীয়া সিঁচিবৰ দিনা অসমৰ বহুতো ঠাইত খেতিয়ক লাওপানী আৰু মাছ -মাংস খুৱায়। কঠীয়া সিঁচাৰ আগতে আগলি কলাপাতত থুৰীয়া -তামোল,শিলগুটি থৈ কচুগছ ৰোৱে। সেইদৰে প্ৰথমে ভূঁই ৰোৱাৰ দিনা আগলি কলপাতত তিনিখন থুৰীয়া তামোল দি মাটি ডৰাৰ চুকত তৰাৰ গজালি,হেলেচৰ গুটিভৰা ডাল আৰু তিতা ফুলৰ ডাল ৰোৱে। সেইদৰে ধান দাবলৈ প্ৰথমে আৰম্ভ কৰিবৰ দিনা ধান তিনিগোচা কাটি দাৱনীয়ে মূৰত তুলি লৈ আহে। আহোঁতে মুখেৰে মাত নেমাতে। কোনো কোনোৱে ধান দাই শেষ হ'বৰ দিনা তিনিগোছা ধান সুকীয়াকৈ ৰাখি থোক কেইটা দাই আনে। আনিবৰ সময়ত আগলি কলাপাতত থুৰীয়া তামোল তিনিখন দি থৈ আহে। ইয়াকে "লখিমী"অনা বোলে। লখিমী আনোতে মুখেৰে মাতিব নাপায়। লখিমী আনিবৰ দিনা পদূলি মূৰলৈকে চোতাল ঘৰ সাৰি চাফ চিকুণ কৰে। সেইদিনা ভঁৰালত চাকি জ্বলায়। লখিমী কেতিয়াবা সেইদিনাই ভঁৰালত সুমুৱায়। কেতিয়াবা ভাল দিন বাৰ চাই পিছত সুমুৱায়। সেইদিনাও ভঁৰালত চাকি জ্বলায়। সেইদৰে পুনৰ ভঁৰাল চুবৰ সময়ত আগদিনা ভঁৰালৰ আগত কেঁচা পিঠাগুৰি আৰু গুৰ,চেনি,কল,তামোল সজাই দিয়ে। দুৱাৰ মুখত চাকি দিয়ে। পিছদিনা ভঁৰাল চোৱে। মৰাবাৰ,গুৰুবাৰ আদিত ভঁৰাল নোচোৱে। পোন প্ৰথমে নতুন ধান মাৰি জাৰিবৰ দিনা পতানখিনি আগলি কলাপাতত থৈ কাষত শিলগুটি দি পদূলিমূৰত পতানিকুঁৱৰীক উৰ্চগি দিয়ে। ধান আৰু ধানৰ পৰা উৎপাদিত চাউল, আখৈ আদি বহুতো মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়। ধান মাতৃশক্তি আৰু প্ৰজনন শক্তিৰ প্ৰতীক। সেইবাবে বিয়াত চাউলৰ প্ৰয়োজন। দুৰণিত চাউল থৈ তাৰ ওপৰতে চাকি,টেমী কটাৰী থয়। মাহ হালধিৰ লগত আৰৈ চাউল বাতি দিয়ে। দৰা-কন‍্যা নোৱাওঁতে পঞ্চ আয়তীয়ে মূৰত চাউল দিয়ে। কলতলত দৰা-কন‍্যাৰ মূৰত চাউল দিয়ে। নোৱাই-তোলনী বিয়াত কন‍্যাকলা হোৱা ছোৱালী জনীৰ কোচত আখৈ দিয়ে। কেঁচা পিঠা খাবলৈ দিয়ে। ধান চাউলৰে মঙ্গল চায়। কাউৰীয়ে কেলকেলালে চাউল কেইমুঠিমান দি কাউৰীৰ মাত পৰীক্ষা কৰে। ধানৰ ভুঁই ৰোৱাৰ দিনা মাছ ওলোৱাটো সুমঙ্গলৰ চিন। ধান জুইত পুৰিব নাপায়। যোগিনীতন্ত্ৰত ৰঙাশালি ধান ভোগ কৰিলে বিজয়াশ্ৰী লাভ হয় আৰু নাৰায়ণ, মাধৱভোগ আৰু যাদৱধান ভোগ কৰিলে খ‍্যাতিলাভ হয় বুলি কৈছে। আন ঠাইত সোমধান,বৰাধান,ৰঙাশালি, ৰাজধান আৰু যষ্টিক ধান দেববল্লভ বুলি উল্লেখ আছে। সপোনত ধান দেখিলে দিঠকত ধন পায়। সাগৰ মন্থন কৰোঁতে লক্ষ্মীদেৱীৰ ঐৰাৱত হাতীও ওলাইছিল। সেইবাবে হাতী পদূলি মূৰেদি পাৰ হৈ গ'লে বা চোতালত ওলালে ডলাচালনীত কেইটামান ধানৰ মুঠি খাবলৈ দিয়ে। লক্ষ্মীপূজাত পঞ্চশস‍্যৰ লগত ধান এচিৰাও দিয়ে। ধানক গধুৰ নোবোলে সন্মান জনাই গাইচ বোলে। লখিমী সবাহৰ নামত ধানৰ সৃষ্টি সম্পৰ্কে এটি  উপকথা পোৱা যায়। আদিতে ধানৰ বাকলি নাছিল। থোকে থোকে চাউল লাগিছিল। এজন খকুৱা ব্ৰাহ্মণ ভোজ খাই আহি গছত লাগি থকা চাউলবোৰ মুঠিয়ে  মুঠিয়ে খাবলৈ ধৰাত লক্ষ্মীআয়ে অমঙ্গলীয়া ভাবি চাউলত বাকলি সৃষ্টি কৰিলে। মুখভঙ্গা মন্ত্ৰতো সদাশিৱই ধানখেতি কৰাৰ কথা আছে। আদিতে অনাৰ্য মানুহে ধানখেতি কৰাৰ কথা সদাশিৱৰ কাহিনীৰ পৰাই জানিব পাৰি। আও নগাসকলৰ মাজতো ধানৰ সৃষ্টি সম্পৰ্কে সাধুকথা এটি পোৱা যায়। === ধানৰ প্ৰকাৰ === ধানৰ পৰা বহুতো নামো সৃষ্টি হৈছে। কিছুমান জাতিগত ধানৰ নাম আছে- আহোম শালি,কছাৰি শালি,চুটিয়া শালি ইত্যাদি। কিছুমান ধানৰ নামবোৰ গুণবোধক - মাণিকী মধুৰী,নিয়ৰকদম,চিকণকলি,সুৱাগমণি ইত্যাদি। কিছুমান ধানৰ ৰূপগত- শলপোনা,ৰঙাশালি,গৰুণ্ড পখী,গৰু চকুৱা,তিতাফুলীয়া বৰা,পোৱাল শালি,ক'লা শালি,ইত্যাদি। সৰহভাগ ধানৰ নামেই অনাৰ্যমূলীয়। === ঔষধি হিচাপে === ধানক ঔষধি হিচাপেও ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়। আৰৈ চাউল ভালেমান ঔষধত লাগে বুলি নিদান  পুথিত উল্লেখ আছে। চাউল জাৰি খাবলৈ দি চোৰ ধৰা পেলোৱা হয়। মাঘৰ বিহুত ধানৰ নৰাৰে লাগনি গছবোৰ বান্ধে। বহাগ বিহুত মাহ-হালধি আৰৈ চাউল খুন্দি গৰু বিহুৰ দিনা গৰুক ফোঁট দিয়ে। সেইদিনাই গৰুক পিঠা খুৱায়। কাতি বিহুত ধাননিত চাকি জ্বলায়। তিনিওটা বিহু আৰু লক্ষ্মীপূজাৰ দিনা ধানৰ ভঁৰালতো চাকি দিয়ে। এইদৰে অসমৰ লোকসংস্কৃতিত ধানে এখনি বিশেষ উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ==গৰখীয়া== অসমৰ লোকজীৱন কৃষিজীৱী।অসমৰ কৃষকসকলে পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই আজিও খেতি-বাতি কৰে।খেতি-বাতিৰ প্ৰধান সম্বল হ'ল গৰুহাল। সেয়ে অসমৰ কৃষিজীৱী লোকজীৱনত গৰুৱেই দেৱত্বৰ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।অসমৰ জাতীয় উৎসৱ বিহুত গৰুক দেৱতা ৰূপত জ্ঞান কৰি ‍পূজিত হৈ আহিছে। <ref>লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা, জিতু কুমাৰ লেখাৰু</ref> গৰু চৰোৱাটো এটা কঠিন কাম।দিনৰ দিনটো গৰু চৰাই গধূলি ভোকে পিয়াহে গৰখীয়া‌হঁত ঘৰলৈ উভতে। ৰ'দে-বৰষুণে,জাৰে-জহে-গৰখীয়াহঁতে অতি কষ্টৰে গৰু চৰায়।সেয়ে অসমৰ লোকজীৱনত এখন শ্ৰদ্ধাৰ আসন গৰখীয়াই অধিকাৰ কৰি ৰাখিছে। কিংবদন্তিৰ মতে কোঁচ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা বিশ্বসিংহ বৰগৰখীয়া আছিল।গৰু চৰায় ফুৰোঁতে ফৰিং বলি দি দুৰ্গা দেৱীক পূজা কৰিছিল।এদিন এজন গৰখীয়াই ফৰিং ধৰি আনিব নোৱাৰা ফলত গৰখীয়া ল'ৰাটোকে দুৰ্গাদেৱীৰ নামত বলি দিছিল।যাৰ ফলত দুৰ্গাদেৱীৰ আশীৰ্বাদেৰে কৃপাধন‍্য হৈ এখন ৰাজ‍্য ৰজা হ'ব পাৰিছিল।একে ধৰণৰ কাহিনী এটা শিৱসাগৰ জিলাৰ পানীদিহিং অঞ্চলত এনেদৰে প্ৰচলন আছে- গৰু লৈ এজাক কিশোৰ গৰখীয়াই গৰু চৰাই থাকোঁতে হাবিৰ পৰা ফৰিং ধৰি আনি এদিন ধেমালিতে ইকৰা পাতেৰে ফৰিং বলি দিছিল।সেই দিনাৰ পৰাই প্ৰত‍্যেক দিনাই গৰখীয়াহঁতে পাল পাতি হাবিৰ পৰা ফৰিং বিচাৰি আনি বৰগৰখীয়া হাতত দিছিলহি আৰু বৰগৰখীয়াই ইকৰা পাতেৰে ফৰিং বলি দিছিল। কিন্তু এদিন এটা গৰখীয়া ল'ৰাই হাবিৰ পৰা ফৰিং বিচাৰি আনিব নোৱাৰি 'মোকে বলি দে' বুলি ধেমালিতে ডিঙি পাতি দিলে।বৰগৰখীয়া অৰ্থাং পুৰোহিতেও ধেমালিতে গৰখীয়া ল'ৰাটোৰ ডিঙিত ইকৰা পাত লগাই দিয়াত ডিঙিটো ছিগি থাকিল। তেতিয়াৰে পৰা সেই স্থানত পূজা সেৱা আগবহুৱাৰ থান হ'ল বুলি জনাজাত।বৰ্তমান'গৰখীয়া থান'নামেৰে বিখ্যাত এই থানখন বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ ধাই আলিৰ কাষৰ ধাইবাৰীত আছে।এটা ৰজাদিনীয়া পুখুৰীও আছে নাম গৰখীয়া পুখুৰী। বৰ্তমান উক্ত থানত বহু দূৰ-দূৰণিৰ পৰা ভক্ত আহি পূজা সেৱা কৰেহি।পূজাৰ দিন দৌলযাত্ৰাৰ দিনা। কথিত আছে যে সিদিনা পুৱা সূৰ্য উদয় হোৱাৰ ঠিক আগে আগে একেলেথাৰীয়ে তিনি বছৰ এই গৰখীয়া থানত পূজা দিলে মনোবাঞ্ছা পূৰ্ণ হয়।সেয়ে পূজা আগদিনা আহি গৰখীয়া পুখুৰী পাৰত অৱস্থিত গৰখীয়া থানত ৰাতিটো কটাই পিছদিনা দোকমোকালিতে পূজা দি ঘূৰি যায়।এই গৰখীয়া পুখুৰীটো কোনে খান্দাইছিল জনা নাযায় যদিও দ'লটো আধুনিক ধৰণে সজাই তোলা বেছি দিন হোৱা নাই।অসমত গৰখীয়া দ'লৰ বহুল সংখ্যালৈ চাই এনেধৰণৰ কাহিনী,উপ-কাহিনীৰ সংখ্যা প্ৰচুৰ পৰিমাণে আছে বুলি ক'ব পাৰি। <ref>লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা, জিতু কুমাৰ লেখাৰু</ref> উজনি অসমত এসময়ত গৰু উদং দিবৰ দিনা গৰখীয়া 'ভোগ দিয়া'নামৰ এটা গৰখীয়া সেৱা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। উল্লেখ কৰিব পাৰি যে কোনো কোনো অঞ্চলত পায়সক 'ভোগ' বুলি কয়। পুহ মাহত গৰু উদং দিয়াৰ সময়।সেই সময়ত মানুহৰ ঘৰে ঘৰে বৰা ধান উভৈনদী হয়। নতুনকৈ জগা গাই বোৰৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে গাখীৰ পোৱা যায়। গতিকে গৰখীয়াসকলে গৰখীয়া ভোগৰ বাবে বিশেষকৈ একো চিন্তা কৰিব লগা নহৈছিল।কিছু বছৰৰ আগলৈকে দিৰৈ নদীৰ কাষৰীয়া সৰু সৰু চাপৰি অঞ্চলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে চৰণীয়া পথাৰ আছিল। হাবিও আছিল পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে। গৰু উদং দিবৰ দিনা বা আগদিনা গৰখীয়াহঁতে বছৰৰ ছমাহলৈ মুকলি হোৱাৰ আনন্দত নদী কাষৰীয়া হাবিবোৰতে মিলি-জুলি ভোগ ৰান্ধী গৰখীয়া সেৱা অনুষ্ঠান পাতিছিল।এই সেৱা অনুষ্ঠান বুঢ়া-ডাঙৰীয়ালৈ ভাগ এটা আগবঢ়োৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। গৰু অসমৰ লোকজীৱনত কিমান আদৰ,সেই কথা নতুনকৈ কোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।ভাৰতবৰ্ষৰ বহুতো সমাজৰ দৰেই উজনিৰ কিছু কিছু অঞ্চলত খেতিয়কসকলে খেতিপথাৰত নমাৰ লগে লগে গৰু-ম'হৰ কুশল কামনা কৰি এটা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে।নাম-'ম'হৰ চাউল খোৱা'।উল্লেখযোগ্য যে এই 'ম'হৰ চাউল খোৱা' অনুষ্ঠানত গৰু-ম'হৰ ৰখীয়াসকলে আগস্থান পাই।অৰ্থাৎ খেতি কৰি থকাৰ সময়ছোৱাত গৰু-ম'হৰ যাতে কোনো অপায়-অমংগল নহয়,তাৰ কামনাৰে নিৰ্দিষ্ট দেৱতাসকলক বন্দনা কৰা হয়‌।ৰাজহুৱাকৈ আয়োজিত 'ম'হৰ চাউল খোৱা'অনুষ্ঠান।নৈপৰীয়া অঞ্চল বা নামঘৰৰ প্ৰাংগণত আয়োজন কৰা হয়।এই অনুষ্ঠানটোত ম'হৰ নামত 'চাউল'(অন্ন) আৰু গৰুৰ নামত'ভোগ'(পায়স) যথা ৰীতি নীতি মাজেদি সম্পন্ন হয়। <ref>লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা, জিতু কুমাৰ লেখাৰু</ref> গৰুৱেই যিহেতু খেতিয়কৰ ৰাইজৰ সৰ্বেসৰ্বা।সেয়ে কাতি-আঘোণ মাহত প্ৰতি ঘৰে ঘৰে 'গৰু পিঠাগুড়ি খোৱা' নামৰ এটা 'গৰখীয়া সেৱা' অনুষ্ঠান সন্ধিয়াৰ ঠিক আগতেই অনুষ্ঠিত কৰে।এই অনুষ্ঠান মূলতঃ গৰখীয়াকেন্দিক যদিও অন‍্যান‍্য গঞা লোকৰ বাবেও আকৰ্ষণীয়। এই পিঠাগুড়ি খোৱা অনুষ্ঠানতে ন-মুঠিও দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে।এই অনুষ্ঠানটো জৰিয়তে অসমীয়া লোকজীৱনত গৰু আৰু গৰখীয়াৰ প্ৰতি থকা শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিৰ নিদৰ্শন প্ৰকট হৈ পৰিছে।উল্লেখ্য যে গৰখীয়া সেৱাৰ এই অনুষ্ঠানটোৰ এখন জীৱন্ত ছবি হোমেন বৰগোহাঞিয়ে তেখেতৰ বিখ্যাত গল্প'গৰখীয়া'যোগেদি দিঙি ধৰিছে।গৰু বা গৰখীয়া দৰে ম'হ বা ম'হৰখীয়া সকলো স্থান লোকসমাজত উল্লেখনীয়।কোনো কোনো অঞ্চলত যাৰ যাৰ ঘৰত ম'হ থাকে,তেওঁলোকে আঘোণ মাহত 'ম'হৰ চাউল খোৱা' অনুষ্ঠান পাতে। পালক গৃহস্থই এই 'ম'হৰ চাউল খোৱা' অনুষ্ঠানৰ লগত সংযুক্তভাৱে ন খোৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰে।'গৰু পিঠাগুড়ি খোৱা'ত গৰখীয়াৰ দৰে এই অনুষ্ঠানটো ম'হৰখীয়া সকলে বিশেষ অগ্ৰাধিকাৰ পায়। গৰু পোৱালি জগিলে লোকজীৱনে ফেঁহু খিৰোৱাৰ নিয়ম আছে।ফেহুঁখিনি কুমলীয়া বাহঁৰ চুঙা কাটি চুঙা পিঠা আৰ্হিৰে সিজায়।ফেহুঁখিনি সিজিলে চুঙাবোৰ ফালি আগলি কলপাত এখিলাত থয় আৰু পিছত চকল চকলকৈ কাটি চালৰ খৰিকা মাৰিয়ে সী লৈ গৰু পোৱালিটোৰ লগতে গাইজনীৰো ডিঙি,কাণ,গা আদিত পিন্ধাই দিয়া হয়।এনে কৰিলে অপদেৱতা আদিৰ পৰা পোৱালিটো আৰু গাইজনীৰ ৰহ্মা পৰে বুলি লোকসমাজে বিশ্বাস কৰে।ফেহুঁ ওচৰ চুবুৰীয়াৰ লগতে‌গৰখীয়াসকলকো ভাগ এটা যচা হয়।গৰু পোৱালিৰ নাভি নসৰা পৰ্যন্ত গাখিৰ খিৰোৱা নহয়‌। নাভি সৰিলে তিনি-চাৰিদিন গাখীৰ খিৰাই চুঙা বা টেকেলীত থৈ গাই আৰু পোৱালিৰ মংগল কামনা কৰি গৰখীয়া সমন্বিতে ভকতসকলক এদিন সন্ধিয়া ঘৰৰ চোতালত ভোক এমুঠি দিয়া হয়। <ref>লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা, জিতু কুমাৰ লেখাৰু</ref> অসমত'গৰখীয়া গীত'বুলিও একপ্ৰকাৰৰ গীত আছে।এই গীতবোৰ অঞ্চল ভেদে পৃথক পৃথক হোৱাটো পৰিলক্ষিত হয়।এই গীতবোৰ গৰখীয়াই নদীৰ চাপৰি,পথাৰ আদিত গৰু চৰাওতে দুখ কষ্ট লাঘব হ'বৰ বাবে গাঢ়।গীতবোৰত গৰখীয়াৰ‌ মুক্ত মন,মুক্ত চিন্তা ভাবনাৰ প্ৰকাশ পাই আহিছে। যেনে- গৰু‌ গ'ল গৰু গ'ল কলীয়া পানী পাৰ হয় নক'বি দেই বা তোক দিম ফুলপাহ'। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.voiceofassam.com/me-dam-me-phi.htm ভইচ অৱ আসাম ৱেবছাইতত মে-দাম-মে-ফি সম্পৰ্কে থকা বিতং তথ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712201037/http://www.voiceofassam.com/me-dam-me-phi.htm |date=2012-07-12 }} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি|*]] 4wa8mwh0kd0s64ri8ykd7j5j0j595cy 0 4408 615717 615532 2026-07-04T13:40:05Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615717 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মুলিয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহ, কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই সকল<ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> আৰু মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠী সৈতে মিলি ১২২৮ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===স্থাপন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 2rfhtta8lfxqzx4szyd5ney5zmafgak 615720 615717 2026-07-04T14:02:09Z KhiLanTzi 23530 /* */ প্ৰথম আহি ১২২৮ ত টাই মূলীয় মুখিয়াল সকলে সহায় কৰিছিল 615720 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজ্য স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠী যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===স্থাপন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] e06wgzyjz07z9m9juqoq4hohvokjgxk 615721 615720 2026-07-04T14:02:46Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615721 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজ্য স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠী যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===স্থাপন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] nt5kg75c9kfscy22jf43non0rqdg2x3 615724 615721 2026-07-04T14:34:57Z KhiLanTzi 23530 স্থাপন 615724 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজ্য স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠী যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===তিপামত ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি টিপাম নামৰ অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা এই ঠাইত বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 9v8vsj936rnxvf1z4b6ak84gr06oqx4 615726 615724 2026-07-04T15:27:20Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615726 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===তিপামত ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি টিপাম নামৰ অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা এই ঠাইত বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] jfw24bqpnxciy59399hoceogznhlzs2 615835 615726 2026-07-05T02:55:12Z KhiLanTzi 23530 /* তিপামত ৰাজ্য স্থাপন */ 615835 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===তিপামত ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি টিপাম নামৰ অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা এই ঠাইত বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] kjphs6oed2rs5z2tgiu7p9mdck8k7zp 615836 615835 2026-07-05T03:08:22Z KhiLanTzi 23530 /* তিপামত ৰাজ্য স্থাপন */ স্থাপনৰ সময়ৰ উল্লেখ 615836 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===তিপামত ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি টিপাম নামৰ অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা এই ঠাইত বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই আহোম ভাষাত ফু খাও আন কাও বুলি আৰু হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা লাও বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 7zgaj3mwgke0o2oxqaizfy6vkrh6spo 615837 615836 2026-07-05T03:15:05Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ অধিক উৎস দিয়া হৈছে 615837 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===তিপামত ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি টিপাম নামৰ অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা এই ঠাইত বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি খেতি কৰি গৈছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 30ydk2ksbi4aysx98yhib9v0976rjtd 615838 615837 2026-07-05T03:23:47Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615838 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল। ৰাজ্য স্থাপনৰ আৰম্ভনিতে টিপাম অঞ্চলত এই ঠাইত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল। চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] se9zkmugvi4x0q3u3zsmesnbri4zty7 615839 615838 2026-07-05T03:28:33Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615839 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 49zx83pej30w7o0d8cdrgphkdsu7br9 615840 615839 2026-07-05T03:28:48Z KhiLanTzi 23530 615840 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 009oxivo97uxwlegy8s6p8k09h8j6aq 615845 615840 2026-07-05T03:40:33Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615845 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে কামৰূপৰ দিনৰ পৰা বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলে ১২২৮ত তিপামত আহোম ৰাজ্য স্থাপনত সহায় কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ ৰাজধানী স্থাপনৰ অভিযানত মান তিব্বতীয় বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] ciu9vh5sxlzsc139dgfsgvagnfm8axw 615848 615845 2026-07-05T03:52:45Z KhiLanTzi 23530 /* */ Wp:lead 615848 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 2loc0s1scn2bc4lm02xnj68erdkt2z0 615852 615848 2026-07-05T04:03:51Z KhiLanTzi 23530 615852 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] ojk8l1z4k9jd6axfx7adw8u7nxlqcwe 0 5635 615708 615512 2026-07-04T12:38:59Z KhiLanTzi 23530 /* */ চাও মানে lord অসমীয়াত গৰাকী চাও শব্দই ৰজা নুবুজাই চাওদাং, চাও থাও লুং আদি উপাধিত চাও ব্যৱহাৰ হয় যাৰ অৰ্থ ৰজা নহয়। 615708 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য| আহোম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref> আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। সেয়ে [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয়। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] nx8im2fqh0dcblkn3xnoio48vluexo8 615709 615708 2026-07-04T12:41:23Z KhiLanTzi 23530 /* */ অসম ৰাজ্য নাম উভটোৱা হৈছিল কিন্তু আহোম ৰাজ্যহে আধুনিক নাম মধ্যযুগত অসমীয়াত অসম ৰাজ্য নাম আছিল 615709 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref> আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। সেয়ে [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয়। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 44zmvos4j8t62s5gljygkcxp0fiahwh 615710 615709 2026-07-04T13:01:45Z KhiLanTzi 23530 /* */ ধ্বংস প্ৰৱণতা দ্বাৰা আঁতৰোৱা তথ্য উৎসৰ সৈতে পুনৰ লিখা হৈছে 615710 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref> আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। সেয়ে [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱা দিনটোক অসম দিৱস ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] qqxowvfypve3wqon0xo6rg76xif3wu7 615711 615710 2026-07-04T13:04:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ বানান আৰু সংযোগ 615711 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref> আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।<ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপস্থিত হোৱা দিনটোক [[অসম দিৱস]] ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] pn8muut9s5nujx1isnpc066s1sokw6r 615712 615711 2026-07-04T13:06:12Z KhiLanTzi 23530 /* */ আৰম্ভনি অংশ সংকুচিত কৰা হৈছে (WP:LEAD) 615712 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰতিস্থাপক তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref> আছিল।<ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপস্থিত হোৱা দিনটোক [[অসম দিৱস]] ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9zo02sz4bllqb204koxkltm0vw230w9 615713 615712 2026-07-04T13:07:34Z KhiLanTzi 23530 /* */ বানান 615713 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰতিস্থাপক তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,ল।<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref><ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপস্থিত হোৱা দিনটোক [[অসম দিৱস]] ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য টাই ৰজাৰ দৰে তেওঁৰ নামৰ আগতো '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 28zh9008t2hs0ul8ob9ddovtk4uvj7n 615722 615713 2026-07-04T14:20:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ চাঁওফা অইন টাই সকলে ব্যৱহাৰ কৰে চাওলুং ব্যৱহাৰৰ উৎস প্ৰয়োজন 615722 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰতিস্থাপক তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,ল।<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref><ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপস্থিত হোৱা দিনটোক [[অসম দিৱস]] ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। তেওঁক বুজাবলৈ '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ১০৮০ সৈনিক, ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী। ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 35n0s7dg0dttmzd56xner5wvjfjn7sr 0 25481 615887 529630 2026-07-05T08:08:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615887 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} <!-- {{পৰিভাষা}} --> {| {{Infobox ship begin}} {{Infobox ship image | Ship image = [[চিত্ৰ:RMS Titanic 3.jpg|250px]] | Ship caption = ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল তাৰিখে 'চাউথএম্পটন' (Southampton)ৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত }} {{Infobox ship career | Ship flag = [[চিত্ৰ:White Star flaga.svg|100x35px]] | Ship name = আৰ. এম. এছ. টাইটানিক | Ship owner = [[চিত্ৰ:White Star flaga.svg|20px]] হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন | Ship operator = | Ship route = চাউথএম্পটনৰ পৰা নিউইয়ৰ্ক মহানগৰী | Ship ordered = ১৯০৮ চনৰ ১৭ চেপ্টেম্বৰ | Ship builder = বেলফেষ্টৰ ''হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ'' | Ship original cost = | Ship yard number = ৪০১ | Ship way number = | Ship launched = ১৯১১ চনৰ ১১ মে' | Ship completed = ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল | Ship acquired = | Ship maiden voyage = ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল | Ship registry = {{flagicon|UKGBI|government|25px}} লিভাৰপুল, যুক্তৰাজ্য | Ship out of service = | Ship identification = ৰেডিঅ' শ্ৰেণীচিহ্ন "MGY" | Ship fate = প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়তেই ১৫ এপ্ৰিল, ১৯১২ তাৰিখে ডুব যায় | Ship notes = }} {{Infobox ship characteristics | Hide header = | Ship class = অলিম্পিক ক্লাছ, অ'ছেন লিনিয়েৰ | Ship tonnage = ৪৬,৩২৮ গ্ৰ'ছ ৰেজিষ্টাৰ টন(Gross Register Ton) | Ship displacement = ৫২,৩১০ টন | Ship length = ২৬৯.০ মিটাৰ | Ship beam = ২৮.০ মিটাৰ | Ship height = ৫৩.৩ মিটাৰ (নিম্নভাগৰপৰা ওপৰৰ চিমনিলৈকে) | Ship draught = ১০.৫ মিটাৰ | Ship decks = ৯টা (A–G) | Ship deck clearance = | Ship ramps = | Ship ice class = | Trial length = ৬২ ছেকেণ্ড | Ship power = ৪৬,০০০ অশ্বক্ষমতা (মুঠ ২৯টা ব্ৰইলাৰ) | Ship propulsion = দুখন ৩-পাংখাযুক্ত প্ৰপেলাৰ আৰু ৪-খন পাংখাযুক্ত এখন মুখ্য প্ৰপেলাৰ | Ship speed = সাধাৰণ: ২১নট (৩৯কি.মি. প্ৰতি ঘণ্টা) সৰ্বাধিক: ২৪নট (৪৪কি.মি. প্ৰতি ঘণ্টা) | Ship capacity = যাত্ৰী:২,৪৩৫, নাবিক:৮৯২ | Ship Crew = | Ship notes = লাইফব'ট: ২০খন (১,১৭৮জন মানুহৰ বাবে) }} |} '''আৰ এম এছ টাইটানিক''' এখন ব্ৰিটিছ [[:en:superliner (passenger ship)|মানৱ পৰিবাহী জাহাজ]] আছিল। ইংলেণ্ডৰ চাউথএম্পটন {{enwiki|Southampton}} ৰপৰা আমেৰিকাৰ [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ|নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ]] ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰা কৰাৰ সময়তেই এটুকুৰা [[:en:iceberg|আইচবাৰ্গ]]ত খুন্দা মৰাৰ ফলত জাহাজখন [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত ডুব গৈছিল। ১৯১২ চনৰ ১৫ এপ্ৰিল তাৰিখে এই শোকাৱহ দুৰ্ঘটনাটো ঘটিছিল। [[:en:sinking of the RMS Titanic|টাইটানিক ডুব যোৱা]]ৰ ফলত ১,৫০২ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। এইয়া ইতিহাসৰ [[:en:List of maritime disasters#Peacetime disasters|এক শোকাবহ সাগৰীয় দুৰ্ঘটনা]]। ই প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়ত টাইটানিক বিশ্বৰ সবাতোকৈ ডাঙৰ জাহাজ আছিল। হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনে {{enwiki|White Star Line}} পৰিচালনা কৰা [[:en:Olympic class ocean liner|অলিম্পিক ক্লাছ অ'চেন লাইনাৰ]] সমূহৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয়খন জাহাজ আছিল। [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]]ৰ [[:en:Harland and Wolff|হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ]] শ্বিপয়াৰ্ডত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়ত ই সৰ্বমুঠ ২,২২৪ জন যাত্ৰী আৰু কৰ্মচাৰী কঢ়িয়াই নিছিল। ''[[:en:Edward Smith (sea captain)|এডৱাৰ্ড স্মিথ]]''ৰ তত্ত্বাৱধনাত টাইটানিকে ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ যাত্ৰীসকলৰ মাজত বহুতো বিশ্বৰ কেইগৰাকীমান প্ৰতিপত্তীশীল লোকো আছিল। ইয়াৰ উপৰিও [[:en:United Kingdom of Great Britain and Ireland|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন আৰু আয়াৰলেণ্ড]], [[:en:Scandinavia|স্কেনদিনেভিয়]]ৰ প্ৰৱাসী লোক আৰু [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত নতুন জীৱন বিচাৰি যোৱা ইউৰোপৰ লোকসকলো এই যাত্ৰাৰ সংগী আছিল। টাইটানিক এখন আৰাম আৰু বিলাসৰে পৰিপূৰ্ণ জাহাজ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰতেই ব্যায়ামাগাৰ, বিলাসী ৰেষ্টুৰেণ্ট, গ্ৰন্থাগাৰ আৰু ছুইমিঙ পুলৰউপলব্ধ আছিল। জাহাজ পৰিচালনা তথা যাত্ৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰিবৰ বাবে ইয়াত শক্তিশালী অনাতাঁৰ টেলিগ্ৰাফৰ সুবিধা আছিল। যদিও টাইটানিকত বহুতো আগশাৰীৰ সুবিধা যেনে 'পানী প্ৰতিৰোধ কৰিব কোঠা' (watertight compartment) আৰু 'দূৰৰ পৰা নিয়ন্ত্ৰত কৰিব পৰা পানী প্ৰতিৰোধী দুৱাৰ' (remotely activated watertight door) আছিল, তথাপি ইয়াত যাত্ৰীৰ উপযোগীকৈ লাইফব'টৰ ([[:en:Lifeboat (shipboard)|lifeboat]]) সংখ্যা যথেষ্ট নাছিল। সমুদ্ৰ যাত্ৰাৰ পুৰণি নিৰাপত্তাৰ নিয়মাৱলীৰ বাবে, ই লগত ১,১৭৮ জন যাত্ৰীৰ বাবেহে লাইফব'ট কঢ়িয়াই নিছিল। লাইফব'টৰ সংখ্যা সেই যাত্ৰাৰ মুঠ যাত্ৰীৰ সংখ্যাৰ আধা তথা মুঠ যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰী কঢ়িয়াব পৰা ক্ষমতাৰ মাথোঁ এক-তৃতীয়াংশহে আছিল। ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল তাৰিখে, টাইটানিকে চাউথএম্পটন চহৰ এৰিছিল। ই নিউয়ৰ্কৰ ফালে পশ্চিমলৈ গতি কৰাৰ আগতে ফ্ৰান্সৰ [[:en:Cherbourg|চেৰবাৰ্গ]] আৰু [[আয়াৰলেণ্ড]]ৰ কুইনছটাউন (Queenstown) এতিয়াৰ [[:en:Cobh|চ'ভ]])ৰ লগত যোগাযোগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Titanic Ship Listing|url=http://www.chriscunard.com/titanic.php|publisher=Chris' Cunard Page|accessdate=12 April 2012|archivedate=15 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415195436/http://www.chriscunard.com/titanic.php|deadurl=yes}}</ref> ১৯১২ চনৰ ১৪ এপ্ৰিল তাৰিখে, যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ ৪ দিন পাছত প্ৰায় ৩৭৫&nbsp;মাইল (600&nbsp; কিঃমিঃ) অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত, [[:en:Newfoundland (island)|নিউফাউণ্ডলেণ্ড]])ৰ দক্ষিণ ফালে, ই এটুকুৰা আইচবাৰ্গত ৰাতি প্ৰায় ১১-৪০ বজাত (জাহাজখনৰ সময়মতে; জি.এম.টি -৩)। আংশিক ভাৱে হোৱা সংঘৰ্ষত টাইটানিকৰ হালপ্লেট (Hull Plate)সমূহ বহুতো ঠাইত ভিতৰৰ দিশে বেঁকা হৈ হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ষোল্লটা পানী প্ৰতিৰোধিত কোঠাৰ ভিতৰত পাঁচটা কোঠাত সাগৰৰ পানীৰে ভৰি পৰিছিল। লাহে লাহে গোটেই জাহাজখন পানীৰে ভৰি পৰছিল আৰু প্ৰায় ২ বাজি ২০ মিনিটত জাহাজখন [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ বুকুত ডুব যায়। ইয়াৰে কিছু সংখ্যক যাত্ৰী আৰু কৰ্মচাৰীক লাইফ-ব'টৰ দ্বাৰা জীৱন ৰক্ষা কৰা হৈছিল। জাহাজৰ বিষয়াসকলে প্ৰথমতে মহিলা আৰু শিশুসকলক বচোৱাৰ চেষ্টা কৰাৰ ফলত দ্বিতীয় শ্ৰেণীত ৯০%ৰো অধিক পুৰুষ জাহাজখনত আছিল। প্ৰায় ২ বাজি ১০ মিনিটত টাইটানিকৰ ওপৰৰ খলপাসমূহ পানীত ডুব যায়। ইয়াৰ ১০ মিনিটমানৰ ভিতৰতে জাহাজখন ভাগি দুটুকুৰা হৈ পৰে আৰু লগত এক হাজাৰৰো অধিক লোকৰ সৈতে পানীত ডুব যায়। বহুতো যাত্ৰী কেইমিনিট মানৰ ভিতৰতে মহাসাগৰৰ ঠাণ্ডা পানীৰ কাৰণে হাইপ'থাৰমিয়া {{enwiki|hypothermia}}ত ভুগি মৃত্যুমুখত পৰিছিল। জাহাজখন ডুব যোৱাৰ পাছত কিছুমান লোকক পানীৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি হৈছিল। দুৰ্ঘটনাৰ দুঘণ্টা মানৰ পাছত আৰ.এম.এছ. কাৰপেথিয়া {{enwiki|RMS Carpathia}} আহি দুৰ্ঘটনাস্থলীত উপস্থিত হৈছিল। এই জাহাজখনে অনুমাণিক ৭০৫ জন লোকক জীৱন্তে উদ্ধাৰ কৰিছিল। [[:en:Wreck of the RMS Titanic|টাইটানিকৰ ধ্বংসাৱশেষ]] সমূহ ১৯৮৫ চনত প্ৰায় ১২,৪১৫ ফুট (৩,৭৮৪ মিটাৰ) গভীৰতাত পোৱা গৈছে। ইয়াক আৱিষ্কৃত হোৱাৰ পিছত সহস্ৰাবিধ প্ৰাচীন মানৱ নিৰ্মিত সামগ্ৰী সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই সামগ্ৰীসমূহ বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইৰ সংগ্ৰাহলয়ত প্ৰদৰ্শনীৰ কাৰণে মুকলি কৰি দিয়া হৈছে। “টাইটানিক”ক ইতিহাসৰ এখন বিশ্ব বিখ্যাত জাহাজ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। [[:en:RMS Titanic in popular culture|বিভিন্ন গ্ৰন্থ, লোক গীত, চলচ্চিত্ৰ]] আদিৰ দ্বাৰা ইয়াৰ স্মৃতি এতিয়াও সজীৱ কৰি ৰখা হৈছে। == পটভূমি == [[:en:United Kingdom of Great Britain and Ireland|যুক্তৰাজ্য]]ৰ [[আয়াৰলেণ্ড]]ৰ [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]], আৰ.এম.এছ. টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[:en:Olympic class ocean liner|'অলিম্পিক'-ক্লাছ অ'চেন লাইনাৰ]]—ৰ ভিতৰত দ্বিতীয়খন জাহাজ 'টাইটানিক' আছিল। প্ৰথমখনৰ নাম আছিল [[:en:RMS Olympic|আৰ.এম.এছ. 'অলিম্পিক']] আৰু তৃতীয়খনৰ নাম আছিল [[:en:HMHS Britannic|এইচ.এম.এইচ.এছ. 'ব্ৰিটানিক']] (পূৰ্বতে ইয়াৰ নাম 'জাইগেণ্টিক' ৰখা হৈছিল)। {{sfn|Chirnside|2004|p=319}} তেতিয়ালৈকে এই জাহাজ কেইখনেই ব্ৰিটিছ শ্বিপিং কম্পেনী [[:en:White Star Line|হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন]]ৰ নৌ-বহৰ (fleet)ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জাহাজ আছিল। ইয়াক ২৯টা ভাপ ইঞ্জিনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কৰা হৈছিল। .{{sfn|Beveridge|Hall|2011|p=27}} ১৯০৭ চনৰ মাজভাগত 'হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন'ৰ অধ্যক্ষ [[:en:J. Bruce Ismay|জে. ব্ৰুচ ইচমে]] আৰু আমেৰিকান পুঁজি যোগান ধৰোঁতা (financier) [[:en:J. Pierpont Morgan|জে. পিয়েৰপণ্ট মৰগান]]ৰ মাজত এই আটাইকেইখন জাহাজ নিৰ্মাণৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। [[:en:J. Pierpont Morgan|জে. পিয়েৰপণ্ট মৰগান]] [[:en:International Mercantile Marine Co.|ইণ্টাৰনেচনেল মাৰ্চেণ্টাইল মেৰাইন কম্পেনী]] (ইয়াৰ পৰাই 'হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন' কম্পেনীৰ সৃষ্টি হৈছিল)ৰ দায়িত্বত আছিল। কেইবছৰ মান পূৰ্বে, ১৮৮৮ চনত [[:en:William Pirrie|লৰ্ড পিৰী]]য়ে চাৰিটা-ফানেলযুক্ত বৃহৎ আকৃতিৰ জাহাজ নিৰ্মাণৰ কথা জে. ব্ৰুচ ইচমেৰ পিতৃ [[:en:Thomas Henry Ismay|থমাছ হেনৰী ইচমে]]ৰ লগত আলোচনা কৰিছিল। কিন্তু ইমান ডাঙৰ জাহাজখনক চলাবলৈ সেই সময়ত কোনো ইঞ্জিন নাছিল। [[:en:Cunard Line|কুনৰাড লাইনে]] সেই সময়ত দুখন জাহাজ নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছিল: লুছিটানিয়া আৰু মৰেটানিয়া। তেতিয়া এই দুখনেই দ্ৰুতবেগী মানৱ পৰিবাহী জাহাজ আছিল। সেই সময়ৰ আন দুখন উল্লেখযোগ্য জাহাজ হৈছে [[জাৰ্মানী]]ৰ [[:en:Hamburg America Line|হামবাৰ্গ আমেৰিকা]] আৰু [[:en:Norddeutscher Lloyd|নৰডেউষ্টাৰ লয়ড]]। এই সমূহে হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ লগত প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বিতা আগবঢ়াইছিল। ইচমেই জাহাজখন দ্ৰুতবেগী হোৱাৰ সলনি আকাৰত ডাঙৰ হোৱাটো বিছাৰিছিল। তেওঁ প্ৰস্তাৱ দিয়ে যে, এই জাহাজখন আটাইতকৈ ডাঙৰ হোৱাৰ উপৰিও ইয়াত যাত্ৰীসকলৰ বাবে উন্নতমানৰ সা-সুবিধা আৰু বিলাসিতা প্ৰদান কৰা ‌উচিত। {{sfn|Bartlett|2011|p=26}} সেই সময়ত সেৱা আগবঢ়াই থকা পুৰণি মানৱ পৰিবাহী জাহাজ: [[:en:SS Teutonic|এচ. এচ. 'টিউটনিক']] (১৮৮৯) আৰু [[:en:SS Majestic (1890)|এচ. এচ. 'মেজেষ্টিক']] (১৮৯০)- এই দুখনক সলনি কৰি কম্পেনীটোৱে নিজৰ নৌ-বহৰত উন্নতি সাধন কৰে। 'টিউটনিক'ৰ সলনি 'অ'লিম্পিক' আৰু 'মেজেষ্টিক'ৰ সলনি 'টাইটানিক'ক কম্পেনীটোৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। টাইটানিক ডুব যোৱাৰ পাছত 'হোৱাইট ষ্টাৰ'ৰ নিউয়ৰ্ক সেৱাই 'মেজেষ্টিক' জাহাজখনক পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই জাহাজ কেইখন [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]]ৰ জাহাজ নিৰ্মাতা '[[:en:Harland and Wolff|হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফে]]' নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ পৰা তেওঁলোকৰ 'হোৱাইট লাইন ষ্টাৰ' কম্পেনীৰ লগত সু-সম্পৰ্ক আছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=25}} 'হোৱাইট লাইন ষ্টাৰ'ৰ বাবে জাহাজ কেইখন নিৰ্মাণ কৰোঁতে 'হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ'ক বহুতো স্বাধীনতা দিয়া হৈছিল। হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফক নিৰ্মাণ কাৰ্য্যত খৰচৰ ক্ষেত্ৰত কোনো সীমা বান্ধি দিয়া হোৱা নাছিল আৰু পাঁচ শতাংশ লাভ দিয়া হৈছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=25}} 'অলিম্পিক' শ্ৰেণীৰ প্ৰথম দুখন জাহাজৰ বাবে ৩ মিলিয়ন পাউণ্ডৰ লগতে পাঁচ শতাংশ দিয়া পাৰিশ্ৰামিক দিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=12}} হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফে নিজৰ কেইবাগৰাকী উল্লেখযোগ্য নক্সা বনাওতাক 'অলিম্পিক' শ্ৰেণীৰ জাহাজ কেইখনৰ নক্সা বনাবলৈ দিয়া হ'ল। হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ আৰু হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ সঞ্চালক, [[:en:William Pirrie|লৰ্ড পিৰী]]; হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফৰ ডিজাইন বিভাগৰ সঞ্চালক আৰু [[:en:Naval architecture|নৌ স্থপতিবিদ]] [[:en:Thomas Andrews (shipbuilder)|থমাছ এণ্ড্ৰিউছ]]; জাহাজৰ নক্সা, স্থিৰতা আৰু পৰিপাটি কৰাৰ দায়িত্বত এডৱাৰ্ড ৱিল্ডিঙ (Edward Wilding) আৰু এণ্ড্ৰিউছৰ প্ৰতিনিধি; শ্বিপয়াৰ্ডৰ মুখ্য draughtsman আৰু সাধাৰণ ব্যৱস্থাপক [[:en:Alexander Carlisle|আলেকজেণ্ডাৰ কাৰলিছলি]]ৰ তত্ত্বাৱধানত নক্সাসমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=14}} জাহাজখনৰ সাজ-সজ্জা, সা-সৰঞ্জাম আৰু অন্যান্য সাধাৰণ ব্যৱস্থাসমূহ, যেনে যোগ্য [[:en:lifeboat (shipboard)|লাইফব'ট]] [[:en:davit|ডেভিট]] ডিজাইনৰ কাৰ্য্যকৰীকৰণ {{efn|Carlisle would leave the project in 1910, before the ships were launched, when he became a shareholder in [[Axel Welin|Welin Davit & Engineering Company Ltd]], the firm making the ship's davits.<ref name="TIPCarlisle" /> Wilding was sacked following the 'Titanic' disaster, having apparently been blamed by Pirrie, unfairly, for the ship's loss.{{sfn|McCluskie|1998|p=20}}}}ৰ দায়িত্বত কাৰলিছলি আছিল। ১৯০৮ চনৰ ২৯ জুলাইত, হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ-এ জাহাজৰ নক্সাসমূহ জে. ব্ৰুচ ইচমে আৰু হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ কাৰ্য্যনিবাহকক দিয়ে। ইচমেই নক্সাসমূহত সন্মতি প্ৰদান কৰে আৰু দুদিন পাছৰ পৰাই জাহাজ কেইখন নিৰ্মাণৰ বাবে সন্মতি দিয়ে। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=55}} প্ৰথম অৱস্থাত, প্ৰথমখন জাহাজক "Number 400" নামেৰে সূচোৱা হৈছিল। পাছত ইয়াৰ নাম 'অলিম্পিক' ৰখা হয়। 'টাইটানিক' এই নক্সাৰ এটা সংশোধিত ৰূপ আছিল আৰু ইয়াক "Number 401" নামেৰে সূচোৱা হৈছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=56}} == আকাৰ == [[চিত্ৰ:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|center|600px|thumb|'আৰ. এম. এছ. টাইটানিক'ৰ নক্সা]] টাইটানিকৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৮৮২ ফুট (২৬৯.০৬ মিটাৰ) আৰু সৰ্বাধিক প্ৰষ্ঠ ৯২ ফুট ৬ ইঞ্চি (২৪.১৯ মিটাৰ) আছিল। ইয়াৰ তলৰ ভেটিৰ পৰা ওপৰৰ সাঁকোলৈকে উচ্চতা আছিল ১০৪ ফুট (৩২ মিটাৰ)। {{sfn|McCluskie|1998|p=22}} ইয়াৰ মুঠ ওজন আছিল ৪৬,৩২৮ [[:en:gross register ton|গ্ৰ'ছ ৰেজিষ্টাৰ টন]]<!-- and with a draught of {{convert|34|ft|7|in|m}}, she displaced 52,310 tons -->। {{sfn|Chirnside|2004|p=319}} অলিম্পিক-শ্ৰেণীৰ তিনিওখন জাহাজতে দহটাকৈ খলপা (ওপৰত থকা বিষয়াসকলৰ quarterসমূহ বাদ দি) আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আঠোটা খলপা যাত্ৰীসকলৰ বাবে আছিল। ওপৰৰ পৰা তললৈ খলপা সমূহ হৈছে: [[চিত্ৰ:Titanic cutaway diagram.png|thumb|200px|'আৰ. এম. এছ. টাইটানিক'ৰ মধ্য অংশ কাটি দেখুওৱা হৈছে]] ;ব'ট খলপা (The Boat Deck): এই খলপাত লাইফ-ব'ট সমূহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পৰাই ১৯১২ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ প্ৰথম ক্ষণত উত্তৰ আটলাণ্টিকত মেলি দিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}}{{sfn|Gill|2010|p=229}} সাঁকো আৰু wheelhouseটো খলপাটোৰ একেবাৰে সন্মুখৰ প্ৰান্তত, কেপ্তেইন আৰু বিষয়াসকলৰ quarterৰ সন্মুখত আছিল। {{convert|8|ft|m}} দৈৰ্ঘ্যৰ সাঁকোখন খলপাটোৰ ওপৰত আছিল। দুয়োফালে এই সাঁকোখন মেলিব পৰা গৈছিল, যাতে বন্দৰত ৰখাই থোৱাৰ সময়তো যাতে জাহাজখন নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যায়। wheelhouseটো সাঁকোখনৰ ঠিক পাছতে আৰু ওপৰত আছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীত প্ৰৱেশ কৰা [[Grand Staircase of the RMS Titanic|গ্ৰেণ্ড ষ্টেয়াৰকেছ]] আৰু ব্যায়ামাগাৰৰ লগতে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বৈঠকখানাটো জাহাজখনৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত আছিল। খলপাটোৰ পিছ অংশটোত প্ৰধম শ্ৰেণীৰ ধুমপান কোঠা আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। এই খলপাটোত চাৰিটাকৈ সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ ঠাই আছিল: বিষয়াসকল, প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী, অভিযন্তা আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণী যাত্ৰীসকলৰ বাবে। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}}{{sfn|Gill|2010|p=229}} ;এ খলপা (A Deck): এই খলপাটো 'প্ৰমোদ ভ্ৰমণ খলপা' (Promenade Deck) নামেৰেও জনা গৈছিল। এই খলপাটো বিশাল জাহাজখনৰ ৫৪৬ফুট (১৬৬মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্য বিস্তাৰিত আছিল। এই খলপাটো সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ইয়াত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠা, প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বৈঠকখানা (Lounge), ধুমপানৰ বাবে কোঠা আৰু পঢ়া-শুনা কৰিবৰ বাবে কোঠা। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}} ;বি খলপা বা সাঁকো খলপা (B Deck, the Bridge Deck) ই ওপৰৰ ওজন-বহন কৰিব পৰা খলপা আৰু জাহাজৰ সজাঁটোৰ আটাইতকৈ ওপৰৰ অংশ। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলক ইয়াত থকাৰ সুবিধা কৰি দিয়া আছিল। ইয়াত ছটাকৈ 'প্ৰসাদীয় কোঠৰী' আছিল, য'ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী সকলৰ সুবিধাৰ্থে সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ কাৰণে ঠাই আছিল। 'এ লা কাৰ্টে ৰেষ্টুৰেণ্ট' (A La Carte Restaurant) আৰু 'কেফে পেৰিছিয়ানে' (Café Parisien)য়ে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলৰ বাবে বিলাসী ভোজনৰ ব্যৱস্থা কৰি দিছিল। এই দুয়োখন চুক্তিবদ্ধ কৰ্মচাৰীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল। এই সকলোবোৰ দুৰ্ঘটনাটোত সম্পূৰ্ণৰূপে জাহ যায়। এই খলপাটোতে দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ ধুমপান কোঠা আৰু প্ৰৱেশগৃহটো অৱস্থিত আছিল। {{convert|106|ft|m}} দৈৰ্ঘ্যৰ এই খলপাটোৰ Aft অংশটো তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলে প্ৰমোদ ভ্ৰমণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। টাইটানিক ডুব যোৱাৰ সময়ত এই অংশটোতে বহুতো যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মীসকল আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=232}} ;চি খলপা বা আশ্ৰয় খলপা (C Deck, the Shelter Deck): ই আটাইতকৈ সৰ্ব্বোচ্চ খলপা - যি জাহাজখনৰ সন্মুখভাগৰ পৰা পিছ অংশলৈকে মুক্ত আছিল। ইয়াত দুটাকৈ আৱদ্ধ খলপা আছিল। ইয়াৰে এটা তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী সকলৰ সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ সুবিধাৰ্থে আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=233}} জাহাজৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ কোঠালিসমূহ forecastleৰ তলত আৰু তৃতীয় শ্ৰেণীৰ ৰাজহুৱা কোঠাসমূহ খলপাটোৰ তলত আছিল। ইয়াৰ মাজতে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠাসমূহ আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ পুথিভঁৰালটো আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=233}} ;ডি খলপা বা অভ্যৰ্থনা কক্ষ খলপা (D Deck, the Saloon Deck): এই খলপাত মূলতঃ তিনিটাকৈ বিশাল ৰাজহুৱা কোঠা আছিল - 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( First Class Reception Room), 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ভোজন অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( First Class Dining Saloon) আৰু 'দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ ভোজন অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( Second Class Dining Saloon)। তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে অলপ মুকলি স্থানৰ সুবিধা কৰা আছিল। প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ কক্ষ ইয়াতেই আছিল। এই খলপাৰ সন্মুখভাগত firemen থকাৰ ব্যৱস্থা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=235}} ;ই খলপা বা ওপৰৰ খলপা (E Deck, the Upper Deck): এই খলপাটো মূলতঃ সকলো শ্ৰেণী যাত্ৰীৰ বাবে থকাৰ বাবে বন্দবস্ত কৰা হৈছিল। ৰান্ধনী, ট্ৰিমাৰ (trimmer) আৰু অন্যান্য কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে থকাৰ ব্যৱস্থা আছিল। ইয়াৰ খলপাৰ মাজত এটা দীঘল সংযোগী পথ আছিল। লিভাৰপুলৰ প্ৰখ্যাত [[:en:Scotland Road|স্কটলেণ্ড ৰ'ড]]ৰ অনুসৰি এই পথটোৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই সংযোগী পথটো তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=236}} ;এফ খলপা বা মধ্য খলপা (F Deck, the Middle Deck): এই খলপাটো জাহাজখনৰ শেষৰ সম্পূৰ্ণ খলপা। ইয়াত দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় শ্ৰেণী যাত্ৰীৰ থকাৰ বাবে বন্দবস্ত আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰী সকলৰ কেইবাটাও বিভাগ আছিল। ইয়াত 'তৃতীয় শ্ৰেণীৰ ভোজনালয়', 'অভ্যৰ্থনা কক্ষ' (Saloon)' ছুইমিঙ পুল আৰু Turkish bath অৱস্থিত আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=236}} ;জি খলপা বা তলৰ খলপা (G Deck, the Lower Deck): আটাইতকৈ তলত অৱস্থিত এটা সম্পূৰ্ণ খলপা, য'ত যাত্ৰী কঢ়িওৱা হৈছিল। ইয়াত 'স্কোৱাছ ক'ৰ্ট' আৰু 'ভ্ৰাম্যমাণ ডাকঘৰ'টো অৱস্থিত আছিল। ইয়াত পিয়নসকলে চিঠি আৰু 'পাৰ্চেল' সমূহ ভাগ কৰিছিল যাতে জাহাজখন বন্দৰত উপস্থিত হোৱাৰ লগে-লগে বিতৰণ কৰিব পাৰি। খাদ্য সমূহ ইয়াতেই সংৰক্ষিত কৰা হৈছিল। এই খলপাটোৰ কোনো কোনো অংশত অ'ৰলপ খলপাৰ বইলাৰ, ইঞ্জিন আৰু টাৰবাইন কোঠাসমূহৰ কিছু অংশও অৱস্থিত আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=237}} ;অ'ৰলপ খলপা আৰু টেংক টপ (The Orlop Deck and the Tank Top): জাহাজখনৰ আটাইতকৈ নিম্ন ভাগৰ অংশ আৰু সমুদ্ৰৰ জলৰেখাৰ তলত আছিল। অ'ৰলপ খলপাটো বয়-বস্তুৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। টেংক টপ অংশত সকলো 'বইলাৰ',' ইঞ্জিন', 'টাৰবাইন' আৰু' ইলেকট্ৰিকেল জেনেৰেটৰ' সমূহ ৰখা হৈছিল। এই অংশত অৱস্থিত বইলাৰ আৰু ইঞ্জিনৰ কোঠাসমূহ সাধাৰণ যাত্ৰীসকলৰ বাবে দৃশ্যমান নাছিল। <!-- They were connected with higher levels of the ship by flights of stairs; twin spiral stairways near the bow gave access up to D Deck -->{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=237}} == বৈশিষ্ট্য == === ইঞ্জিন, বইলাৰ আৰু জেনেৰেটৰ === [[File:Olympic stern and rudder.jpg|thumb|'অলিম্পিক' জাহাজখনৰ পাছ অংশত থকা ৰাডাৰ, মধ্য আৰু প'ৰ্ট ৱিঙ প্ৰ'পেলাৰখন চিত্ৰত দেখা গৈছে। {{sfn|Beveridge|2008|p=100}} লগতে চিত্ৰখনৰ তলত এজন মানুহ দেখা গৈছে]] টাইটানিক তিনিটা ইঞ্জিনৰ সৈতে সু-সজ্জিত আছিল। ইয়াৰে দুটা 'পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন' ([[:en:reciprocating engine|Reciprocating Engine]]) চাৰিটা চিলিণ্ডাৰ যুক্ত, 'ত্ৰি-প্ৰসাৰণ' ([[:en:triple-expansion|Tri-expansion]]) ভাপ ইঞ্জিন আৰু আনটো মধ্যভাগত নিম্ন চাপৰ 'পাৰ্চন টাৰবাইন' (Parsons Turbine) আছিল। প্ৰতিটোৰে লগত এখনকৈ প্ৰ'পেলাৰ {{enwiki|Propeller}} সংযুক্ত আছিল। দুয়োটা পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিনে সন্মিলিত ভাৱে ৩০,০০০&nbsp;অশ্বশক্তি আৰু টাৰবাইনটোৱে ১৬,০০০&nbsp;অশ্বশক্তি উৎপাদন কৰাৰ ক্ষমতা ৰাখিছিল। {{sfn|McCluskie|1998|p=22}} ইয়াৰ পূৰ্বেও হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনে ইঞ্জিনসমূহ একেলগে 'এচ. এচ. লউৰেণ্টিক' ([[SS Laurentic (1908)|SS 'Laurentic']])ত ব্যৱহাৰ কৰি সফলতা লাভ কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=120}} এইসমূহে জাহাজখনক ভাল গতি আৰু performance প্ৰদান কৰিছিল। কেৱল 'পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন' সমূহ ৰ দ্বাৰা অ'লিম্পিক শ্ৰেণীৰ লাইনাৰ সমূহত desired গতি দিব পৰাকৈ ইঞ্জিন সমূহ শক্তিশালী নাছিল। আনহাতে টাৰবাইনসমূহ যথেষ্ট শক্তিশালী আছিল, যদিও এই সমূহে কম্পনৰ সৃষ্টি কৰি অসুবিধা কৰিছিল। 'আৰ এম এচ লুচিটানিয়া' '{{enwiki|RMS Lusitania}}' আৰু 'আৰ এম এচ ম'ৰেটানিয়া' ('[[:en:RMS Mauretania (1906)| RMS Mauretania]])'ত ব্যৱহৃত টাৰবাইনসমূহে জাহাজত কম্পনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=121}} পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন আৰু টাৰবাইনসমূহ একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিলে ইন্ধনৰ খৰচ হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ উপৰিও সম পৰিমাণৰ ভাপ ব্যৱহাৰ কৰি বেছি পৰিমাণৰ শক্তি লাভ কৰিব পৰা যায়। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=79}} দুয়োটা পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন বিশাল আকৃতিৰ আছিল। প্ৰতিটো ইঞ্জিনৰ দৈৰ্ঘ্য ৬৩ ফুট (১৯ মিটাৰ) আৰু ওজন ৭২০ টন আছিল। ইয়াৰ প্ৰতিখন 'বেডপ্লেট' (Bedplate)ৰ ওজনো আছিল ১৯৫ টন। {{sfn|Gill|2010|p=121}} এই বিলাকক ২৯টা বইলাৰৰ পৰা আহৰণ কৰা ভাপেৰে শক্তি প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ২৪&nbsp;টা double-ended আৰু ৫&nbsp;টা single-ended আছিল। ইয়াত মুঠ ১৫৯টা অগ্নিকুণ্ড (Furnace) আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=80}} বইলাৰ বিলাকৰ ব্যাস ১৫ ফুট ৯ ইঞ্চি (৪.৮০ মিটাৰ) আৰু দৈৰ্ঘ্য ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) আছিল। প্ৰতিটোৰে ওজন ৯১.৫ টন আৰু ইয়াৰ ৪৮.৫ টন পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=126}} বইলাৰ সমূহৰ পানী কয়লা দাহন কৰি বাষ্প কৰা হৈছিল। টাইটানিকৰ 'বাংকাৰ' (Bunker) ত ৬,৬১১ টন কয়লা কঢ়িয়াই নিব পৰাৰ ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰয়োজন সাপেক্ষে ১,০৯২ টন কয়লা কঢ়িয়াব পৰাৰ সুবিধা আছিল। অগ্নিকুণ্ডত প্ৰতিদিনে ৬০০ টনৰো অধিক কয়লাৰ দৰকাৰ হৈছিল। কয়লাবোৰ 'বেলচা' (Shovel) ৰ সহায়ত অগ্নিকুণ্ডত দিয়া হৈছিল। এই কাৰ্য্যত সকলো সময়তে ১৭৬ জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=148}} প্ৰতিদিনে প্ৰায় ১০০ টন ওজনৰ অৱশেষ সমুদ্ৰত আৱৰ্জনা হিচাবে পেলোৱা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=86}} এই কামসমূহ relentless, লেতেৰা আৰু বিপদজনক আছিল। ইয়াত কাম কৰা কৰ্মীসকলক ভাল পৰিমাণৰ বেতন দিয়া হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=148}} তথাপি তেওঁলোকৰ মাজত আত্মহত্যা কৰা লোকৰ সংখ্যা অধিক আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=85}} পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিনৰ পৰা বাহিৰ হোৱা বাষ্পখিনি জাহাজৰ পিছফালে থকা টাৰবাইন চলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। তাৰপৰা বাষ্পখিনি condenserলৈ পঠোৱা হৈছিল। condenserত বাষ্পসমূহ ঘঁনীভূত কৰি পানীলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল আৰু পানীখিনি পুনৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=96}} এই ইঞ্জিনসমূহ দীঘল shaftৰ লগত সংযোগ কৰা আছিল। এই shaft সমূহে প্ৰ'পেলাৰ সমূহ চলাইছিল। প্ৰতিটো ইঞ্জিনত এখনকৈ, মুঠ তিনিখন প্ৰ'পেলাৰ আছিল। বাহিৰৰ ফালে থকা প্ৰ'পেলাৰখন আটাইতকৈ ডাঙৰ আছিল। {{convert|23.5|ft|m}} ব্যাসৰ প্ৰ'পেলাৰখন তিনিখন ব্লেডৰ দ্বাৰা গঠিত আছিল। এই ব্লেডসমূহ মেংগানিজ-ব্ৰঞ্জৰ মিশ্ৰ ধাতুৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=126}} মাজত থকা প্ৰ'পেলাৰখনৰ ব্যাস আছিল {{convert|17|ft|m}} আৰু ই বাকীসমূহতকৈ অলপ সৰু আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=127}} ইয়াক বন্ধ কৰি থ'ব পৰা গৈছিল যদিও reverse কৰিব পৰা নগৈছিল। সেই সময়ত টাইটানিকৰ বৈদ্যুতিক প্ৰকল্পটোয়ে এখন চহৰৰ এটা শক্তি প্ৰকল্পতকৈ বেছি শক্তি উৎপাদন কৰিব পৰা ক্ষমতা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} জাহাজ খনৰ পিছ অংশত চাৰিটাকৈ ৪০০&nbsp;কিল'ৱাটৰ 'বাষ্প-চালিত বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ' আছিল। ইয়াৰ পৰাই জাহাজ খনত শক্তি যোগান ধৰা হৈছিল। ৩০&nbsp;কিল'ৱাটৰ আন দুটা সহায়ক জেনেৰেটৰ জৰুৰীকালিন সময়ত ব্যৱহাৰৰ বাবে ৰখা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=106}} বৈদ্যুতিক যন্ত্ৰ সমূহৰ অৱস্থান জাহাজ খনৰ পিছ অংশত হোৱা হেতু ই ডুব যোৱাৰ কেই মিনিটমান আগলৈকে কাৰ্য্যক্ষম হৈ আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=107}} === কাৰিকৰী সুবিধাসমূহ === * জাহাজখনত দুটা 'বাষ্প-চালিত ইঞ্জিন' প্ৰতিষ্ঠা কৰা আছিল। ইয়াৰ যিকোনো এটা ইঞ্জিনহে জাহাজখনৰ পৰিচালনাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অন্যটো ইঞ্জিন বিকল্প হিচাপে ৰখা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=68}} <!--'Titanic'{{'}}s rudder was large enough—at {{convert|78|ft|8|in|m}} high and {{convert|15|ft|3|in|m}} long, weighing over 100 tons—that it required [[steering engine]]s to move it. Two steam-powered steering engines were installed though only one was used at any one time, with the other one kept in reserve. They were connected to the short [[tiller]] through stiff springs, to isolate the steering engines from any shocks in heavy seas or during fast changes of direction.{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=68}} As a last resort, the tiller could be moved by ropes connected to two steam [[Capstan (nautical)|capstans]].{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=70}} The capstans were also used to raise and lower the ship's five anchors (one port, one starboard, one in the centreline and two [[Warping (sailing)|kedging]] anchors).{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=70}}--> টাইটানিক নিজৰ পানী-যোগান যন্ত্ৰৰ সৈতে সু-সজ্জিত আছিল। পানী গৰম কৰিব পৰা তথা সকলো স্থানতে এক জটিল নেটৱৰ্কৰ দ্বাৰা পানী যোগানৰ সুবিধা কৰা হৈছিল। ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া সকলো পানী বন্দৰতে জাহাজখনত ভৰোৱা হৈছিল। তথাপি জৰুৰী অৱস্থাত সাগৰৰ লুণীয়া পানী শোধন কৰি ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষমতা আছিল। এই শোধন প্ৰক্ৰিয়াটো ফলপ্ৰসূ নাছিল – কাৰণ ইয়াৰ ফলত ক্ষিপ্ৰতাৰে লৱণ জমা হৈছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠাসমূহত 'ইলেকট্ৰিক হিটাৰ' (electric heater) স্থাপন কৰি কোঠাসমূহৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} টাইটানিকৰ সাঁকো খলপাৰ অনাতাঁৰ কক্ষ (Radio Room)ত ১.৫&nbsp;কিল'ৱাট ক্ষমতাৰ দুটা অনাতাঁৰ টেলিগ্ৰাফ আছিল। ইয়াৰে এটা যন্ত্ৰ বাৰ্তা পঠিয়াবলৈ আৰু আনটো এটা '[[শব্দ]] প্ৰতিৰোধী কক্ষ' (Soundproofed Booth)ত বাৰ্তা গ্ৰহণ কৰিবৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। জাহাজখনৰ 'মাস্তুল ' (masts)ৰ মাজত দুডাল সমান্তৰাল তাঁৰৰ সহায়ত সংকেতসমূহ পঠোৱা হৈছিল। ধোঁৱাৰপৰা কোনো অসুবিধা নহ'বলৈ 'ফানেল' (funnel)ৰ {{convert|50|ft|m}} ওপৰত এই তাঁৰ দুডাল স্থাপন কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} সেই সময়ত এই প্ৰণালীটো বিশ্বৰ শক্তিশালী 'প্ৰণালী' (system) সমূহৰ মাজত অন্যতম আছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা ১,০০০মাইল দূৰলৈকে বাৰ্তা পঠিয়াব পৰা গৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=165}} ইয়াৰ স্বতাধিকাৰী আৰু পৰিচালনা কৰিছিল 'মাৰ্কনি কোম্পানী'য়ে {{enwiki|Marconi Company}}। জাহাজখন কাম-কাজত ব্যৱহাৰ কৰাৰ সলনি বিশেষকৈ যাত্ৰীসকলৰ ব্যৱহাৰৰ বাবেহে এই প্ৰণালীটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যাত্ৰীসকলৰ ৱায়াৰলেছ টেলিগ্ৰাম পঠিয়াব বা গ্ৰহণ কৰিবৰ বাবে মাৰ্কনি কোম্পানিৰ দুজন অনাতাঁৰ যন্ত্ৰচালক (wireless operator) দিনটোৰ ২৪ ঘণ্টাই ব্যস্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে বতৰৰ প্ৰতিবেদন আৰু আইচবাৰ্গৰ সতৰ্কবাণী পঠিয়াইছিল। {{sfn|Gill|2010|p=162}} === যাত্ৰীৰ সুবিধাসমূহ === টাইটানিক যাত্ৰীসকলক সৰ্ব্বোচ্চতম মান-দণ্ডৰ বিলাসীতা প্ৰদান কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল। জাহাজখনত মুঠ ৩,৫৪৭ জন যাত্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াৰ সুবিধা আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৮৩৩ জন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী, ৬১৪ জন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আৰু ১,০০৬জন তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে থকাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা প্ৰায় ন শতাধিক আছিল। টাইটানিকৰ জাহাজখনৰ মূল সজ্জাত সৰ্বমুঠ ৩,৩৩৯জন যাত্ৰী কঢ়িয়াব পৰা ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ সুবিধা সমূহ সমকালীন উচ্চ শ্ৰেণীৰ হোটেলৰ দৰে প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কুঠৰীবিলাক সাম্ৰাজ্য শৈলী {{enwiki|Empire style}}ৰ দৰে নিখুঁতকৈ সমাপ্ত কৰি আটক ধুনীয়াকৈ সজ্জিত কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=57}} জাহাজৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কুঠৰী আৰু ৰাজহুৱা কক্ষসমূহ 'পুনৰুত্থান সময়' {{enwiki|Renaissance}} ৰপৰা 'ভিক্ট'ৰিয়ান শৈলী' ([[:en: Victorian decorative arts|Victorian style]])ৰ সহায়ত আটকধুনীয়াকৈ সজ্জিত কৰি তোলা হৈছিল। টাইটানিকৰ সুবিধাসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল যাত্ৰীসকলক সৰ্ব্বোচ্চতম মান-দণ্ডৰ বিলাসীতা প্ৰদান কৰা। যাত্ৰীসকলৰ মাজত এনে ভাৱ উদয় হয় যেন তেওঁলোক জাহাজত নহয় এখন ওপঙা হোটেলতহে আছে। {{sfn|Gill|2010|p=182}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header = 'টাইটানিক' প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সুবিধা সমূহ{{sfn|White Line Triple Screw Steamers|1912}} | image1 = Titanic gymnasium.jpg | width1 = 243 | alt1 = View of the interior of a brightly lit gymnasium. A man is using a rowing machine in the foreground, while a man and a woman ride exercise horse machines. Two more men are visible standing in the background. | caption1 = ব'ট খলপাত অৱস্থিত'ব্যায়ামাগাৰ', য'ত নতুন প্ৰযুক্তিৰ ব্যায়াম কৰাৰ যন্ত্ৰ ৰখা আছিল। | image2 = Drawing of the Grand Staircase onboard the RMS Titanic from the 1912 promotional booklet.jpg | width2 = 249 | alt2 = View of a wide branching staircase, leading off to the left and right top of the scene. Elaborate balustrades line the steps, down which a woman is walking. At the head of the stairs a wall clock is visible, and above that a segmented dome. A man and a woman sit in chairs in the foreground. | caption2 = টাইটানিকৰ প্ৰসিদ্ধ 'গ্ৰেণ্ড ষ্টেয়াৰকেচ্'। ই ব'ট খলপা আৰু ই-খলপাৰ মাজত অহা-যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিছিল। | image3 = Titanic A La Carte restaurant.jpg | width3 = 239 | alt3 = View of an ornate wood-panelled restaurant. Tables with four or five cushioned chairs are visible around the scene, with rolled napkins and table lamps set out on the table tops. | caption3 = বি-খলপাৰ ওপৰত থকা 'এ লা কাৰ্টে ৰেষ্টুৰেণ্ট' (A La Carte Restaurant)। }} === ডাক আৰু বয়-বস্তু কঢ়িওৱা সুবিধা === যদিও টাইটানিক সাধাৰণতে এখন যাত্ৰী-পৰিবাহী জাহাজ আছিল, ই লগত বুজন পৰিমাণৰ বয়-বস্তু কঢ়িয়াই নিছিল। ইয়াক 'ৰাজকীয় ডাক জাহাজ' (Royal Mail Ship) ৰূপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ই ইয়াকে সূচায় যে 'ৰাজকীয় ডাক' (Royal Mail) আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ডাক বিভাগৰ লগত চুক্তিবদ্ধ হৈ চিঠি সমূহ কঢ়িয়াইছিল। ২৬,৮০০ বৰ্গফুট (৭৬০ বৰ্গমিটাৰ)ৰ এক বিশাল এলেকা চিঠি আৰু পাৰ্চেল সঞ্চয়ৰ বাবে সুকীয়াকৈ আৱণ্টন কৰা আছিল। 'জি খলপা' (G Deck) ত থকা এই সামুদ্ৰিক ডাকঘৰটো পাঁচজন 'পোষ্টেল ক্লাৰ্ক' (Postal clerk), তিনি জন আমেৰিকান আৰু দুজন ব্ৰিটেইনৰ অধিবাসীয়ে সঞ্চালন কৰিছিল। তেওঁলোকে দৈনিক তেৰ ঘণ্টাকৈ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকে দৈনিক ৬০,০০০ বিধ বস্তুলৈকে ভাগ কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=146}} জাহাজখনৰ যাত্ৰীসকলে বুজন পৰিমাণৰ বয়-বস্তু লগত লৈ আহিছিল। প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বয়-বস্তুৱেই {{convert|19455|cuft|m3}}ৰ ঠাই আগুৰি আছিল। ইয়াৰ উপৰিও আচবাব, খাদ্য-সামগ্ৰী আৰু মটৰ-গাড়ীৰ দৰে সামগ্ৰীও জাহাজখনত কঢ়িওৱা হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=146}} ইয়াত সোণ, হীৰা বা আন কোনোধৰণৰ দামী সামগ্ৰী লগত নিয়া হোৰা নাছিল। বয়-বস্তু উঠা-নমা কৰিবৰ বাবে টাইটানিকত আঠটা ইলেকট্ৰিক ক্ৰেন, চাৰিটা ইলেকট্ৰক winches আৰু তিনিটা steam winches আছিল। অনুমান কৰা হৈছে যে, বয়-বস্তু উঠা-নমা কৰিবলৈ, জাহাজখনত উত্তাপ আৰু বিদ্যুৎ যোগান ধৰিবৰ বাবে প্ৰায় ৪১৫ টন কয়লা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>'The Titanic—The Memorabilia Collection', by Michael Swift, Igloo Publishing 2011, ISBN 978-0-85780-251-4</ref> === লাইফব'ট === [[চিত্ৰ:Titanic lifeboat.jpg|thumb|কেনভাচ(Canvas)ত অংকিত এখন জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট]] টাইটানিকে সৰ্বমুঠ ২০খন লাইফব'ট কঢ়িয়াই নিছিল। * ১৪খন 'হাৰলেণ্ড আৰ ৱ'ল্ফ(Harland and Wolff)': প্ৰতিখনত ৬৫জন যাত্ৰী বহন কিব পৰা ক্ষমতা আছিল। * চাৰিখন 'ইংগ'লহাৰ্ড( Englehard)'ৰ জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট (Aৰপৰা Dলৈ চিহ্নিত): প্ৰতিখনত ৪৭জন যাত্ৰী বহন কৰিব পৰা ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও দুটাকৈ 'জৰুৰীকালীন কাটাৰ(Emergency Cutter)' আছিল। প্ৰতিখনৰে বহন ক্ষমতা আছিল ৪০জন। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=112}} টাইটানিকে ১৯১১-১২ বৰ্ষত লগত কোনো জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট (Aৰপৰা Dলৈ চিহ্নিত) নিয়া নাছিল। এই সকলোবোৰ লাইফব'ট 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'ত নিৰাপদে ঠাঁহ কৰি ৰখা হৈছিল। == নিৰ্মাণ আৰু সজোৱা == === নিৰ্মাণ কাৰ্য্য আৰু ইয়াৰ মুকলি === [[চিত্ৰ:RMS_Titanic_ready_for_launch,_1911.jpg|thumb|মুকলি কৰাৰ পূৰ্বৱতী সময়ত 'টাইটানিক'|alt=Photograph of a huge gantry with the bow of a large ship that has been painted in dark colours.]] টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য '১৯০৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চ' তাৰিখে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=56}} ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সুদীৰ্ঘ ২৬ মাহ সময় লাগিছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ বাকচ পানীত উপঙি থকাকৈ ঘূৰণীয়াকৈ বন্ধা হৈছিল। জাহাজ খনৰ 'নিম্নাংশ(Keel)' ইয়াৰ মেৰুদণ্ড আৰু 'হাল(Hull)'ৰ গাঁথনি সমূহে কামিহাড়(Rib)ৰ নিছিনা কাম কৰিছিল। জাহাজখনৰৰ ভেটিটো ৫ ফুট ৬ ইঞ্চি(১.৬০ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ 'দ্বৈত-গভীৰে' ৩০০টা গাঁথনি ধৰি ৰাখিছিল। প্ৰতিটোৰ মাজত ২৪ ইঞ্চি(৬১ ছেঃমিঃ) আৰু ৩৬ ইঞ্চি(৯১ ছেঃমিঃ) খালী অংশ আছিল আৰু দৈৰ্ঘতা প্ৰায় ৬৬ ফুট(২০মিটাৰ) লৈকে আছিল। এইবিলাক সাঁকো খলপা(Bridge Deck)লৈকে আছিল আৰু 'ষ্টিল প্লেট'ৰ সৈতে আৱৰিত আছিল। এই আৱৰণে জাহাজ খনৰ বাহিৰৰ ছাল(Skin)খন গঠিত কৰিছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=42}} টাইটানিক জাহাজ খনৰ অভ্যন্তৰীণ অংশক মূলতঃ ১৬টা 'কোঠালি(Compartment)'ত ভাগ কৰা হৈছিল। ১১খন পানী প্ৰতিৰোধী দুৱাৰ জৰুৰীকালিন সময়ত উলম্ব দিশত বন্ধ কৰি থ'ব পৰা গৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=44}} জাহাজখনৰ উন্মুক্ত খলপা সমূহ 'পাইন(Pine)' আৰু [[চেগুন]](Teak)ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আছিল। অভ্যন্তৰীণ 'চিলিং(Ceiling)'সমূহ ঘনীভৱন বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ আৱৰিত আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=104}} এই বিশাল জাহাজখন দুটা খলপাৰে গঠিত – 'সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ খলপা(Promenade Deck)' আৰু 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'। দুয়োটা খলপাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫০০ ফুট(১৫০ মিটাৰ) আছিল। ইয়াত 'বিষয়াসকলৰ 'আৱাসগৃহ', [[ব্যায়ামাগাৰ]], 'ৰাজহুৱা কক্ষ', 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠা', 'সাঁকো' আৰু' হুইলহাউচ(Wheelhouse)' আছিল। লাইফ-ব'ট সমূহ 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'ত কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47} খলপা সমূহৰ ওপৰত চাৰিটা 'চিমনি(Funnel)' আছিল। ইয়াৰে তিনিটাহে কাৰ্যক্ষম আছিল আৰু আনটো প্ৰতিমূৰ্তিহে আছিল। এইটো সৌন্দৰ্য্যবোধৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাপিত কৰা হৈছিল। দুটা 'মাস্তুল(Mast)'ৰ উচ্চতা ১৫৫ ফুট (৪৭ মিটাৰ) আছিল। দুয়োটা মাস্তুলে বয়-বস্তু তুলিবলৈ [[কপিকল]](Derrick) সমূহক সহযোগিতা কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=107}} টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য দুঃসাধ্য আৰু বিপজ্জনক আছিল। সেই সময়ত 'হাৰলেণ্ড আৰু ৱ'ল্ফ(Harland and Wolff)'ত কাম কৰা প্ৰায় ১৫,০০০ লোকৰ সুৰক্ষা বাবে সতৰ্কতা তেনেই প্ৰাৰম্ভিক পৰ্য্যায়ৰ আছিল। বহুতো কাম বিপজ্জনক আছিল তাত আৰু কোনো আহিলা সুৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্যত, ২৪৬ জন লোক আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল। ইয়াৰে ২৮ জনৰ আঘাত গুৰুতৰ আছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্য্য চলি থাকোঁতে ৬জন লোক আৰু আন দুজন লোক মৃত্যুমুখত পৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=109}} জাহাজখন মুকলি কৰাৰ আগ মুহূৰ্তত অন্য এজন কৰ্মীৰ ওপৰত এটুকুৰা কাঠ পৰাত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=33}} টাইটানিকক ১৯১১ চনৰ ৩১ মে' তাৰিখে মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল প্ৰায় ১,০০,০০০ লোকৰ প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আগত। ইয়াৰ পিছত পৰৱৰ্তী বৰ্ষত ইয়াৰ ইঞ্জিন, চিমনি আৰু আভ্যন্তৰিণ ভাগটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=15}} === পৰীক্ষণ === [[চিত্ৰ:RMS Titanic 2.jpg|thumb|200px| ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল তাৰিখে 'টাইটানিক'-এ সামুদ্ৰিক পৰীক্ষণৰ বাবে বেলফেষ্ট এৰাৰ মুহূৰ্তত]] টাইটানিকৰ পৰীক্ষণ ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল সোমবাৰে পুৱা ৬ বজাত শুভাৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই পৰীক্ষণ ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য সমাপ্তিৰ দুদিন পাছত আৰু চাউথএম্পটনৰ পৰা প্ৰথম যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ আঠ দিন পূৰ্বে কৰা হৈছিল। {{sfn|Spignesi|1998|p=22}} বেয়া বতৰৰ বাবে ইয়াৰ পৰীক্ষণ এদিন পলমকৈ কৰা হৈছিল। কিন্তু সোমবাৰৰ পুৱাৰ ভাগত বতৰ ফৰকাল আছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=44}} <!-- ==প্ৰথম যাত্ৰা== ===নাবিকৰ দল=== ===যাত্ৰীসকল=== ===প্ৰস্থান আৰু westboundলৈ যাত্ৰা=== ===ডুব যোৱা=== --> ==ডুব যোৱাৰ পৰিণাম== <!-- === নিউয়ৰ্কত Carpathia উপস্থিত=== === দুৰ্ঘটনাটোৰ তদন্ত=== ==== SS Californianৰ role==== --> ===জীৱিত আৰু পীড়িত লোকসকল=== {{main|:en:List of Titanic passengers}} বিভিন্ন কাৰণত এই দুৰ্ঘটনাটোত হতাহত হোৱা লোকৰ সাংখ্যা সঠিককৈ জনা নাযায়। টাইটানিকে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ আগমুহূৰ্তত যিসকল যাত্ৰীয়ে নিজৰ যাত্ৰা বাতিল কৰিছিল, তেওঁলোকৰ নামো যাত্ৰীসকলৰ তালিকাত সন্নিৱিষ্ট হৈ আছিল। আনটো কাৰণ হৈছে কিছু সংখ্যক যাত্ৰীয়ে বিভিন্ন কাৰণত ছদ্মনামত যাত্ৰা কৰিছিল। {{sfn|Butler|1998|p=239}} মৃতকৰ লোকৰ সংখ্যা ১,৪৯০ আৰু ১,৬৩৫&nbsp;ৰ ভিতৰত ধৰা যায়। {{sfn|Lord|1976|p=197}} তলৰ তালিকাখন ব্ৰিটিছ [[:en:Board of Trade|ব'ৰ্ড অফ ট্ৰেড]]-এ দুৰ্ঘটনাৰ তদন্তৰ প্ৰতিবেদন হিচাবে দাখিল কৰিছিল। {{sfn|Mersey|1912|pp=110–111}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin: 1em auto; text-align: right;" |- ! scope="col" | যাত্ৰীৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | যাত্ৰীৰ সংখ্যা ! scope="col" | প্ৰাণৰক্ষা ! scope="col" | হতাহত ! scope="col" | প্ৰাণৰক্ষা (শতাংশ) ! scope="col" | হতাহত (শতাংশ) |- ! scope="row" | শিশু, প্ৰথম শ্ৰেণী | ৬ | ৫ | ১ | ৮৩.৪% | ১৬.৬% |- ! scope="row" | শিশু, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ২৪ | ২৪ | ০ | ১০০% | ০% |- ! scope="row" | শিশু, তৃতীয় শ্ৰেণী | ৭৯ | ২৭ | ৫২ | ৩৪% | ৬৬% |- ! scope="row" | মহিলা, প্ৰথম শ্ৰেণী | ১৪৪ | ১৪০ | ৪ | ৯৭% | ৩% |- ! scope="row" | মহিলা, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ৯৩ | ৮০ | ১৩ | ৮৬% | ১৪% |- ! scope="row" | মহিলা, তৃতীয় শ্ৰেণী | ১৬৫ | ৭৬ | ৮৯ | ৪৬% | ৫৪% |- ! scope="row" | মহিলা, কৰ্মচাৰী | ২৩ | ২০ | ৩ | ৮৭% | ১৩% |- ! scope="row" | পুৰষ, প্ৰথম শ্ৰেণী | ১৭৫ | ৫৭ | ১১৮ | ৩৩% | ৬৭% |- ! scope="row" | পুৰষ, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ১৬৮ | ১৪ | ১৫৪ | ৮% | ৯২% |- ! scope="row" | পুৰষ, তৃতীয় শ্ৰেণী | ৪৬২ | ৭৫ | ৩৮৭ | ১৬% | ৮৪% |- ! scope="row" | পুৰষ, কৰ্মচাৰী | ৮৮৫ | ১৯২ | ৬৯৩ | ২২% | ৭৮% |- শ্ৰেণী="sortbottom" style="font-weight: bold; border-top: medium solid silver;" ! scope="row" | মুঠ | ২২২৪ | ৭১০ | ১৫১৪ | ৩২% | ৬৮% |} <!-- Less than a third of those aboard 'Titanic' survived the disaster. Some survivors died shortly afterwards; injuries and the effects of exposure caused the deaths of several of those brought aboard 'Carpathia'.{{sfn|Eaton|Haas|1994|p=179}} The figures show stark differences in the survival rates of the different classes aboard 'Titanic'. Although only 3&nbsp;percent of first-class women were lost, 54&nbsp;percent of those in third class died. Similarly, five of six first-class and all second-class children survived, but 52 of the 79 in third class perished.{{sfn|Howells|1999|p=94}} The last living survivor, [[Millvina Dean]] from England, who at only nine weeks old was the youngest passenger on board, died aged 97 on 31 May 2009.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jun/01/last-titanic-survivor-dies Last Titanic survivor, a baby put in a lifeboat, dies at 97] 'The Guardian'. Retrieved 31 March 2012</ref> --> <!-- ===Retrieval and burial of the dead=== ==ধ্বংসাৱশেষ== ==Legacy== ===জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি=== ==Legends and myths== ==Memorials and monuments== ===সংগ্ৰাহলয়=== ===শত বাৰ্ষিকী উপলক্ষে স্মৃতি উৎসৱ=== ===প্ৰতিৰূপ=== --> ==গেলেৰী== [[চিত্ৰ:Titanic-sinking-animation.gif|center|thumb|500px|Titanikin batmasının təsviri.]] {{-}} <center> <gallery caption="Titanik" perrow="4" widths="150px" heights="115px"> চিত্ৰ:Titanic launched at Belfast.jpg চিত্ৰ:RMS Titanic unpainted.png চিত্ৰ:RMS Olympic's propellers.jpg চিত্ৰ:Britannic Funnel in transport.jpg চিত্ৰ:Titanics skrov.jpg চিত্ৰ:Titanic under construction.jpg চিত্ৰ:B-58.jpg চিত্ৰ:R&W Room.jpg </gallery> </center> {{-}} == টোকা == {{notes|30em}} == তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist |colwidth = 30em | refs = <ref name="TIPCarlisle"> {{cite web | title = Testimony of Alexander Carlisle | date = 30 July 1912 | work = British Wreck Commissioner's Inquiry | url = http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq20Carlisle01.php | accessdate =8 November 2008 }} </ref> }} == গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin|30em}} * {{cite book | ref = harv | last = Adams | first = Simon | title = Eyewitness, 'Titanic' | publisher = DK Publishing | year = 2009 | origyear = 1999 | location = New York | isbn = 978-0-7566-5036-0 }} * {{cite book | last = Aldridge | first = Rebecca | year = 2008 | title = The Sinking of the 'Titanic' | publisher = Infobase Publishing | location = New York | isbn = 978-0-7910-9643-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Anderson | first = D. Brian | year = 2005 | title = The 'Titanic' in Print and on Screen | publisher = McFarland & Company | location = Jefferson, NC | isbn = 0-7864-1786-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ballard | first = Robert D. | year = 1987 | title = The Discovery of the 'Titanic' | publisher = Warner Books | location = New York | isbn = 978-0-446-51385-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barczewski | first = Stephanie | year = 2006 | title = 'Titanic': A Night Remembered | publisher = Hambledon Continuum | location = London | isbn = 978-1-85285-500-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barczewski | first = Stephanie | year = 2011 | title = 'Titanic': A Night Remembered: Centenary Edition | publisher = Continuum International Publishing Group | location = London | isbn = 978-1-4411-6169-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barratt | first = Nick |authorlink=Nick Barratt | title = Lost Voices From the Titanic: The Definitive Oral History | year = 2009 | publisher = Random House | location = London | isbn = 978-1-84809-151-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Bartlett | first = W. B. | year = 2011 | title = 'Titanic': 9 Hours to Hell, the Survivors' Story | publisher = Amberley Publishing | location = Stroud, Gloucestershire | isbn = 978-1-4456-0482-4 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Beveridge | first1 = Bruce | last2 = Hall | first2 = Steve | year = 2004 | title = 'Olympic' & 'Titanic': The Truth Behind the Conspiracy | publisher = Infinity Publishing | location = Haverford, Pennsylvania | isbn = 978-0-7414-1949-1 | url = http://books.google.com/?id=6r0_PKEE3dwC&printsec=frontcover&dq=Olympic+and+Titanic#v=onepage&q=skid%20lights&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last = Beveridge | first = Bruce | year = 2008 | title = 'Titanic'—The Ship Magnificient Volume One: Design & Construction | publisher = The History Press | location = Stroud | isbn = 978-0-7524-4606-6 | ref= harv }} * {{cite book | last1 = Beveridge | first1 = Bruce | last2 = Hall | first2 = Steve | year = 2011 | chapter = Description of the ship | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Biel | first = Steven | title = Down with the Old Canoe | year = 1996 | publisher = W.W. Norton & Company | location = London | isbn = 0-393-03965-X | ref = harv }} * {{cite book | last = Bottomore | first = Stephen | year = 2000 | title = The 'Titanic' and Silent Cinema | publisher = The Projection Box | location = Hastings, UK | isbn = 978-1-903000-00-7 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Brewster | first1 = Hugh | last2 = Coulter | first2 = Laurie | year = 1998 | title = 882½ Amazing Answers to your Questions about the Titanic | publisher = Madison Press Book | isbn = 978-0-590-18730-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Butler | first = Daniel Allen | year = 1998 | title = Unsinkable: the full story of the RMS Titanic | publisher = Stackpole Books | location = Mechanicsburg, PA | isbn = 978-0-8117-1814-1 | url = http://books.google.com/?id=JIj1Hu4BGLIC&printsec=frontcover&dq=Butler,+Daniel+%281998%29.+Unsinkable:+the+full+story+of+the+RMS+Titanic.#v=onepage&q&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last = Butler | first = Daniel Allen | year = 2002 | origyear=1998 | title = Unsinkable: the full story of the RMS Titanic | publisher = Da Capo Press | location = USA | isbn = 978-0-306-81110-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Campbell | first = Ballard C. | year = 2008 | title = Disaster, Accidents and Crises in American History: A Reference Guide to the Nation's Most Catastrophic Events | publisher = Infobase Publishing | series = Facts on File Library of American History | location = New York | isbn = 978-0-8160-6603-2 | url = http://books.google.com/?id=VitlO1mWxzAC&printsec=frontcover&dq=Disaster,+Accidents+and+Crises+in+American+History:+A+Reference+Guide+to+the+Nation%27s+Most+Catastrophic+Event#v=onepage&q&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Cartwright | first1 = Roger | last2 = Cartwright | first2 = June | year = 2011 | title = 'Titanic': The Myths and Legacy of a Disaster | publisher = The History Press | location = Stroud, Glos. | isbn = 978-0-7524-5176-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Chernow | first = Ron | year = 2010 | title = The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance | publisher = Grove Press | location = New York | isbn = 978-0-8021-4465-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Chirnside | first = Mark | year = 2004 | title = The Olympic-Class Ships | publisher = [[Tempus Publishing|Tempus]] | location = Stroud, England | isbn = 978-0-7524-2868-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Cooper | first = Gary | year = 1992 | title = The Man Who Sank The Titanic?: The Life And Times Of Captain Edward J. Smith | publisher = Witan Books | location = Cotes Heath, Staffordshire, England | isbn = 0-9508981-7-1 | edition = first | ref = harv }} * {{cite book | last = Cooper | first = Gary | year = 1998 | title = The Man Who Sank The Titanic?: The Life And Times Of Captain Edward J. Smith | publisher = Witan Books | location = Cotes Heath, Staffordshire, England | isbn = 0-9529152-2-7 | edition = second | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Crosbie | first1 = Duncan | last2 = Mortimer | first2 = Sheila | year = 2006 | title = Titanic: The Ship of Dreams | publisher = Orchard Books | location = New York, NY | isbn = 978-0-439-89995-6 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Davenport-Hines | first1 = Richard | year = 2012 | title = Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew | publisher = HarperCollins | location = New York, NY | isbn = 978-0-00-732164-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1987 | title = 'Titanic': Destination Disaster: The Legends and the Reality | publisher = Patrick Stephens | location = Wellingborough, UK | isbn = 978-0-00-732164-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1994 | title = 'Titanic': Triumph and Tragedy | publisher = Patrick Stephens | location = Wellingborough, UK | isbn = 978-1-85260-493-6 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1995 | title = 'Titanic': Triumph and Tragedy | publisher = W.W. Norton & Company | location = New York | isbn = 978-0-393-03697-8 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1999 | title = 'Titanic': A Journey Through Time | publisher = Patrick Stephens | location = Sparkford, Somerset | isbn = 978-1-85260-575-9 | ref = harv }} * {{cite book | title = The 'Titanic' Complex | last = Foster | first = John Wilson | publisher = Belcouver Press | location = Vancouver | year = 1997 | isbn = 0-9699464-1-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Gill | first = Anton | year = 2010 | title = Titanic : the real story of the construction of the world's most famous ship | publisher = Channel 4 Books | isbn = 978-1-905026-71-5 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Halpern | first1 = Samuel | year = 2011 | chapter = Account of the Ship's Journey Across the Atlantic | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Halpern | first1 = Samuel | last2 = Weeks | first2 = Charles | year = 2011 | chapter = Description of the Damage to the Ship | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Heyer | first = Paul | title = 'Titanic' Century: Media, Myth, and the Making of a Cultural Icon | year = 2012 | publisher = ABC-CLIO | location = Santa Barbara, CA | isbn = 978-0-313-39815-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Howells | first = Richard | year = 1999 | title = The Myth of the Titanic | publisher = MacMillan Press | location = United Kingdom | isbn = 978-0-333-72597-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Hutchings | first = David F. | last2 = de Kerbrech | first2 = Richard P. | year = 2011 | title = RMS Titanic 1909–12 (Olympic Class): Owners' Workshop Manual | publisher = Haynes | location = Sparkford, Yeovil | isbn = 978-1-84425-662-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Landau | first = Elaine | year = 2001 | title = Heroine of the Titanic: The Real Unsinkable Molly Brown | location = New York | pages = 22–23 | url = http://books.google.com/?id=mbCF5L1sm94C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | isbn = 978-0-395-93912-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | title = A Night to Remember | year = 1976 | publisher = Penguin Books | location = London | isbn = 978-0-14-004757-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | year = 1997 | origyear = 1955 | title = A Night to Remember | publisher = Henry Holt and Company | location = New York | edition = 3rd | isbn = 978-0-553-27827-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | year = 2005 | origyear = 1955 | title = A Night to Remember | publisher = St. Martin's Griffin | location = New York | isbn = 978-0-8050-7764-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lynch | first = Don | year = 1992 | title = 'Titanic': An Illustrated History | publisher = Hyperion | location = New York | isbn = 978-1-56282-918-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Maniera | first = Leyla | title = Christie's Century of Teddy Bears | year = 2003 | publisher = Pavilion | location = London | isbn = 978-1-86205-595-7 | ref = harv }} * {{cite book | title = Titanic Tragedy: A New Look at the Lost Liner | last = Maxtone-Graham | first = John | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2012 | isbn = 978-0-393-08339-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = McCluskie | first = Tom | year = 1998 | title = Anatomy of the 'Titanic' | publisher = PRC Publishing | location = London | isbn = 978-1-85648-482-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Merideth | first = Lee W. | year = 2003 | title = 1912 Facts About 'Titanic' | publisher = Rocklin Press | location = Sunnyvale, CA | isbn = 978-0-9626237-9-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Mowbray | first = Jay Henry | year = 1912 | title = Sinking of the 'Titanic' | publisher = The Minter Company | location = Harrisburg, PA | oclc = 9176732 | ref = harv }} * {{cite book | last = Parisi | first = Paula | year = 1998 | title = 'Titanic' and the Making of James Cameron | publisher = Newmarket Press | location = New York | isbn = 978-1-55704-364-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Rasor | first = Eugene L. | title = The 'Titanic': historiography and annotated bibliography | year= 2001 | publisher = Greenwood Publishing Group | location = Westport, CT | isbn = 978-0-313-31215-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Spignesi | first = Stephen J. | year = 1998 | title = The Complete 'Titanic': From the Ship's Earliest Blueprints to the Epic Film | publisher = Birch Lane Press | location = Secaucus, New Jersey | isbn = 978-1-55972-483-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Spignesi | first = Stephen J. | title = The 'Titanic' For Dummies | year = 2012 | publisher = John Wiley & Sons | location = Hoboken, NJ | isbn = 978-1-118-20651-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ward | first = Greg | title = The Rough Guide to the 'Titanic' | year = 2012 | publisher = Rough Guides Ltd | location = London | isbn = 978-1-4053-8699-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Wels | first = Susan | year = 1997 | title = 'Titanic': Legacy of the World's Greatest Ocean Liner | publisher = Tehabi Books | location = Del Mar, California | isbn = 978-0-7835-5261-3 | ref = harv }} ''Journals and news articles:'' * {{cite news | last = Canfield | first = Clarke | title = Full Titanic site mapped for 1st time | url = http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372 | agency = The Associated Press | date = 8 March 2012 | accessdate = 9 March 2012 | ref = {{sfnRef|Canfield|8 March 2012}} | archivedate = 2 January 2013 | archiveurl = https://archive.is/20130102151112/http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372 | deadurl = yes }} * {{cite journal | last = Ryan | first = Paul R. | year = Winter 1985/86 | title = The 'Titanic' Tale | journal = Oceanus | volume = 4 | issue = 28 | publisher = Woods Hole Oceanographic Institution | location = Woods Hole, MA | url = http://www.archive.org/stream/oceanusv2804wood#page/n3/mode/2up | ref = {{sfnRef|Ryan|1985}} }} *{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-17571457 | title = New Titanic Belfast complex opens | newspaper = BBC News | date = 31 March 2012 | accessdate = 9 April 2012 | ref = {{sfnRef|BBC News|31 March 2012}} }} ''Web sites:'' * {{cite web | title = National Maritime Museum receives historic Titanic archive: the Lord-Macquitty Collection | url = http://www.rmg.co.uk/user-type/press-and-media/national-maritime-museum-receives-historic-titanic-archive-the-lord-macquitty-collection | date = 7 April 2003 | accessdate = 6 April 2012 | publisher = National Maritime Museum | ref = {{sfnRef|National Maritime Museum|7 April 2003}} | archivedate = 14 April 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120414181901/http://www.rmg.co.uk/user-type/press-and-media/national-maritime-museum-receives-historic-titanic-archive-the-lord-macquitty-collection | deadurl = yes }} ''Investigations:'' * {{cite book | last = Mersey | first = Lord | authorlink = John Bigham, 1st Viscount Mersey | year = 1999 | origyear = 1912 | title = The Loss of the Titanic, 1912 | publisher = The Stationary Office | isbn = 978-0-11-702403-8 | ref = {{sfnRef|Mersey|1912}} }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== <!-- ======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | === {{No more links}} ========= --> {{Commons category|Titanic (ship, 1912)|আৰ. এম. এছ. টাইটানিক}} * [http://www.pbs.org/lostliners/titanic.html Ballard, Robert B. 'Lost Liners'] * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml BBC Archive: Titanic] * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74776 Footage of RMS Titanic leaving Belfast for Southampton, 1912] * [http://www.uscg.mil/history/articles/IIP_History.asp International Ice Patrol History] Historian's Office, US Coast Guard 24 May 2011 * {{dmoz|Society/History/By_Topic/Maritime/Ships/Ocean_Liners/Titanic/|RMS Titanic}} * [http://www.titanic-online.com/ RMS Titanic, Inc] Corporate information and the official 'Titanic' archive * [http://obrienmedia.com/2009/04/last-living-survivor-of-titanic/ Radio Interview with last living survivor, Millvina Dean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202083358/http://obrienmedia.com/2009/04/last-living-survivor-of-titanic/ |date=2011-02-02 }} 'Courtesy of KYKY-FM, St. Louis, Missouri, 1997. * {{Facebook User|id=rmstitanic/19513402036|name=RMS Titanic official page}} * [http://gaslight.mtroyal.ca/contit01.htm Some Reflections on the Loss of the Titanic by Joseph Conrad, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501061635/http://gaslight.mtroyal.ca/contit01.htm |date=2011-05-01 }} * [http://fortnightlyreview.co.uk/2012/04/thomas-hardy-convergence-twain/ Lines on the loss of the Titanic by Thomas Hardy, 1912] * [http://life.time.com/history/titanic-one-hundred-years-later Titanic: One Hundred Years Later] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111132153/http://life.time.com/history/titanic-one-hundred-years-later/ |date=2012-11-11 }}—slideshow by '[[Life (magazine)|Life]]' * [http://www.titanichistoricalsociety.org/ Titanic Historical Society] * [http://www.chriscunard.com/titanic.php Titanic & Carpathia Listing on Chris' Cunard Page—Featuring Carpathia Rescue Details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415195436/http://www.chriscunard.com/titanic.php |date=2012-04-15 }} * [http://www.MarconiCalling.com/ MarconiCalling—extensive archive material relating to Titanic] * [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-13593391 Titanic: How can a disastrous ship be celebrated?] BBC News Magazine * [http://www.history.navy.mil/faqs/faq94-1.htm The Titanic Disaster, Steamship Lanes, and the Establishment of the Ice Patrol: The 1912 Report of the Hydrographer, U.S. Navy] * [http://www.titanic1.org/museum/ Titanic Historical Society, Indian Orchard, MA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402131554/http://www.titanic1.org/museum/ |date=2012-04-02 }} *[http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ RMS Titanic: 100 Years Later—An Online Newspaper Exhibition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912145844/http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ |date=2018-09-12 }} at [[The Library of Virginia]] * {{Guardian topic|/uk/the-titanic|Titanic}} * {{NYTtopic|subjects/t/titanic/|Titanic}} * {{WSJtopic|subject/T/Titanic/4096|Titanic}} * [http://www.boston.com/bigpicture/2012/04/the_titanic_at_100_years.html "Titanic at 100 years"]. The Big Picture. '[[The Boston Globe]]' {{coord|41|43|57|N|49|56|49|W|display=title}} {{DEFAULTSORT:Titanic}} {{আৰ. এম. এছ. টাইটানিক/ইংৰাজী শব্দ}} [[শ্ৰেণী:নৌযান]] 86p2qf0uw6rh6uda3xst3ozlgng4uwp 0 26832 615714 615066 2026-07-04T13:25:51Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615714 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এখন মধ্যযুগৰ ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet.}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>{{cite journal |last=Neog|first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.” }}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=“Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra."}}</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587, "এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"</ref> যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji", p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্রস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 1t8nfq3g15oy8t46n29bd9rt9oa7mmh 615715 615714 2026-07-04T13:26:51Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615715 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet.}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>{{cite journal |last=Neog|first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.” }}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=“Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra."}}</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587, "এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"</ref> যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji", p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্রস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 09trlxoko544l8n8f2857a6dpf080l8 615716 615715 2026-07-04T13:28:53Z KhiLanTzi 23530 615716 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=https://books.google.co.in/books?id=MdjO3XVk0MAC&pg=PA84&dq=chutia+kingdom+disang&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKlpXszLqUAxWgUGwGHemuBhUQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=chutia%20kingdom%20disang&f=false Pathak, Guptajit, Assam's History and it's Graphics, p.84}}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet.}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল। <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৭-২৯ চনত হোৱা বাৰ-ভুঞা অভিজানৰ আগতে এই অঞ্চলত শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে (১৫২৬ চনত) আৰু পাছলৈ‌ পুৰ্বৰ চুতীয়া বৰপাত্ৰ পদবীৰ অনুকৰণ কৰি বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়ে (১৫২৭ চনত)। ১৫২৭ চনৰ আগ ভাগত বৰপাত্ৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>{{cite journal |last=Neog|first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.” }}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=“Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra."}}</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.220</ref><ref>Barbarua, Hiteswar, "Ahomar Din", p.190</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত, ইটা দুৰ্গ আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ), হাবুং(লখিমপুৰ) আৰু বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় হে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকলক‌ চুকাফাই‌ ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক। আহোম ৰজা চুতুফাকো চাফ্ৰাই নৈৰ ওচৰত চুতীয়া লোক এইখিনিয়ে বধ কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>Saikia, R.R,"Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History", p.17</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(''Lake of no return'') অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ সীমাৰ লৈকে বিয়পি আছিল। ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164, "পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আইৰিচ প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, p.164</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, pp.170-171</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.164-167</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji: 4th edition, pp.165</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্লবনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587, "এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"</ref> যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। একেখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পুৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচয়ৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল। <ref>Bhuyan, SK, "Satsari Assam Buranji, pp.3-4, "বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji", p.594.</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্রস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>Satsari Buranji, p.68</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.61</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>Bhuyan, S.K,"Deodhai Assam Buranji", p. 126</ref><ref>Bhuyan, S.K,"Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.49</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli, "Assam Buranji",p.17-18</ref><ref>Bhuyan,S.K,"Satsari Buranji,p.135</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱা, আহোমৰ দিন, p.451</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 61-68</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji", p. 75</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> * ১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। * ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। * ১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। * ১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। * ১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। * ১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। * ১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। * ১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। * ১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। * ১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] jd1jzb7ymtb02vk4r8wk438dyxqz38l 0 32643 615884 615014 2026-07-05T07:29:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615884 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |birth_name=আলফ্ৰেড বাৰ্ণাড ন'বেল | name = আলফ্ৰেড ন'বেল | image = AlfredNobel2.jpg | birth_date = {{birth date|df=yes|1833|10|21}} | birth_place = [[ষ্ট'কহ'ম]], [[চুইডেন]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1896|12|10|1833|10|21}} | death_place = ছেনাৰিম', [[ইটালী]] | resting_place = Norra begravningsplatsen, ষ্ট'কহ'ম | resting_place_coordinates = {{Coord|59|21|24.52|N|18|1|9.43|E|region:SE_type:landmark}} | occupation = ৰসায়ানবিদ, অভিযন্তা, উদ্ভাৱক | known_for = [[ডাইনামাইট]]ৰ উদ্ভাৱন, [[ন'বেল বঁটা]] | signature = Alfred Nobel Signature.svg }} '''আলফ্ৰেড বাৰ্ণাড ন'বেল''' ({{Lang-en|Alfred Bernhard Nobel}}; ২১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ – ১০ ডিচেম্বৰ ১৮৯৬) এজন [[চুইডেন|চুইডিছ]] ৰসায়নবিদ, অভিযন্তা, উদ্ভাৱক আৰু অস্ত্ৰ উৎপাদনকাৰী আছিল। তেখেতে [[ডিনামাইট]]ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল। ন'বেলে [[ব'ফ'ৰ্ছ]] নামৰ লো আৰু তীখা কাৰখানটো কিনি লৈ তাক টোপ আৰু আন অস্ত্ৰ নিৰ্মাণকাৰী প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। ন'বেলে প্ৰায় ৩৫৫ বিধ সামগ্ৰীৰ পেটেণ্ট লাভ কৰিছিল, সেইবোৰৰ ভিতৰত ডিনামাইট আছিল সকলোতকৈ বিখ্যাত। তেখেতে নিজৰ সম্পত্তিখিনি [[ন'বেল বঁটা]] প্ৰতিষ্ঠাৰ হকে দান কৰি যায়।<ref>{{cite magazine | url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,998209,00.html | title=The Worst and the Brightest | first=Frederic | last=Golden | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=16 October 2000 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071103153942/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998209,00.html |archive-date=3 November 2007 |url-status=live}}</ref> সাংশ্লেষিক মৌল [[ন'বেলিয়াম]]ক তেখেতৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। তেখেতৰ নাম আধুনিক কোম্পানী 'ডাইনামাইট ন'বেল' আৰু 'এজ্‌ক' ন'বেল' আদিত ব্যৱহৃত হয়। সেইকেইটা কোম্পানী ন'বেলে নিজেই প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোম্পানীৰেই অন্য ৰূপ। ==জন্ম== আলফ্ৰেড বাৰ্ণাড ন'বেলৰ জন্ম হৈছিল ১৮৩৩ চনৰ ২১ অক্টোবৰত ষ্টকহমত।<ref name=life>{{Cite web | url=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-life-and-work/ |title=Alfred Nobel's life and work |date=13 March 2015 | publisher=[[Nobel Prize]] |archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008180102/https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-life-and-work/|url-status=live}}</ref> পিতৃৰ নাম আছিল ইমানুৱেল ন'বেল আৰু মাতৃৰ নাম আছিল কেৰ'লিনা এণ্ড্ৰিয়েটা আলছেল। ইমানুৱেল ন'বেল ষ্টকহমৰ ৰয়েল ইনষ্টিটিউট অব্ টেকন'লজিৰ ছাত্ৰ আৰু পিছত এগৰাকী ইঞ্জিনীয়াৰ হৈছিল। ==শিক্ষা== ন'বেলৰ পিতৃ ইমানুৱেল ন'বেলে জীৱিকাৰ আশাত [[ষ্টকহম]] এৰি [[ৰাছিয়া]]লৈ আহে আৰু যুদ্ধৰ সা-সঁজুলি আৰু [[ছাবমেৰিণ]]ৰ কাৰখানা স্থাপন কৰে। কিন্তু ব্যৱসায় লাভজনক নোহোৱাত দ্বিতীয় পুত্ৰ লুইগৰ হাতত ব্যৱসায় গতাই দি ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাগলৈ আহে। ইয়াত তেওঁৰ ব্যৱসায়ৰ উন্নতি হয় আৰু যুদ্ধৰ সা-সঁজুলি আৰু বিস্ফোৰক পদাৰ্থৰ নিৰ্মাণকাৰী হিচাপে পৰিচয় লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত আলফ্ৰেড ন'বেলক ব্যক্তিগত শিক্ষকৰ ওচৰত ৰসায়ন বিজ্ঞান আৰু ভাষাজ্ঞান শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়া হয়। তেওঁ কম দিনৰ ভিতৰতে ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ বহু কথা শিকিছিল লগতে [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[ফৰাচী ভাষা|ফৰাচী]], [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]] আৰু [[ৰুছ ভাষা|ৰুছ]] ভাষা সুন্দৰকৈ কব পৰা হৈছিল। ==কৰ্মজীৱন== তেওঁ [[পেৰিছ]]ৰ বিখ্যাত ৰসায়নবিদ অধ্যাপক টি জে পেল'জৰ ব্যক্তিগত পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰিবলৈ লয়। তাতেই তেওঁ [[ইটালী]]ৰ ৰসায়নবিদ [[আছানিঅ' ছ'ব্ৰেৰ']]ক লগ পায় যিয়ে বিস্ফোৰক পদাৰ্থ [[নাইট্ৰ'গ্লিচাৰিণ]] আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই পৰীক্ষাগাৰত বিভিন্ন কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়া শিকি আলফ্ৰেড আমেৰিকালৈ যায়। আৰু তাতেজন এৰিকছন নামৰ এজন বিজ্ঞানীৰ লগত কাম কৰিবলৈ লয়। এইদৰে বিভিন্ন অভিজ্ঞতা লৈ আলফ্ৰেড দেউতাকৰ ওচৰলৈ ঘূৰি আহে। কিন্তু ব্যৱসায়ত লোকচানৰ সন্মুখীন হোৱাত তেওঁ দেউতাকে পুত্ৰ আলফ্ৰেড আৰু এমিলক লৈ আকৌ ষ্টকহমলৈ গুচি আহে। ষ্টকহমৰ ওচৰতে থকা হলেনবাৰ্গত দেউতাকৰ সহায়ত বিজ্ঞানাগাৰ সাজি ভায়েক এমিলৰ লগত বিস্ফোৰক তৰল পদাৰ্থ নাইট্ৰ'গ্লিচাৰিণৰ বিষয়ে পৰীক্ষা নিৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে। তেওঁ লক্ষ্য কৰে যে আৰু ছিলিকাৰ মিশ্ৰণে এটা আঠাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু পিছত এই আঠাই লোৰ আকাৰ লয়, যিটোৰে মাটিত গাঁত কৰিবলৈ সহজ হয়। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে কামত আগ বঢ়াৰ এবছৰ পাছতেই নাইট্ৰ'গ্লিচাৰিণৰ বিস্ফোৰণ ঘটি ভায়েক এমিলৰ সৈতে চাৰিজন শ্ৰমিকৰ মৃত্যু হয়, লগতে গোটেই কাৰখানাটো বিধ্বস্ত হৈ যায়। [[ছুইডেন]]ৰ চৰকাৰে কাৰখানাটো বন্ধ কৰি দিয়াৰ উপৰিও ওচৰে পাজৰে তেনেধৰণৰ আন কাৰখানা নিৰ্মাণত নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰে। আলফ্ৰেড হতাশ হ’ল যদিও কম দিনৰ ভিতৰতে মালাৰেন হ্ৰদৰ দাঁতিত পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰিলে। ১৮৭২ চনত তেখেতৰ পিতৃ ষ্ট্ৰকত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয়। ইমান দুখৰ মাজতো ভাগি নপৰি তেওঁ বিপদমুক্ত বিস্ফোৰক নিৰ্মাণত মনোনিৱেশ কৰে। আৰু অক্লান্ত পৰিশ্ৰমৰ অন্তত ডিনামাইট আৰু ডিটনেটৰ আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। যাৰ বাবে তেওঁ জাৰ্মান চৰকাৰৰ পৰা অনুজ্ঞাপত্ৰও লাভ কৰিলে। এই আৱিষ্কাৰে শিল ভাঙিবলৈ,সুৰংগৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ সহজ কৰি দিলে। আলফ্ৰেড ন'বেলে বিশ্বৰ কুৰিখন দেশৰ প্ৰায় নব্বৈটা অঞ্চলত কাৰখানা আৰু বিজ্ঞানাগাৰ স্থাপন কৰে। তেওঁ হৈ পৰিল এজন সফল আৱিষ্কাৰক আৰু ব্যৱসায়ী। বিস্ফোৰকৰ বাহিৰেও ন'বেলৰ আন আৱিষ্কাৰসমূহ আছিল ছিন্থেটিক ৰবৰ আৰু চামৰা,কৃত্ৰিম ছিল্ক,কৃত্ৰিম গাট্টা,পাৰ্চা,কোমল তীখাৰ পৰা নিৰ্মিত আত্মৰক্ষা ঢাল ইত্যাদি। মৃত্যুৰ আগমুহূৰ্তলৈকে তেওঁৰ ৩৫৫টা পেটেণ্ট আছিল।<ref>সম্ভাৰ, [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], ২৩ আগষ্ট ২০১৫, ড॰ পবিত্ৰ কুমাৰ পাটোৱাৰী</ref> ==ন'বেল বঁটা== {{main|ন'বেল বঁটা}} ১৮৯৫ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰ তাৰিখে আলফ্ৰেড ন'বেলে পেৰিছৰ ছুইডিছ-নৰৱেন ক্লাৱত তেওঁৰ ইচ্ছাপত্ৰ লিখি চহী কৰে। তাত কোৱা হৈছিল যে তেওঁৰ জমা ধনৰাশিৰে এটা ফাণ্ড খুলিব লাগিব। আৰু তাৰ পৰা আহৰণ কৰা সুদৰ ধনেৰে পূৰ্বৰ বৰ্ষত মানৱ জাতিৰ কল্যাণৰ বাবে কৰা কৰ্মৰ বাবে বঁটা ঘোষণা কৰা হ’ব। এই ধন পাঁচটা সমান অংশত ভাগ হ’ব। এই অংশকেইটা [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]], [[ৰসায়ন বিজ্ঞান]], [[চিকিৎসা বিজ্ঞান]], সাহিত্য আৰু বিশ্বশান্তিৰ ক্ষেত্ৰত সফল অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিক প্ৰদান কৰা হ’ব। পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ বঁটাসমূহ প্ৰদান কৰিব ষ্টকহমত থকা ছুইডিছ একাডেমী অব্ ছায়েন্স, চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বঁটাসমূহ প্ৰদান কৰিব ষ্টকহমত থকা কেৰ’লিনস্কা ইনষ্টিটিউটে, সাহিত্যৰ বঁটাসমূহ প্ৰদান কৰিব ষ্টকহমত থকা একাডেমীয়ে আৰু বিশ্বশান্তিৰ বঁটাসমূহ প্ৰদান কৰিব নৰৱেন ষ্টাৰটিঙে গঠন কৰা পাঁচজনীয়া কমিটিয়ে। বঁটাপ্ৰাপ্ত গৰাকী বিশ্বৰ যিকোনো ৰাষ্ট্ৰৰ হ’ব পাৰে। আলফ্ৰেড ন'বেলে বঁটা বাছনি কমিটিও গঠন কৰি দিছিল। এই কমিটিত তেওঁ বন্ধু ৰাগনৰ ছলমানক এক্সিকিউটৰ আৰু ট্ৰাষ্টি হিচাপে আৰু ভতিজাক ইমানুল ন'বেলক সহায়কাৰী হিচাপে মনোনীত কৰিছিল। ন'বেলৰ মৃত্যুৰ পাছত বাছনি কমিটিয়ে বঁটাৰ নাম ন'বেল বঁটা বুলি ঘোষণা কৰে। ১৯০১ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত ন'বেলৰ পঞ্চম মৃত্যুবাৰ্ষিকী তিথিত প্ৰথম ন'বেল বটা ঘোষণা কৰা হয়। আৰু তেতিয়াৰ পৰা এই বঁটা দি অহা হৈছে। ==সাংসাৰিক জীৱন== আলফ্ৰেড ন'বেলে অকলশৰীয়া জীৱন যাপন কৰিছিল অৰ্থাৎ তেওঁ আছিল অবিবাহিত। ১৮৭৬ চনত ভিয়েনাৰ এখন বাতৰি কাকতত ন'বেলে এটা বিজ্ঞাপন প্ৰকাশ কৰিলে যে তেওঁক এগৰাকী মহিলা সংগী লাগে। ইয়াৰ কিছুদিন পিছত বাৰ্থা কিনস্কাই নামৰ যুৱতী এগৰাকী ন'বেলৰ ওচৰলৈ আহিল। তেওঁ নিজৰ আগৰ নাম সলাই বাৰ্থা ভন ছাটনাৰ ৰাখিলে। তেওঁ ন'বেলৰ সান্নিধ্যলৈ আহিল যদিও দুয়োৰে মাজত বন্ধুত্বহে হ’ল। মৃত্যুপৰ্যন্ত বাৰ্থা ন'বেলৰ বিশ্বস্ত বন্ধু হৈ থাকিল। === ধৰ্ম === নোবেল আছিল লুথাৰিয়ান আৰু পেৰিছত বাস কৰা বছৰবোৰত তেওঁ নিয়মিতভাৱে পাষ্টৰ নাথান ছ'ডাৰব্লমৰ নেতৃত্বত চাৰ্চ অৱ ছুইডেন এব্ৰ'ডত যোগদান কৰিছিল আৰু ১৯৩০ চনত শান্তিৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite web | url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1930/soderblom/biographical/ | date=March 2013 | title=Nobel of Peace Laureates | archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212061142/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/soderblom-bio.html |url-status=live}}</ref> যৌৱনত তেওঁ অজ্ঞানী আছিল আৰু পিছলৈ নাস্তিক হৈ পৰিছিল যদিও তথাপিও তেওঁ গীৰ্জালৈ উদাৰতাৰে দান দিছিল।<ref name=stp>{{cite web | url=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobel-st-petersburg-1842-1863/ | title=Alfred Nobel – St. Petersburg, 1842–1863 | date=5 December 2014 | publisher=[[Nobel Prize]] | archive-date=9 January 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190109205414/https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobel-st-petersburg-1842-1863/ | url-status=live}}</ref><ref name=side>{{Cite news | url=https://thejewishindependent.com.au/anti-semitic-chauvinistic-side-alfred-nobel | title=The anti-Semitic, chauvinistic side of Alfred Nobel | work=The Jewish Independent | date=16 July 2018 | access-date=12 June 2024 | archive-date=12 June 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240612151228/https://thejewishindependent.com.au/anti-semitic-chauvinistic-side-alfred-nobel | url-status=live }}</ref><ref name=thoughtco>{{Cite web | url=https://www.thoughtco.com/alfred-nobel-biography-4176433 | title=Biography of Alfred Nobel, Inventor of Dynamite | first=Alane | last=Lim | publisher=[[Dotdash Meredith]] | date=27 April 2020 | access-date=12 June 2024 | archive-date=26 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231026104820/https://www.thoughtco.com/alfred-nobel-biography-4176433 | url-status=live }}</ref><ref name=remembering>{{Cite news | url=https://www.newindianexpress.com/galleries/world/2017/Oct/21/the-man-behind-the-nobel-prize-remembering-alfred-nobel-on-his-184th-birth-anniversary-100926.html | title=The man behind the Nobel Prize: Remembering Alfred Nobel on his 184th birth anniversary | work=[[The New Indian Express]] | date=21 October 2017 | access-date=12 June 2024 | archive-date=24 June 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240624044150/https://www.newindianexpress.com/galleries/world/2017/oct/21/the-man-behind-the-nobel-prize-remembering-alfred-nobel-on-his-184th-birth-anniversary-100926.html | url-status=live }}</ref> ==মৃত্যু== ১৮৯৬ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত ইটালীৰ ছানৰেম’স্থিত নিজা বাসগৃহত আলফ্ৰেড ন'বেলৰ ৬২ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite web | title=Alfred Nobel's final years in Sanremo | url=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ | first=Lorenette | last=Gozzo | date=23 June 2016 | publisher=[[Nobel Prize]] | archive-date=8 December 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231208160223/https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-final-years-in-sanremo/ | url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | title=Alfred Nobel – en mångsidig man | trans-title=Alfred Nobel – a versatile man | url=https://nobelprizemuseum.se/wp-content/uploads/2019/12/Alfred-Nobel-faktatext.pdf | website=[[The Nobel Prize]] | date=December 2019 | language=sv | archive-url=https://web.archive.org/web/20211021140326/https://nobelprizemuseum.se/wp-content/uploads/2019/12/Alfred-Nobel-faktatext.pdf | archive-date=21 October 2021 | url-status=live | access-date=29 June 2026 | archivedate=21 October 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021140326/https://nobelprizemuseum.se/wp-content/uploads/2019/12/Alfred-Nobel-faktatext.pdf | deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==অতিৰিক্ত পঠন== * [[s:1911 Encyclopædia Britannica/Nobel, Alfred Bernhard|Nobel, Alfred Bernhard]] in [[1911 Encyclopædia Britannica|the 1911 ''Encyclopædia Britannica'']] * Schück, H, and Sohlman, R., (1929). ''The Life of Alfred Nobel''. London: William Heineman Ltd. * [[s:U.S. Patent 78317|Alfred Nobel US Patent No 78,317]], dated 26 May 1868 * Evlanoff, M. and Fluor, M. ''Alfred Nobel – The Loneliest Millionaire''. Los Angeles, Ward Ritchie Press, 1969. * Sohlman, R. ''The Legacy of Alfred Nobel'', transl. Schubert E. London: The Bodley Head, 1983 (Swedish original, ''Ett Testamente'', published in 1950). * Jorpes, J.E. Alfred Nobel. ''British Medical Journal'', Jan.3, 1959, 1(5113): 1–6. * Sri Kantha, S. Alfred Nobel's unusual creativity; an analysis. ''Medical Hypotheses'', April 1999; 53(4): 338–344. * Sri Kantha, S. Could nitroglycerine poisoning be the cause of Alfred Nobel's anginal pains and premature death? ''Medical Hypotheses'', 1997; 49: 303–306. ==বহিঃ সংযোগ== {{Commons category|Alfred Nobel|আলফ্ৰেড ন'বেল}} * [http://www.nobel.se/nobel/alfred-nobel/index.html Alfred Nobel – Man behind the Prizes] * [http://www.nobel.no/eng_com_will1.html Biography at the Norwegian Nobel Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021009142637/http://www.nobel.no/eng_com_will1.html |date=2002-10-09 }} * [http://nobelprize.org/ Nobelprize.org] * [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/ai102_folder/102_articles/102_nobels_asbrink.html "The Nobels in Baku" in Azerbaijan International, Vol 10.2 (Summer 2002), 56–59.] * [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/43_folder/43_articles/43_nobel.html The Nobel Prize in Postage Stamps] * [[:de:Dynamit Nobel AG|A German branch or followup]] ''(German)'' {{ন'বেল বঁটা}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ছুইডেনৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰসায়নবিদ]] [[শ্ৰেণী:ন'বেল বঁটা]] 5zekfog5415ykqb5c8k667a646skzav 0 33718 615872 562929 2026-07-05T04:59:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615872 wikitext text/x-wiki {{India stub}} {{Infobox World Heritage Site |WHS = আগ্ৰা ফ’ৰ্ট |Image = [[File:Agra-Fort-26-Moti Masjid-2018-gje.jpg|250px]] |imagecaption = আগ্ৰা ফ’ৰ্টৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |State Party = [[ভাৰত]] |Type = সাংস্কৃতিক |Criteria = iii |ID = ২৫১ |Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|দক্ষিণ এছিয়া]] |Year = [[List of World Heritage Sites by year of inscription#1983 (7th session)|১৯৮৩]] |Session = ৭তম |Link = http://whc.unesco.org/en/list/251 }} '''আগ্ৰা ফ'ৰ্ট''' ({{lang-hi|आगरा का किला}}, {{lang-en|Agra Fort}}) বা '''আগ্ৰাৰ লালকিল্লা''' মোগল স্থাপত্যৰ এক অনবদ্য নিদৰ্শন। এই কিল্লা ১৯৮৩ চনত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যবাহী স্থান হিচাবে (iii) নং বিভাগত [[ইউনেস্কো]] [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite web|title= Agra Fort - World HeritageCentre|url= https://whc.unesco.org/en/list/251|website= UNESCO.ORG|access-date= 26 December 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20100717221242/https://whc.unesco.org/en/list/251/|archive-date= 17 July 2010|url-status= live}}</ref> দুৰ্গটো [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ [[আগ্ৰা]]ৰ [[যমুনা নদী]]ৰ তীৰত অৱস্থিত। মোগল স্থাপত্যৰ অন্যতম নিদৰ্শন [[তাজমহল]] আগ্ৰা কিল্লাৰ পৰা মাত্ৰ ২.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত। আগ্ৰা ফ'ৰ্ট ৰঙা বেলেপাথৰেৰ তৈয়াৰী। দুৰ্গ প্ৰাংগনৰ আয়তন ২.৫ কি.মি.। দুৰ্গটিৰ অভ্যন্তৰত অনেক প্ৰাসাদ, মিনাৰ আৰু মছজিদ আছে। এইসমূহ ষোড়শ শতাব্দীৰ পৰা অষ্টাদশ শতাব্দীৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মধ্যৱৰ্তী সময়ত নিৰ্মিত হয়। নিৰ্মাণকাৰ্য ষোড়শ শতাব্দীত [[আকবৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত আৰম্ভ হয় আৰু অষ্টাদশ শতাব্দীত [[ঔৰঙ্গজেৱ]]ৰ ৰাজত্বকালত শেষ হয়। [[জাহাঙ্গীৰ]]ৰ আৰু [[শাহজাহান]]ৰ ৰাজত্বকালত দুৰ্গৰ বহু কেইটা স্মাৰক নিৰ্মিত হৈছিল। দুৰ্গ-অভ্যন্তৰৰ উল্লেখযোগ্য দৰ্শনীয় স্থানসমূহ হ'ল খাচ মহল, শীশ মহল, মুহাম্মান বুৰ্জ (এটি অষ্টভূজাকৃতিৰ মিনাৰ), দিৱান-ই-খাচ (১৬৩৭), দিৱান-ই-আম, [[মোতি মছজিদ]] (নিৰ্মাণকাল ১৬৪৬-৫৩) আৰু নাগিনা মছজিদ (১৬৫৮-১৭০৭)। এই স্মাৰকসমূহত 'তিমুৰিদ পাৰসিক' শিল্পকলা আৰু 'ভাৰতীয় শিল্পকলা'ৰ এক আশ্চৰ্য মিশ্ৰণ পৰিলক্ষিত হয়।<ref name=fort>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/251.pdf|format=pdf|title=World Heritage List no. 251|accessdate=2010-10-02|publisher=UNESCO}}</ref><ref name=Agra>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/251|title=Agra Fort|accessdate=2010-10-02|publisher=UNESCO}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫২৬ চনৰ পানিপথৰ প্ৰথম বিশ্ব যুদ্ধৰ পিছত বাবৰে আব্ৰাহম লোদিৰ প্ৰসাদৰ কিলাত থাকিব লৈছিল। তেখেতৰ উত্তৰাধিকাৰি হূূূূমায়ুনক ১৫৩০ চনত কিলাৰ তাজ পিন্ধোৱা হয়। পিছত ১৫৪০ চনত ছেৰ ছাহ সুৰিৰ হাতত পৰাজিত হয়। দুৰ্গটো ১৫৫৫ চন পৰ্যন্ত সুৰিৰ হাতত থাকে,পিছত হূমায়ুনে পুনৰ দখল কৰে। আদিল শাহ সুৰিৰ সেনাপতি হিমুৱে ১৫৫৬ চনত আগ্ৰা পুনৰ দখল কৰে আৰু তেখেত দিল্লি আহি পায়,তাতেই তেখেতৰ তুগলকাবাদৰ যুদ্ধত মোগল সকলৰ লগত সাক্ষাত হয়। নিজৰ কেন্দ্ৰীয় স্থিতিৰ মহত্ত্ব বুজি আকবৰে ইয়াক নিজৰ ৰাজধানী বনাই আৰু ১৫৫৮ চনত আগ্ৰালৈ আহে। ইতিহাসবিদ আবুলফজলে লিপিবদ্ব কৰিছে যে ইয়াত এটা ইটাৰ কিলা আছিল যাক "বাদল গড়" নামেৰে জনা যায়। ইয়াৰ এটা অংশ বিধস্ত অৱস্থাত আছিল আৰু আকৱৰে ৰাজস্থানৰ ধৌলপুৰ জিলাৰ বড়ৌলি অঞ্চলৰ পৰাই ৰঙাবেলে পাথৰেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। প্ৰায় ৪০০০ শ্ৰমিকেৰে ৮বছৰ কাম কৰি ১৫৭৩ চনত সম্পূৰ্ণ কৰে। এই দূৰ্গটো ১৩বছৰ ধৰি ভৰতপুৰৰ জাট শাসকৰ অধিনত আছিল ১৮ শতাব্দীৰ আৰম্ভণিত মাৰাঠা সকলে আক্ৰমণ কৰি মাৰাঠা সকলৰ অধিনত আনে। ইয়াৰ পিছতো মাৰাঠা আৰু মোগল সকলৰ মাজত সাম্ৰাজ্যৰ হাত-বদল হৈছিল। ১৭৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহমদশাহ আবদালীৰ দ্বাৰা হোৱা পানীপথৰ তৃতীয় যুদ্ধত ভয়াৱহ পৰাজয়ৰ পিছত মাৰাঠা সকল পৰৱৰ্তী দশক পৰ্যন্ত এই অঞ্চলৰ পৰা দূৰত থাকে। ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ সময়ত দূৰ্গটো যুদ্ধৰ স্থান আছিল। এই যুদ্ধৰ সময়তে ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ শাসনৰ অৱসান ঘটে, আৰু বৃটেনৰ দ্বাৰা ভাৰতত এক শতাব্দীৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনৰ দিশে পৰিচালিত হয়। ==বিন্যাস== [[File:Plan du fort d'Agra (1901).jpg|thumb|মাৰেৰ হেণ্ডবুকছ ফৰ ট্ৰেভেলাৰ্ছ ১৯১১ৰ পৰা আগ্ৰাৰ ৰঙা দুৰ্গৰ পৰিকল্পনা]] ৩ লাখ ৮০ হাজাৰ বৰ্গমিটাৰ (৯৪ একৰ) দীঘল এই দুৰ্গটো অৰ্ধবৃত্তাকাৰ, ইয়াৰ ষ্ট্ৰিং কোৰ্চ যমুনা নদীৰ সমান্তৰাল আৰু ইয়াৰ দেৱাল সত্তৰ ফুট ওখ। ডাবল ৰামপাৰ্টত ব্যৱধানত বিশাল বৃত্তাকাৰ দুৰ্গ আছে, য'ত যুদ্ধক্ষেত্ৰ, আলিংগন, মেচিকোলেচন আৰু ষ্ট্ৰিং কোৰ্চ আছে। চাৰিওফালে চাৰিখন দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, এখন আছিল নদীৰ ফালে মুকলি হোৱা খিজৰি দুৱাৰ। দুৰ্গৰ দুখন গেট উল্লেখযোগ্য: "দিল্লী গেট" আৰু "লাহোৰ গেট"। লাহোৰ গেটক অমৰ সিং ৰাথোৰৰ বাবে "অমৰ সিং গেট" বুলিও কোৱা হয়।<ref name=fort1>{{cite book|title=Forts of India|last=Verma|first=Amrit|year=1985|publisher=The Director of Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=New Delhi|pages=78–80|isbn=81-230-1002-8}}</ref> দুৰ্গৰ পশ্চিম দিশত চহৰখনৰ ফালে মুখ কৰি থকা কীৰ্তিচিহ্নস্বৰূপ দিল্লী গেটক চাৰিখন গেটৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ভৱিষ্যৎ আৰু আকবৰৰ সময়ৰ এক মাষ্টাৰপিছ বুলি গণ্য কৰা হয়। ১৫৬৮ চনৰ আশে-পাশে ইয়াক নিৰাপত্তা বৃদ্ধিৰ বাবে আৰু ৰজাৰ আনুষ্ঠানিক দুৱাৰ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াত দুয়োটাৰে সৈতে জড়িত বৈশিষ্ট্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াক বগা মাৰ্বলৰ জটিল ইনলে কামেৰে সজাই তোলা হৈছে। খাদটো পাৰ হৈ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা গেটখনলৈ যাবলৈ কাঠৰ ড্ৰ’ব্ৰিজ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ভিতৰত হাতী পল ("হাতী গেট") নামৰ এটা ভিতৰৰ গেটৱে – যাক আৰোহীৰ সৈতে দুটা জীৱন্ত আকাৰৰ শিলৰ হাতীয়ে পহৰা দিছিল – নিৰাপত্তাৰ আন এটা স্তৰ যোগ কৰিছিল। ড্ৰ’ব্ৰিজ, সামান্য আৰোহণ, আৰু বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ গেটৰ মাজত ৯০ ডিগ্ৰী ঘূৰিলে প্ৰৱেশদ্বাৰটোক অভেদ্য কৰি তোলে। ঘেৰাওৰ সময়ত আক্ৰমণকাৰীয়ে হাতী নিয়োগ কৰি দুৰ্গৰ দুৱাৰ ভাঙি পেলাব। এটা স্তৰ অবিহনে, গতি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ষ্ট্ৰেইট ৰান-আপ, অৱশ্যে, সেইটো এই বিন্যাসৰ দ্বাৰা বাধাপ্ৰাপ্ত হয়।<ref>{{cite book|title=Natural Stone and World Heritage: Delhi-Agra, India|first1=Gurmeet |last1=Kaur|first2= Sakoon N. |last2=Singh|first3= Anuvinder |last3=Ahuja|first4= Noor Dasmesh |last4=Singh |date=24 May 2020 |pages=84|publisher=CRC Press|isbn=9781000040692}}</ref> আকবৰ দৰৱাজ্জা (আকবৰ গেট)ক শ্বাহজাহানে অমৰ সিং গেট নামেৰে নামাকৰণ কৰে। গেটখনৰ ডিজাইন দিল্লী গেটৰ দৰেই। দুয়োটা ৰঙা বেলেগ বেলেগ শিলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত।<ref name=fort1/> ৰঙা বেলেগ বেলেগ শিলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বাঙালী মহল বৰ্তমান আকবাৰী মহল আৰু জাহাংগীৰি মহলত বিভক্ত।.<ref>{{Cite web |url=https://www.adfagra.org/monuments-of-agra/agra-fort/92-2/ |title=The Bengali-Mahal, adfagra.org |access-date=11 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410164020/https://www.adfagra.org/monuments-of-agra/agra-fort/92-2/ |archive-date=10 April 2020 |url-status=live |archivedate=10 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410164020/https://www.adfagra.org/monuments-of-agra/agra-fort/92-2/ |deadurl=yes }}</ref> ==ঐতিহাসিক স্থানসমূহ== [[File:Hauz i Jahangiri.jpg|thumb|জাহাংগীৰৰ হাউজ, ১৯১৬–১৮]] * '''[[জাহাংগীৰ]]ৰ হাউজ (টেংক)''' (১৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দ): এই একক টেংক (হাউজ) গা ধোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা ৫ ফুট, ব্যাস ৮ ফুট আৰু পৰিধি ২৫ ফুট। ৰিমৰ বাহিৰৰ ফালে পাৰ্চী ভাষাত এটা শিলালিপি আছে য'ত ইয়াক হাউজ-ই-জাহাংগীৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰথমে আকবৰৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ চোতালৰ ওচৰত আৱিষ্কাৰ হৈছিল। ১৮৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰু পিছলৈ ইয়াক দিৱান-ই-আমৰ সন্মুখত ৰখা হৈছিল। ১৮৬২ চনত ইয়াক ৰাজহুৱা বাগিচালৈ (কম্পানী বাগ) স্থানান্তৰ কৰা হয় আৰু তাত ইয়াৰ বহু ক্ষতি হয়। পিছত ছাৰ জন মাৰ্শ্বলে পুনৰ আগ্ৰা দুৰ্গলৈ আনি তাতেই স্থাপন কৰে। এই হাউজৰ বাবেই এই ৰাজপ্ৰসাদটো জাহাংগীৰি মহল নামেৰে বিখ্যাত হয় যদিও ই আকবৰৰ বাংলা মহলৰ অংশ। * '''[[শ্বাহজাহানী মহল]]''' (১৬২৮-৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ): বগা মাৰ্বলৰ খাছ মহল আৰু ৰঙা শিলৰ জাহাংগীৰি মহলৰ মাজত অৱস্থিত আৰু দুটা ভিন্ন যুগৰ এই দুটা আৱাসিক কমপ্লেক্সৰ মাজত অৱস্থিত। মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানে তেওঁৰ ৰুচি অনুসৰি বৰ্তমানৰ ৰঙা শিলৰ এটা অট্টালিকা সলনি কৰাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰচেষ্টা আৰু আগ্ৰা দুৰ্গত তেওঁৰ আদিম ৰাজপ্ৰসাদ আছিল। ইয়াত এটা ডাঙৰ হল, কাষৰ কোঠা আৰু নদীৰ ফালে এটা অষ্টভুজ টাৱাৰ আছে। ইটা আৰু ৰঙা শিলৰ কংকালৰ নিৰ্মাণটো ডাঠ বগা প্লাষ্টাৰেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি ফুলৰ ডিজাইনত ৰঙীনভাৱে ৰং কৰা হৈছিল। এসময়ত সমগ্ৰ ৰাজপ্ৰসাদটো বগা মাৰ্বলৰ দৰে জিলিকি উঠিছিল। খাছ মহলৰ সন্মুখত পাঁচটা তোৰণেৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ বিশাল বগা মাৰ্বলৰ হল, দুটা খুঁটাৰ ওপৰত থিয় হৈ বাহ্যিকভাৱে চাজ্জাৰে সুৰক্ষিত। ইয়াৰ বন্ধ পশ্চিম উপসাগৰত গাজনী গেট, বাবৰ কি বাওলি আছে আৰু ইয়াৰ তলত এটা কুঁৱা আছে। * '''গাজনী দুৱাৰ''' (১০৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ): এই দুৱাৰখন প্ৰথমে গাজনীত থকা মাহমুদ গাজনৱীৰ সমাধিৰ আছিল। ইয়াৰ পৰা ১৮৪২ চনত ইংৰাজে আনিছিল।গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড এলেনব’ৰ’ই এটা ঐতিহাসিক ঘোষণাত দাবী কৰিছিল যে এইবোৰেই আছিল সোমনাথৰ চন্দনৰ দুৱাৰ যিবোৰ মাহমুদে ১০২৫ চনত গাজনীলৈ লৈ গৈছিল আৰু এইদৰে ৮০০ বছৰ পূৰ্বে হোৱা অপমানৰ প্ৰতিশোধ লয়। এই ভুৱা দাবী কেৱল ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ সদিচ্ছা লাভ কৰিবলৈহে কৰা হৈছিল। গেটখন আচলতে গাজনীৰ স্থানীয় পাইন কাঠেৰে নিৰ্মিত আৰু চন্দন কাঠৰ নহয়। সজ্জাৰ শৈলী প্ৰাচীন গুজৰাটী কাঠৰ কামৰ সৈতে মিল নাই। ওপৰৰ অংশত আৰবী শিলালিপিও খোদিত কৰা হৈছে। ইয়াত মাহমুদৰ উপাধিৰ লগতে উল্লেখ আছে। ছাৰ জন মাৰ্শ্বলে ইয়াত এখন জাননী-বৰ্ড ৰাখিছিল য’ত এই গেটৰ বিষয়ে সমগ্ৰ কাণ্ডটোৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ১৬.৫ ফুট ওখ আৰু ১৩.৫ ফুট বহল আৰু ইয়াৰ ওজন প্ৰায় ডেৰ টন। ইয়াক জ্যামিতিক, ষড়ভুজ আৰু অষ্টভুজ পেনেলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত, যিবোৰ কোনো নখ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ এটা ফ্ৰেমত ফিট কৰা হয়, ইটোৱে সিটোক সহায় কৰে। সোমনাথত ইয়াক পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ ধাৰণাটো অৱশেষত পৰিত্যাগ কৰি গেটখন পেলাই দিয়া হয়। তেতিয়াৰ পৰাই ইয়াক এটা কোঠাত মজুত কৰি ৰখা হৈছে। * '''জাহাংগীৰৰ ন্যায় শৃংখল''' (প্ৰায় ১৬০৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) * '''মুথমান বুৰ্জ (শ্বাহ-বুৰ্জ) & ঝাৰোখা''' (১৬৩২–১৬৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) * '''শ্বীশ মহল''' (১৬৩১–৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি== * ২০০৪ চনত আগ্ৰা দুৰ্গটোৱে স্থাপত্যৰ বাবে আগা খান বঁটা লাভ কৰিছিল।এই অনুষ্ঠানৰ স্মৃতিত ইণ্ডিয়া পোষ্টে ডাকটিকট জাৰি কৰিছিল। * ছাৰ আৰ্থাৰ কনন ডয়েলৰ শ্বাৰলক হোমছৰ ৰহস্য দ্য চাইন অৱ দ্য ফোৰত আগ্ৰা দুৰ্গে মূল ভূমিকা পালন কৰে। * ইজিপ্তৰ পপ তাৰকা হিছাম আব্বাছৰ হিট গীত হাবিবি দাহৰ মিউজিক ভিডিঅ’ত আগ্ৰা ফ’ৰ্টৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছিল। * প্ৰথম জয়সিংহৰ সৈতে হোৱা "পুৰন্দৰ সন্ধি (১৬৬৫)" অনুসৰি ১৬৬৬ চনত শিৱাজী আগ্ৰালৈ আহিছিল দিৱান-ই-খাছত ঔৰংজেবক লগ কৰিবলৈ। দৰ্শকৰ মাজত ইচ্ছাকৃতভাৱে তেওঁক নিম্ন পদবীৰ পুৰুষৰ পিছত ৰখা হৈছিল। অপমানিত হৈ তেওঁ সাম্ৰাজ্যবাদী দৰ্শকৰ মাজৰ পৰা ধুমুহাৰ দৰে ওলাই আহি ১৬৬৬ চনৰ ১২ মে’ত জয় সিঙৰ কোৱাৰ্টাৰত আৱদ্ধ হৈ পৰে। ==আগ্ৰাৰ কিল্লাৰ ভিতৰৰ কিছু ঐতিহাসিক স্থল== * জাহাংগীৰৰ প্ৰসাদ * শাহজাহানী মহল * গজনীন গেট * জাহাংগীৰৰ ন্যায়ালয় * মুঠামানৰ বুৰ্জ (শাহবুৰ্জ) আৰু ঝাড়োখা * শিশ মহল ==চিত্ৰ বিথিকা== <GALLERY MODE="PACKED" HIGHTS="140"> File:Map of Agra Fort.jpg|আগ্ৰা ফোৰ্ট দুৰ্গ প্ৰদৰ্শনৰ পৰিকল্পনা চিত্ৰ, ২০১২ File:Diwan-E-Aam (Hall of Public Audience).jpg|দিওয়ান-ই-আমেৰ বাহ্যিকজন শ্ৰোতা হল File:Diwan-i-Aam Hallways.jpg|দিওয়ান-ই-আমেৰৰ ভিতৰৰ চিত্ৰ File:Amar Singh Gate, Agra.jpg|অমৰ সিং গেট,আগ্ৰা File:Agra Fort 13.JPG|জাহাঙ্গীৰৰ প্ৰাসাদ File:Agra Fort 20.jpg|দিওয়ান-ই-খাস File:Delhi gate 6.jpg|দিল্লী গেট,(সীতা ৰামৰ দ্বাৰা ১৮১৪-১৫১৫) File:Agrafortushnish2.jpg|আগ্ৰা ফোৰ্টৰ ভিতৰ ফাল File:AgraFortColumn.jpg|সজ্জিত কলাম File:Agrafortushnish3.jpg|চিলিংৰ ওপৰ সজ্জা File:Weeks Edwin Gate Of The Fortress At Agra India.jpg|দুৰ্গৰ উইকস এডউইন গেট, আগ্ৰা File:Bathtub of Jahangir.jpg|জাহাঙ্গীৰৰ বাথটাব File:Taj and jamuna river from Agra Fort.jpg|তাজমহল আৰু যমুনা নদী File:Agra Fort Shish Mahal-Agra-Uttar Pradesh-N-UP-A1-y.jpg|শিশ মহল,আগ্ৰা File:Agra Fort John Russell Colvin's Tomb-Agra-Uttar Pradesh-N-UP-A1-i.jpg|Agra Fort:জ্‌ন ৰুছেল ক'লভিন সমাধি ক্ষেত্ৰ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Agra Fort|আগ্ৰা ফ’ৰ্ট}} *[http://welcome2asia.com/India/attractions/Agra_Fort.htm India Tourist Attractions Official Website] *[http://thinkingparticle.com/articles/agra-fort-history-pictures-information Agra Fort History in Detail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206125506/http://thinkingparticle.com/articles/agra-fort-history-pictures-information |date=2015-12-06 }} {{Coord|27.179542|N|78.021101|E|display=title}} {{World Heritage Sites in India}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 0k8jref5m4yy6au0en4exvfld1dqxin 0 37599 615855 613993 2026-07-05T04:17:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615855 wikitext text/x-wiki {{Wikify}}{{পোখালি}}[[মনোবিজ্ঞান]]ত বৰ্তমান চেতনাৰ (focal awareness) পৰিসৰত নথকা চেতনাকে '''অৱচেতনা''' ({{lang-en|subconcious}}) বোলা হয়।<ref name=":0">https://www.psychologytoday.com/us/basics/unconscious</ref> <!-- In [[psychology]], the '''subconscious''' is the part of [[consciousness]] that is not currently in focal awareness. The word subconscious is an anglicized version of the French ''subconscient'' as coined by the psychologist [[Pierre Janet]], who argued that underneath the layers of critical thought functions of the conscious mind lay a powerful awareness that he called the subconscious mind.<ref>Henri F. Ellenberger, The Discovery of the Unconscious (1970)</ref> Because there is a limit to the information that can be held in conscious focal awareness, a storehouse of one's knowledge and prior experience is needed; this is the subconscious.<ref>Edwin A. Locke, Amy L. Kristof, "Volitional Choices in the Goal Achievement Process, The Psychology of Action: Linking Cognition and Motivation to Behavior, Edited by Peter M. Gollwitzer and John A. Bargh, Chapter 16, p. 365-384"</ref> --> '''অৱচেতনা''' হ'ল মানৱ চেতনাৰেই এটা অংশ। '''অৱচেতনা''' ([[:en:Subconscious|Subconscious]]) -অৰ ধাৰণাৰ উৎপত্তি হৈছিল উনৈশ শতিকাত। অষ্ট্ৰিয়াৰ মনোবিজ্ঞানী [[চিগ্‌মণ্ড ফ্ৰয়েড|চিগ্‌মণ্ড ফ্ৰয়েড]] আৰু ফৰাচী মনোবিজ্ঞানী [[পিয়েৰ জাঁনেট|পিয়েৰ জাঁনেটে]] পৃথকে পৃথকে এই ধাৰণাৰ অৱতাৰণা কৰিছিল । ছিগমুণ্ড ফ্ৰয়েডে মানুহৰ মনোজগতখনক তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰিছিল ; * চেতন ([[:en:Conscious Mind|Conscious]]) আৰু ইয়াৰ সৈতে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিছিল ইগ'ক ([[:en:Ego|Ego]]) * অৱচেতন ([[:en:Subconscious|Subconscious]]) বা প্ৰাক-চেতন ([[:en:Preconscious|Preconscious]]) * অচেতন ([[:en:Unconscious mind|Unconscious]]) আৰু ইয়াৰ সৈতে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিছিল ইড ([[:en:Id|Id]])আৰু চুপাৰ ইগ'ক ([[:en:Super Ego|Super Ego]])<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.verywellmind.com/the-conscious-and-unconscious-mind-2795946 |access-date=2026-06-23 |archivedate=2025-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505213857/https://www.verywellmind.com/the-conscious-and-unconscious-mind-2795946 |deadurl=yes }}</ref> চেতন মনে জাগ্ৰত অৱস্থাত মানুহৰ পৰিপাৰ্শিক জগতখনৰ সৈতে সতে সংযোগ ৰাখে।অৱচেতন মনে সংযোগ ৰাখে মানুহৰ অন্তৰজগতৰ সৈতে অৰ্থাৎ অতীতৰ [[স্মৃতি]] আৰু জৈৱিক প্ৰয়োজনসমূহৰ সৈতে। মনোবিজ্ঞানী ছিগমুণ্ড ফ্ৰয়ডৰ মতে মানৱ মনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশই অৱচেতন বাকী কেৱল ১০ শতাংশহে চেতন অৱস্থান থাকে।অৱচেতন মন যদিও আমাৰ জাগ্ৰত চেতনাৰ বাহিৰত তথাপিও কিছু চেষ্টাৰ বিনিময়ত ইয়াক আমাৰ চেতন মনলৈ আনিব পৰা যায়। উল্লেখ্য যে এই প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তেই মানসিক ৰোগীসকলৰ মনোচিকিৎসা কৰা হয়।<ref name=":0" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.trauma-pages.com/a/vdhart-89.php A Reader's Guide To Pierre Janet: A Neglected Intellectual Heritage] * [http://www.nytimes.com/2007/07/31/health/psychology/31subl.html?_r=1 Who’s Minding the Mind?] [[শ্ৰেণী:মনোবিজ্ঞান]] 8hvr8jb06wetkcc6bqf4jtm67umurp8 0 42323 615833 303578 2026-07-05T02:00:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615833 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = অলিভাৰ হাৰ্ট |image = Nobel Laureates 0983 (31117127490).jpg |image_size = |caption = |birth_name = অলিভাৰ চাইমন ডি'আৰ্কি হাৰ্ট |birth_date = ১৯৪৮ |birth_place = [[লণ্ডন]], [[যুক্তৰাজ্য]] | residence = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | nationality = ব্ৰিটিছ, আমেৰিকান |fields = [[আইন]] আৰু [[অৰ্থনীতি]] |workplaces = হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়<br> মাচেচুছেটতছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান<br> লণ্ডন স্কুল অফ ইক'নমিক্স |education = |alma_mater = কিংগজ কলেজ,কেম্ব্ৰিজ<br />ৱাৰৱিক বিশ্ববিদ্যালয়<br />প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয় |thesis_title = |thesis_year = |awards = অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা|নোবেল স্মৃতি বঁটা]] (২০১৬) }} '''অলিভাৰ চাইমন ডি'আৰ্কি হাৰ্ট ( Oliver Simon D'Arcy Hart) ''' (জন্ম: ১৯৪৮) এজন ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতিবিদ। তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এনড্ৰিউ ই. ফুৰাৰ আসনৰ অধ্যাপক। তেওঁ অৰ্থনীতিবিদ [[বেংগেট ৰবাৰ্ট হল্মষ্টৰ্ম]]ৰ সৈতে যুটীয়া ভাবে ছুইডেনৰ কেন্দ্ৰীয় বেংকে আগবঢ়োৱা ২০১৬ বৰ্ষৰ অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা|নোবেল স্মৃতি বঁটা]] লাভ কৰে।<ref>{{cite news | last = Appelbaum | first = Binyamin | title = Oliver Hart and Bengt Holmstrom Win Nobel in Economics for Work on Contracts | newspaper = New York Times | date = October 10, 2016 | url = http://www.nytimes.com/2016/10/11/business/nobel-economics-oliver-hart-bengt-holmstrom.html | access-date = October 10, 2016}}</ref> == জীৱনী == ১৯৪৮ চনত অলিভাৰ হাৰ্ট ব্ৰিটেনত জন্ম গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ পিতৃ ফিলিপ ডি'আৰ্কি হাৰ্ট এজন চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ গৱেষক আৰু মাতৃ ৰুথ মায়াৰ এগৰাকী স্ত্ৰী আৰু প্ৰসূতিৰোগ বিশেষজ্ঞ আছিল। তেওঁলোক ইহুদী বংশৰ আৰু তেওঁৰ পিতৃ সন্মানীয় মন্টেগো পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite news |url=http://www.jta.org/2016/10/10/news-opinion/world/oliver-hart-bengt-holmstrom-share-nobel-economics-prize |title=Jewish economist at Harvard shares Nobel Prize |publisher=[[Jewish Telegraphic Agency]] |date=October 10, 2016 }}</ref> হাৰ্টে প্ৰথমে ১৯৬৯ চনত কিংগছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ পৰা গণিত শাস্ত্ৰত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰপিছত ১৯৭২ চনত তেওঁ ৱাৰৱিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। শেষলৈ তেওঁ প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ১৯৭৪ চনত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ প্ৰথমে চাৰছিল কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ ফেল' নিৰ্বাচিত হয়। তাৰ পিছত তেওঁ লণ্ডন স্কুল অফ ইক'নমিক্সত অধ্যাপক হিচাপেযোগ দিয়ে। ১৯৮৪ ত তেওঁ আমেৰিকালৈ যায় আৰু মাচেচুছেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অধ্যাপনা কৰে। পিছলৈ তেওঁ ১৯৯৩ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰিবলৈ লয়।<ref name=prof>{{cite news |url=http://news.harvard.edu/gazette/1997/10.02/OliverHartNamed.html |title=Oliver Hart Named First Andrew Furer Professor of Economics |newspaper=[[Harvard Gazette]] |publisher=Harvard University |date=October 2, 1997 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309232613/http://news.harvard.edu/gazette/1997/10.02/OliverHartNamed.html |archivedate=March 9, 2016 }}</ref> তেওঁ প্ৰথম অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ এনড্ৰিউ ই. ফুৰাৰ আসনৰ অধ্যাপক ৰূপে নিযুক্তি লাভ কৰে।<ref name=prof/> তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ডৰ অৰ্থনীতি বিভাগৰ ২০০০ চনৰ পৰা ২০০৩ চনলৈ মুৰব্বী আছিল। তেওঁ আমেৰিকাৰ কলা আৰু বিজ্ঞান একাডেমীৰ ফেল', ডা ইক'মেট্ৰিক ছোচাইটি, আমেৰিকান বিত্ত সন্থা, ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল' আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান আইন আৰু অৰ্থনীতি সন্থাৰ সভাপতি আৰু উপসভাপতি আছিল। তেওঁ লণ্ডন স্কুল অফ ইক'নমিকৰ অৰ্থনীতি বিভাগৰ অতিথি অধ্যাপক। হাৰ্টে তেওঁৰ চুক্তি সূত্ৰৰ (contract theory) বাবে ২০১৬ চনৰ অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ নোবেল স্মৃতি বঁটা লাভ কৰিলে। <ref>{{cite news | last = Appelbaum | first = Binyamin | title = Oliver Hart and Bengt Holmstrom Win Nobel in Economics for Work on Contracts | newspaper = [[New York Times]] | date = October 10, 2016 | url = http://www.nytimes.com/2016/10/11/business/nobel-economics-oliver-hart-bengt-holmstrom.html | access-date = October 10, 2016}}</ref> == তথ্য উৎস == {{reflist}} === গ্ৰন্থ === * ''Firms, Contracts, and Financial Structure'' ([[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] প্ৰেছ, ১৯৯৫) === নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ === * "On the Optimality of Equilibrium when the Market Structure is Incomplete", Journal of Economic Theory, December 1975, 418–443 * "Takeover Bids, the Free-rider problem, and the Theory of the Corporation" (with [[Sanford J. Grossman]]), Bell Journal of Economics, Spring 1980, 42–64 * "An Analysis of the [[principal–agent problem]]" (with Sanford J. Grossman), ''[[Econometrica]]'' (January 1983) 7–46. * "The Market Mechanism as an Incentive Scheme," Bell Journal of Economics, 14 (Autumn 1983) 366-82. * "The Costs and Benefits of Ownership: A Theory of Vertical and Lateral Integration" (with Sanford J. Grossman), Journal of Political Economy, August 1986, 691–719. * "One Share-One vote and the Market for Corporate Control" (with Sanford J. Grossman), Journal of Financial Economics, 1988 * "Incomplete Contracts and Renegotiation" (with [[John Hardman Moore]]), ''Econometrica'' 56(4) (July 1988). * "Property Rights and the Nature of the Firm" (with John Hardman Moore), ''Journal of Political Economy'' 98(6) (1990). * " A Theory of Debt Based on the Inalienability of Human Capital " (with John Hardman Moore), Quarterly Journal of Economics, November 1994, 841–879 * "The Proper Scope of Government: Theory and an Application to Prisons" (with [[Andrei Shleifer]] and [[Robert W. Vishny]]), ''[[Quarterly Journal of Economics]]'' 112(4) (1997) 1126–61. * "Contracts as Reference Points" (with John Hardman Moore), Quarterly Journal of Economics, February 2008,1–48. == বহিঃসংযোগ == * [http://www.economics.harvard.edu/faculty/hart অলিভাৰ হাৰ্ট]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{২০১৬ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]] q0jb9f024x3hwukaha1tr544qt389oj 0 44553 615723 579213 2026-07-04T14:29:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615723 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = হেলেন কেলাৰ <br>Helen Keller | image = Helen Keller circa 1920 - restored.jpg | alt = A woman with full dark hair and wearing a long dark dress, her face in partial profile, sits in a simple wooden chair. A locket hangs from a slender chain around her neck; in her hands is a magnolia, its large white flower surrounded by dark leaves. | caption = | birth_name =হেলেন আদামছ কেলাৰ | birth_date = {{Birth date|1880|6|27|mf=y}} | birth_place = তুস্কোম্বিয়া, আলাবামা, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | death_date = {{Death date and age|mf=yes|1968|6|1|1880|6|27}} | death_place =আৰাকান ৰেইডজ, ইৰ্ষ্টান কনেটিকাত, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | occupation = লিখক, ৰাজনৈতিক কৰ্মী, অধ্যাপক | alma_mater = ৰেডক্লিফ কলেজ | notableworks= ''The Story of My Life'' | signature = helen_keller_signature.svg }} '''হেলেন কেলাৰ''' ({{lang-en|Helen Keller}}) এগৰাকী আমেৰিকান লিখক, ৰাজনৈতিক কৰ্মী তথা উদ্যমী বক্তা হিচাপে বিশ্ববিখ্যাত বিশেষভাৱে সক্ষম নাৰী। ১৮৮০ চনৰ ২৭ জুন তাৰিখে তেওঁৰ আমেৰিকাৰ তুস্কোম্বিয়া,আলবামাত জন্ম হৈছিল। ১৮৮২ চনত হোৱা এক ব্যাধিৰ ফলত তেওঁ শ্ৰৱণ আৰু বাকশক্তি হেৰুৱাই পেলায়। কেলাৰৰ শিক্ষয়ত্ৰী আন্না ছালভিয়ানৰ তত্ত্বাৱধানত তেওঁ যথেষ্টখিনি আৰোগ্য লাভ কৰে আৰু আনৰ লগত ভাৱৰ আদান প্ৰদান কৰিবলৈ শিকে। পিছলৈ তেওঁ কলেজলৈও যায় আৰু ১৯০৪ চনত ৰেডক্লিফ কলেজৰ পৰা সন্মান সহকাৰে স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেৱেই একমাত্ৰ বাক অৰু শ্ৰৱণ শক্তিবিহীন ব্যক্তি যিয়ে প্ৰথম কলা শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == হেলেন কেলাৰ, আৰ্থাৰ এইচ কেলাৰ আৰু কেথেৰিন আডামচ কেলাৰৰ দুই জীয়ৰীৰ প্ৰথম গৰাকী আছিল। তেওঁৰ দুজন সতিয়া ভাতৃও আছিল। কেলাৰৰ পিতৃয়ে ছিভিল ৱাৰৰ সময়ত যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কপাহ খেতিৰ পৰা পোৱা আৰ্জনেৰে চলিবলৈ যথেষ্ট নাছিল, পাছলৈ কেলাৰৰ পিতৃ আৰ্থাৰে এখন স্থানীয় বাতৰি কাকতত সম্পাদক ৰুপে যোগদান কৰে। হেলেন কেলাৰ জন্মৰে পৰাই শ্ৰৱণ আৰু বাকশক্তিহীন নাছিল তেওঁ ছমাহৰ পৰাই কথা কবলৈ আৰু মাথোঁ এবছৰ বয়সতে খোজ কাঢ়িবলৈ শিকিছিল। ১৮৮২ চনত হোৱা এক ব্যাধিয়ে তেওঁক বাৰুকৈয়ে জুৰুলা কৰি পেলাইছিল - যাক চিকিৎসক সকলে "ব্ৰেইন ফিভাৰ" বুলি কৈছিল, লক্ষণসমূহ আছিল অত্যধিক শাৰীৰিক উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱা, তথাপি আজি পয্যন্ত তেওঁৰৰ প্ৰকৃত ৰোগৰ কাৰণ জানিব পৰা নগল। কেলাৰৰ মাতৃ কেথেৰিনে লক্ষ্য কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ জীয়ৰীয়ে কোনোধৰণৰ শব্দ বা হাতৰ ভঙ্গীৰে কিবা দেখুৱালেও একো প্ৰতিক্ৰিয়া কৰা নাছিল কিয়নো ইতিমধ্যই হেলেন কেলাৰে নিজৰ শ্ৰৱণ আৰু বাকশক্তি হেৰুৱাই পেলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বয়স মাথোঁ ১৯ মাহ হে হৈছিল। ডাঙৰ হৈ অহাৰ লগে লগে কেলাৰে কিছুমান ক্ষেত্ৰতহে প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ==শৈশৱ আৰু অসুস্থতা== [[File:Helen Keller Birthplace House in Tuscumbia, Alabama.jpg|thumb|upright=1.2|আলাবামাৰ টাস্কামবিয়াত কেলাৰৰ জন্মস্থান]] [[File:Helen Keller with Anne Sullivan in July 1888.jpg|thumb|upright=1.2|right|১৮৮৮ চনৰ জুলাই মাহত কেপ কডত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিথকা এন্নে চুলিভানৰ সৈতে হেলেন কেলাৰ (বাওঁফালে)। ]] ১৮৮০ চনৰ ২৭ জুনত আলাবামাৰ টাস্কামবিয়াত আৰ্থাৰ হেনলি কেলাৰ (১৮৩৬–১৮৯৬)<ref>{{cite encyclopedia| url=http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2381| title=Arthur H. Keller| encyclopedia=[[Encyclopedia of Alabama]]| access-date=March 15, 2016| archive-date=July 26, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110726031903/http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2381| url-status=dead| archivedate=July 26, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726031903/http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Multimedia.jsp?id=m-2381| deadurl=yes}}</ref> আৰু "কেট" নামেৰে পৰিচিত কেথেৰিন এভাৰেট (এডামছ) কেলাৰ (১৮৫৬–১৯২১)ৰ কন্যা হেলেন কেলাৰৰ জন্ম হয়।<ref name=Kate>{{cite web| url=http://www.afb.org/braillebug/hkgallery.asp?frameid=4| title=Kate Adams Keller| publisher=American Foundation for the Blind| access-date=March 7, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100409151828/http://www.afb.org/braillebug/hkgallery.asp?frameid=4| archive-date=April 9, 2010| url-status=dead| archivedate=April 9, 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409151828/http://www.afb.org/braillebug/hkgallery.asp?frameid=4| deadurl=yes}}</ref><ref name=perkinsFAQ/> তেওঁৰ পৰিয়ালটোৱে আইভী গ্ৰীণ নামৰ এটা ঘৰত বাস কৰিছিল, এই ঘৰটো হেলেনৰ দেউতাকৰ ফালৰ ককাৱকে বহু দশক আগতে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="Nielsen2007">{{cite journal| title=The Southern Ties of Helen Keller| year=2007| last=Nielsen| first=Kim E.| journal=Journal of Southern History| volume=73| issue=4| pages=783–806| url=https://www.researchgate.net/publication/242408791| url-access=registration| doi=10.2307/27649568| jstor=27649568| access-date=March 15, 2016| archive-date=January 9, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220109211522/https://www.researchgate.net/publication/242408791_The_Southern_Ties_of_Helen_Keller| url-status=live}}</ref> তেওঁৰ চাৰিজন ভাই-ভনীৰ ভিতৰ দুজন একেবাৰে নিজৰ ক্ৰমে মিল্ড্ৰেড কেম্পবেল (কেলাৰ) টাইছন আৰু ফিলিপ ব্ৰুকছ কেলাৰ; আৰু পিতৃৰ প্ৰথম গৰাকী পত্নীৰ ফালৰ পৰা হেলেনৰ দুজন ডাঙৰ ভাতৃ জেমছ মেকড'নাল্ড কেলাৰ আৰু উইলিয়াম চিম্পছন কেলাৰ।<ref name=Ask1006>{{cite web| title=Ask Keller| date=October 2006| url=http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200810| access-date=March 15, 2016| publisher=American Foundation for the Blind| archive-date=March 3, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220331/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200810| url-status=live| archivedate=March 3, 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303220331/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200810| deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200511|title=Ask Keller|date=November 2005|access-date=June 13, 2017|publisher=American Foundation for the Blind|archive-date=January 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124113341/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200511|url-status=live|archivedate=January 24, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124113341/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=200511|deadurl=yes}}</ref> কেলাৰৰ পিতৃয়ে বহু বছৰ ধৰি টাস্কামবিয়া নৰ্থ আলাবামিয়ান কাকতৰ সম্পাদক হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীত কেপ্তেইন হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=perkinsFAQ/><ref name=Nielsen2007/> যুদ্ধৰ পূৰ্বে এই পৰিয়ালটো দাসত্ত্বৰ অভিজাত শ্ৰেণীৰ অংশ আছিল যদিও পিছলৈ মৰ্যাদা হেৰুৱাই।<ref name="Nielsen2007"/> তেওঁৰ মাতৃ আছিল চাৰ্লছ ডব্লিউ এডামছ, এজন কনফেডাৰেট জেনেৰেলৰ কন্যা। কেলাৰৰ পিতৃৰ বংশ চুইজাৰলেণ্ডৰ স্থানীয় কেছপাৰ কেলাৰৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি তথ্য পোৱা গৈছিল।<ref name="StoryofmyLife">{{cite book| title=The Story of my Life: The Restored Classic| publisher=W. W. Norton & Company| last1=Herrmann| first1=Dorothy| last2=Keller| first2=Helen| last3=Shattuck| first3=Roger |url=https://archive.org/details/storyofmylife200hele| url-access=registration| year=2003| pages=[https://archive.org/details/storyofmylife200hele/page/12 12]–14| isbn=978-0-393-32568-3| access-date=May 14, 2010}}</ref><ref name=Ask1105>{{cite web| url=http://www.afb.org/braillebug/askkeller.asp?issueid=200511| publisher=American Foundation for the Blind| title=Ask Keller| date=November 2005| access-date=March 15, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20080409031821/http://www.afb.org/braillebug/askkeller.asp?issueid=200511| archive-date=April 9, 2008| url-status=dead| archivedate=April 9, 2008| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409031821/http://www.afb.org/braillebug/askkeller.asp?issueid=200511| deadurl=yes}}</ref> হেলেনৰ চুইজাৰলেণ্ডৰ জুৰিখৰ এজন পূৰ্বপুৰুষ আছিল তেওঁ বধিৰসকলৰ শিক্ষক আছিল। কেলাৰে তেওঁৰ প্ৰথম আত্মজীৱনীত এই সত্যৰ ওপৰত চিন্তা কৰি লিখিছিল।<ref name=StoryofmyLife/> ১৯ মাহ বয়সত কেলাৰ "পেট আৰু মগজুৰ" এক অজ্ঞাত ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱা বুলি চিকিৎসকে ঘোষণা কৰিছিল।<ref name=askKellerIllness>{{cite web|url=http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=20052|title=Ask Keller|date=February 2005|access-date=June 13, 2017|publisher=[[American Foundation for the Blind]]|quote=Helen's illness was diagnosed by her doctor as 'acute congestion of the stomach and the brain'|archive-date=September 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909212551/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=20052|url-status=dead|archivedate=September 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909212551/http://braillebug.afb.org/askkeller.asp?issueid=20052|deadurl=yes}}</ref> সমসাময়িক চিকিৎসকসকলৰ মতে এই ৰোগৰ লক্ষণ আছিল মেনিনজাইটিছৰ দৰে, যিটো বেক্টেৰিয়া নেইচেৰিয়া মেনিনজাইটিডিছ (মেনিনজাইটিডিছ)ৰ ফলত হয়,<ref>{{Cite web |url=https://www.livescience.com/62711-helen-keller-deaf-blind-illness-cause.html |title=What Caused Helen Keller to Be Deaf and Blind? An Expert Has This Theory |website=[[Live Science]] |date=June 2018 |access-date=February 24, 2021 |archive-date=March 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301191742/https://www.livescience.com/62711-helen-keller-deaf-blind-illness-cause.html |url-status=live }}</ref> বা সম্ভৱতঃ হিম'ফিলাছ ইনফ্লুৱেঞ্জাই।<ref name=perkinsFAQ>{{cite web| title=Helen Keller FAQ| publisher=[[Perkins School for the Blind]]| url=http://www.perkins.org/vision-loss/helen-keller| access-date=December 25, 2010| archive-date=August 16, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140816170824/http://www.perkins.org/vision-loss/helen-keller/| url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.afb.org/info/about-us/helen-keller/biography-and-chronology/biography/1235| title=Helen Keller Biography| publisher=American Foundation for the Blind| access-date=February 21, 2015| archive-date=July 25, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170725182850/http://www.afb.org/info/about-us/helen-keller/biography-and-chronology/biography/1235| url-status=live}}</ref> এই ৰোগে কেলাৰক বধিৰ আৰু অন্ধ কৰি পেলালে। আত্মজীৱনীত তেওঁ এই কথাকে "ঘন কুঁৱলীৰ মাজৰ সাগৰত" বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Helen Keller's Moment">{{cite web|title=Helen Keller's Moment|url=https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/11/29/helen-kellers-moment|website=The Attic|access-date=December 4, 2018|archive-date=December 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205003625/https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/11/29/helen-kellers-moment|url-status=live}}</ref> সেই সময়ত কেলাৰে পৰিয়ালৰ ৰান্ধনীৰ দুবছৰীয়া কন্যা মাৰ্থা ৱাশ্বিংটনৰ সৈতে কিছু যোগাযোগ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু ছোৱালীজনীৰ চিন বুজি পাইছিল; <ref name=mylife>{{cite web| location=New York| publisher=Doubleday, Page & Company| url=http://digital.library.upenn.edu/women/keller/life/life.html| title=The Story of My Life| first=Helen| last=Keller| year=1905| access-date=March 15, 2016| archive-date=January 14, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160114165042/http://digital.library.upenn.edu/women/keller/life/life.html| url-status=live}}</ref>{{rp|11}} সাত বছৰ বয়সলৈকে কেলাৰে ঘৰৰ মানুহৰ সৈতে ৬০টাতকৈয়ো অধিক অংগি-ভংগিৰে যোগাযোগ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু মানুহক তেওঁলোকৰ খোজৰ কম্পনৰ দ্বাৰা পৃথকে পৃথকে চিনি পাব পাৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sDrSMbHwkiIC&pg=PR7|title=The World I Live In|last=Shattuck|first=Roger|date=1904|isbn=9781590170670|access-date=October 13, 2018|archive-date=May 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508080948/https://books.google.com/books?id=sDrSMbHwkiIC&pg=PR7|url-status=live}}</ref> ১৮৮৬ চনত চাৰ্লছ ডিকেন্সৰ আমেৰিকান টোকাৰ পৰা বধিৰ আৰু অন্ধ মহিলা লওৰা ব্ৰীজমেনৰ সফল শিক্ষাৰ বিৱৰণীৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ কেলাৰৰ মাতৃয়ে হেলেন আৰু তেওঁৰ পিতৃক চিকিৎসক জে জুলিয়ান চিছলমৰ পৰামৰ্শ ল'বলৈ পঠিয়াই দিয়ে।<ref name=Worthington>{{cite book| last=Worthington| first=W. Curtis| title=A Family Album: Men Who Made the Medical Center| date=March 1990| url=http://www.muschealth.com/about_us/history/chislom.htm| publisher=Reprint Co| isbn=978-0-87152-444-7| access-date=March 8, 2008| archive-date=December 8, 2012| archive-url=https://archive.is/20121208160525/http://www.muschealth.com/about_us/history/chislom.htm| url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="Nielsen2007"/> চিছ’লমে কেলাৰ পৰিয়ালটোক সেই সময়ত বধিৰ শিশুৰ সৈতে কাম কৰি থকা আলেকজেণ্ডাৰ গ্ৰাহাম বেলৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে। বেলে তেওঁলোকক ব্ৰীজমেনে পঢ়া-শুনা কৰা দক্ষিণ বষ্টনত অৱস্থিত বিদ্যালয় পাৰ্কিন্স ইনষ্টিটিউট ফৰ দ্য ব্লাইণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। বিদ্যালয়খনৰ পৰিচালক মাইকেল এনাগনছে দৃষ্টিশক্তিহীন বিদ্যালয়খনৰ ২০ বছৰীয়া প্ৰাক্তন ছাত্ৰী এন্নে চুলিভানক কেলাৰৰ প্ৰশিক্ষক হ’বলৈ কয়। এয়াই আছিল প্ৰায় ৫০ বছৰীয়া সম্পৰ্কৰ আৰম্ভণি: চুলিভান আৰু কেলাৰ সম্পৰ্ক প্ৰথমে প্ৰশিক্ষক-ছাত্ৰী আৰু পিছলৈ তেওঁৰ সংগী হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="mylife"/> ১৮৮৭ চনৰ ৫ মাৰ্চত চুলিভান কেলাৰৰ ঘৰত উপস্থিত হৈছিল<ref name="Helen Keller's Moment"/> চুলিভানে লগে লগে হেলেনক হাতত শব্দৰ বানান কৰি যোগাযোগ কৰিবলৈ শিকাবলৈ ধৰিলে, তেওঁ কেলাৰক উপহাৰ হিচাপে অনা পুতলাটোৰ বাবে "d-o-l-l" ৰেই এই শিক্ষা আৰম্ভ কৰিলে। কেলাৰে প্ৰথম অৱস্থাত এই প্ৰশিক্ষণৰ জটিলতাৰে যুঁজ দিব লগা হৈছিল। কিয়নো তেওঁ বুজিব পৰা নাছিল যে প্ৰতিটো বস্তুৰেই ইয়াক চিনাক্ত কৰা এটা শব্দ থাকে। যেতিয়া চুলিভানে কেলাৰক "মগ" শব্দটো শিকাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, কেলাৰ ইমানেই হতাশ হৈ পৰিছিল যে তেওঁ মগটোৱেই ভাঙি পেলাইছিল।<ref name="Wilkie">{{cite book| last=Wilkie| first=Katherine E.| title=Helen Keller: Handicapped Girl| publisher=Atheneum| date=January 1969| isbn=978-0-672-50076-3}}</ref> কেলাৰে কেনেকৈ অতি সোনকালেই চুলিভানৰ হাতৰ ইংগিত অনুকৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল: "মই নাজানিছিলো যে মই এটা শব্দ বানান কৰি আছো, বা শব্দৰ যে অস্তিত্বও আছে সেইকথা নাজানিছিলোঁ। মই কেৱল মোৰ আঙুলিবোৰ বান্দৰৰ দৰে অনুকৰণ কৰি গৈছিলো।" <ref>{{cite web|title=Helen Keller's Moment|url=https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/11/29/helen-kellers-moment|website=The Attic|access-date=February 1, 2019|archive-date=March 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327222654/https://www.theattic.space/home-page-blogs/2018/11/29/helen-kellers-moment|url-status=live}}</ref> পিছৰ মাহত কেলাৰে এক অগ্ৰগতি লাভ কৰিলে, সেই সময়ত তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে তেওঁৰ শিক্ষক গৰাকীয়ে বাস্তৱত পানী আৰু পানী শব্দৰ মাজত সামঞ্জস্যক বুজাবলৈ হেলেনৰ আনখন হাতৰ তলুৱাৰে শীতল পানী বৈ যাবলৈ দিছিল।<ref name="Helen Keller's Moment"/> == ৰাজনৈতিক জীৱন == [[File:Helen Keller (circa 1904).jpg|thumb|left|হেলেন কেলাৰৰ প্ৰতিকৃতি, ১৯০৪ চন। হেলেনৰ বাওঁ চকু এটা ওলাই থকাৰ বাবে চকুৰ অস্ত্ৰোপচাৰ পিচতহে ১৯১১ চনত প্ৰফাইলত ফটো তোলা হৈছিল।<ref name="Herrmann">{{Cite book |last=Herrmann |first=Dorothy |url=https://books.google.com/books?id=VUp4uh87_eUC&q=carefully+photographed&pg=PA180 |title=Helen Keller: A Life |date=December 15, 1999 |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=978-0-226-32763-1 |pages=180–181 |quote=For years she had always been carefully photographed in right profile to hide her left eye, which was protruding and obviously blind. Aware that she would now be exposed to the merciless gaze of the public, she had both eyes surgically removed and replaced with glass ones. |access-date=November 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109211526/https://books.google.com/books?id=VUp4uh87_eUC&q=carefully+photographed&pg=PA180 |archive-date=January 9, 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Selsdon |first=Helen |date=July 29, 2015 |title=Helen Keller: An Artificial Eye |url=https://www.afb.org/blog/entry/helen-keller-artificial-eye |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109211526/https://www.afb.org/blog/entry/helen-keller-artificial-eye |archive-date=January 9, 2022 |access-date=September 23, 2021 |publisher=American Foundation for the Blind}}</ref>]] {{quote box | quote = মুষ্টিমেয় লোকেই বহুতৰ গৰাকী, কাৰণ তেওঁলোকৰ হাতত সকলোৰে জীৱিকাৰ সামৰ্থ্য আছে ... দেশখন আটাইতকৈ ধনীসকলৰ বাবে, প্ৰতিষ্ঠান, বেংকাৰ, মাটিৰ দৰ-দাম লক্ষ্য কৰাসকলৰ বাবে, আৰু শ্ৰমৰ শোষকৰ বাবে পৰিচালিত হয়। মানৱ জাতিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকেই কৰ্মৰত লোক। যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ ন্যায্য দাবী—তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ মালিকীস্বত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণ—শূন্য হৈ পৰিব, তেতিয়ালৈকে আমাৰ পুৰুষৰ অধিকাৰ বা নাৰীৰ অধিকাৰো থাকিব নোৱাৰে। মানৱ জাতিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকক ঔদ্যোগিক অত্যাচাৰৰ দ্বাৰা মাটিত পেলাই দিয়া হয় যাতে বাকী থকা নগণ্যসকলে সহজে জীয়াই থাকিব পাৰে। | source = —হেলেন কেলাৰ, ১৯১১<ref name="Rebel Lives">{{Cite book |last=Keller |first=Helen |title=Rebel Lives |date=2003 |publisher=Ocean Press |isbn=978-1-876175-60-3 |editor-last=Davis |editor-first=John |page=57}}</ref> | width = 25% | align = right }} ১৯১৬ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত কেলাৰ আৰু চুলিভানে পশ্চিম উইচকনচিনৰ সৰু চহৰ মেনোমনিলৈ গৈ মেবেল টেইণ্টাৰ মেম’ৰিয়েল বিল্ডিঙত বক্তৃতা প্ৰদান কৰে। তেওঁৰ বক্তৃতাৰ সবিশেষ ১৯১৬ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত সাপ্তাহিক ডান কাউণ্টি নিউজত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="Koser">{{cite news| first=Jessica| last=Koser| title=From the files: New library is now open to the public| work=Dunn County News| date=January 19, 2016| url=http://chippewa.com/dunnconnect/news/local/history/from-the-files-new-library-is-now-open-to-the/article_c0bd9d80-6056-5e47-b7f5-77887e7a4a0e.html| access-date=March 15, 2016| archive-date=March 25, 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160325183451/http://chippewa.com/dunnconnect/news/local/history/from-the-files-new-library-is-now-open-to-the/article_c0bd9d80-6056-5e47-b7f5-77887e7a4a0e.html| url-status=live}}</ref> কেলাৰ এজন বিশ্ববিখ্যাত বক্তা আৰু লেখক হৈ পৰিছিল। আন অসংখ্য কাৰণৰ মাজতো তেওঁ আছিল বিশেষভাৱে সক্ষম লোকৰ বাবে প্ৰেৰণা। তেওঁ পঁচিশখন ভিন্ন দেশ ভ্ৰমণ কৰি বধিৰ লোকৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে প্ৰেৰণাদায়ক ভাষণ দিছিল।<ref>{{Cite web |last=McGinnity |first=B.L |date=September 12, 2014 |title=Helen Keller |url=http://www.perkins.org/history/people/helen-keller |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124195425/http://www.perkins.org/history/people/helen-keller |archive-date=November 24, 2016 |access-date=November 29, 2016}}</ref> তেখেত আছিল ভোটাধিকাৰবাদী, শান্তিবাদী, উগ্ৰ সমাজবাদী, জন্ম নিয়ন্ত্ৰণ সমৰ্থক আৰু উড্ৰ' উইলছনৰ বিৰোধী। ১৯১৫ চনত তেওঁ আৰু জৰ্জ এ কেছলাৰে হেলেন কেলাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় (HKI) সংস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই সংস্থাটো দৃষ্টিশক্তি, স্বাস্থ্য, আৰু পুষ্টিৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে নিয়োজিত। ১৯২০ চনত কেলাৰে আমেৰিকান চিভিল লিবাৰ্টিজ ইউনিয়ন (ACLU) প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে। চুলিভানৰ সৈতে ৪০খনতকৈও অধিক দেশ ভ্ৰমণ কৰি জাপানলৈ কেইবাবাৰো ভ্ৰমণ কৰি জাপানী জনসাধাৰণৰ প্ৰিয় হৈ পৰে। কেলাৰে গ্ৰভাৰ ক্লিভলেণ্ডৰ পৰা আৰম্ভ কৰি লিণ্ডন বি জনছনলৈকে প্ৰতিজন আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক লগ পাইছিল আৰু আলেকজেণ্ডাৰ গ্ৰাহাম বেল, চাৰ্লি চেপলিন আৰু মাৰ্ক ট্ৱেইনকে ধৰি বহু বিখ্যাত ব্যক্তিৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰিছিল। কেলাৰ আৰু ট্ৱেইন দুয়োকে বাওঁপন্থী ৰাজনীতিৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰা ৰাজনৈতিক নেতা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="loewen" /> ১৯০৯ চনত কেলাৰ ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ সদস্য হয়; ১৯০৯ চনৰ পৰা ১৯২১ চনলৈকে তেওঁ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ সমৰ্থনত সক্ৰিয়ভাৱে প্ৰচাৰ চলাইছিল আৰু লিখিছিল। তেওঁৰ বহু ভাষণ আৰু লেখা আছিল মহিলাৰ ভোটাধিকাৰ আৰু যুদ্ধৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে; ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ সামৰিক হস্তক্ষেপৰ বিৰোধিতা কৰা কাৰণসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল।<ref>Davis, Mark J. [https://www.americamagazine.org/arts-culture/2017/04/06/examining-american-peace-movement-prior-world-war-i "Examining the American peace movement prior to World War I"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218195550/https://www.americamagazine.org/arts-culture/2017/04/06/examining-american-peace-movement-prior-world-war-i |date=December 18, 2019 }}, ''America Magazine'', April 17, 2017</ref> তেওঁৰ মাতটো জনসাধাৰণে ভালদৰে বুজিবলৈ তেওঁ স্পিচ থেৰাপী লৈছিল। যেতিয়া ৰকফেলাৰৰ মালিকানাধীন প্ৰেছে তেওঁৰ প্ৰবন্ধসমূহ ছপা কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ ৰচনাসমূহ প্ৰকাশ নোহোৱালৈকে প্ৰতিবাদ কৰিছিল।<ref name="Nielsen">{{Cite book |last=Nielsen |first=Kim E. |title=The radical lives of Helen Keller |date=2004 |publisher=New York University Press |isbn=9780814758144 |location=New York| url=https://archive.org/details/radicallivesofhe00niel |author-link=Kim E. Nielsen}}</ref> ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী ইউজিন ভি ডেবছৰ প্ৰতিটো প্ৰচাৰতে তেওঁ সমৰ্থন কৰিছিল। হেলেন জৰ্জৰ প্ৰগ্ৰেছ এণ্ড প'ভাৰ্টি পঢ়াৰ আগতে হেলেন কেলাৰ ইতিমধ্যে এগৰাকী সমাজবাদী আছিল যিয়ে বিশ্বাস কৰিছিল যে জৰ্জিজম সঠিক দিশত এক ভাল পদক্ষেপ।<ref>{{Cite news |date=January 1914 |title=Wonder Woman at Massey Hall |work=[[Toronto Star|Toronto Star Weekly]] |url=http://www.billgladstone.ca/?p=6485 |url-status=live |access-date=October 31, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101001307/http://www.billgladstone.ca/?p=6485 |archive-date=November 1, 2014}}</ref> পিছলৈ তেওঁ "হেনৰী জৰ্জৰ দৰ্শনত এক বিৰল সৌন্দৰ্য্য আৰু প্ৰেৰণাৰ শক্তি, আৰু মানৱ প্ৰকৃতিৰ অপৰিহাৰ্য আভিজাত্যৰ ওপৰত এক ভয়ংকৰ বিশ্বাস" বিচাৰি পোৱাৰ বিষয়ে লিখিছিল।<ref>{{Cite book |last=George |first=Henry |url=https://books.google.com/books?id=kKFQdRePRBYC&pg=PA262 |title=Progress & Poverty |publisher=[[Robert Schalkenbach Foundation]] |year=1998 |isbn=978-0-911312-10-2 |access-date=October 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417175442/https://books.google.com/books?id=kKFQdRePRBYC&pg=PA262 |archive-date=April 17, 2021 |url-status=live}}</ref> কেলাৰে দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ সমাজবাদী মতামত প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে তেওঁৰ সাহস আৰু বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰশংসা কৰা বাতৰি কাকতৰ স্তম্ভলেখকসকলে এতিয়া তেওঁৰ অক্ষমতাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ব্ৰুকলিন ঈগলৰ সম্পাদকে লিখিছিল যে তেওঁৰ "ভুলবোৰ তেওঁৰ বিকাশৰ স্পষ্ট সীমাবদ্ধতাৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছিল।" কেলাৰে সেই সম্পাদকক উত্তৰ দিছিল, তেওঁৰ ৰাজনৈতিক মতামত গম পোৱাৰ আগতেই তেওঁক লগ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Keller |first=Helen |date=November 3, 1912 |title=How I Became a Socialist |url=http://www.marxists.org/reference/archive/keller-helen/works/1910s/12_11_03.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329022101/https://www.marxists.org/reference/archive/keller-helen/works/1910s/12_11_03.htm |archive-date=March 29, 2016 |access-date=March 15, 2016 |website=[[The New York Call]] |publisher=Helen Keller Reference Archive}}</ref> ১৯১২ চনত কেলাৰে বিশ্বৰ উদ্যোগিক শ্ৰমিক (আই ডব্লিউ ডব্লিউ, ৱবলিছ নামেৰে জনাজাত) <ref name="loewen">{{Cite book |last=Loewen |first=James W. |title=[[Lies My Teacher Told Me: Everything Your American History Textbook Got Wrong]] |publisher=[[Touchstone Books]] |year=1996 |isbn=978-0-684-81886-3 |edition=Touchstone |location=New York |pages=[https://archive.org/details/liesmyteachertol0000loew/page/20 20–22] |author-link=James W. Loewen |orig-year=1995}}</ref> ত যোগদান কৰে আৰু কয় যে সংসদীয় সমাজবাদ "ৰাজনৈতিক বোকাত ডুব গৈ আছে।" ১৯১৬ চনৰ পৰা ১৯১৮ চনৰ ভিতৰত তেওঁ আই ডব্লিউ ডব্লিউৰ বাবে লিখিছিল।<ref>{{Cite news |last=Bindley |first=Barbara |date=January 16, 1916 |title=Why I Became an IWW |work=New York Tribune |url=https://www.marxists.org/reference/archive/keller-helen/works/1910s/16_01_16.htm |url-status=live |access-date=December 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907005535/https://www.marxists.org/reference/archive/keller-helen/works/1910s/16_01_16.htm |archive-date=September 7, 2021 |via=Helen Keller Reference Archive}}</ref> ১৯৪৬ চনৰ পৰা ১৯৫৭ চনলৈকে কেলাৰে ৩৫খন দেশ ভ্ৰমণ কৰে।<ref>[http://www.afb.org/info/about-us/helen-keller/biography-and-chronology/biography/1235 "Helen Keller Biography"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725182850/http://www.afb.org/info/about-us/helen-keller/biography-and-chronology/biography/1235 |date=July 25, 2017 }}. American Foundation for the Blind (AFB.org). Retrieved March 31, 2020.</ref> ১৯৪৮ চনত নিউজিলেণ্ডলৈ গৈ ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ আৰু অকলেণ্ডৰ বধিৰ বিদ্যালয় পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ ক্ৰাইষ্টচাৰ্চত ডিফ ছ'চাইটি অৱ কেণ্টাৰবেৰীৰ লাইফ মেম্বাৰ পেটি ষ্টিলক লগ পাইছিল।<ref>{{Cite web|url=http://deafsocietyofcanterbury.co.nz/who-we-are/history/|title=History » Deaf Society of Canterbury – TE KAHUI TURI KI WAITAHA|access-date=September 18, 2018|archive-date=September 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918091142/http://deafsocietyofcanterbury.co.nz/who-we-are/history/|url-status=live|archivedate=September 18, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918091142/http://deafsocietyofcanterbury.co.nz/who-we-are/history/|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] 145bn66adwcide5bls06lxe17qlcg53 0 49547 615773 280051 2026-07-04T18:08:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615773 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Calamus rotang Ypey33.jpg |genus= Calamus (palm) |species=rotang |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = *''Calamus monoecus'' <small>Roxb.</small> *''Calamus roxburghii'' <small>Griff.</small> *''Calamus scipionum'' <small>Lam.</small> *''Draco rotang'' <small>Crantz</small> *''Palmijuncus monoecus'' <small>(Roxb.) Kuntze</small> *''Rotang linnaei'' <small>Baill.</small> *''Rotanga calamus'' <small>Crantz</small> |synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-29891 The Plant List, ''Calamus rotang'' ]</ref> }} '''ৰাইডাং বেত''' ({{Lang-en|''Calamus rotang''}}) [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ৰ থলুৱা এক বৃহৎ আকাৰৰ বেত জাতীয় উদ্ভিদ। ই এবিধ লতাজাতীয় উদ্ভিদ। ইয়াক আচবাব, খৰাহী, লাখুটি, ছাতিৰ নাল, মেজ, চকী আদি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দক্ষিণ-পূৱ এছিয়াত এই উদ্ভিদ প্ৰচুৰ পৰিমানে পোৱা যায়। == বিস্তৃতি == ৰাইডাং বেত [[ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকা]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ৰ থলুৱা উদ্ভিদ৷ অসমত এই বেত প্ৰধানকৈ কাৰ্বি আংলং জিলাৰ ধনশিৰি আৰু দলদলি বনাঞ্চল আৰু ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীডিহিং বনাঞ্চলত উৎপত্তি হয়৷<ref name=":0">ফটিক চন্দ্ৰ গগৈ (ডিছেম্বৰ ২০০৭). ''অসমৰ উদ্ভিদ কোষ''. অসম প্ৰকাশন পৰিষদ</ref> == বিৱৰণ == ৰাইডাং বেতৰ আঁকুহি কাইটযুক্ত হয়৷ সুবিধা অনুযায়ী লতাডালে পোনপটীয়াভাৱে আকাশমুৱা হৈ আঁকুহিৰ সহায়ত গছৰ ওপৰলৈ উঠি যায়৷ কোছা কোছে উৎপত্তি হোৱা শিপাৰ মুঢ়াত বিকশিত হোৱা পোখাবোৰ ক্ৰমে ডাঙৰ হৈ একোজোপা জোপোহা গছৰ আকৃতি ধাৰণ কৰে৷ বৌখাৰ সহায়ত পাতৰ ঠাৰি ধৰে আৰু এই ঠৰুৱাৰ আগলি অংশত ছিৰিলি ছিৰিলি পাতবোৰ বিকশিত হয়৷ ৰাইডাং বেতৰ গুৰি ভাগতকৈ লতাডালৰ আগভাগ ক্ৰমে মোটা হয়৷ <ref name=":0" /> == ব্যৱহাৰ == ৰাইডাং বেত লাখুটি, লাঠি আদি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ তাৰোপৰি এই বেতেৰে চকি,মেজ, খুঁটি আদিও সজা দেখা যায়৷এই বেতৰ আগলি ভাগে ধাৰণ কৰা কোমল বকটুৰ গাঁজ খাদ্য হিচাপেও খোৱা হয়৷<ref name=":0" /><!--[[wickerwork]], and is found in [[Southwest Asia]]. The basal section of the plant grows vertically for 10 metres or so, after which the slender, tough stem of a few centimetres in diameter, grows horizontally for 200 metres or more. It is extremely flexible and uniform in thickness, and frequently has sheaths and petioles armed with backward-facing spines which enable it to scramble over other plants. It has pinnate, alternate leaves, 60–80&nbsp;cm long, armed with two rows of spines on the upper face.<ref>[http://indiabiodiversity.org/species/show/258788 India Biodiversity Portal, ''Calamus rotang'' L., common rattan]</ref> The plants are [[dioecious]], and flowers are clustered in attractive inflorescences, enclosed by spiny [[spathe]]s. The edible fruits are top-shaped, covered in shiny, reddish-brown imbricate scales, and exude an astringent red resin known medicinally and commercially as "[[Dragon's blood]]".<ref>[http://www.illustratedgarden.org/mobot/rarebooks/page.asp?relation=QK91C7431790V3&identifier=0190 Missouri Botanical Garden]</ref> The canes are sought-after and expensive, but have to a large extent been replaced by sticks made from plants, such as [[bamboo]]s, [[Juncaceae|rushes]] and [[Salix viminalis|osier]] willows.<ref>[http://www.dipbot.unict.it/Palms/Descr03.html Rattan Palm]</ref>--> ==চিত্ৰ সম্ভাৰ== <gallery> Calamus rotang 03.JPG|Stem Calamus rotang 04.JPG|Fruit Rattan Palm (Calamus rotang) with fruits (7844049166).jpg|Rotang with fruits File:Calamus rotang chooral furniture 03.jpg|Malacca cane chair File:Calamus rotang chooral furniture 01.jpg|Malacca cane furniture </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.dipbot.unict.it/Palms/Descr03.html The rattan palm] by Anna Guglielmo, Pietro Pavone and Cristina Salmeri *[http://www.botanicus.org/item/31753002794367# Carl Ludwig Blume's ''Rumphia'' vol.3 with numerous plates of rattan palms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216204723/http://www.botanicus.org/item/31753002794367 |date=2016-02-16 }} [[শ্ৰেণী:লতা]] [[শ্ৰেণী:উদ্ভিদজগত]] ol9471goojvy5m1rrfzw1pmn5bsv7zy 0 59609 615894 603738 2026-07-05T10:33:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615894 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ইৰফান খান | image = Irrfan Khan May 2015 (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_name = চাহাবজাদে ইৰফান আলি খান<ref name=irrfan>{{cite web|url=http://www.irrfan.com/profile.htm |title=Irrfan Khan |work=Irrfan.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131208092152/http://www.irrfan.com/profile.htm |archivedate=2013-12-08}}</ref> | birth_date = {{birth date|df=yes|1967|01|7}} | death_date = {{death date and age|df=yes|2020|04|29|1967|01|7}} | death_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত | death_cause = কলন সংক্ৰমণ | birth_place = [[জয়পুৰ]], [[ৰাজস্থান]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | other_names = ইৰফান | alma mater = [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]] | occupation = অভিনেতা, প্ৰযোজক | years_active = ১৯৮৫-২০২০ | spouse = {{Marriage|সূতাপা দেৱেন্দ্ৰ চিকদাৰ|1995}} | children = ২ | awards = | honours = [[পদ্মশ্ৰী]] (২০১১) }} '''ইৰফান খান''' ({{Lang-en|Irrfan Khan}}; ৭&nbsp;জানুৱাৰী ১৯৬৭&nbsp;– ২৯&nbsp;এপ্ৰিল ২০২০)<ref>{{cite news |title=Irrfan Khan, actor extraordinaire and India's face in the West, dies at 54 |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-dies-at-54/story-Hd8s2xZ6uNeqDjgV0sl7zI.html |accessdate=29 April, 2020 |work=Hindustan Times |date=29 April, 2020 |language=en}}</ref> এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা আৰু চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। তেওঁ হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ লগতে ব্ৰিটিছ আৰু হলিউডৰ চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Irrfan drops Khan">{{cite web |url=http://news.avstv.com/2012/03/07/irrfan-drops-khan/ |title=Irfan drops 'Khan{{'-}} |publisher=News.avstv.com |accessdate=2012-07-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927162036/http://news.avstv.com/2012/03/07/irrfan-drops-khan/ |archivedate=27 September 2013 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |last=Jha |first=Subhash K |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/mar/070312-Irrfan-drops-his-surname-Khan.htm |title=Irrfan drops his surname Khan |publisher=Mid-day.com |date=7 March 2012 |accessdate=2012-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413150934/http://www.mid-day.com/entertainment/2012/mar/070312-Irrfan-drops-his-surname-Khan.htm |archive-date=13 April 2012 |url-status=live |archivedate=13 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413150934/http://www.mid-day.com/entertainment/2012/mar/070312-Irrfan-drops-his-surname-Khan.htm |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ প্ৰায় তিনি দশকজুৰি চলচ্চিত্ৰ জগতৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। প্ৰায় ৫০খন ভাৰতীয় ছবিত তেওঁ অভিনয় কৰিছে। কলাত্মক আৰু সুকীয়া অভিনয়শৈলীৰ বাবে তেওঁ এটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], এটা [[:en: Asian Film Award|এচিয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] আৰু চাৰিটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰাৰ উপৰিও বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। তেওঁৰ স্বাভাৱিক অভিনয়শৈলীৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সকলে তেওঁক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/jurassic-world-actor-irrfan-khan-756206|title='Jurassic World' Actor Irfan Khan on Upcoming Film: "It Will Be Like a Scary Adventure"|first1=Ariston|last1=Anderson|work=The Hollywood Reporter|date=10 December 2014|accessdate=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151008160426/http://www.hollywoodreporter.com/news/jurassic-world-actor-irrfan-khan-756206|archive-date=8 October 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/25/irrfan-khan-bollywood-d-day|title=Irrfan Khan: 'I object to the term Bollywood'|first1=Nosheen|last1=Iqbal|work=the Guardian|date=25 July 2013|accessdate=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009211929/http://www.theguardian.com/film/2013/jul/25/irrfan-khan-bollywood-d-day|archive-date=9 October 2015|url-status=live}}</ref> ২০১১ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] কলাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে দেশৰ চতুৰ্থ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |accessdate=21 July 2015 |format=PDF |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archivedate=15 October 2015 }}</ref> ১৯৮৮ চনত [[অস্কাৰ বঁটা]]লৈ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ শিতানত মনোনীত [[মীৰা নায়াৰ]]ৰ 'চালাম বোম্বে'ত অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ পদাৰ্পণ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ সৰু-সুৰা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যদিও নিজকে এগৰাকী সফল অভিনেতা হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। তেওঁ ২০০৩ চনৰ 'হাছিল' আৰু ২০০৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত 'মকবুল'ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 'মকবুল'ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ ভিলেইনৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ ২০০৭ চনত 'লাইফ ইন মেট্ৰ’' ছবিত অভিনয় কৰে আৰু এই ছবিখন তেওঁৰ জীৱনৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ ক্ৰীড়া আৰু জীৱনীমূলক ছবি 'পান সিং তোমাৰ'ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] আৰু সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="60thaward">{{cite press_release |title=60th National Film Awards Announced |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf |format=PDF |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |accessdate=18 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417215938/http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf |archive-date=17 April 2013 |url-status=live }}</ref> ২০১৩ চনত মুক্তি লাভ কৰা তেওঁ অভিনয় কৰা 'লাঞ্চবক্স' ছবিখনে ব্ৰিটিছ চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন একাডেমী বঁটালৈ মনোনীত হৈছিল। তাৰপিছত তেওঁ কেইবাখনো কলাত্মক আৰু বাণিজ্যিক ভাবে সফল ছবি যেনে 'হাইদৰ' (২০১৪), 'গুণ্ডে' (২০১৪), 'পিকু' (২০১৫) আৰু 'তালৱাৰ'ত (২০১৫) অভিনয় কৰে। তেওঁৰ আটাইতকৈ বেছি বাণিজ্যিক ভাবে সফল ছবি হাস্যব্যংগমূলক 'হিন্দী মিডিয়াম' ২০১৭ চনত মুক্তি লাভ কৰিছিল। ছবিখন ভাৰত আৰু [[চীন]]ত চুপাৰহিট হয় আৰু ইয়াত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে। বৈশ্বিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ কেইবাখনো ব্ৰিটিছ আৰু হলিউদৰ ছবিত অভিনয় কৰিছে। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হ'ল 'দা ৱাৰিৱৰ' (২০০১), '[[দ্য নেমচেক]]' (২০০৬), 'দা দাৰ্জিলিং লিমিটেড' (২০০৭), 'শ্লামডগ মিলিয়নাৰ' (২০০৮), 'নিউয়ৰ্ক, আই লাভ ইউ' (২০০৯), 'দা এমেজিং স্পাইদাৰমেন' (২০১২), '[[লাইফ অৱ পাই (চলচ্চিত্ৰ)|লাইফ অৱ পাই]]' (২০১২), 'জুৰাচিক ৱৰ্ল্ড' (২০১৫) আৰু 'ইনফাৰ্ন’' (২০১৬)। ২০১৭ চনলৈ তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহে বৈশ্বিক বক্স অফিচত ৩৬০ কোটি আমেৰিকান ডলাৰ অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ২০১৮ চনত তেওঁৰ দেহত নিউৰ'এণ্ড'ক্ৰাইন [[কৰ্কট ৰোগ]] ধৰা পৰে। ২০২০ চনৰ ২৯ এপ্ৰিল তাৰিখে ৫৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/03/16/entertainment/irrfan-khan-tumor/index.html|title='Life of Pi' star Irrfan Khan reveals he has a rare tumor|first=Lisa Respers|last=France|work=CNN|accessdate=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316162432/https://edition.cnn.com/2018/03/16/entertainment/irrfan-khan-tumor/index.html|archive-date=16 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43426481|title=Life of Pi actor has rare tumour|date=2018-03-16|work=BBC News|accessdate=2018-03-16|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613093743/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43426481|archive-date=13 June 2018|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৬৭ চনৰ ৭ জানুৱাৰী তাৰিখে [[ৰাজস্থান]]ৰ জয়পুৰত ইৰফান খানৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ য়াশ্বীন আলি খান আৰু মাতৃ ছৈয়দা বেগম খান। তেওঁলোকৰ টংক জিলাৰ খাজুৰিয়া গাঁৱত টায়াৰৰ ব্যৱসায় আছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2009/02/14/stories/2009021452931300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Cutting across roles | date=14 February 2009 | accessdate=4 August 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221043902/http://www.hindu.com/mp/2009/02/14/stories/2009021452931300.htm | archive-date=21 February 2009 | url-status=live | archivedate=21 February 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221043902/http://www.hindu.com/mp/2009/02/14/stories/2009021452931300.htm | deadurl=yes }}</ref><ref name=eem>{{Cite news|last=O'Connor|first=Ashling|title=From Bollywood to Boston|pages=|publisher=Times Online|date=27 March 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/bollywood/article1576324.ece|accessdate=2010-12-04|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615194342/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/bollywood/article1576324.ece|archive-date=15 June 2011|url-status=live|archivedate=15 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615194342/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/bollywood/article1576324.ece|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Irrfan-Khan-to-make-a-film-on-his-father/articleshow/21422148.cms|title=Irrfan Khan to make a film on his father|website=Bangalore Mirror}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/irrfan-s-mother-saeeda-begum-dies-in-jaipur-1671060-2020-04-25|title=Irrfan's mother Saeeda Begum dies in Jaipur|first1=|last1=|website=India Today}}</ref> ইৰফান আৰু তেওঁৰ প্ৰিয়বন্ধু সতীশ শৰ্মাই ক্ৰিকেট খেলি ভাল পাইছিল। ইৰফানক চি.কে. নাইডু টুৰ্ণামেণ্ট খেলিবলৈ বাছনি কৰা হৈছিল। ২৩ বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধ প্ৰতিভাৱান ক্ৰিকেট খেলুৱৈসকলক প্ৰথম শ্ৰেণী ক্ৰিকেটলৈ বাছনি কৰিবলৈ এই টুৰ্ণামেণ্টত বাছনি কৰা হয়। কিন্তু অৰ্থৰ অভাৱত তেওঁ এই টুৰ্ণামেণ্টত যোগদান কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা নাছিল।<ref>{{Citation|last=Abish Mathew|title=Son Of Abish feat. Vir Das & Irrfan Khan|date=2017-11-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=3d7NjfTziNM|accessdate=2018-06-29}}</ref> তেওঁ জয়পুৰত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু তাৰপিছত অভিনয় শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ ১৯৮৪ চনত [[নতুন দিল্লী]]ত অৱস্থিত [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ত যোগদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Irrfan-Khans-fond-memoir-from-National-School-of-Drama/articleshow/50740210.cms|title=Irrfan Khan's fond memoir from National School of Drama - Times of India ►|website=The Times of India|language=en|accessdate=2020-04-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/together-after-22-years/|title=Together after 22 years|date=2010-02-06|website=The Himalayan Times|language=en-US|accessdate=2020-04-29|archivedate=2019-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190225130949/https://thehimalayantimes.com/news-archives/latest/together-after-22-years/|deadurl=yes}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ পৰা শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি ইৰফান খানে [[মুম্বাই]]লৈ আহে। ইয়াত তেওঁ [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শন]]ৰ কেইবাটাও ধাৰাবাহিক যেনে: 'চাণক্য', 'ভাৰত এক খোজ', 'চাৰা জাহান হামাৰা', 'বনেগী আপনি বাত', 'চন্দ্ৰকান্তা', 'শ্ৰীকান্ত', 'অনুগুঞ্জ' আৰু ষ্টাৰ প্লাছৰ 'ষ্টাৰ বেষ্টচেলাৰ' আৰু 'স্পৰ্শ'ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/irrfan-khan-passes-away-at-53-heres-looking-at-the-popular-shows-he-has-done-on-television/articleshow/75444797.cms|title=Irrfan Khan passes away at 53; here's looking at the popular shows he has done on television - Times of India|website=The Times of India|language=en|accessdate=2020-04-29}}</ref> ইয়াৰ আগতে তেওঁ দূৰদৰ্শনৰ 'লাল ঘাঁছ পৰ নীলে ঘোঁৰে' নামৰ টেলিনাটকত লেনিনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/culture/the-actor-for-all-seasons/cid/1322221|title=The actor for all seasons|website=www.telegraphindia.com|language=en|accessdate=2020-04-29}}</ref> এই নাটকখন মিখেইল ছাত্ৰভৰ ৰুছিয়ান নাটক এখনৰ আধাৰত উদয় প্ৰকাশে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name=toidarr>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/chandrakanta-to-banegi-apni-baat-a-look-at-irrfan-khans-notable-work-on-television/photostory/75445274.cms|title=Darr|date=2020-04-29|website=The Times of India|language=en|accessdate=2020-04-29}}</ref> ষ্টাৰ প্লাছত প্ৰচাৰিত ধাৰাবাহিক 'ডৰ'ত তেওঁ কে কে মেননৰ বিপৰীতে খলনায়কৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref name=toidarr/> ইয়াৰ লগতে তেওঁ আলি ছাদাৰ জাফৰিৰে প্ৰযোজনা কৰা নাটক 'কহকছন'ত বিখ্যাত বিপ্লৱী উৰ্দু কবি আৰু মাৰ্ক্সবাদী ৰাজনৈতিক কৰ্মী মাখদুম মহিউদ্দীনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name=toidarr/> ১৯৮৮ চনত [[অস্কাৰ বঁটা]]লৈ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ শিতানত মনোনীত [[মীৰা নায়াৰ]]ৰ 'চালাম বোম্বে'ত অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ পদাৰ্পণ কৰিছিল। ইয়াত তেওঁ এটি সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ ১৯৮৯ চনত ৰূপা গাংগুলিৰ বিপৰীতে বসু চেটেৰ্জিৰ ছবি 'কমলা কি মৌত'ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/960485/irrfan-1967-2020-a-powerhouse-talent-gone-too-soon|title=Irrfan (1967-2020): A powerhouse talent gone too soon|last=Ramnath|first=Nandini|date=29 April 2020|website=Scroll.in|language=en-US|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=29 April 2020}}</ref> ১৯৯০ৰ দশকত তেওঁ 'এক ডাক্তৰ কি মৌত' আৰু 'চাচ্ছ এ লং জাৰ্নি'ত অভিনয় কৰিছিল যদিও তেওঁ নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ অক্ষম হ'ল।<ref name="India" /> ১৯৯৩-৯৪ চনত দূৰদৰ্শনযোগে সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'মৃত্যুঞ্জয়' নামৰ হিন্দী ধাৰাবাহিকখনত ইৰফান খানে ধনপুৰ চৰিত্ৰটি ৰূপায়ণ কৰিছিল। জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী [[বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য]]ৰ [[মৃত্যুঞ্জয়]] শীৰ্ষক অসমীয়া ভাষাৰ উপন্যাসখনৰ আধাৰত এই ধাৰাবাহিকখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ধাৰাবাহিকখনৰ পৰিচালক আছিল চাৰুকমল হাজৰিকা।<ref>{{Cite web|url=https://assam.news18.com/news/assam/irfan-khan-played-dhanpur-hero-of-celebrated-assamese-novel-mrityunjay-56371.html|title=ইৰফান খানৰ অসম সংযোগ! 'মৃত্যুঞ্জয়' ধাৰাবাহিকত কৰিছিল অভিনয়|publisher=[[নিউজ ১৮ অসম/নৰ্থ-ইষ্ট]]|date=২৯ এপ্ৰিল ২০২০|accessdate=২৯ এপ্ৰিল ২০২০}}</ref> ১৯৯৮ চনত তেওঁ সঞ্জয় খানৰ ধাৰাবাহিক 'জয় হনুমান'ত দস্যু ৰত্নাকৰৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। কেইবাখনো অসফল ছবিৰ পিছত তেওঁ ২০০১ চনত লণ্ডনৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আছিফ কপাডিয়াৰ ঐতিহাসিক ছবি 'ৱাৰিৱৰ'ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ সুযোগ লাভ কৰে।<ref name="India">{{cite web | archive-date=10 August 2012 | url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6016.html | title=I now see myself in new light: Irfan Khan | publisher=IndiaGlitz | date=23 April 2004 | accessdate=2012-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120810131035/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6016.html | url-status=live | archivedate=10 August 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120810131035/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6016.html | deadurl=yes }}</ref> ২০০৩ আৰু ২০০৪ চনৰ ভিতৰত তেওঁ অশ্বিন কুমাৰৰ চুটিছবি 'ৰোড টু লাদাখ'ত অভিনয় কৰে আৰু এই ছবিখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সমাদৃত হয়।<ref>{{cite journal|last1=Kalla|first1=Avinash|title=On the High Road To Ladakh|journal=The-south-asian.com|date=March 2003|url=http://www.the-south-asian.com/March2003/Film-Road%20to%20Ladakh.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030412180514/http://www.the-south-asian.com/March2003/Film-Road%20to%20Ladakh.htm|archivedate=12 April 2003}}</ref> পিছলৈ ছবিখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ বনোৱা হয়।<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2003/nov/07irfan.htm|title=Irfan Khan goes to Hollywood|date=7 November 2003|work=Rediff|first1=Arthur J|last1=Pais|location=New York|accessdate=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110207/http://in.rediff.com/movies/2003/nov/07irfan.htm|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> একে বছৰে তেওঁ [[উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ]]ৰ 'মেকবেথ' নাটকৰ চলচ্চিত্ৰ ৰূপায়ণ 'মকবুল'ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/pageturner/excerpt/how-irrfan-khan-landed-role-of-maqbool/411201/|title=Irrfan Khan landed the role of Maqbool after Naseeruddin Shah vetoed Kamal Haasan|last=Chhabra|first=Aseem|date=2020-04-29|website=ThePrint|language=en-US|accessdate=2020-04-29}}</ref> ২০০৫ চনৰ বলিউডৰ 'ৰোগ' ছবিত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.smashits.com/rog/movie-review-4157.html |title=Movie Review of Rog – Irfaan bangs into commercial cinema too – Bollywood Articles |publisher=SmasHits.com |accessdate=2012-07-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130820021939/http://www.smashits.com/rog/movie-review-4157.html |archivedate=20 August 2013 |df=dmy-all }}</ref>তাৰপিছত তেওঁ কেইবাখনো ছবিৰ মুখ্য চৰিত্ৰ বা সহযোগী চৰিত্ৰ আৰু ভিলেইনৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ২০০৪ চনত তেওঁ 'হাছিল' ছবিৰ অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভিলেইনৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2003/may/16haasil.htm |title='Haasil' is not for everybody |publisher=Rediff.com |date=16 May 2003 |accessdate=2012-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306002631/http://www.rediff.com/movies/2003/may/16haasil.htm |archive-date=6 March 2012 |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ লগতে তেওঁ তেলুগু ছবি 'চেইনিকুদু'টো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mahesh-babu-on-sainikudu-co-star-irrfan-s-demise-brilliant-actor-gone-too-soon-1672422-2020-04-29|title=Mahesh Babu on Sainikudu co-star Irrfan's demise: Brilliant actor gone too soon|last=ChennaiApril 29|first=India Today Web Desk|last2=April 29|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|accessdate=2020-04-29|last3=Ist|first3=2020 15:27}}</ref> [[File:Irfan Khan Tabu still1.jpg|thumb|right|[[দ্য নেমচেক]] ছবিৰ প্ৰিমীয়াৰত অভিনেত্ৰী টাবুৰ সৈতে ইৰফান খান]] ২০০৭ চনত তেওঁ 'লাইফ ইন এ... মেট্ৰ’' ছবিত অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছবি '[[দ্য নেমচেক]]', 'দা দাৰ্জিলিং লিমিটেড' আৰু 'দা দাৰ্জিলিং লিমিটেড'ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/entertainment/padma-shri-irrfan-khan-passes-away-at-54-here-are-some-of-his-most-iconic-performances-5202501.html|title=Padma Shri Irrfan Khan passes away at 54: Here are some of his most iconic performances|website=Moneycontrol|accessdate=2020-04-29}}</ref> তেওঁ ২০০৬ চনত ষ্টাৰ ওৱানৰ ধাৰাবাহিক 'মান’ য়া নামান’' আৰু 'ক্যা কহে'ৰ সূত্ৰধাৰ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/irrfan-khan-death-news-legacy-modern-classics-salaam-bombay-to-angrezi-medium/story/402356.html|title=Salaam Bombay! to Angrezi Medium: Irrfan Khan's legacy of modern classics|website=www.businesstoday.in|accessdate=2020-04-29}}</ref> ২০০৮ চনত আৰ্টছ এলাইন্স প্ৰডাক্টছনৰ 'আইডি-আইডেন্তি অফ দা চউল'ৰ ব্যাখ্যাকাৰ হিচাপে বিশ্বজুৰি ভ্ৰমণ আৰু প্ৰদৰ্শনৰ সুযোগ পায়। তেওঁ কেইবাটাও শিতানত [[অস্কাৰ বঁটা]] বিজয়ী 'শ্লামডগ মিলিয়নাৰ'ত আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁ ষ্টাৰ গিল্ড বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1959014,00.html#ixzz1eF4cWXZo | work=Time | title=Keeping It Real | date=15 February 2010 | accessdate=9 February 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100209014219/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1959014,00.html#ixzz1eF4cWXZo | archive-date=9 February 2010 | url-status=live | archivedate=9 February 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100209014219/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1959014,00.html#ixzz1eF4cWXZo | deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত তেওঁ 'এচিড ফেক্টৰী'ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|title=I want to do more and more of action films|url=http://www.gomolo.in/features/article.aspx?ArticleID=211|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091012085446/http://www.gomolo.in/features/article.aspx?ArticleID=211|archivedate=12 October 2009|df=dmy-all}}</ref> তেওঁ ২০০৯ চনৰ ছবি 'নিউয়ৰ্ক'ত এফবিআই এজেণ্ট আৰু 'নিউয়ৰ্ক, আই লাভ ইউ'ত গুজৰাটী ব্যৱসায়ীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ ক্ৰীড়া আৰু জীৱনীমূলক 'ছবি পান সিং তোমাৰ'ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] আৰু সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="60thaward"/> ২০১০ চনত তেওঁ এইছবিঅ'ৰ ধাৰাবাহিক 'ইন ট্ৰিটমেণ্ট'ত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.hbo.com/in-treatment/cast-and-crew/sunil|title=In Treatment - Sunil|website=HBO|accessdate=2020-04-29}}</ref> আকৌ ২০১২ চনত 'দা এমেজিং স্পাইদাৰমেন'ত ডাঃ ৰাজিত ৰথৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.hollywoodreporter.com/news/amazing-spider-man-widest-india-release-342712 | work=The Hollywood Reporter | first=Nyay | last=Bhushan | title='The Amazing Spider-Man' Gets Widest-Ever India Release for A Hollywood Film | date=28 June 2012 | accessdate=4 February 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121029013613/http://www.hollywoodreporter.com/news/amazing-spider-man-widest-india-release-342712 | archive-date=29 October 2012 | url-status=live }}</ref> তেওঁ [[অস্কাৰ বঁটা]] বিজয়ী আং লীৰ '[[লাইফ অৱ পাই (চলচ্চিত্ৰ)|লাইফ অৱ পাই]]'ত ডেকা পাইৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৩ চনত মুক্তি লাভ কৰা তেওঁ অভিনয় কৰা 'লাঞ্চবক্স' ছবিখনে ব্ৰিটিছ চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন একাডেমী বঁটালৈ মনোনীত হৈছিল। এই ছবিখনে ক্যা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত গ্ৰেণ্ড ৰেইল ডৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name="firstpost"/> ২০১৪ চনত তেওঁৰ ছবি 'গুণ্ডে' মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁক 'এক্সপজ' ছবিত দেখা গৈছিল। তেওঁ 'হাইদৰ' ছবিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১৫ চনত তেওঁ [[অমিতাভ বচ্চন]] আৰু [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে 'পিকু' ছবিত অভিনয় কৰে। একে বৰ্ষতে তেওঁৰ ইংৰাজী ছবি 'জুৰাচিক ৱৰ্ল্ড' মুক্তি লাভ কৰে। একেবছৰে তেওঁ 'তালৱাৰ'ত অভিনয় কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ ঐশ্বৰ্য ৰায়ৰ বিপৰীতে 'জাজবা' ছবিত অভিনয় কৰে। ২০১৬ চনত ডেন ব্ৰাউনৰ উপন্যাসৰ আধাৰত ৰবাৰ্ট লেংডনে নিৰ্মাণ কৰা 'ইনফাৰ্ন’'ত তেওঁ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-to-work-with-tom-hanks-in-inferno/article1-1317056.aspx|title=Irrfan Khan to work with Tom Hanks in Inferno|first1=Prashant|last1=Singh|work=Hindustan Times|location=New Delhi|date=15 February 2015|accessdate=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906155445/http://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-to-work-with-tom-hanks-in-inferno/article1-1317056.aspx|archive-date=6 September 2015|url-status=live|archivedate=6 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906155445/http://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-to-work-with-tom-hanks-in-inferno/article1-1317056.aspx|deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনত আটাইতকৈ বেছি বাণিজ্যিক ভাবে সফল ছবি হাস্যব্যংগমূলক 'হিন্দী মিডিয়াম' মুক্তি লাভ কৰিছিল। ছবিখন ভাৰত আৰু চীনত চুপাৰহিট হয় আৰু ইয়াত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে। একেবছৰে তেওঁৰ 'কৰিব কৰিব ছে' ছবিও মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=63rd Jio Filmfare Awards 2018: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/63rd-jio-filmfare-awards-2018-complete-winners-list/articleshow/62582673.cms|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2018}}</ref><ref name="firstpost">{{cite news|title=Hindi Medium records higher box office opening than Dangal, Bajrangi Bhaijaan in China; Irrfan's highest grosser worldwide|url=https://www.firstpost.com/entertainment/hindi-medium-records-higher-box-office-opening-than-dangal-bajrangi-bhaijaan-in-china-irrfans-highest-grosser-worldwide-4420391.html|accessdate=6 April 2018|work=[[Firstpost]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629203820/https://www.firstpost.com/entertainment/hindi-medium-records-higher-box-office-opening-than-dangal-bajrangi-bhaijaan-in-china-irrfans-highest-grosser-worldwide-4420391.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশী]] ছবি 'ন বেড অফ ৰজেছ' মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/doob-stunning-flow-crafted-images-1502522442.html/amp|title='Doob': Stunning flow of crafted images - The Statesman|date=4 November 2017|website=thestatesman.com|accessdate=25 December 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171225135636/http://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/doob-stunning-flow-crafted-images-1502522442.html/amp|archivedate=25 December 2017}}</ref><ref name="mojo">{{cite web|title=Irrfan Khan Movie Box Office Results|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=irrfankhan.htm|website=[[Box Office Mojo]]|year=2017|accessdate=7 April 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409043106/http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=irrfankhan.htm|archive-date=9 April 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ 'কাৰৱাঁ' আৰু 'ব্লেকমেইল' ছবিত অভিনয় কৰে।<ref>{{Citation|title=Karwaan Review {3.5/5}: Brilliant performances by Dulquer and Irrfan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/karwaan/movie-review/65225677.cms|accessdate=2020-04-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/blackmail-movie-review-irrfan-khan-suffers-through-a-messy-and-mediocre-film-1833532|title=Blackmail Movie Review: Irrfan Khan Suffers Through A Messy And Mediocre Film|website=NDTV.com|accessdate=2020-04-29}}</ref> তেওঁৰ শেষ ছবি ২০২০ চনৰ ১৩ মাৰ্চত মুক্তি লাভ কৰা হমি আদাজানীয়াৰ 'অংৰেজি মিডিয়াম'। ইয়াত তেওঁ কৰিণা কাপুৰ খান, ৰাধিকা মাদান আৰু দীপক দৱৰীয়ালৰ লগত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url = http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/irrfan-khan-dulquer-salmaan-starrer-karwan-release-june-1/|title = Irrfan Khan and Dulquer Salmaan starrer Karwan to release on June 1|date = 23 Jan 2018|work = Bollywood Hungama|accessdate = 24 Jan 2018|via = |archive-url = https://web.archive.org/web/20180123175040/http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/irrfan-khan-dulquer-salmaan-starrer-karwan-release-june-1/|archive-date = 23 January 2018|url-status = live}}</ref> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== তেওঁ কেইবাখনো ভাৰতীয় ছবিত অভিনয় কৰিছিল। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হ'ল: * 'হাছিল' (২০০৩) * 'মকবুল' (২০০৪) * 'লাইফ ইন মেট্ৰ’' (২০০৭) * 'পান সিং তোমাৰ' (২০১১) * 'লাঞ্চবক্স' (২০১৩) * 'হাইদৰ' (২০১৪) * 'গুণ্ডে' (২০১৪) * 'পিকু' (২০১৫) * 'তালৱাৰ' (২০১৫) * 'হিন্দী মিডিয়াম' (২০১৭) বৈশ্বিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ কেইবাখনো ব্ৰিটিছ আৰু হলিউদৰ ছবিত অভিনয় কৰিছে। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হ'ল: * 'দা ৱাৰিৱৰ' (২০০১), * '[[দ্য নেমচেক]]' (২০০৬), * 'দা দাৰ্জিলিং লিমিটেড' (২০০৭), * 'শ্লামডগ মিলিয়নাৰ' (২০০৮), * 'নিউয়ৰ্ক, আই লাভ ইউ' (২০০৯), * 'দা এমেজিং স্পাইদাৰমেন' (২০১২), * '[[লাইফ অৱ পাই (চলচ্চিত্ৰ)|লাইফ অৱ পাই]]' (২০১২), * 'জুৰাচিক ৱৰ্ল্ড' (২০১৫) আৰু * 'ইনফাৰ্ন’' (২০১৬)। ==অন্যান্য কৰ্মৰাজি== ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ তেওঁ [[ৰাজস্থান|ৰাজস্থান চৰকাৰ]]ৰ "'Resurgent Rajasthan'" কেম্পেইনৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেছেদৰ হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref name=":0">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Local-boy-Irrfan-in-Jaipur-as-a-face-of-Resurgent-Rajasthan/articleshow/48879463.cms|title=Local boy Irfan in Jaipur as a face of Resurgent Rajasthan|date=8 September 2015|work=[[The Times of India]]|accessdate=28 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926075722/http://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Local-boy-Irrfan-in-Jaipur-as-a-face-of-Resurgent-Rajasthan/articleshow/48879463.cms|archive-date=26 September 2015|url-status=live}}</ref> তেওঁ জয়পুৰৰ বিধানসভা পথত অৱস্থিত ভাৰতীয় সেনাৰ যুদ্ধস্মৃতিক্ষেত্ৰৰ পোহৰ আৰু শব্দ অনুষ্ঠানৰ বাবে তেওঁৰ কণ্ঠ বাণীবন্ধন কৰিছে। এই অনুষ্ঠানত ৰাজস্থানী সেনাৰ ঐতিহাসিক আৰু আধুনিক কালৰ যুদ্ধত জয়ী হোৱা শৌৰ্য-বীৰ্য আৰু বিক্ৰমক প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/movies/irrfan-khan-is-the-new-face-of-rajasthan-tourism-1157495.html|title=Irrfan Khan is the face of a special campaign for Rajasthan|date=2015-10-28|accessdate=2016-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022140659/http://www.news18.com/news/movies/irrfan-khan-is-the-new-face-of-rajasthan-tourism-1157495.html|archive-date=22 October 2016|url-status=live}}</ref> ==বঁটা-সন্মান== [[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Shri Award to Shri Sahabzade Irrfan Ali Khan, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|২০১১ চনত [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[প্ৰতিভা পাটিল]]ৰ পৰা [[পদ্মশ্ৰী]] গ্ৰহণ কৰা অৱস্থাত ইৰফান খান]] ২০১১ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] কলা ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে দেশৰ চতুৰ্থ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Awards"/> তেওঁ এটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], এটা এছিয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু চাৰিটা শ্ৰেণীত [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰাৰ উপৰিও বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। তেওঁ লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য বঁটা সমূহ হ'ল: {| class="wikitable sortable" !চন !চলচ্চিত্ৰ !বঁটা !শ্ৰেণী !ফলাফল !উৎস |- |২০০৪ |'হাছিল' |[[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Won}} |<ref name=ffawards>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/irrfan-khan-passes-away-40511.html|title=Irrfan Khan passes away|website=filmfare.com|language=en|accessdate=29 April 2020}}</ref> |- |২০০৮ |'লাইফ ইন এ... মেট্ৰ’' |[[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Won}} |<ref name=ffawards/> |- |২০১১ |{{N/a}} |[[পদ্মশ্ৰী]] |কলা |{{Won}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43476602|title=Obituary: Irrfan Khan|date=29 April 2020|work=BBC News|accessdate=29 April 2020|language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="3" |২০১৩ | rowspan="3" |'পান সিং তোমাৰ' |[[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/paan-singh-tomar-wins-national-awards-for-best-film-156422-2013-03-18|title=Paan Singh Tomar wins big at National Awards|last=DelhiMarch 18|first=IANS New|last2=March 19|first2=2013UPDATED|website=India Today|language=en|accessdate=29 April 2020|last3=Ist|first3=2013 11:06}}</ref> |- | rowspan="2" |[[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|website=filmfare.com|language=en|accessdate=29 April 2020}}</ref> |- |সমচলোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Won}} |<ref name=ffawards/> |- | rowspan="2" |২০১৮ | rowspan="2" |'হিন্দী মিডিয়াম' | rowspan="2" |[[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/winners|title=Filmfare Award 2018 Winners - List of Filmfare Award Winners|website=filmfare.com}}</ref> |- |সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2018/nominations|title=Filmfare Awards 2018 Nominations {{!}} 63rd Filmfare Awards 2018|website=filmfare.com|language=en|accessdate=29 April 2020}}</ref> |} ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৯৫ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ সহপাঠী সূতাপা চিকদাৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুগৰাকী পুত্ৰ বাবিল আৰু অয়ন।<ref name=irrfan/> ==অসুস্থতা আৰু মৃত্যু== ২০১৮ চনত ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ নিউৰ'এণ্ড'ক্ৰাইন টিউমাৰ নামৰ বিৰল প্ৰকাৰৰ [[কৰ্কট ৰোগ]]ৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হয়। ১৬ মাৰ্চ তাৰিখে তেওঁ এই কথা ৰাজহুৱাকৈ প্ৰকাশ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ চিকিৎসাৰ বাবে লণ্ডনলৈ গৈছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-says-he-has-neuroendocrine-tumour-is-travelling-abroad-for-treatment/story-o9jW5Zjy5bECRlrws7rcaI.html|title=Irrfan Khan has neuroendocrine tumour, is travelling abroad for treatment|date=2018-03-16|work=hindustantimes.com/|accessdate=2018-03-26|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180326202427/https://www.hindustantimes.com/bollywood/irrfan-khan-says-he-has-neuroendocrine-tumour-is-travelling-abroad-for-treatment/story-o9jW5Zjy5bECRlrws7rcaI.html|archive-date=26 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/irrfan-khan-battling-cancer-in-london-updates-twitter-profile-image/articleshow/65010496.cms |title=Irrfan Khan, battling cancer in London, updates Twitter profile image |accessdate=12 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812181309/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/irrfan-khan-battling-cancer-in-london-updates-twitter-profile-image/articleshow/65010496.cms |archive-date=12 August 2018 |url-status=live |archivedate=12 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180812181309/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/irrfan-khan-battling-cancer-in-london-updates-twitter-profile-image/articleshow/65010496.cms |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/irrfan-dies-at-53-in-mumbai-1672361-2020-04-29|title=Actor Irrfan dies at 53 in Mumbai after two-year battle with cancer|first1=|last1=|website=India Today}}</ref> ২০২০ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত তেওঁ [[মুম্বাই]]ৰ কোকিলাবেন ধীৰুভাই আম্বাণী হস্পিটেলত ভৰ্তি হয়। ইয়াত তেওঁৰ বৃহদান্ত্ৰৰ কলন ভাগৰ সংক্ৰমণৰ চিকিৎসা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পিছদিনা অৰ্থাৎ ২৯ এপ্ৰিল তাৰিখে ৫৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ চাৰি দিন আগতে মাতৃ ছৈয়দা বেগম খানৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.mumbailive.com/en/bollywood/actor-irrfan-khan-passes-away-48836 |title=Actor Irrfan Khan Passes Away |accessdate=29 April 2020 |url-status=live |archivedate=11 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711235855/https://www.mumbailive.com/en/bollywood/actor-irrfan-khan-passes-away-48836 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/irrfan-s-mother-saeeda-begum-dies-in-jaipur-1671060-2020-04-25|title=Irrfan's mother Saeeda Begum dies in Jaipur|publisher=India Today|date=25 April 2020|accessdate=29 April 2020}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুত চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বহুতো তাৰকা আৰু ৰাজনৈতিক নেতাই শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/left-too-soon-tributes-pour-in-on-social-media-as-irrfan-khan-passes-away-5202031.html |title='Left too soon': Tributes pour in on social media as Irrfan Khan passes away |accessdate=29 April 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/veteran-actor-angrezi-medium-star-irrfan-khan-passes-away-at-53-tributes-pour-in/articleshow/75444247.cms |title=Irrfan Khan, actor of 'Maqbool' and 'Angrezi Medium', passes away at 53; tributes pour in |newspaper=The Economic Times |date=29 April 2020 |accessdate=29 April 2020 |url-status=live }}</ref> ==তথ্য উৎস== {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Irrfan Khan|ইৰফান খান}} * {{IMDb name|451234}} * {{Instagram|irrfan}} * বলিউড হাংগামাত [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/irrfan-khan/ ইৰফান খান] {{শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} {{শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা}} {{শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা‎}} {{সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী]] qn79v41ixzvtz29fzmoq5taie07wbd3 0 59715 615831 435046 2026-07-05T00:37:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615831 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name =অনিল ৰায়চৌধুৰী | image = Anil Roychoudhury Assamese writter.jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | birth_date = {{Birth date|1926|08|27}} | birth_place = [[বৰপেটা]], দক্ষিণহাটী, [[অসম]] | death_date = {{Death date and age|2020|05|1|1926|08|27}} | death_place = [[গুৱাহাটী]], অসম | occupation = সাহিত্যিক, সমাজ বিজ্ঞানী | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = ভাৰতী ৰায়চৌধুৰী | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = }} '''অনিল ৰায়চৌধুৰী''' ({{lang-en|Anil Raichoudhury}}) এগৰাকী অসমীয়া সাহিত্যিক, সমাজবিজ্ঞানী, গীতিকাৰ, মুক্তিযোদ্ধা আৰু সাম্যবাদী আদৰ্শৰে উদ্বুদ্ধ প্ৰগতিশীল বুদ্ধিজীৱী।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন">{{cite press release | title=প্ৰগতিশীল বুদ্ধিজীৱী, গৱেষক লেখক অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ দেহাৱসান | date=১ মে', ২০২০ | accessdate=1 May 2020}}</ref> ১৯২৬ চনত বৰপেটাত জন্মলাভ কৰা ৰায়চৌধুৰীয়ে স্কুলীয়া দিনতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশ লৈছিল। পৰৱৰ্তী কালত সাহিত্যিক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰা ৰায়চৌধুৰী আকাশবাণীৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত গীতিকাৰ আছিল আৰু প্ৰায় ডেৰশ গীত ৰচনা কৰিছিল। অসম সচিবালয়, শিক্ষকতা, কেন্দ্ৰীয় আবকাৰী পৰিদৰ্শক আদি কৰি প্ৰায় আঠটা চাকৰি বাদ দি ১৯৫১ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনীয় বিভাগৰ কৰ্মচাৰী হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা">{{cite press release | url=https://niyomiyabarta.org/assam/anil-rai-chodhuwray/ | title=বিশিষ্ট সাহিত্যিক-সমাজ বিজ্ঞানী অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ প্ৰয়ান | publisher=Niyomiyabarta.org | date=2 May | accessdate=4 May 2020 | archivedate=5 May 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505132412/https://niyomiyabarta.org/assam/anil-rai-chodhuwray/ | deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮৬ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰাই প্ৰশাসনিক বিষয়া হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয় কৰ্মীসংঘৰ সাধাৰণ সম্পাদকৰ উপৰি তেওঁ কাৰ্যকৰী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ১৯৬২, ১৯৬৫ আৰু ১৯৭৫ চনত গ্ৰেপ্তাৰ হৈ কাৰাবাস খাটিছিল। প্ৰায় ৩৭ বছৰ ৬ মাহ চাকৰি কৰি ১৯৮৮ চনৰ ৩০ জুনত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="অসমীয়া খবৰ">{{cite news | title=শোষিতজনৰ মুক্তিকণ্ঠ, চিন্তাবিদ, বিশিষ্ট বাওঁপন্থী নেতা অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ জীৱনাৱসান | work=বাতৰি | date=২ মে', ২০২০ | accessdate=2 May 2020}}</ref> তেওঁ এজন বামপণ্ঠী নেতা আছিল।<ref name="অগ্ৰদূত">{{cite press release | title=অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ দেহাৱসান | publisher=অগ্ৰদূত | date=২ মে | accessdate=4 May 2020}}</ref> ৰায়চৌধুৰীয়ে [[অসম আত্মৰক্ষী ফৌজ]] আৰু [[অসম জাতীয় সভা]]ৰো নেতৃত্ব লৈছিল। কৃষক শ্ৰমিক আন্দোলনতো তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰবাবে তেওঁ কেইবাবাৰো জেললৈ যাব লগা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰপৰা ৰায়চৌধুৰীয়ে [[নতুন পৃথিৱী]] নামৰ এখন আলোচনী সম্পাদনা কৰিছিল। নতুন সাহিত্য পৰিষদৰো তেওঁ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ পৰিষদৰ সম্পাদক হোৱাৰ লগতে ১৯৯৮চনত সভাপতিও হৈছিল।<ref name="অগ্ৰদূত"/> ৯৪ বছৰ বয়সত তেওঁ শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে।<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> ==জন্ম== [[বৰপেটা]]ৰ দক্ষিণহাটীৰ ৰায়পাৰা গাঁৱৰ বিখ্যাত ৰায়চৌধুৰী পৰিয়ালত ১৯২৬ চনত অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ জন্ম হয়। দেউতাক প্ৰয়াত দেৱেন্দ্ৰ নাথ ৰায়চৌধুৰী আৰু মাক প্ৰয়াত গৌৰীবালা ৰায়চৌধুৰী।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> সৰুতেই মাতৃ ঢুকোৱাত জেঠীমাকহঁতৰ লগত থাকিবলৈ লয়। ==শিক্ষা== ১৯৩৫ চনত দক্ষিণহাটী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত ৰায়চৌধুৰীৰ শিক্ষা জীৱন আৰম্ভ হয়। প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পঢ়াৰ পাছত বৰপেটা বিদ্যাপীঠত নামভৰ্তি কৰে। সেই সময়তে বৰপেটা চহৰত মদ, জুৱাৰ প্ৰকোপ বাঢ়ি অহা দেখি [[প্ৰসন্নলাল চৌধুৰী]]আৰু [[গিৰিশ চন্দ্ৰ চৌধুৰী]]ৰ নেতৃত্বত এক জনমত গঢ়ি তুলিছিল।<ref name="আমাৰ">{{cite news | title=সাহিত্যিক সমাজ বিজ্ঞানী অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ বিয়োগ | date=২ মে' ২০২০ | agency=গি এল পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | accessdate=11 May 2020 | location=গুৱাহাটী | pages=১, ৮}}</ref> স্বাধীনতা আন্দোলনৰ বাবে তেখেতে ১৯৪২/৪৩ চনত স্কুল বৰ্জন কৰিছিল যদিও পুনৰ ১৯৪৪ চনত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ আগমুহূৰ্তত বিদ্যালয়ত যোগদান কৰে। ১৯৪৪ চনত তেখেত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত অৱত্তীৰ্ণ হয় যদিও পৰীক্ষাত অনুত্তীৰ্ণ হয়। ১৯৪৫ চনত তেখেতে বৰপেটা বিদ্যাপীঠ হাইস্কুলৰপৰা প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষা পাছ কৰে। ১৯৪৭ চনত তেখেতে আই এ পৰীক্ষা পাছ কৰি যোৰহাট [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত বি কম পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৪৯ চনত বি কম পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। চাকৰিৰ সন্ধান আৰু এম কম পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়নৰ মানসেৰে তেখেতে কলিকতালৈ যাত্ৰা কৰে যদিও বিফল হয় আৰু পুনৰ ১৯৭১ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পিচলৈ এম কম পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰে যদিও পৰীক্ষাত নবহাকৈ থাকে।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> ==কৰ্মজীৱন== কলিকতাৰ পৰা ঘূৰি আহি ৰায়চৌধুৰীয়ে বৰপেটা এম ই স্কুলৰ প্ৰধান শিক্ষকৰ পদত যোগদান কৰে। একে বছৰতে তেখেতে আছাম ট্ৰেডিং কো-অপাৰেটিভত কৰ্মচাৰী ৰূপে যোগদান কৰে যদিও এই চাকৰি এৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অস্থায়ী কৰ্মচাৰীৰূপে যোগদান কৰে। এসময়ত এই চাকৰিও এৰি তেওঁ শ্বিলঙৰ কেন্দ্ৰীয় আবকাৰী পৰিদৰ্শক হয়। আবকাৰী পৰিদৰ্শক হিচাপে [[তিনিচুকীয়া]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]]তো তেখেতে কিছুদিন কাম কৰাৰ পাছত ১৯৫১ চনত পুনৰ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাকৰিত যোগদান কৰে আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনিক বিষয়া হিচাপে চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেখেত সক্ৰিয় ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ১৯৪২-৪৩ চনত তেখেতে আছিল স্বাধীনতা আন্দোলনৰ ভলণ্টিয়াৰ। বৰপেটাৰ মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়ত পঢ়া সময়তে তেখেতে ছাত্ৰ কংগ্ৰেছ আৰু [[অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]ৰ জাতীয় সভাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰপেটা জিলাৰ জাতীয় মহাসভাৰ সম্পাদকৰ দায়িত্ব লয়। ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সমান্তৰালকৈ তেখেতে নিজৰ লিখা-মেলাখিনিও আগুৱাই লৈ যায়। যোৰহাট জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ত তেখেত আছিল ছাত্ৰ একতা সভাৰ আলোচনী সম্পাদক। এই সময়ছোৱাতে তেখেত লিখা মেলাৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু [[আৱাহন (আলোচনী)|আৱাহন]]ৰ লগতে অন্যান্য আলোচনীত তেখেতৰ গল্প কবিতা প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰে। এইখিনি সময়তে তেখেতে ১৯৫১-৫২ চনত [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি]]ত যোগদান কৰে। ১৯৬৪ চনলৈ পাৰ্টিত তেখেতে এক উল্লেখনীয় ভূমিকাত অৱত্তীৰ্ণ হয় আৰু মাৰ্ক্সবাদী কমিউনিষ্ট পাৰ্টি গঠনৰ বাবে ১৩ মাহ কাৰাবাস খাটে। ১৯৬২ চনতো [[ভাৰত-চীন যুদ্ধ]]ৰ সময়ত ভাৰত ৰক্ষা আইনৰ অধীনত তেখেতক ১৪ মাহৰ বাবে কাৰাৰুদ্ধ কৰি থোৱা হৈছিল।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> ১৯৫২ৰ পৰা ১৯৬৪ চনৰ ভিতৰত তেখেতে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্মী সংস্থা গঠনতো আগভাগ লয়। পৰৱৰ্তী কালত অসম ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় কৰ্মী ফেডাৰেচন গঠনত উদ্যোগ লয় আৰু এসময়ত সৰ্বভাৰতীয় কৰ্মী সংস্থাৰ সম্পাদক তথা কাৰ্য্যবাহী সভাপতিৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে। তেখেতে প্ৰগতিশীল সাহিত্য সংগঠন গঢ়াতো আগভাগ লয়। ১৯৭৫ চনত [[ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন অৱস্থা, ১৯৭৫|জৰুৰীকালীন অৱস্থা]] ঘোষণা কৰাৰ পাছতেই চৰকাৰে তেওঁক কাৰাৰুদ্ধ কৰে। ১৯৭৭ চনত ১৯ মাহ কাৰাৰুদ্ধ হৈ থকাৰ পিছত তেওঁ মুক্তিলাভ কৰে।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> ==সাহিত্যৰাজি== অনিল ৰায়চৌধুৰীয়ে ১৯৬৭ চনত সাহিত্য জগতত প্ৰৱেশ কতে। ড॰ [[পৰমানন্দ ৰাজবংশী]]ৰ মতে অনিল ৰায়চৌধুৰী এজন যোদ্ধা নহয়, বোদ্ধাও। অসমৰ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্ম, নামনি অসমৰ মধ্যশ্ৰেণী- এই দুখন গ্ৰন্থৰ উপৰিও অসমত বাংলাদেশী আৰু অসমীয়া ভাষা সম্পৰ্কে তেখেতে বহুখিনি মূল্যবান প্ৰবন্ধ লিখি থৈ গৈছে। 'কাণ্ডাৰী' তেওঁৰ এখন উল্লেখযোগ্য উপন্যাস আৰু 'দুধু মিঞা' অসমৰ গল্প সাহিত্যত বিশেষ স্থান পাবৰ যোগ্য।<ref>{{cite news | title=সাহিত্য, শিল্প আন্দোলনৰ দিগদৰ্শী | work=প্ৰবন্ধ | date=২ মে', ২০২০ | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন | accessdate=2 May 2020 | author=পৰমানন্দ মজুমদাৰ}}</ref><ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> গীতি সাহিত্যতো তেওঁৰ দখল আছিল আৰু তেওঁ আকাশবাণীৰ এজন নিয়মীয়া গীতিকাৰ আছিল। ১৯৭১ চনত তেওঁৰ উদ্যোগত 'নতুন পৃথিৱী' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ পায়।<ref name="অসমীয়া প্ৰতিদিন"/> সৌমাৰজ্যোতি, আৱাহন, বৰদৈচিলা, মণিদীপা আদি আলোচনীতো তেওঁ বহু প্ৰবন্ধ লিখিছিল।<ref name="আমাৰ"/> ===গৱেষণামূলক=== *জ্যোতি চেতনা *নামনি অসমৰ মধ্যশ্ৰেণী *নামনি অসমৰ সামাজিক পটভূমি *অসমত বাংলাদেশী *অসমীয়া সমাজ আৰু নৱ-বৈষ্ণৱবাদ *অসমৰ সমাজ ইতিহাসত নৱ-বৈষ্ণৱবাদ *অসমীয়া ভাষা দৰ্শন ===উপন্যাস=== *কাণ্ডাৰী *শত্ৰু ===গল্প=== *ত্ৰিকোণ ===গীত আৰু কবিতাৰ সংকলন=== *মধুচন্দ্ৰা ==বঁটা আৰু সন্মান== *ক্ৰান্তিকাল সাহিত্য বঁটা, ২০১৮ ==ব্যক্তিগত জীৱন== অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ পত্নীৰ নাম ভাৰতী ৰায়চৌধুৰী। তেওঁৰ পুত্ৰ ভৰদ্বাজ ৰায়চৌধুৰী আৰু বিজয় ৰায়চৌধুৰী, কন্যা উৎপলা ৰায়চৌধুৰী আৰু ৰীণা ৰায়খাটনিয়াৰ। ==মৃত্যু== ২০২০ চনৰ ১ মে' তাৰিখে, ৯৪ বছৰ বয়সত গুৱাহাটীৰ চানমাৰিস্থিত নিজা বাসভৱনত বাৰ্ধক্যজনিত কাৰণত অনিল ৰায়চৌধুৰীৰ দেহাৱসান ঘটে। জি এম চি এইচত তেওঁ মৰোণোত্তৰ ভাবে দেহদান কৰে।<ref name="অসমীয়া খবৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া প্ৰবন্ধকাৰ]] [[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]] rajiu6impxls95ju0np9t75ngqi6aji 0 62814 615832 482778 2026-07-05T00:45:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615832 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = অনুপম শইকীয়া | image =Anupam-Saikia-mathematician.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = | birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] | spouse = | residence = [[ভাৰত]] | citizenship = ভাৰতীয় | ethnicity = | fields = | workplaces = | alma_mater = {{ublist | [[কটন মহাবিদ্যালয়]] | [[ছেইণ্ট ষ্টিফেন কলেজ]] | [[ত্ৰিনিটি কলেজ]] }} | known_for = উপবৃত্তীয় বক্ৰ, ইৱাছাৱা তত্ত্ব | awards = | signature = | footnotes = }} '''অনুপম শইকীয়া''' এজন ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ আৰু বৰ্তমান তেওঁ [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, গুৱাহাটী|আই আই টি, গুৱাহাটীৰ]] গণিত বিভাগৰ এজন অধ্যাপক।<ref>{{cite web|url=http://www.iitg.ac.in/maths/people/faclist.php?id=a.saikia|title=Faculty: Department of Mathematics, IIT Guwahati|website=www.iitg.ac.in}}</ref> পাটীগাণিতীক সংখ্যা তত্ত্বৰ লগত জড়িত গৱেষণা, বিশেষকৈ ইৱাছাৱা তত্ত্ব আৰু p-adic পৰিমাপৰ বাবে তেখেত জনাজাত। গাণিতিক সংকেত বিদ্যাৰ বিষয়তো তেওঁৰ গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{cite web|url=http://www.iitg.ac.in/a.saikia/publications-n.htm|title=Publications|website=www.iitg.ac.in}}</ref> ট্ৰিনিটি কলেজৰ ট্ৰাইপজ পাঠ্যক্ৰমত সুখ্যাতিৰে উত্তীৰ্ণ হৈ ''ৰেংলাৰ'' খিতাপ অৰ্জন কৰা প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া হৈছে অনুপম শইকীয়া।<ref name="নিবা৩ছে২০" /> ==শৈশৱ আৰু শিক্ষা জীৱন == শৈশৱকাল খেল-ধেমালিৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা অনুপম শইকীয়াৰ শিক্ষাজীৱন আৰম্ভ হৈছিল গোলাঘাটৰ চান্দমাৰি নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত। বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাগুৰু হাতী বৰুৱাৰ অনুশাসনে শইকীয়াৰ জীৱনত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। অনুপম শইকীয়াক গণিতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট কৰিছিল শৈশৱতে দেউতাকে ধেমালিৰ ছলেৰে দিয়া মৌখিক আৰু গাণিতিক সমস্যাবোৰে।<ref name="নিবা৩ছে২০">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.org/epaper/03092020/page7.php | title=ট্ৰিনিটি কলেজত পঢ়াৰ সুযোগ পোৱাটো মোৰ সৌভাগ্য | date=3 september, 2020 | accessdate=12 September 2020 | pages=7 | archivedate=9 December 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209142023/https://niyomiyabarta.org/epaper/03092020/page7.php | deadurl=yes }}</ref> সপ্তমমানলৈকে শইকীয়াৰ ক্ৰিকেট, বেডমিণ্টন, কেৰম আদিত পঢ়া-শুনাতকৈ অধিক ধাউতি আছিল।<ref name="নিবা৩ছে২০" />এম ই বৃত্তি পৰীক্ষাত তেওঁ যোৰহাট জিলাৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল। আশা নকৰাকৈ লাভ কৰা এই ফলাফলে তেওঁৰ জীৱনৰ দিশ সলাই দিয়ে। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ নিষ্ঠাৰে অধ্যয়নৰ জগতত সোমাই পৰে। অষ্টমমানৰ পৰা দশমমানলৈকে সময়চোৱাত তেওঁৰ শিক্ষাগুৰু জেহিৰুল হুচেইনে পাঠ্যপুথিৰ বাহিৰেও হাততে পোৱা যিকোনো কিতাপৰে পৰা গাণিতিক সমস্যাবোৰ সমাধান কৰিবলৈ দি তেওঁক উদগনি দিছিল।<ref name="নিবা৩ছে২০" /> ১৯৮৯ চনত [[গোলাঘাট]]ৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা অনুপম শইকীয়াই হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত পাছ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[গুৱাহাটী]]ৰ [[কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা প্ৰাক-বিশ্ববিদ্যালয় পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। [[অসম গণিত শিক্ষায়তন]]ৰ দ্বাৰা আয়োজিত ৰিজিঅ'নেল মেথেমেটিকেল অলিম্পিয়াডত দশম শ্ৰেণীত দ্বিতীয় আৰু পিছৰ দুবছৰত প্ৰথম স্থান লাভ কৰিছিল অনুপম শইকীয়াই।<ref name="নিবা৩ছে২০" />১৯৯১ চনত দিল্লীৰ ষ্টিফেন কলেজত [[গণিত|গণিত শাস্ত্ৰ]]ত স্নাতক ডিগ্ৰীৰ বাবে অধ্যয়ন কৰে। তাত তেওঁ কেৰম চেম্পীয়ন আৰু দবা টীমৰ খেলুৱৈ আছিল। ১৯৯৪ চনত বি এছ চি ডিগ্ৰী লৈ কেমব্ৰিজৰ ট্ৰিনিটি কলেজত যোগদান কৰে আৰু ১৯৯৬ চনত ৰেংলাৰ হয়।<ref name="iitg.ac.in">{{cite web|url=http://www.iitg.ac.in/a.saikia/Education.htm|title=Education|website=www.iitg.ac.in}}</ref> ১৯৯৭ চনত তেওঁ ট্ৰিনিটি কলেজৰ পৰা গণিতত উচ্চ শিক্ষা সাং কৰে আৰু তাৰ পাছত কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিমূৰ্ত গণিত আৰু গাণিতিক পৰিসংখ্যা বিভাগত পি এইচ ডি আৰম্ভ কৰে। ২০০১ চনত তাৰ পৰা তেওঁ [[জ'ন ক'টচ‌]]ৰ অধীনত ''Iwasawa Theory of Lubin-Tate Division Towers and p-Adic L-Functions'' শীৰ্ষক গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>Mathematics Genealogy, [https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=71045 Anupam Saikia]</ref> ট্ৰিনিটি কলেজত থকা সময়তে তেওঁ [[মাইকেল আটিয়া]], [[এলান বেকাৰ]], [[ৰিচাৰ্ড বৰচাৰ্ডছ]] আদি [[ফিল্ডছ মেডেল]] বিভূষিত গণিতজ্ঞসকলৰ সান্নিধ্যলৈ আহে।<ref name="নিবা৩ছে২০" /> পি এইচ ডিৰ পিছত তেওঁ প্ৰথমে এবছৰ ফ্ৰান্সত আই এইচ ই এছ বুলি এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানত হ'জ ফেলশ্বিপৰূপে যোগদান কৰে। তাৰ পিছৰ তিনি বছৰ কানাডাৰ মেকগীল বিশ্ববিদ্যালয়ত অনুপম শইকীয়াই পষ্ট ডক্টৰেল গৱেষণাৰ লগতে শিক্ষকতা কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.iitg.ac.in/a.saikia/job.htm|title=Post-doctoral Job Experience|website=www.iitg.ac.in}}</ref>তাৰ পিছত তেওঁ ভাৰতলৈ ঘূৰি আহে।<ref name="নিবা৩ছে২০" /> ==কৰ্ম জীৱন== আই আই টি বম্বেত কিছুদিন থকাৰ পিছত ২০০৫ চনৰ পৰা আই আই টি গুৱাহাটীত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰা অনুপম শইকীয়া ২০১৫ চনত প্ৰাধ্যাপক হৈ পৰে। আই আই টি গুৱাহাটীত তেওঁ বিভিন্ন সময়ত কেইবাটাও প্ৰশাসনিক পদত অধিষ্ঠিত হয়। অনুপম শইকীয়া এজন ভাল খেলুৱৈও। ১৯৯৯ চনত তেওঁ ট্ৰিনিটি কলেজৰ বেডমিণ্টন দলৰ দলপতি আছিল, আৰু ক্ৰিকেট দলটোৰো এগৰাকী সদস্য আছিল। তেওঁৰ দবা আৰু কেৰম খেলতো ৰাপ আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.iitg.ac.in/a.saikia/act-2.htm|title=Official Activities|website=www.iitg.ac.in}}</ref>তেওঁ পত্নী আৰু সন্তানৰ সৈতে গুৱাহাটীত থাকে।<ref>{{cite web|url=http://gonitsora.com/anupam-saikia/|title=এয়া ভাল কথাই যে মানৱজাতিয়ে কেৱল ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োগৰ কথা ভাবিযেই সময় কটোৱা নাই - Gonit Sora|date=24 January 2012|publisher=|access-date=5 September 2020|archivedate=28 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928122449/https://gonitsora.com/anupam-saikia/|deadurl=yes}}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == অনুপম শইকীয়াই তেখেতৰ জীৱনত বহুতো বৃত্তি আৰু পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে। # কেমব্ৰিজত অধ্যয়নৰ বাবে তেওঁ ৰামানুজন বৃত্তি লাভ কৰিছিল যিটো এবছৰত মাত্ৰ এজন ভাৰতীয় শিক্ষাৰ্থীকহে প্ৰদান কৰা হয়। # ১৯৯৯ চনত কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পি এইচ ডিৰ দ্বিতীয় বৰ্ষৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত অনুষ্ঠিত বছৰেকীয়া গাণিতিক ৰচনা প্ৰতিযোগিতাত অনুপম শইকীয়াই স্মিথ আৰু নাইট বঁটা লাভ কৰিছিল। # স্নাতকোত্তৰ গৱেষণাৰ ২০০০-২০০১ চনৰ কাম-কাজৰ বাবে কেমব্ৰিজৰ ট্ৰিনিটি কলেজে তেওঁক চিনিয়ৰ ৰাউছবল স্কলাৰশ্বিপ (Senior Rouseball Scholarship) প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="iitg.ac.in"/> == পেচাগত অৱদান == অনুপম শইকীয়াই বৰ্তমানলৈকে ''ইৱাছাৱা তত্ত্ব'', ''p-adic পৰিমাপ'', ''চাইক্লটমিক ফিল্ড'' আৰু ''অয়লাৰ ব্যৱস্থা'' বিষয়ক জড়িত বহুতো গৱেষণা পত্ৰ লিখিছে।<ref>MathSciNet, [https://mathscinet.ams.org/mathscinet/search/author.html?mrauthid=672701 Anupam Saikia]{{Dead link|date=October 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ তত্ত্বাৱধানত ৬জন শিক্ষাৰ্থীয়ে পি এইচ ডি কৰিছে। অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে দেশৰ অন্যান্য ঠাইতো অনুপম শইকীয়াই বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে বহুতো জনপ্ৰিয় বক্তৃতা প্ৰদান কৰিছে। ইৱাছাৱাৰ মূল ধাৰণা আৰু ব্লছ-কাটো ধাৰণাৰ ৱাইলছৰ প্ৰমাণ সম্পৰ্কীয় সন্মিলনৰ খতিয়ানৰো দুটা সংখ্যা তেওঁ সম্পাদনা কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/mathematics/number-theory/blochkato-conjecture-riemann-zeta-function?format=PB&isbn=9781107492967#QdBg7g0fyEQlH0CA.97|title=Book Page at Cambridge|website=www.cambridge.org}}</ref> তেওঁ [[ৰামানুজন গণিত সংস্থা]]ৰ আলোচনী আৰু ভাৰতৰ গণিত শিক্ষক সংস্থাৰ প্ৰচাৰপত্ৰ(Bulletin of the Mathematics Teachers' Association)ৰ সম্পাদকীয় সমিতিৰ সদস্য।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.ramanujanmathsociety.org/committees/jrms-editorial-board |access-date=2020-09-05 |archivedate=2020-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216112736/http://www.ramanujanmathsociety.org/committees/jrms-editorial-board |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtai.org.in/bulletin/|title=Bulletin of MTA(I)}}</ref> ==গ্ৰন্থৰাজি== # ''The Bloch–Kato Conjecture for the Riemann Zeta Function'', Cambridge University Press, 2015, 65-96 pp. {{ISBN|9781316163757}} <ref name="The Bloch–Kato">{{cite web | url=https://www.cambridge.org/core/books/blochkato-conjecture-for-the-riemann-zeta-function/F341A6D696E0E9AD87A50164B5781BC3 | title=The Bloch–Kato Conjecture for the Riemann Zeta Function | accessdate=24 October 2021}}</ref> ==গৱেষণা-পত্ৰ== #{{cite journal | url=https://www.cambridge.org/core/journals/mathematical-proceedings-of-the-cambridge-philosophical-society/article/abs/simple-proof-of-a-lemma-of-coleman/2D07ECF0C1DAC034779899BD69DAFCF1 | title=Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society Article contents Abstract A simple proof of a lemma of Coleman | author=Saikia, Anupam | journal=Mathematical Proceedings of the Cambridge Philosophical Society | year=2001 | month=26 March | volume=130 | issue=2 | pages=209 - 220 | doi=https://doi.org/10.1017/S0305004100004953}} #{{cite journal | url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S1793042110003824 | title=IWASAWA λ-INVARIANTS AND Γ-TRANSFORMS OF p-ADIC MEASURES ON formula Z^n_p |first1=Rupam |last1=Barman |first2=Anupam |last2=Saikia | journal=International Journal of Number Theory | year=2010 | volume=06 | pages=1819-1829 | doi=https://doi.org/10.1142/S1793042110003824}} #{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022314X12001369?via%3Dihub | title=Iwasawa λ-invariants of p-adic measures on Z^n_p and their Γ-transforms |first1=Rupam |last1=Barman |first2=Anupam |last2=Saikia | journal=Journal of Number Theory Volume 132, Issue 10, 2012, Pages | year=2012 | month=October | volume=132 | issue=10 | pages=2258-2266 | doi=https://doi.org/10.1016/j.jnt.2012.04.015}} #{{cite journal | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0021869318300024?via%3Dihub | title=Bounding Hilbert coefficients of parameter ideals |first1=Anupam |last1=Saikia |first2=Kumari|last2=Saloni | journal=Journal of Algebra | year=2018 | month=1 May | volume=501 | pages=328-344 | doi=https://doi.org/10.1016/j.jalgebra.2017.12.022}} #{{cite journal | url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-australian-mathematical-society/article/abs/on-boldsymboltheta-congruent-numbers-over-real-number-fields/6BB496726BA0CB0DB422AD8CF0BEAF72# | title=ON θ-CONGRUENT NUMBERS OVER REAL NUMBER FIELDS |first1=Shamik |last1=Das |first2=Anupam |last2=Saikia | journal=Bulletin of the Australian Mathematical Society | year=2021 | month=April | volume=103 | issue=2 | pages=218 - 229 | doi=https://doi.org/10.1017/S0004972720000672}} #{{cite journal | url=https://www.impan.pl/en/publishing-house/journals-and-series/acta-arithmetica/all/178/2/92124/an-explicit-construction-for-unramified-quadratic-extensions-of-biquadratic-fields | title=An explicit construction for unramified quadratic extensions of biquadratic fields |first1=Debopam |last1=Chakraborty |first2=Anupam |last2=Saikia | journal=Acta Arithmetica | year=2017 | month=29 March | volume=178 | pages=153-161 | doi=10.4064/aa8493-10-2016}} # {{cite journal | url= https://www.researchgate.net/publication/321345317_The_bloch-kato_conjecture_for_the_riemann_zeta_function| title=The bloch–kato conjecture for the riemann zeta function |first1=J. |last1=Coates |first2=Anupam |last2=Saikia |first3=A. |last3=Raghuram | journal= Cambridge University Press| year=2015 | month=March | volume= | issue= | pages=|doi=10.1017/CBO9781316163757 }} # {{cite journal | url=https://www.researchgate.net/publication/343494135_On_the_period_of_the_continued_fraction_of_sqrtpq | title= On the period of the continued fraction of $\sqrt{pq}|first1=Shamik|last1=Das|first2=Debopam |last2=Chakraborty |first3=Anupam |last3=Saikia | journal=Acta Arithmetica | year= 2020| month= January| volume= | issue= | pages=|doi= 10.4064/aa190828-5-12 }} # {{cite journal | url=https://www.researchgate.net/publication/319629221_Explicit_reciprocity_law_of_bloch-kato_and_exponential_maps | title=Explicit reciprocity law of bloch–kato and exponential maps | author=Saikia, Anupam | journal= Cambridge University Press| year=2015 | month= March| volume= | issue= | pages=65-96|doi=10.1017/CBO9781316163757.005 }} # {{cite journal | url=https://www.researchgate.net/publication/319081234_On_the_derived_length_of_units_in_group_algebra | title=On the derived length of units in group algebra |first1=Dishari |last1=Chaudhuri |first2=Anupam |last2=Saikia | journal=Czechoslovak Mathematical Journal | year=2017| month=August | volume= | issue= | pages=|doi=10.21136/CMJ.2017.0205-16 }} <!-- # {{cite journal | url= | title= |first1= |last1= |first2= |last2= |first3= |last3= |first4= |last4= | journal= | year= | month= | volume= | issue= | pages=|doi= }} --> ==লগতে চাওক== * [[কামেশ্বৰ দাস]] * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ মেধি]] * [[ভূপতি চন্দ্ৰ ডেকা]] * [[নয়নদীপ ডেকা বৰুৱা]] * [[খনীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ চৌধুৰী]] * [[মঞ্জিল প্ৰতীম শইকীয়া]] * [[পংকজ জ্যোতি মহন্ত‎]] == তথ্যউৎস == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.iitg.ac.in/a.saikia/ Personal Homepage] *[http://gonitsora.com/anupam-saikia/ Interview in Assamese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928122449/https://gonitsora.com/anupam-saikia/ |date=2020-09-28 }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গণিতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] jxianwudfezxg5u258ai8x5blnkh20m 0 65891 615827 600027 2026-07-04T22:44:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615827 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = ৱিকিপিডিয়া জিৰ' |image = Wikipedia Zero Logo.svg |image_size = 300px |caption = ৱিকিপিডিয়া জিৰ'ৰ ল'গ' |map= |map_size = |affiliations = [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন]]<br/>[[ৱিকিপিডিয়া]] |slogan = |mission = |website = <!-- {{url|example.com}} --> |remarks = |formerly = |footnotes = }} [[চিত্ৰ:Open_Letter_for_Free_Access_to_Wikipedia_(EN_subtitles).webm|thumb|255x255px|ৱিকিপিডিয়া বিনামূল্যত প্ৰবেশাধিকাৰ সম্পৰ্কে ভিডিঅ’]] '''ৱিকিপিডিয়া জিৰ’''' ({{Lang-en|Wikipedia Zero}}) আছিল [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন]]ৰ দ্বাৰা শূন্য ৰেটিংৰ মাধ্যমেৰে ম'বাইল ফোনত বিশেষকৈ উন্নয়নশীল দেশসমূহে বিনামূলীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়া প্ৰদান কৰা এক প্ৰকল্প।<ref>{{Cite news|url=https://www.technobuffalo.com/2013/02/22/wikipedia-zero-sms/|title=Wikipedia Zero Wants to Bring Wikipedia to Mobile Users Without a Data Plan|first=Brandon|last=Russell|access-date=April 8, 2013|date=February 22, 2013|work=TechnoBuffalo|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329194118/http://www.technobuffalo.com/2013/02/22/wikipedia-zero-sms/|archive-date=March 29, 2013|url-status=dead|archivedate=December 26, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132841/https://www.technobuffalo.com/2013/02/22/wikipedia-zero-sms/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.knightfoundation.org/blogs/knightblog/2013/2/22/getting-wikipedia-people-who-need-it-most/|title=Getting Wikipedia to the people who need it most|date=February 22, 2013|publisher=Knight Foundation|access-date=April 8, 2013|first=Kul Takanao|last=Wadhwa|archive-url=https://archive.is/20130704041945/http://www.knightfoundation.org/blogs/knightblog/2013/2/22/getting-wikipedia-people-who-need-it-most/|archive-date=July 4, 2013|url-status=dead|archivedate=December 26, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132836/https://www.knightfoundation.org/articles/getting-wikipedia-people-who-need-it-most|deadurl=yes}}</ref> এই প্ৰ'গ্ৰামটোৰ বিশেষকৈ উদ্দেশ্য আছিল ডাটা-ব্যৱহাৰৰ ব্যয় অবিহনে বিনামূলীয়া জ্ঞানৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰা। ৭২ৰো অধিক দেশত ৯৭ অপাৰেটৰৰ সৈতে এই প্ৰ'গ্ৰামৰ যোগেৰে ৮০০ মিলিয়নৰো অধিক লোকক ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Wikipedia_Zero|title=Wikipedia Zero - Wikimedia Foundation|website=wikimediafoundation.org|language=en|access-date=February 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422060836/http://wikimediafoundation.org/wiki/Wikipedia_Zero|archive-date=April 22, 2015|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়া জিৰ’ প্ৰ'গ্ৰামটো ২০১৮ চনত সমাপ্ত হৈছিল। এই প্ৰ'গ্ৰামটো ২০১২ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল<ref>{{Cite journal|url=http://www.popularmechanics.com/how-to/blog/sxsw-wikipedia-for-non-smartphones-is-brilliant-here-s-why-15189767|title=SXSW: Wikipedia for Non-Smartphones Is Brilliant. Here's Why|access-date=April 8, 2013|date=March 8, 2013|first=Erik|last=Sofge|journal=[[Popular Mechanics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412020713/http://www.popularmechanics.com/how-to/blog/sxsw-wikipedia-for-non-smartphones-is-brilliant-here-s-why-15189767|archive-date=April 12, 2013|url-status=live}}</ref> আৰু সক্ৰিয়তাৰ বাবে ২০১৩ [[:en:South by Southwest|চাউথ বাই চাউথৱেষ্ট]] ইণ্টাৰেক্টিভ এৱাৰ্ডৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.austinchronicle.com/blogs/sxsw/2013-03-12/sxsw-interactive-awards-announced/|title=SXSW Interactive Awards Announced|first=Monica|last=Riese|access-date=April 8, 2013|date=March 12, 2013|work=[[The Austin Chronicle]]|location=Austin, Texas|issn=1074-0740|publisher=Austin Chronicle Corp.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317003040/http://www.austinchronicle.com/blogs/sxsw/2013-03-12/sxsw-interactive-awards-announced/|archive-date=March 17, 2013|url-status=live}}</ref> নেট নিৰপেক্ষতা নীতি লঙ্ঘন হেতু কিছু বছৰ সমালোচনাৰ পিছত<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ২০০৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত উইকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনে এই প্ৰকল্পটো শেষ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে, য'ত কোৱা হৈছে যে ই অংশীদাৰীত্বৰ ওপৰত এক নতুন দৃষ্টিভঙ্গী গ্ৰহণ কৰিব। ৮০০ মিলিয়ন লোকক সেৱা প্ৰদান কৰা সত্বেও প্ৰকল্পটো বিকাশৰ অভাৱত আৰু চেল ফোন ডাটাৰ হ্ৰাস হোৱা মূল্যৰ দ্বাৰা বিপদত পৰা দেখা গৈছিল।<ref>{{cite web|title=Free 'Wikipedia Zero' Is Shutting Down After Serving 800 Million Users|first1=Aditya|last1=Tiwari|date=February 19, 2018|url=https://fossbytes.com/free-wikipedia-is-shutting-down-after-serving-800-million-users/|access-date=December 13, 2019|work=[[Fossbytes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625105346/https://fossbytes.com/free-wikipedia-is-shutting-down-after-serving-800-million-users/|archive-date=June 25, 2018|url-status=live}}</ref> ফেচবুক জিৰ’ ৱিকিপিডিয়া জিৰ’ৰ অনুপ্ৰেৰণা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.dw.de/wikipedia-zero-free-data-if-you-can-afford-it/a-17304321|title=Wikipedia Zero: free data if you can afford it|last=Dillon|first=Conon|date=December 18, 2013|access-date=January 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123090951/http://www.dw.de/wikipedia-zero-free-data-if-you-can-afford-it/a-17304321|archive-date=January 23, 2014|url-status=live}}</ref> == ইতিহাস == ৱিকিপিডিয়া জিৰ’ ২০১২ চনত প্ৰথম [[মালয়েছিয়া]]ত আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://diff.wikimedia.org/2012/05/26/wikipedia-zero-launches-in-malaysia-with-digi/ |title=Wikipedia Zero launches in Malaysia with Digi&nbsp; — Wikimedia Diff |publisher=Diff.wikimedia.org |date=May 26, 2012 |access-date=June 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624132334/http://blog.wikimedia.org/2012/05/26/wikipedia-zero-launches-in-malaysia-with-digi/ |archive-date=June 24, 2013 |url-status=live }}</ref> ২০১২ চনৰ অক্টোবৰত, এটি যথাক্ৰমে [[:en:DTAC|ডিটিএচি]] আৰু [[:en:Saudi Telecom Company|চৌদি টেলিকম কোম্পানি]]ৰ সৈতে [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[চৌদি আৰৱ]]ত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০১৩ চনৰ মে মাহত, [[:en:Mobilink|মোবিলিংক]]ৰ সৈতে ইয়াক [[পাকিস্তান]]ত আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/business/05-Jun-2013/mobilink-brings-wikipedia-zero-to-pakistan |title=Mobilink brings Wikipedia Zero to Pakistan |publisher=nation.com.pk |access-date=June 27, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622082157/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/business/05-Jun-2013/mobilink-brings-wikipedia-zero-to-pakistan |archive-date=June 22, 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Mobilink brings Wikipedia Zero to Pakistan|url=http://www.mobilink.com.pk/category-media-center/press-releases/mobilink-brings-wikipedia-zero-to-pakistan/|website=Mobilink|access-date=July 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816141730/http://www.mobilink.com.pk/category-media-center/press-releases/mobilink-brings-wikipedia-zero-to-pakistan/|archive-date=August 16, 2016|archivedate=August 16, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816141730/http://www.mobilink.com.pk/category-media-center/press-releases/mobilink-brings-wikipedia-zero-to-pakistan/|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ চনৰ জুন মাহত, [[:en:Dialog Axiata|ডায়লগ আজিয়াটা]]ৰ সৈতে [[শ্ৰীলংকা]]ত আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.dialog.lk/dlg/mobile-vas-information-services-wikipedia/ |title=Wikipedia FREE |publisher=Dialog |access-date=July 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127082446/https://www.dialog.lk/dlg/mobile-vas-information-services-wikipedia/ |archive-date=November 27, 2015 |url-status=live }}</ref> * অক্টোৱৰ ২০১৩ : [[জৰ্ডান]], [[:en:Umniah|উমনিয়াহ]]ৰ সৈতে; [[বাংলাদেশ]], [[:en:Banglalink|বাংলালিংক]]ৰ সৈতে,<ref>{{cite web |url=http://archive.thedailystar.net/beta2/news/wikipedia-zero/ |title=Tech Talk &#124; Wikipedia Zero &#124; A righteous initiative for accessing free knowledge |publisher=Archive.thedailystar.net |date=December 2, 2013 |access-date=June 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727211929/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/wikipedia-zero/ |archive-date=July 27, 2014 |url-status=live |archivedate=July 27, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727211929/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/wikipedia-zero/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/old/index.php?ref=MjBfMTBfMzBfMTNfMV84OV8xODgzNTY= |title=Banglalink launches Wikipedia Zero :: Financial Express :: Financial Newspaper of Bangladesh |publisher=Thefinancialexpress-bd.com |access-date=June 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210201505/http://www.thefinancialexpress-bd.com/old/index.php?ref=MjBfMTBfMzBfMTNfMV84OV8xODgzNTY= |archive-date=February 10, 2015 |url-status=dead }}</ref> * এপ্ৰিল ২০১৪ : [[:en:Kosovo|কোচোবো]], [[:en:IPKO|আই পি কে অ]] নেটৱৰ্কৰ সৈতে<ref>{{cite web|title=Kosovo's Largest Foreign Investment Sets Tone for Innovation|url=http://www.the-american-times.com/kosovo-3/2014/07/22|website=www.the-american-times.com|publisher=Hazlehurst Media SA|access-date=July 22, 2014|date=2014-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502220400/http://www.the-american-times.com/kosovo-3/2014/07/22|archive-date=May 2, 2015|url-status=dead|archivedate=May 2, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502220400/http://www.the-american-times.com/kosovo-3/2014/07/22|deadurl=yes}}</ref> * মে ২০১৪: [[নেপাল]], [[:en:Ncell|এনচেল]]ৰ সৈতে.<ref>{{cite web|url= http://np.lifestohack.com/wikipedia-zero-arrives-in-nepal-via-ncell-and-you-dont-have-to-pay-a-paisa-to-use-it|title= Wikipedia Zero arrives in Nepal via Ncell and you don't have to pay a Paisa to use it|access-date= May 19, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140712154542/http://np.lifestohack.com/wikipedia-zero-arrives-in-nepal-via-ncell-and-you-dont-have-to-pay-a-paisa-to-use-it/|archive-date= July 12, 2014|url-status= dead}}</ref> আৰু কিৰগিজস্তানত [[:en:Beeline (brand)|বিৰলাইন]]ৰ সৈতে.<ref>{{cite web|url=http://www.knews.kg/pr_articles/49836_Beeline_otkryil_besplatnyiy_dostup_k_Wikipedia_dlya_svoih_abonentov/|title=Beeline открыл бесплатный доступ к Wikipedia для своих абонентов|access-date=July 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813094201/http://www.knews.kg/pr_articles/49836_Beeline_otkryil_besplatnyiy_dostup_k_Wikipedia_dlya_svoih_abonentov/|archive-date=August 13, 2014|url-status=dead|archivedate=August 13, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813094201/http://www.knews.kg/pr_articles/49836_Beeline_otkryil_besplatnyiy_dostup_k_Wikipedia_dlya_svoih_abonentov/|deadurl=yes}}</ref> * মে ২০১৪: [[নাইজেৰিয়া]], [[:en:Airtel Nigeria|এয়াৰটেল নাইজেৰিয়া]]ৰ সৈতে.<ref>{{cite web|url=http://techcabal.com/2014/05/29/wikimedia-foundation-partners-airtel-nigeria-offer-free-wikipedia-access-subscribers|title=Wikimedia Foundation partners with Airtel Nigeria to offer free Wikipedia access to subscribers&nbsp; — TechCabal|date=2014-05-29|access-date=June 25, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530183419/http://techcabal.com/2014/05/29/wikimedia-foundation-partners-airtel-nigeria-offer-free-wikipedia-access-subscribers/|archive-date=May 30, 2016|url-status=live}}</ref> * অক্টোৱৰ ২০১৪: [[:en:Ukraine|ইউক্ৰেন]], [[:en:Kyivstar|ক্যিৱষ্টাৰ]]ৰ সৈতে।<ref>{{cite web|url=http://www.kyivstar.ua/kr/press_center_new/reporters/releases/?id=47424|title=Абоненти "Київстар" можуть користуватися Wikipedia з нульовим балансом на рахунку|publisher=Kyivstar|access-date=November 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106032233/http://www.kyivstar.ua/kr/press_center_new/reporters/releases/?id=47424|archive-date=November 6, 2014|url-status=dead|archivedate=November 6, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106032233/http://www.kyivstar.ua/kr/press_center_new/reporters/releases/?id=47424|deadurl=yes}}</ref> * ডিচেম্বৰ ২০১৪: [[ঘানা]], [[:en:MTN Ghana|এমটিএন ঘানা]]ৰ সৈতে।<ref>{{cite news | url=http://www.myjoyonline.com/business/2014/December-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | title=MTN Ghana empowers customers with free access to Wikipedia | publisher=myjoyonline.com | access-date=December 23, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141223134325/http://www.myjoyonline.com/business/2014/December-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | archive-date=December 23, 2014 | url-status=live | archivedate=December 23, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223134325/http://www.myjoyonline.com/business/2014/December-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.myjoyonline.com/business/2014/December-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | title=MTN Ghana empowers customers with free access to Wikipedia | publisher=myjoyonline.com | date=December 22, 2014 | agency=Ghana News Agency | access-date=December 24, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141223175440/http://www.myjoyonline.com/business/2014/december-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | archive-date=December 23, 2014 | url-status=live | archivedate=December 23, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223134325/http://www.myjoyonline.com/business/2014/December-22nd/mtn-ghana-empowers-customers-with-free-access-to-wikipedia.php | deadurl=yes }}</ref> * ডিচেম্বৰ ২০১৪ : [[আংগলা]], [[:en:Unitel (Angola)|ইউনিটেল এছ এ]] সৈতে * জানুৱাৰী ২০১৫ : [[আলজেৰিয়া]],[[:en:Djezzy|ডিজেজ্জী]]ৰ সৈতে।<ref>{{cite web |url=http://www.electrodz.com/2016/02/11/djezzy-lance-lacces-gratuit-a-wikipedia-687 |title=Djezzy lance l’accès gratuit a Wikipedia |access-date=January 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711120909/http://www.electrodz.com/2016/02/11/djezzy-lance-lacces-gratuit-a-wikipedia-687 |archive-date=July 11, 2017 |url-status=dead |archivedate=July 11, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711120909/http://www.electrodz.com/2016/02/11/djezzy-lance-lacces-gratuit-a-wikipedia-687 |deadurl=yes }}</ref> * মাৰ্চ ২০১৭: [[ইৰাক]], [[:en:Asiacell|এছিয়াচেল]]<ref>{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/asiacell-offer-free-access-wikipedia-iraq-111159871.html|title=Asiacell to offer free access to Wikipedia in Iraq|agency=AFP|access-date=October 28, 2017}}</ref> * ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭: [[আফগানিস্তান]] [[:en:Roshan (telco)|ৰোচন]] ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যনে]] ঘোষণা কৰে যে, ২০১৮ চনৰ শেষৰ ভিতৰত ৱিকিপিডিয়া জিৰ’ প্ৰ'গ্ৰামটো সম্পূৰ্ণৰূপে সমাপ্ত কৰা হ'ব।<ref name=":2">{{cite web|url=https://diff.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/|title=Building for the future of Wikimedia with a new approach to partnerships – Wikimedia Diff|work=[[Wikimedia Foundation]]|access-date=February 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180218090309/https://blog.wikimedia.org/2018/02/16/partnerships-new-approach/|archive-date=February 18, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Fingas |first=Jon |date=February 18, 2018 |title=Wikipedia ends no-cost mobile access for developing countries |url=https://www.engadget.com/2018/02/18/wikipedia-zero-ends/ |work=[[Engadget]] |access-date=February 19, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031635/https://www.engadget.com/2018/02/18/wikipedia-zero-ends/ |archive-date=February 19, 2018 |url-status=live }}</ref> ==সম্বৰ্ধনা আৰু প্ৰভাৱ== চিলিৰ চাবচিক্ৰেটেৰিয়া ডি টেলিকমনিকেশ্বনে (Subsecretaria de Telecomunicaciones) নিয়ম কৰিছিল যে, ৱিকিপিডিয়া জিৰ’, ফেচবুক জিৰ’ আৰু গুগল ফ্ৰী জোনৰ দৰে শূন্য ৰেটিং সেৱা, যি ম'বাইল ডাটা ব্যৱহাৰত সাহায্য প্ৰদান কৰে, নেট নিৰপেক্ষতা আইন উলংগ কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনৰ ১ জুনৰ ভিতৰত এই প্ৰক্ৰিয়াবোৰ শেষ কৰিব লাগিব।<ref>{{cite web|url = http://qz.com/215064/when-net-neutrality-backfires-chile-just-killed-free-access-to-wikipedia-and-facebook/|title = Less than zero&nbsp;– When net neutrality backfires: Chile just killed free access to Wikipedia and Facebook|last = Mirani|first = Leo|publisher = Quartz|date = May 30, 2014|access-date = July 2, 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140704013448/http://qz.com/215064/when-net-neutrality-backfires-chile-just-killed-free-access-to-wikipedia-and-facebook/|archive-date = July 4, 2014|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url = http://techpresident.com/news/wegov/25090/face-chile-net-neutrality-v-human-right-facebook-wikipedia|title = Face Off in Chile: Net Neutrality v. Human Right to Facebook & Wikipedia|last = McKenzie|first = Jessica|date = June 2, 2014|access-date = July 2, 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140705155029/http://techpresident.com/news/wegov/25090/face-chile-net-neutrality-v-human-right-facebook-wikipedia|archive-date = July 5, 2014|url-status = live|archivedate = July 5, 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140705155029/http://techpresident.com/news/wegov/25090/face-chile-net-neutrality-v-human-right-facebook-wikipedia|deadurl = yes}}</ref> [[:en:Electronic Frontier Foundation|ইলেক্ট্ৰনিক ফ্ৰোণ্টাইৰ ফাউণ্ডেশ্যন]] কৈছিল, "Whilst we appreciate the intent behind efforts such as Wikipedia Zero, ultimately zero rated services are a dangerous compromise."<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.eff.org/deeplinks/2014/07/net-neutrality-and-global-digital-divide|title=Net Neutrality and the Global Digital Divide|work=Electronic Frontier Foundation|date=2014-07-24|access-date=January 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208095812/https://www.eff.org/deeplinks/2014/07/net-neutrality-and-global-digital-divide|archive-date=February 8, 2015|url-status=live}}</ref> Accessnow.org -য়ে কয় "Wikimedia has always been a champion for open access to information, but it's crucial to call out zero-rating programs for what they are: Myopic deals that do great damage to the future of the open internet"<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.accessnow.org/blog/2014/08/08/wikipedia-zero-and-net-neutrality-wikimedia-turns-its-back-on-the-open|title=Wikipedia Zero and net neutrality: Wikimedia turns its back on the open internet|work=accessnow.org|date=August 8, 2014|access-date=January 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104123623/https://www.accessnow.org/blog/2014/08/08/wikipedia-zero-and-net-neutrality-wikimedia-turns-its-back-on-the-open|archive-date=January 4, 2015|url-status=live}}</ref> [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন]]ৰ গেল কাৰেণ ইয়ঙে [[:en:The Washington Post|দ্য ৱাশ্বিংটন প’ষ্ট]]ত প্ৰগ্ৰামটোক সুৰক্ষা দি কয়, "We have a complicated relationship to net neutrality. We believe in [[:en:Net neutrality in the United States|net neutrality in America]]", while adding that Wikipedia Zero required a different perspective in other countries: "Partnering with telecom companies in the near term, it blurs the net neutrality line in those areas. It fulfills our overall mission, though, which is providing free knowledge".<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/the-switch/wp/2014/11/25/wikipedias-complicated-relationship-with-net-neutrality/|title=Wikipedia's 'complicated' relationship with net neutrality|newspaper=Washington Post|access-date=September 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150625154307/http://www.washingtonpost.com/blogs/the-switch/wp/2014/11/25/wikipedias-complicated-relationship-with-net-neutrality/|archive-date=June 25, 2015|url-status=live}}</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Wikipedia Zero|ৱিকিপিডিয়া জিৰ'}} * [[wmf:Wikipedia Zero|Wikipedia Zero]] at the [[Wikimedia Foundation]] * [https://diff.wikimedia.org/category/wikipedia-zero/ Wikimedia blog posts about Wikipedia Zero] [[শ্ৰেণী:প্ৰকল্প]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন]] k5zdsy94kci6009ritowdeb8vhdb4rg 0 68358 615868 581997 2026-07-05T04:44:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615868 wikitext text/x-wiki '''আওলিং''' উৎসৱ ({{lang-en|Aoling}}; আওলেং, {{lang|en|Aoleng}} হিচাপেও উচ্চাৰিত) [[কন্যাক নগা জনগোষ্ঠী]]ৰ দ্বাৰা উদযাপিত এক উৎসৱ। এই উৎসৱ সাধাৰণতে প্ৰতিবছৰে এপ্ৰিল মাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত পালন কৰা হয়। [[উত্তৰ পূব ভাৰত]]ৰ [[নাগালেণ্ড]] ৰাজ্যৰ [[মন জিলা]]ৰ কন্যাক গোষ্ঠীৰ অধিবাসীসকলৰ ই এক প্ৰধান উৎসৱ।<ref>{{Cite web|url=http://reviewne.com/aoleang-monyu-festival-the-konyaks-nagaland|title=Aoleang Monyu Festival of Nagaland|language=en-us|access-date=2016-07-12}}</ref> নাগালেণ্ডৰ আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ১৭টা নগা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত কন্যাক নগাৰ গোটটোয়েই সৰ্ববৃহৎ। উল্লেখ্য যে, কন্যাক নগাসকল তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত মূৰ-চিকাৰ (head hunting)-ৰ বাবেই প্ৰখ্যাত। কন্যাক জনগোষ্ঠীৰ নগাসকল [[নাগালেণ্ড]]ৰ [[মন জিলা]]ৰ লগতে প্ৰতিৱেশী ৰাষ্ট্ৰ [[ম্যানমাৰ]]ৰ অধিবাসী। সেইবাবেই এই অঞ্চলটো আওলিং উৎসৱ দৰ্শনৰ সকলোতকৈ উপযুক্ত হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ==উৎসৱৰ বৰ্ণনা== আওলিং উৎসৱৰ জৰিয়তে বসন্তৰ আগমনক উদযাপন কৰাৰ লগতে আসন্ন কৃষি ঋতু শস্যসম্ভৱা হোৱাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা জনোৱা হয়। এই উৎসৱ কন্যাক নগাসকলৰ বৰ্ষপঞ্জীৰ নৱবৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে উদযাপিত হয় আৰু ই ৰোমান বৰ্ষপঞ্জীৰ এপ্ৰিল মাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত পৰে। অৱশ্যে ভিন ভিন গাৱঁত উদযাপনৰ দিৱস ভিন ভিন হ'ব পাৰে। মন জিলা আৰু চুবুৰীয়া ম্যানমাৰৰ কন্যাক নগা অধ্যুষিত অঞ্চলত কোনো ধৰাবন্ধা তাৰিখ নোহোৱাকৈ পালিত হয়। আওলিং উৎসৱ বিখ্যাত [[হৰ্ণবিল উৎসৱ]]ৰ পৰা পৃথক। হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ ৰাজধানী [[ক'হিমা]]ৰ পৰা ১২ কিল'মিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত কিচামা ঐতিহ্য গাওঁ (Kisama Heritage Village)-ত ১-৭ ডিচেম্বৰ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়। হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ পৰ্যটকসকলৰ বাবে এক কেন্দ্ৰীয় আকৰ্ষণ আৰু এই উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ কৃষ্টি-সংস্কৃষ্টিৰ প্ৰদৰ্শন আৰু সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে চৰকাৰৰ পৰ্যটন আৰু কলা আৰু কৃষ্টি বিভাগৰ পৃষ্ঠপোষকতাত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://goindia.about.com/od/festivalinformation/p/hornbill-festival-guide.htm|title=Visiting the Nagaland Hornbill Festival? Read This Guide|access-date=2016-08-04|archivedate=2016-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816205142/http://goindia.about.com/od/festivalinformation/p/hornbill-festival-guide.htm|deadurl=yes}}</ref> আওলিং উৎসৱ কেৱল কন্যাক নগা জনগোষ্ঠীৰ দ্বাৰা উদযাপিত খাঁটি জনজাতীয় লোকাচাৰৰ উৎসৱ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.global-gallivanting.com/aoling-festival-in-nagaland-the-authentic-untouristy-alternative-to-the-hornbill-festival/|title=Aoling Festival in Nagaland: The authentic, untouristy alternative to the Hornbill Festival|date=2016-07-14|language=en-US|access-date=2016-08-04}}</ref> আওলিং উৎসৱৰ অনুষ্ঠান একসপ্তাহ ধৰি চলে। উৎসৱৰ কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত কন্যাক গোষ্ঠীৰ নিজস্ব নৃত্য-গীত, সমূহীয়া ভোজ ইত্যাদি অন্যতম। ইয়াৰ লগতে কৃষিক্ষেত্ৰসমূহক শস্যসম্ভৱা কৰি তোলাৰ আহ্বানেৰে ঐশ্বৰিক শক্তিসমূহৰ প্ৰতি উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://morungexpress.com/significance-of-konyak-aoleang/|title=Significance of Konyak Aoleang|date=2015-04-06|language=en-US|access-date=2016-08-04|archivedate=2019-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502224313/http://morungexpress.com/significance-of-konyak-aoleang/|deadurl=yes}}</ref> আওলিং উৎসৱৰ প্ৰথম তিনিটা দিনক ক্ৰমে ''Hoi Lah Nyih'', ''Yin Mok Pho Nyih'' আৰু ''Mok Shek Nyih'' হিচাপে জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.thegreenerpastures.com/aoling-festival-konyak-tribe-mon-nagaland-tour|title=Experience Aoling Festival of the Konyak Tribe {{!}} Nagaland Tourism|website=www.thegreenerpastures.com|access-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723025100/http://www.thegreenerpastures.com/aoling-festival-konyak-tribe-mon-nagaland-tour|archive-date=23 July 2016|url-status=dead|archivedate=2016-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160723025100/http://www.thegreenerpastures.com/aoling-festival-konyak-tribe-mon-nagaland-tour|deadurl=yes}}</ref> এইকেইটা দিন পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বোৱা, সমূহীয়া ভোজৰ উৎসৰ্গাৰ বাবে জন্তু সংগ্ৰহ আৰু বিভিন্ন খাদ্য সম্ভাৰ আৰু চাউলৰ সুৰা প্ৰস্তুত কৰ্মসূচীৰ জৰিয়তে উৎসৱৰ মূল উদযাপনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলোৱা হয়। আওলিং উৎসৱৰ সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিন হিচাপে পৰিচিত চতুৰ্থ দিনটোক বুলি কোৱা হয়। সেই দিনটোত কন্যাক জনজাতিৰ সকলো লোকেই শ্ৰেষ্ঠতম পৰম্পৰাগত জনজাতীয় ৰঙ-বিৰঙী সাজ-পোছাক আৰু আ-অলংকাৰেৰে সু-সজ্জিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.nelive.in/nagaland/art-culture/aoling-festival-konyak-tribe|title=Aoling Festival of the Konyak Tribe|date=2016-04-03|access-date=2016-07-12}}</ref> সেই দিনটোত নৃত্য, গীত ইত্যাদিৰ পৰিৱেশনৰ লগতে সমূহীয়া ভোজৰ ব্যৱস্থা থাকে। বিশেষকৈ, কন্যাক নগা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰখ্যাত মূৰ-চিকাৰৰ ইতিহাসৰ প্ৰতীকী নৃগোষ্ঠীয় নৃত্য পৰিৱেশন এই উৎসৱৰ এক বিশেষ আকৰ্ষণ। .<ref name=":0" /> উৎসৱৰ শেষৰ দিনদুটাক ''Lingha Nyih'' আৰু ''Lingshan Nyih'' নামেৰে জনা যায়। এইদুটা দিনত অধিবাসীসকলে নিজৰ পৰিয়ালৰ পৰিজনৰ সৈতে সময় কটোৱাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ গৃহসমূহ আৰু গাৱঁৰ চৌপাশ পৰিষ্কাৰকৰণৰ কাম হাতত লয়।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ড]] e4vdh2jnlhbaqb5o2r7457455hk7spe 0 74329 615828 549025 2026-07-04T23:31:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615828 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Goddess_Akilandeswari.jpg|thumb|জাম্বুকেশ্বৰ মন্দিৰত দেৱী অখিলনন্দেশ্বৰীৰ মূৰ্ত্তি।]] '''অখিলনন্দেশ্বৰী''' ({{Lang-sa|अखिलांडेश्वरी}}) হৈছে হিন্দু দেৱী আদি-পৰশক্তিৰ এক মুখ্য প্ৰকাৰ, যাক সাধাৰণতে দেৱী পাৰ্বতী বুলি জনা যায়। মন্দিৰটো সম্ৰাট কোচেঙ্গান চোলাই ১৮,০০ বছৰৰো অধিক আগতে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://thiruvanaikavaltemple.tnhrce.in/index.html|title=About Akhilandeswari temple|access-date=2021-09-08|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908130733/http://thiruvanaikavaltemple.tnhrce.in/index.html|deadurl=yes}}</ref> অখিলনন্দেশ্বৰীৰ বিখ্যাত বাসস্থান হৈছে থিৰুভানকোভিলৰ জাম্বুকেশ্বৰ মন্দিৰ। আদি পৰশক্তিৰ (পাৰ্বতী) অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকাৰবোৰ হৈছে মাদুৰাইৰ ''মীনাক্ষী'', কাঞ্চিপুৰমৰ ''কামাক্ষী'' আৰু বাৰাণসীৰ ''বিশালক্ষী'' । দেৱীৰ নাম তিনিটা উপাদানত বিভক্ত। "অখিলা" অৰ্থাৎ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড, "আন্দা" অৰ্থাৎ মহাজাগতিক কণী, আৰু "ঈশ্বৰী" অৰ্থাৎ ঐশ্বৰিক মাতৃ। সেয়েহে, দেৱী পাৰ্বতী, যি তেওঁৰ গৰ্ভত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক (মহাজাগতিক কণী) সুৰক্ষা দিয়ে, তেওঁক "অখিলনন্দেশ্বৰী" বুলি কোৱা হয়। অখিলনন্দেশ্বৰী হৈছে থিৰুভানাইকোভিলৰ জাম্বুকেশ্বৰ মন্দিৰৰ অধ্যক্ষ দেৱতা আৰু তেওঁৰ সহধৰ্মিনী জাম্বুকেেশ্বৰ, যি শিৱৰ অৱতাৰ। এই মন্দিৰটো দক্ষিণৰ কাবেৰী, উত্তৰৰ ক'লেৰুন নামৰ দুখন নদীৰ মাজত কোৰোমণ্ডলত অৱস্থিত। ই পাঁচটা উপাদানমন্দিৰ আৰু পানীৰ উপাদানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা (লিঙ্গ) হিচাপে ভগৱান শিৱৰ উপাসনাৰ বাবে বিখ্যাত। থিৰুভানাইককোইল মন্দিৰ হৈছে পঞ্চভূত স্থলমৰ ভিতৰত এটা (5 টা প্ৰাকৃতিক উপাদান সূচায়) আৰু পানী ('নীৰ') প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সেয়েহে এই মন্দিৰটোক 'আপ্পুস্থলম' বুলিও শ্ৰদ্ধা কৰা হয় আৰু ইয়াত শিৱলিঙ্গক 'আপ্পুলিঙ্গ' বুলি কোৱা হয়। পৌৰাণিক শাস্ত্ৰ অনুসৰি, দেৱী অখিলনন্দেশ্বৰীৰ ৰূপত তেওঁৰ অৱতাৰত দেৱী পাৰ্বতীয়ে জাম্বু অৰণ্যত (থিৰুভানকোভিলত) তপস্যা কৰিছিল। তেওঁ কাবেৰী নদীৰ পানীৰ পৰা লিঙ্গ এটা তৈয়াৰ কৰিছিল, আৰু ইয়াক ভেন নাভাল গছৰ তলত স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁ তাত উপাসনা আৰম্ভ কৰিছিল। সেয়েহে লিঙ্গমক আপ্পুলিঙ্গম বুলি জনা যায়। ভগৱান শিৱাই অৱশেষত দেৱী অখিলনন্দেশ্বৰীক দৰ্শন দিছিল আৰু তেওঁক শিৱ জ্ঞান শিকাইছিল। দেৱী অখিলনন্দেশ্বৰীয়ে পশ্চিমৰ ফালে মুখ কৰি থিয় হৈ থকা ভগৱান শিৱৰ পৰা পূবৰ ফালে মুখ কৰি উপদেশ (পাঠ) লৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://thiruvanaikavaltemple.tnhrce.in/index.html|title=About Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple|access-date=2021-09-08|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908130733/http://thiruvanaikavaltemple.tnhrce.in/index.html|deadurl=yes}}</ref> মন্দিৰটো বৰ্তমান তামিলনাডু চৰকাৰৰ এইচআৰচিই বিভাগৰ প্ৰশাসনৰ অধীনত আছে। আৰু দৈনন্দিন বিষয়বোৰ সহকাৰী আয়ুক্ত পদবীৰ এজন বিষয়াৰ ওচৰত ন্যস্ত কৰা হয়। == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == কৰ্ণাটিক সংগীতৰ অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰচয়িতা মুথুস্বামী দীক্ষিতাৰে অখিলনন্দেশ্বৰীৰ সন্মানত তিনিটা গান ৰচনা কৰিছিল, বিশেষকৈ থিৰুভানকোভিলৰ জাম্বুকেশ্বৰ মন্দিৰত। {| class="wikitable" !''কৃতি'' !''ৰাগ'' !''তাল'' !''বিৱৰণ'' |- |''Akhilandeshwari Rakshamam'' |''Dwijavanti'' |''Adi'' | |- |''Ahilandeshwaryai Namaste'' |''Arabi'' |''Adi'' | |- |''Sri Matah Shiva Vamanke'' |''Begada'' |''Adi'' | |} ২০১২ চনত, প্ৰখ্যাত কণ্ঠশিল্পী পি. উন্নি কৃষ্ণন আৰু হৰিণীয়ে '''''ওম নৱ শক্তি জয় জয় শক্তি''''' শীৰ্ষক এটা ভক্তিমূলক এলবামৰ জৰিয়তে আদি-পৰশক্তিত গান পৰিৱেশন কৰিছিল, য'ত দেৱী অখিলনন্দেশ্বৰীকো এক সমৰ্পিত গীতৰ জৰিয়তে প্ৰশংসা কৰা হৈছিল। এই গীতটোত জাম্বুকেশ্বৰ মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ ইতিহাসৰ ওপৰত চিত্ৰণ আছে যিটো আটাইতকৈ মনোমোহা ধৰণে বন্দী কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.raaga.com/tamil/album/om-nava-sakthi-jaya-jaya-sakthi-songs-TD02098|title=Om Nava Sakthi Jaya Jaya Sakthi Songs Download, Om Nava Sakthi Jaya Jaya Sakthi All MP3 Songs, Raaga.com All Songs|work=www.raaga.com|access-date=2021-09-07|archivedate=2024-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226175922/https://www.raaga.com/tamil/album/om-nava-sakthi-jaya-jaya-sakthi-songs-TD02098|deadurl=yes}}</ref> ==পৰিবহন== তিৰুভানাইকৱাল চেন্নাইআৰু ত্ৰিচি আৰু তিৰুভৰঙ্গমৰ মাজত কন্যাকুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত প্ৰায় ৩২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। মন্দিৰটো কেন্দ্ৰীয় বাছ ষ্টেণ্ডৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ আৰু ছতিৰাম বাছ ষ্টেণ্ড ত্ৰিচিৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। তিৰুৱনিকৱাল পাবলৈ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত বাছ সেৱা উপলব্ধ। ট্ৰাইচি জংচনৰ পৰা ৮ কিমি দূৰত অৱস্থিত আৰু নিকটতম বিমানবন্দৰ ত্ৰিচীৰ পৰা ১৫ কিমি দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=http://thiruvanaikavaltemple.tnhrce.in/transport.html|title=Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - Transport}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==চিত্ৰ বিথিকা== <GALLERY MODE="PACKED" HIGHTS="150"> File:30FRJAMBUKESWARARTEMPLE.jpg File:Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - Gallery images.jpg File:Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - Gallery unnamed.jpg File:Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - Gallery120.jpg File:Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - 70859128 1280.jpg File:Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple --252x300.jpg File:Images2020-11-02 11 23 17 441894.jpg File:DSC 0447Arulmigu Jambukeswarar Akhilandeswari Temple - Gallery.jpg </gallery> == তথ্য সংগ্ৰহ ==   [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] skftbccuu8hacdl1rh670tzaak8qziv 0 80627 615882 379975 2026-07-05T06:49:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615882 wikitext text/x-wiki {{Infobox information appliance | name = আমাজন কিণ্ডল | logo = [[চিত্র:Amazon Kindle logo.svg|ফ্রেমবিহীন]] | image = | caption = | developer = [[এমাজন (কোম্পানী)|আমাজন]] | manufacturer = Foxconn | family = কিণ্ডল | type = ই-ৰিডাৰ (ই-পঠন সঁজুলি) | generation = | lifespan = | os = Kindle firmware that uses [[Linux kernel]]s 2.6.10 to 3.0<ref>[https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?ie=UTF8&nodeId=200203720 Source Code Notice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306141223/http://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?ie=UTF8&nodeId=200203720 |date=March 6, 2009 }} Amazon.com, Retrieved June 1, 2017.</ref><br /> {{Collapsible list | title = <span style="font-weight:normal;">Latest versions ('''List''')</span> |'''Kindle 1''': 1.2.1 |'''Kindle 2, DX''': 2.5.8 |'''Kindle Keyboard''': 3.4.3 |'''Kindle 4, 5''': 4.1.4 |'''Kindle Touch''': 5.3.7.3 |'''Kindle Paperwhite 1''': 5.6.1.1 |'''Kindle Paperwhite 2, Kindle&nbsp;7''': 5.12.2.2 |'''Kindle Voyage''': 5.13.6 |'''Kindle Paperwhite 3, 4, 5; Kindle 8, 10; Oasis 1, 2, 3''': 5.14.2<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G54HPVAW86CHYHKS|title=Amazon.com Help Kindle E-Reader Software Updates |website=Amazon |access-date=2022-04-08}}</ref> }} | power = {{Collapsible list | title = |'''Kindle 1, 2, DX''': 1,530 [[mAh]] |'''Kindle Keyboard''': 1,750 mAh |'''Kindle 4, 5, 7''': 890 mAh |'''Kindle Touch''': 1,420 mAh |'''Kindle Paperwhite (1st & 2nd gen)''': 1,470 mAh |'''Kindle Voyage, Paperwhite (3rd gen)''': 1,320 mAh |'''Kindle Oasis''': 245 mAh (no cover), 1,535 mAh (with cover) |'''Kindle Oasis 2''': 1,000 mAh |'''Kindle Paperwhite (4th gen), 10''': 1,500 mAh |'''Kindle Oasis 3''': 1,130 mAh }} | cpu = {{Collapsible list | title = |'''Kindle 1''':<br />[[Marvell Technology Group|Marvell]] [[XScale#PXA210/PXA25x|Xscale PXA255]] 400&nbsp;[[Hertz|MHz]], [[ARM9]] |'''Kindle 2, DX''':<br />[[Freescale Semiconductor|Freescale]] [[i.MX31]] 532&nbsp;MHz, [[ARM11]] |'''Kindle Keyboard''':<br />Freescale [[i.MX#i.MX35 family|i.MX35]] 532&nbsp;MHz, ARM11 |'''Kindle 4, 5, Touch, Paperwhite (1st gen)''':<br />Freescale [[i.MX#i.MX50 family|i.MX508]] 800&nbsp;MHz |'''Kindle 7, Paperwhite (2nd, 3rd, & 4th gen), Voyage, Oasis, 8, 10''':<br />Freescale/NXP [[i.MX#i.MX 6 series|i.MX6 SoloLite]] 1 [[Hertz|GHz]] |'''Oasis 2, 3, Paperwhite 5''':<br />[[NXP Semiconductors|NXP]] [[i.MX#i.MX 7 series|i.MX7D]] 1 GHz }} | memory = {{Collapsible list | title = [[Random-access memory|RAM]] |'''Kindle 1''': 64 MB |'''Kindle 2''': 32 MB |'''Kindle DX''': 128 MB |'''Kindle Keyboard, 4, 5, 6, 7, Touch, Paperwhite (1st & 2nd gen)''': 256&nbsp;MB |'''Voyage, Paperwhite (3rd & 4th gen), Oasis 1, 2, 3, Kindle 8, 10''': 512&nbsp;MB |'''Paperwhite (5th gen)''': 1&nbsp;GB }} | storage = {{Collapsible list | title = [[Flash memory]] |(available total/user) |'''Kindle 1''': 256/180 [[megabyte|MB]] |'''Kindle 2''': 2/1.4 [[gigabyte|GB]] |'''Kindle DX, Keyboard, Touch''': 4/3&nbsp;GB |'''Kindle 4, 5, Paperwhite (1st & 2nd gen)''': 2/1.25&nbsp;GB |'''Kindle 7, Voyage, Paperwhite (3rd gen), Oasis, 8, 10''': 4/3&nbsp;GB |'''Oasis 2 & 3, Paperwhite (4th gen)''': 8/6&nbsp;GB or 32/30&nbsp;GB |'''Paperwhite (5th gen)''': 8&nbsp;GB or 32&nbsp;GB }} | dimensions = {{Collapsible list | title = |'''Kindle 1''':<br />{{convert|8.0|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|5.3|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.8|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle 2''':<br />{{convert|8.0|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|5.3|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.36|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Keyboard''':<br />{{convert|7.5|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.8|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.34|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle DX''':<br />{{convert|10.4|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|7.2|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.38|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Touch''':<br />{{convert|6.8|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.7|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.40|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle 4, 5''':<br />{{convert|6.5|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.5|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.34|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Paperwhite (1st, 2nd & 3rd gen)''':<br />{{convert|6.7|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.6|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.36|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle 7''':<br />{{convert|6.7|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.7|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.40|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Voyage''':<br />{{convert|6.4|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.5|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.30|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Oasis (no cover)''':<br />{{convert|5.6|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.8|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.13|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Oasis (with cover)''':<br />{{convert|5.6|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.8|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.33|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle 8''':<br />{{convert|6.3|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.5|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.36|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Oasis 2, 3''':<br />{{convert|6.3|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|5.6|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.33|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Paperwhite (4th gen)''':<br />{{convert|6.6|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.6|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.32|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle 10''':<br />{{convert|6.3|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.5|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.34|in|mm|0|abbr=on}} D |'''Kindle Paperwhite (5th gen)''':<br />{{convert|6.9|in|mm|0|abbr=on}} H<br />{{convert|4.9|in|mm|0|abbr=on}} W<br />{{convert|0.32|in|mm|0|abbr=on}} D }} | weight = {{Collapsible list | title = |'''Kindle 1, 2''':<br />{{convert|10.2|oz|g|abbr=on}} |'''Kindle Keyboard 3G''':<br />{{convert|247|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Keyboard''':<br />{{convert|241|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Touch 3G''':<br />{{convert|220|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Touch''':<br />{{convert|213|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle DX''':<br />{{convert|18.9|oz|g|abbr=on}} |'''Kindle 4, 5''':<br />{{convert|5.98|oz|g|abbr=on}} |'''Kindle Paperwhite 3G (1st gen)''':<br />{{convert|222|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite (1st gen)''':<br />{{convert|213|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite 3G (2nd gen)''':<br />{{convert|215|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite (2nd gen)''':<br />{{convert|206|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle 7''':<br />{{convert|191|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Voyage 3G''':<br />{{convert|188|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Voyage''':<br />{{convert|180|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite 3G (3rd gen)''':<br />{{convert|217|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite (3rd gen)''':<br />{{convert|205|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Oasis 3G (no cover)''':<br />{{convert|133|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Oasis (no cover)''':<br />{{convert|131|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Oasis's cover''':<br />{{convert|107|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle 8''':<br />{{convert|161|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Oasis 2''':<br />{{convert|194|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite 3G (4th gen)''':<br />{{convert|191|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite (4th gen)''':<br />{{convert|182|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle 10''':<br />{{convert|174|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Oasis 3''':<br />{{convert|188|g|oz|abbr=on|order=flip}} |'''Kindle Paperwhite (5th gen)''':<br />{{convert|205|g|oz|abbr=on|order=flip}} }} | display = {{Collapsible list | title = ই চিয়াহী |'''Kindle 1''':<br />{{convert|6|in|mm|adj=on}}, {{nowrap|600 × 800 pixels}}, 167&nbsp;[[pixels per inch|PPI]] density, 4-level [[grayscale]]<ref>{{cite web |url=http://gdgt.com/amazon/kindle/1st-gen/specs |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704123327/http://gdgt.com/amazon/kindle/1st-gen/specs |url-status=dead |archive-date=2009-07-04 |title=Amazon Kindle 1st-gen specs |publisher=gdgt |access-date=2019-10-17 |archivedate=2009-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704123327/http://gdgt.com/amazon/kindle/1st-gen/specs |deadurl=yes }}</ref> |'''Kindle 2, 3, 4, 5, Touch, 7, 8''':<br />as Kindle 1 but 16-level&nbsp;grayscale |'''Kindle 10''':<br />as Kindle 2, 3, 4, 5, Touch, 7, 8 but with LED frontlit |'''Kindle DX''':<br />{{convert|9.7|in|mm|adj=on}}, {{nowrap|824 × 1200 pixels}}, 150&nbsp;PPI density, 16-level grayscale |'''Kindle Paperwhite (1st & 2nd gen)''':<br />6-inch, {{nowrap|768 × 1024 pixels}}, 212&nbsp;PPI density, 16-level grayscale, LED frontlit |'''Kindle Voyage, Paperwhite (3rd & 4th gen), Oasis''':<br />6-inch, {{nowrap|1072 × 1448 pixels}}, 300&nbsp;PPI density, 16-level grayscale, LED frontlit |'''Kindle Oasis 2, 3''':<br />7-inch, {{nowrap|1680 × 1264 pixels}}, 300&nbsp;PPI density, 16-level grayscale, LED frontlit |'''Kindle Paperwhite (5th gen)''':<br />6.8-inch, {{nowrap|1236 × 1648 pixels}}, 300&nbsp;PPI density, 16-level grayscale, LED frontlit }} | sound = Speakers (Kindle 1, 2, DX, Keyboard, Touch) <br /> Bluetooth (Kindle 8, 9, Oasis 1, 2, 3, Paperwhite 4)<!-- sound only, no keyboard or mouse --> | input = [[Universal Serial Bus|USB 2.0]] [[USB hardware#Micro connectors|Micro-B]] port (2007–2020)<br />[[USB-C]] port (Paperwhite 5)<br />[[Secure Digital|SD card]] (Kindle 1 only)<br />[[3.5 mm jack|3.5&nbsp;mm headphone jack]] (Kindle 1, 2, DX, Keyboard, Touch) | controllers = Keyboard, scrollwheel, D-pad (select models, 2007–2012)<br />Touchscreen (select models, 2011–present) | camera = None | touchpad = | connectivity = {{Collapsible list | title = |'''Amazon Whispernet''' using wireless modem (3G models) |'''802.11bg [[Wi-Fi]]''' (Kindle Keyboard) |'''802.11bgn Wi-Fi''' (Kindle 4, 5, Touch, 7, Paperwhite, Voyage, Oasis 1, 2, 3, Kindle 8, 10) <!-- |'''[[Bluetooth]]''' (Kindle 8, 9, Oasis 1, 2, 3, Paperwhite 4) sound only, no keyboard or mouse --> }} | website = {{URL|https://www.amazon.com/kindle}} | releasedate = {{Start date and age|2007|11|19}}<!-- Initial release date of Kindle 1 only. --> | price = US$399; {{Inflation|US|399|2007|fmt=eq}} (Kindle 1)<!-- Initial release price only. Do not add additional model pricing. --> | service = কিণ্ডল ষ্ট’ৰ }} '''আমাজন কিণ্ডল''' হৈছে আমাজনৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ অনলাইন মাৰ্কেট যোগে বিক্ৰী কৰা এশ্ৰেণী ই-পঠন সঁজুলি। আমাজন কিণ্ডল সঁজুলিটোৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ই-বুক, বাতৰিকাকত, আলোচনী আৰু আন ডিজিটেল মাধ্যম অনাতাঁৰ ব্যৱস্থাৰে কিণ্ডল ষ্ট'ৰত সন্ধান কৰিব পাৰে, কিনিব পাৰে আৰু ডাউনলোড কৰি পঢ়িব পাৰে।<ref>{{cite news|last=Dudley |first=Brier |title=Kindle hacking, iPod parallels and a chat with the Kindle director |url=http://blog.seattletimes.nwsource.com/brierdudley/2007/11/chatting_with_amazons_kindle_d.html |access-date=December 28, 2010 |newspaper=Seattle Times |date=November 19, 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221083337/http://blog.seattletimes.nwsource.com/brierdudley/2007/11/chatting_with_amazons_kindle_d.html |archive-date=December 21, 2010 }}</ref> আমাজনৰ সহযোগী কোম্পানী লেব১২৬-ৰ দ্বাৰা বিকশিত এই হাৰ্ডৱেৰ মাধ্যমবিধ ২০০৭ চনত একক সঁজুলি হিচাপে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত ই-চিয়াহীৰ ইলেক্ট্ৰনিক পেপাৰ ডিছপ্লেযুক্ত ই-পঠন সঁজুলি আৰু সকলো প্ৰধান কম্পিউটিং প্লেটফৰ্মত উপলব্ধ কিণ্ডল এপ্লিকেশ্বনকে ধৰি ভিন্ন প্ৰকাৰৰ সঁজুলি সামৰি লোৱা হৈছে। সকলো কিণ্ডল সঁজুলি কিণ্ডল ষ্ট’ৰৰ উপাদানসমূহৰ সৈতে সমন্বিত হৈ থাকে। ২০১৮ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে কিণ্ডল ষ্ট'ৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ লোকসকলৰ বাবে ছয় মিলিয়নতকৈ অধিক ই-বুক উপলব্ধ আছিল।<ref name="Kindle Store: Kindle eBooks">[https://www.amazon.com/Kindle-eBooks/b?node=154606011 Kindle Store: Kindle eBooks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227185650/https://www.amazon.com/Kindle-eBooks/b?node=154606011 |date=December 27, 2016 }}. Retrieved March 30, 2018.</ref> == নামকৰণ আৰু বিৱৰ্তন == ২০০৪ চনত আমাজনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া জেফ বেজোছে কোম্পানীটোৰ কৰ্মচাৰীসকলক আমাজনৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলে নিৰ্মাণ কৰাৰ আগতেই বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ ই-ৰিডাৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। আমাজনে প্ৰথমে সঁজুলিবিধৰ বাবে Fiona সংকেতনামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref>[https://www.theverge.com/2014/12/17/7396525/amazon-kindle-design-lab-audible-hachette Inside the secret lab where Amazon is designing the future of reading] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922195339/https://www.theverge.com/2014/12/17/7396525/amazon-kindle-design-lab-audible-hachette |date=September 22, 2017 }} The Verge, 2014</ref> ব্ৰেণ্ডিং পৰামৰ্শদাতা মাইকেল ক্ৰ’নান আৰু কেৰিন হিবমাই কিণ্ডল নামটো ভাবি উলিয়াইছিল। লেব১২৬ এ তেওঁলোকক সামগ্ৰীবিধৰ নাম দিবলৈ ক'লে, আৰু তেওঁলোকে 'কিণ্ডল' নামটোৰ পৰামৰ্শ দিছিল। ইয়াৰ অৰ্থ আছিল "একুৰা জুই জ্বলাবলৈ"।<ref>{{cite web| url = http://www.etymonline.com/index.php?term=kindle| title = Online Etymology Dictionary: kindle| access-date = May 1, 2012| archive-date = October 7, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171007165905/http://www.etymonline.com/index.php?term=kindle| url-status = live}}</ref> তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে অধ্যয়ন আৰু বৌদ্ধিক উত্তেজনাক সূচাবলৈ ই এটা উপযুক্ত উপমা। <ref>{{cite web| url = http://nancyfriedman.typepad.com/away_with_words/2008/12/how-the-kindle-got-its-name.html| title = How the Kindle got its name| author = Friedman, Nancy| date = December 9, 2008| access-date = April 5, 2012| publisher = nancyfriedman.typepad.com| archive-date = November 23, 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201123014557/https://nancyfriedman.typepad.com/away_with_words/2008/12/how-the-kindle-got-its-name.html| url-status = live| archivedate = November 23, 2020| archiveurl = https://web.archive.org/web/20201123014557/https://nancyfriedman.typepad.com/away_with_words/2008/12/how-the-kindle-got-its-name.html| deadurl = yes}}</ref> কিণ্ডলৰ হাৰ্ডৱেৰ ২০০৭ চনত প্ৰৱৰ্তিত মূল কিণ্ডল আৰু ২০০৯ চনত প্ৰৱৰ্তিত কিণ্ডল ডিএক্স (ইয়াৰ ডাঙৰ পৰ্দাৰ সৈতে)ৰ পৰা বিকশিত হৈছে। ইয়াৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত আছে- কিব'ৰ্ডযুক্ত (কিণ্ডল কিব'ৰ্ড), স্পৰ্শ সংবেদনশীল আহিলা, প্ৰতিভাত উচ্চ-মানসম্পন্ন পৰ্দা (কিণ্ডল পেপাৰহোৱাইট), কিণ্ডল এপযুক্ত টেবলেট কম্পিউটাৰ (কিণ্ডল ফায়াৰ), আৰু স্পৰ্শ-সংবেদনশীল পৰ্দা থকা কম মূল্যৰ আহিলা (কিণ্ডল ৭)। আৰম্ভণিৰে পৰা কিণ্ডল ই-পঠন সঁজুলিবিধ বহুমুখী উদ্দেশ্যৰ হাৰ্ডৱেৰ হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে পঢ়াৰ বাবে একক উদ্দেশ্যৰ সঁজুলি হৈ আহিছে যাতে পঢ়াৰ সময়ত মনোযোগ বিঘিনি নঘটে। আমাজনে উইণ্ড'জ, মেকঅ'এছ, এণ্ড্ৰইড, আইঅ'এছ, ব্লেকবেৰী ১০ আৰু উইণ্ড'জ ফোনকে ধৰি বিভিন্ন সঁজুলি আৰু মাধ্যমত ব্যৱহাৰৰ বাবে কিণ্ডল এপসমূহো প্ৰৱৰ্তন কৰিছে।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/external/readwriteweb/2010/05/18/18readwriteweb-kindle-for-android-is-coming-24445.html|work=The New York Times|title=Kindle for Android Is Coming|first=Sarah|last=Perez|date=May 18, 2010|access-date=February 24, 2017|archive-date=January 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160122090720/http://www.nytimes.com/external/readwriteweb/2010/05/18/18readwriteweb-kindle-for-android-is-coming-24445.html|url-status=live}}</ref> আধুনিক ৱেব ব্ৰাউজাৰসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ই-বুক পঢ়িব পৰাকৈ আমাজনত এটা ক্লাউড ৰিডাৰো আছে।<ref>[https://read.amazon.com/ Kindle Cloud Reader] Amazon.com.</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সঁজুলি]] ifi863pwvalsupq6iwfyy5ej49jqa9x 0 96368 615888 608621 2026-07-05T08:08:52Z Dipankar Das 36094 615888 wikitext text/x-wiki '''সমাস''' ({{Lang-en|Compound Word}}) হৈছে পৰস্পৰ অৰ্থৰ সংগতি থকা বা পাৰস্পৰিক আৱশ্যকীয় অৰ্থৰ দুই বা ততোধিক পদ লগ লাগি এক হোৱা পদ।<ref>{{cite web|title=সমাস|url=https://dainiksakori.com/homakh-assamese-grammar/|accessdate=25 October 2025}}</ref> বাক্য বা প্ৰকাশিত মনৰ ভাব চুটি বা সংক্ষেপ কৰাই ইয়াৰ উদ্দেশ্য। ==প্ৰকাৰ== সংস্কৃত ব্যাকৰণ মতে সমাসৰ সংখ্যা বেছি হ'লেও সংস্কৃত শব্দৰ ব্যৱহাৰ অধিক হোৱা বাবে অসমীয়াত প্ৰধানকৈ ছয়বিধ<ref>{{cite web|title=সমাস|url=https://newjobbabaji.blogspot.com/2021/12/blog-post_22.html?m=1|accessdate=23 November 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=সমাস|url=https://masrur360.com/%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8-samas-compound-in-assamese/ November 2024}}</ref> সমাস আছে- # দ্বন্দ্ব সমাস # দ্বিগু সমাস # বহুব্ৰীহি সমাস # কৰ্মধাৰয় সমাস # তৎপুৰুষ সমাস # অব্যয়ীভাৱ সমাস ==দ্বন্দ্ব সমাস== দুটা বা ততোধিক সংজ্ঞা শব্দ নাইবা বিশেষণ শব্দৰ মাজৰ সংযোজক অব্যয় শব্দ লোপ কৰি সমাস কৰিলেই দ্বন্দ্ব সমাস বোলে। ই তিনিবিধ - (ক) ইতৰেতৰ (খ) সমাহাৰ আৰু (গ) একশেষ দ্বন্দ্ব সমাস।<ref>{{cite web|title=সমাস আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ|url=https://www.dainiksakori.com/Homakh-Assamese-Grammar/ October 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=সমাস|url=https://masrur360.com/%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8-samas-compound-in-assamese/ November 2024}}</ref> দুটা বা তাতকৈ বেছি প্ৰাতিপদিকৰ ([https://devlibrary.in/assamese-grammar বিশেষ্য বা বিশেষণ]) পদৰ মাজত অব্যয় শব্দ লোপ কৰি দ্বন্দ্ব সমাস কৰা হয়।<ref>সমাস আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ [https://devlibrary.in/homakh-assamese-grammar Dev Library] Published 23-03-2021</ref> '''উদাহৰণ:''' * দেৱাসুৰ — দেৱ আৰু অসুৰ। * ৰাম আৰু লক্ষ্মণ — ৰামলক্ষ্মণ * তেল-পানী — তেল আৰু পানী। * ভাই-ভনী — ভাই আৰু ভনী। * হাত আৰু ভবি — হাত-ভৰি * স্বভাৱ-চৰিত্ৰ — স্বভাৱ আৰু চৰিত্ৰ। * গুৰু-শিষ্য — গুৰু আৰু শিষ্য। * ধেনু আৰু শৰ — ধেনুশৰ। * ভাল-বেয়া — ভাল আৰু বেয়া। * সোণ-ৰূপ — সোণ আৰু ৰূপ। * অস্তশস্ত্ৰ — অস্ত্ৰ আৰু শস্ত। * তামোল-পাণ — তামোল আৰু পাণ। ====ইতৰেতৰ দ্বন্দ্ব==== সমস্তপদ সমস্যমান পদবোৰৰ অৰ্থ স্পষ্ট হৈ থাকে বা অৰ্থ প্ৰধানভাবে থাকে তাকেই ইতৰেতৰ দ্বন্দ্ব সমাস বোলে। যেনে, ৰাম আৰু লক্ষ্মণ - ৰামলক্ষ্মণ, ধেনু আৰু শৰ ধেনুশৰ; উচ্চাৰণ সহজ সাধ্য কৰিবলৈ বা শ্ৰুতিমাধুৰ্যৰ বাবে এই সমাসত দীঘলীয়া পদটি সাধাৰণতে শেষৰফালে বহে। নাইবা প্ৰথম পদৰ শেষাংশ লোপ পায়। যেনে, ভাই আৰু ককাই—ভাইককাই, জয় আৰু পৰাজয় জয়পৰাজয়; আকৌ দুই বা ততোধিক বিশেষণ পদৰো সমাস হয়, যেনে— ভাল আৰু বেয়া ভালবেয়া, সাধু আৰু সন্ত- সাধুসন্ত ইত্যাদি। স্ত্ৰীলিংগ আৰু পুংলিংগ পদৰ সমাস হ'লে সাধাৰণতে স্ত্ৰীলিংগবাচক পদটো আগত বহে। যেনে, ৰাধা আৰু কৃষ্ণ— ৰাধাকৃষ্ণ, সাৱিত্ৰী আৰু সত্যবান- সাৱিত্ৰীসত্যৱান, জায়া আৰু পতি— দম্পতী, * জম্পতা, জায়াপতী (দম্পতী, জম্পতি বা জায়াপতি)। ====সমাহাৰ দ্বন্দ্ব সমাস==== যি দ্বন্দ্ব সমাসত অনেক সমাস হৈ ব্যস্ত পদবোৰৰ অৰ্থৰ উপৰি অন্য অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে তাকেই সমাহাৰ দ্বন্দ্ব বোলে। যেনে, 'কাঁহিবাটিয়ে কেৱল কাঁহী আৰু বাটিকেই বুজোৱা নাই কাঁহী, বাটি আৰু এই জাতীয় লোটা, ঘটী, কলহ আদিকো বুজায়। কিন্তু কেৱল কাঁহী আৰু বাটিকেই বুজালে ইতৰেতৰ দ্বন্দ্ব সমাস হ’ব। তেনেকৈ ‘আমকঁঠাল, আম-কঁঠালৰ বাৰী বুলিলে আম, কঁঠাল আৰু এই জাতীয় অন্যান্য ফলৰ বাৰীকেই বুজায়। তেনেকৈ তেলটেঙা, ভাতমাছ ইত্যাদি। নামধাতু বা তুমৰ্থক ক্ৰিয়াৰো সমাহাৰ দ্বন্দ্ব হয়। ====একশেষ দ্বন্দ্ব সমাস==== একশেষ দ্বন্দ্ব সমাসত ব্যস্তপদবোৰৰ ভিতৰত কেৱল প্ৰথম ব্যস্তপদটোহে বহুবচন যুক্ত হৈ ব্যৱহাৰ হয়। বাকী ব্যস্তপদবোৰ লোপ পায়। এই দ্বন্দ্ব সমাসত কেইবাটাও শব্দৰ সলনি একেটি অৱশেষ থাকে আৰু সিয়ো বহুবচন যুক্ত হৈ ব্যৱহাৰ হয়। সেই বহু বচনযুক্ত পদটিয়ে আটাইবোৰ ব্যস্তপদকেই বুজায়, সেইবাবেই ই একশেষ দ্বন্দ্ব সমাস। যেনে- ৰাম, হৰি, যদু, মধু, আদি ‘ৰামহঁত’, পিতা, খুৰা আদি ‘পিতাহঁত’, ‘আহমেদ, আফান আদি 'ৰুস্তমহঁত, 'ৰংপি’ তেৰণ আদি ৰংপিহঁত। ==দ্বিগু সমাস== দুই বা তাতোকৈ অধিক সংখ্যাবাচক শব্দৰ লগত অন্য শব্দ লগ হৈ সমাহাৰ বুজালে যি সমাস হয়, তাকে দ্বিগু সমাস বোলে।<ref>{{cite web|title=সমাস আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ|url=https://www.dainiksakori.com/Homakh-Assamese-Grammar/ October 2025}}</ref> উদাহৰণ: *ত্ৰিফলা = তিনি ফলৰ সমাহাৰ। *দোমাহী = দুই মাহৰ সমাহাৰ। দ্বিগু সমাসত কেতিয়াবা অ-কাৰণ্ত পদৰ পিছত 'আ' বা 'ঈ' যোগ কৰা হয়। ==বহুব্ৰীহি সমাস== যি সমাসত সমস্ত পদে ব্যস্ত পদবিলাকৰ ব্যুৎপত্তিগত অৰ্থ নুবুজাই আন কোনো বিশেষ অৰ্থহে বুজায়, তাকে বহুব্ৰীহি সমাস বোলে।<ref>{{cite web|title=সমাস আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ|url=https://www.dainiksakori.com/Homakh-Assamese-Grammar/ October 2025}}</ref> বহুব্ৰীহি সমাস তিনিপ্ৰকাৰৰ- *কৰ্মধায় বহুব্ৰীহি বা সমানাধিকৰণ বহুব্ৰীহি *ব্যাধিকৰণ বহুব্ৰীহি বা তৎপুৰুষ বহুব্ৰীহি *ব্যতিহাৰ বহুব্ৰীহি ===সমানাধিকৰণ বহুব্ৰীহি সমাস=== সমস্যমান বিশেষ্য আৰু বিশেষণ পদ একে বিভক্তিত থাকি দুয়োটাৰে সংযোগত সিদ্ধ হোৱা বহুব্ৰীহি সমাসক সমানাধিকৰণ বহুব্ৰীহি সমাস বোলে। উদাহৰণ– *পীত (হালধীয়া) অম্বৰ (কাপোৰ ) যাৰ = পীতাম্বৰ উক্ত উদাহৰণটোত সমস্যমান পদ বা ব্যস্ত পদ (পীত) বিশেষণৰ দৰে ব্যৱহাৰ হৈছে আৰু অম্বৰ (কাপোৰ) ৰ লগত তুলনা বুজাইছে। গতিকে ই সমানাধিকৰণ বহুব্ৰীহি সমাস। ===ব্যধিকৰণ বহুব্ৰীহি সমাস=== যি বহুব্ৰীহি সমাসত সমস্যমান পদে অধিকৰণ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে তাকেই ব্যধিকৰণ বহুব্ৰীহি সমাস বোলে। বহুব্ৰীহি ব্যধিকৰণ সমাসত সমস্যমান বিশেষ্য পদ দুটা একে বিভক্তিত নাথাকে আৰু এটা বিশেষ্য পদত সপ্তমী বিভক্তি যোগ হয়। উদাহৰণ– *বনত যি ভোজ হয় = বনভোজ। *পদ্ম আছে নাভিত যাত = পদ্মনাভ। ===ব্যতিহাৰ বহুব্ৰীহি সমাস=== পৰস্পৰ একে কাৰ্য বুজোৱা বহুব্ৰীহি সমাসক ব্যতিহাৰ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *পৰস্পৰে হাতে হাতে কৰা যুঁজ = হতাহতি। ==কৰ্মধাৰয় সমাস== বিশেষণ আৰু বিশেষ্য পদত সমাস হৈ যদি বিশেষ্যৰ অৰ্থটো প্ৰধানভাৱে প্ৰতীয়মান হয় তাক কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। যেনে - *মহাপুৰুষ = মহৎ যি পুৰুষ। *বিদ্যোৎসাহী = বিদ্যাৰ প্ৰতি উৎসাহী। কৰ্মধায় সমাস দুবিধ - *মধ্যপদলোপী কৰ্মধায় *অত্যপদলোপী কৰ্মধায় ===মধ্যপদলোপী কৰ্মধাৰয় সমাস=== যি কৰ্মধাৰয় সমাসৰ ব্যাসবাক্য বা সমাস বাক্যৰ মধ্যস্থিত পদ লোপ পায় তাকে মধ্যপদলোপী কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। উদাহৰণ– *চন্দ্ৰৰ তুল্য (নিচিনা, দৰে ) বদন = চন্দ্ৰ বদন। *পদ্মৰ নিচিনা (দৰে, তুল্য) লোচন = পদ্মলোচন। ===অন্ত্যপদলোপী কৰ্মধাৰয় সমাস=== যি কৰ্মধাৰয় সমাসৰ ব্যাস বাক্যৰ শেষ পদ লোপ পায় তাকে অন্ত্যপদলোপী কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। উদাহৰণ– *বাক্য অমৃতৰ তুল্য = বাক্যামৃত। *মুখ চন্দ্ৰৰ নিচিনা = মুখচন্দ্ৰ। *বিদ্যা সাগৰৰ তুল্য = বিদ্যাসাগৰ। কৰ্মধাৰয় সমাসক তুলনা বা ৰিজনি অনুসৰি তিনি ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি – * উপমান কৰ্মধাৰয় সমাস *উপমিত কৰ্মধাৰয় সমাস *ৰূপক কৰ্মধাৰয় সমাস ===উপমান কৰ্মধাৰয় সমাস=== উপমানবাচক পদৰ সৈতে সাধাৰণ গুণবাচক পদ লগ হৈ সিদ্ধ হোৱা কৰ্মধাৰয় সমাসক উপমান কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। উদাহৰণ– *বজ্ৰৰ দৰে কঠিন = বজ্ৰ-কঠিন। *গাখীৰৰ দৰে বগা = গাখীৰ-বগা। ===উপমিত কৰ্মধাৰয় সমাস=== উপমান আৰু উপমেয় পদৰ মাজত সাদৃশ্য কল্পনা কৰি সিদ্ধ হোৱা কৰ্মধাৰয় সমাসক উপমিত কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। উদাহৰণ– *জীৱন নৈৰ তুল্য = জীৱননৈ। *মুখ পদ্মৰ নিচিনা = পদ্মমুখ। ===ৰূপক কৰ্মধাৰয় সমাস=== উপমান আৰু উপমেয়ক অভেদ ৰূপে কল্পনা কৰি সিদ্ধ হোৱা কৰ্মধাৰয় সমাসক ৰূপক কৰ্মধাৰয় সমাস বোলে। উদাহৰণ - *কাল ৰূপ চক্ৰ = কালচক্ৰ। *মুখ ৰূপ চন্দ্ৰ = চন্দ্ৰমুখ। ==তৎপুৰুষ সমাস== যি সমাসত দুটা ব্যস্ত পদৰ প্ৰথম পদটো প্ৰথম বিভক্তিৰ বাহিৰে আন বিভক্তিত থাকে আৰু এই বিভক্তি লোপ হৈ সমাস হয় তাকে তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ - *মাতৃপূজা = মাতৃক পূজা। *ৰাজসিংহাসন = ৰজাৰ সিংহাসন। *অনুচিত = ন উচিত। তৎপুৰুষ সমাস ছয়প্ৰকাৰৰ: *দ্বিতীয়া তৎপুৰুষ *তৃতীয়া তৎপুৰুষ *চতুৰ্থী তৎপুৰুষ *পঞ্চমী তৎপুৰুষ *ষষ্ঠী তৎপুৰুষ আৰু *সপ্তমী তৎপুৰুষ ===দ্বিতীয়া তৎপুৰুষ=== প্ৰথম ব্যস্ত পদৰ দ্বিতীয়া বিভক্তি লোপ হৈ সিদ্ধ হোৱা সমাসক দ্বিতীয় তৎপুৰুষ সমাস বোলা হয়। উদাহৰণ– *মাতৃক পূজা = মাতৃপূজা। *ভকতক সেৱা = ভকতসেৱা। ===তৃতীয়া তৎপুৰুষ=== ব্যস্ত পদ দুটাৰ প্ৰথমটো তৃতীয়া বিভক্তি লোপ হৈ সিদ্ধ হোৱা সমাসক তৃতীয়া তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *মনেৰে সজা = মনেসজা। *হাতেৰে বোৱা = হাতেবোৱা। ====চতুৰ্থী তৎপুৰুষ==== প্ৰথম ব্যস্ত পদৰ চতুৰ্থী বিভক্তি লোপ হৈ সিদ্ধ হোৱা সমাসক চতুৰ্থী তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *ঈশ্বৰলৈ সেৱা = ঈশ্বৰসেৱা। *গুৰুলৈ ভক্তি = গুৰুভক্তি। ===পঞ্চমী তৎপুৰুষ=== প্ৰথম ব্যস্ত পদ দুটাৰ প্ৰথমটোৰ পঞ্চমী বিভক্তি লোপ হৈ সিদ্ধ হোৱা সমাসক পঞ্চমী তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *পদৰপৰা চ্যুত = পদচ্যুত। *পাপৰপৰা মুক্ত = পাপমুক্ত। ===ষষ্ঠী তৎপুৰুষ=== প্ৰথম ব্যস্ত পদৰ ষষ্ঠী বিভক্তি লোপ হৈ হোৱা সমাসক ষষ্ঠী তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *পিতৃৰ তুল্য = পিতৃতুল্য। *পৰৰ অধীন = পৰাধীন। ===সপ্তমী তৎপুৰুষ=== ব্যস্ত পদৰ সপ্তমী বিভক্তি লোপ হৈ সিদ্ধ হোৱা সমাসক সপ্তমী তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *খনিত জাত = খনিজাত। *দিনত কণা = দিনকণা। ওপৰত আলোচনা কৰা ছয়প্ৰকাৰৰ তৎপুৰুষ সমাসৰ উপৰি আৰু দুবিধ তৎপুৰুষ সমাস আছে। সেয়া হ'ল - *উপপদ তৎপৰুষ সমাস *নঞ্‌ তৎপুৰষ সমাস ===উপপদ তৎপৰুষ সমাস=== উপপদৰ সৈতে কৃদন্ত পদৰ সহযোগত সিদ্ধ হোৱা সমাসক উপপদ তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *জলত চৰে যি = জলচৰ। *পংকত জন্মে যি = পংকজ। ===নঞ্‌ তৎপুৰষ সমাস=== নিষেধ বা নঞ্‌ অৰ্থবোধক অব্যয়ৰ সৈতে বিশেষ্য বা বিশেষণ পদ লগলাগি সিদ্ধ হোৱা সমাসক নঞ্‌ তৎপুৰুষ সমাস বোলে। উদাহৰণ– *ন ন্যায় = অন্যায়। *ন উচিত = অনুচিত। ==অব্যয়ীভাৱ সমাস== যি সমাসত অব্যয়ৰ অৰ্থ প্ৰধানৰূপে প্ৰতীয়মান হয় আৰু পূৰ্বপদত অব্যয় থাকে তাক অব্যয়ীভাব সমাস বোলে। উদাহৰণ - *উপকূল = কূলৰ সমীপ। *দুৰ্ভিক্ষ = ভিক্ষাৰ অভাৱ। অব্যয়ীভাৱ সমাস তলত দিয়া ধৰণে বিভিন্ন অৰ্থত ভাগ কৰিব পাৰি - ===অভাৱ অৰ্থত=== *ধৰ্মৰ অভাৱ = অধৰ্ম। *সুখৰ অভাৱ = অসুখ। *ধনৰ অভাৱ = ধনহীন *বিদ্যাৰ অভাৱ = বিদ্যাহীন ===সমীপ্য অৰ্থত=== *বনৰ সমীপ = উপবন। *নদীৰ সমীপ = উপনদী *গ্ৰহৰ সমীপ = উপগ্ৰহ ===পৰ্যন্ত অৰ্থত=== *জীৱন পৰ্যন্ত = আজীৱন। *মৰণ পৰ্যন্ত = আমৰণ *জানু পৰ্যন্ত = আজানু *কণ্ঠ পৰ্যন্ত = আকণ্ঠ *মুল পৰ্যন্ত = আমূল ===বীপ্সা (পুনঃ পুনঃ) অৰ্থত=== *দিনে দিনে = প্ৰতিদিনে। *ঘৰে ঘৰে = প্ৰতিঘৰে। *ক্ৰমে ক্ৰমে = অনুক্ৰমে *ক্ষণে ক্ষণে = প্ৰতিক্ষণে *জনেজনে = প্ৰতিজনে ===সাদৃশ্য অৰ্থত=== *দ্বীপৰ সদৃশ = উপদ্বীপ। *মূৰ্তি সদৃশ = প্ৰতিমূৰ্তি। *ৰূপৰ সদৃশ = প্ৰতিৰূপ *ধ্বনিৰ সদৃশ = প্ৰতিধ্বনি ===উলংঘন অৰ্থত=== *শক্তিক অতিক্ৰম নকৰি = যথাশক্তি। *বিধিক অতিক্ৰম নকৰি = যথাবিধি। ===যোগ্য অৰ্থত=== *ৰূপৰ যোগ্য = প্ৰতিৰূপ। ===পশ্চাৎ অৰ্থত=== *পাছত যায় যি = অনুচৰ। ===বিপৰীত অৰ্থত=== *ফলৰ বিপৰীত = প্ৰতিফল। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://masrur360.com/%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8-samas-compound-in-assamese/ সমাস | Samas | Compound in Assamese] *[https://dainiksakori.com/Homakh-Assamese-Grammar/ সমাস আৰু ইয়াৰ প্ৰকাৰ¹] {{ব্যাকৰণ}} [[শ্ৰেণী:ব্যাকৰণ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ব্যাকৰণ]] 9x59vbr512k9bfd7gtyvvbkk5r30kw5 0 99516 615870 568849 2026-07-05T04:48:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615870 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{infobox writer | name = আকাশ দীপ্ত ঠাকুৰ | image = | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = | birth_date = | birth_place = বালিগাঁও, [[যোৰহাট]], [[অসম]] | death_date = | death_place = | occupation = অধ্যাপক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = গল্পকাৰ | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = | alma_mater = | period = | genre = সাহিত্য | subject = [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]], [[অসমীয়া সাহিত্য]] | movement = | notableworks = | notableworks = | spouse = নৱনীতা বৰপূজাৰী | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = }}{{পোখালি}} '''আকাশ দীপ্ত ঠাকুৰ''' ({{lang-en|Akash Dipta Thakur}}) হৈছে এগৰাকী অসমীয়া গল্পকাৰ। ঠাকুৰ বৰ্তমান যোৰহাটৰ [[জগন্নাথ বৰুৱা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মৰত । ''তেজ মঙহ শৰীৰ'', ''বেলিফুলৰ ৰং'', ''সাগ্নিক'' তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গল্পপুথি। বসুন্ধৰা, মৌচাককে ধৰি বিভিন্ন আলোচনীৰ তেওঁ নিয়মীয়া লিখক। ঠাকুৰলৈ ২০২৩ বৰ্ষৰ কিৰণ তামূলী শিশু সাহিত্য বঁটা আগবঢ়োৱা হৈছে। <ref>{{cite web | title = Akash Dipta Thakur | publisher = nezine | url = https://jbu.ac.in/index.php/faculty-staff-physics/236-faculty-physics/639-akash-dipta-thakur | access-date = 10 January 2026 | archive-date = 30 November 2023 | archive-url = | url-status = dead }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আকাশ দীপ্ত ঠাকুৰে অসম সাহিত্য সভাৰ নলবাৰী জিলা শাখাৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা নবীন চন্দ্ৰ তামুলী নবীন গল্পকাৰ বঁটা-২০১৯, আৰু বেলি ফুলৰ ৰং উপন্যাসৰ বাবে কিৰন তামুলী শিশু সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে। ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ নাট প্ৰতিযোগিতাত তেখেতে নাটকৰ বাবে জুৰি বিশেষ বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠিত সাহিত্য একাডেমীকে ধৰি বহু সাহিত্যিক অনুষ্ঠানত চুটিগল্প পাঠ কৰিছে। তেওঁৰ লেখাসমূহ অসমৰ প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ সাহিত্য আলোচনীতে প্ৰকাশ পাইছে। <ref>{{cite web | title = nezine | publisher = Netizine | url = https://www.nezine.com/info/WGJhc2ZZSlk5MHJ1L1ZtWnlWZGN0dz09/a-few-poems-by-akash-dipta-thakur.html | access-date = 10 January 2026 | archive-date = 30 November 2023 | archive-url = | url-status = }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গল্পকাৰ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সংক্ষিপ্ত জীৱনী]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] dow1zbjrqnm87e900wol6zspnaaksss 0 102416 615850 408011 2026-07-05T03:58:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615850 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ<br />Arunachal Pradesh State Commission For Women | nativename = | nativename_r = | type = Commission | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = | seal_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = ১৯৯৩ | preceding1 = | preceding2 = | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰ]] | headquarters =অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ, 'চি' ছেক্টৰ, ইটানগৰ, ৭৯১১১১<ref name="apscw ref1">{{cite web |title=Arunachal Pradesh State Commission for Women |url=http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Arunachal_Pradesh |website=Arunachal Pradesh State Commission for Women |access-date=10 January 2022}}</ref> | employees = | budget = | minister1_name = | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = ৰাধিলো চ্ছাই (টেচ্ছি) | chief1_position = অধ্যক্ষ | chief2_name = | chief2_position = | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = | website = {{Official website| http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Arunachal_Pradesh}} | footnotes = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | native_name_a = | region_code = | coordinates = | keydocument1 = | keydocument2 = | keydocument3 = }} '''অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ''' ({{lang-en|Arunachal Pradesh State Commission for Women}}) হৈছে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ মহিলাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ ১৯৯৩ চনত গঠন কৰা এক বিধিগত সংস্থা। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে অৰ্ধ-ন্যায়িক সংস্থা হিচাপে এই আয়োগ গঠন কৰিছিল৷ == ইতিহাস আৰু উদ্দেশ্য == ৰাজ্যখনৰ মহিলা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ লগতেৰ মহিলা সম্পৰ্কীয় নিৰ্দিষ্ট সমস্যাসমূহৰ তদন্তৰ বাবে ১৯৯৩ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="scw ref1">{{cite news|last1=Rajagopalan|first1=Swarna|title=Why National and State Women’s Commissions are important and should be held accountable|url=https://www.dnaindia.com/india/report-why-national-and-state-women-s-commissions-are-important-and-should-be-held-accountable-2217939|access-date=9 January 2022|publisher=dnaindia.com|date=30 May 2016}}</ref>আয়োগ নাৰী অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ক্ষমতাৰে সজ্জিত৷ ইয়াৰ লগতে আয়োগে পৰিয়াল আৰু সমাজত সন্মুখীন হোৱা যিকোনো ধৰণৰ হাৰাশাস্তি আৰু সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে নাৰীসমাজৰ সুৰক্ষা আৰু সমতা নিশ্চিত কৰে। তলত উল্লেখ কৰা উদ্দেশ্যেৰে এই আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল- (১) মহিলাৰ সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ নিশ্চিত কৰা। (২) প্ৰাসংগিক আইন উলংঘা, সুযোগ অস্বীকাৰ কৰা বা মহিলাসকলক কোনো অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সময়মতে লিংগভিত্তিক বিষয়সমূহ চম্ভালা। (৩) মহিলাভিত্তিক বিষয়ত ৰাজ্য চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়া। (৪) আয়োগে মাজে মাজে ৰাজ্যখনৰ মহিলাভিত্তিক আইনসমূহৰ সন্দৰ্ভত ৰাজহুৱা স্থানত সজাগতা সৃষ্টিৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে।[3] == গঠন == অৰুণাচল প্ৰদেশ মহিলাৰ ৰাজ্যিক আয়োগ এজন অধ্যক্ষ আৰু ৪ জন সদস্যৰে গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="apscw ref2">{{cite news|title=Arunachal Pradesh govt constitutes state women commission|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/arunachal-pradesh-govt-constitutes-state-women-commission-118122800546_1.html|access-date=10 January 2022|publisher=business-standard.com|date=28 December 2018}}</ref><ref name="apscw ref6">{{cite news|title=Men should know laws on women’s rights: APSCW|url=https://arunachalobserver.org/2021/11/24/men-should-know-laws-on-womens-rights-apscw/|access-date=10 January 2022|publisher=arunachalobserver.org|date=24 November 2021|archivedate=10 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220110040324/https://arunachalobserver.org/2021/11/24/men-should-know-laws-on-womens-rights-apscw/|deadurl=yes}}</ref> ৰাধিলো চ্ছাই (টেচ্ছি) অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগৰ অধ্যক্ষ।<ref name="apscw ref2" />আন সদস্যসকলৰ সৈতে তেওঁৰ কাৰ্যকালৰ সময় তিনি বছৰ। == কাৰ্যকলাপ == তলত দিয়া কাম-কাজসমূহ সম্পন্ন কৰিবলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক মহিলা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল: (১) আয়োগে ভাৰতৰ সংবিধান আৰু মহিলা সম্পৰ্কীয় আইনৰ অধীনত মহিলাসকলৰ বাবে নিশ্চিত কৰা ব্যৱস্থা আৰু সুৰক্ষা মানি চলিব লাগে।<ref name="apscw ref4">{{cite news|title=Arunachal women’s panel defends draft Inheritance Bill|url=https://www.thehindu.com/news/national/arunachal-womens-panel-defends-draft-inheritance-bill/article36042475.ece|access-date=10 January 2022|publisher=thehindu.com|date=23 August 2021}}</ref> (২) ৰাজ্যৰ কোনো সংস্থাই যদি মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষামূলক ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰাত ব্যৰ্থ হয়, তেন্তে মহিলাসকলে চৰকাৰী জাননীত একেখিনি ব্যৱস্থা লাভ কৰাটো আয়োগে সুনিশ্চিত কৰিব লাগে। (৩) ৰাজ্যৰ মহিলাসকলক ন্যায় প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত যিকোনো আইন বিফল হ'লে সংশোধনীৰ বাবে পৰামৰ্শ দিয়া।<ref name="apscw ref3">{{cite news|title=Arunachal: APSCW delegation meets Chief Minister Pema Khandu|url=https://arunachal24.in/arunachal-apscw-delegation-meets-chief-minister-pema-khandu/|access-date=10 January 2022|publisher=arunachal24.in|date=27 June 2019}}</ref> (৪) মহিলাৰ অধিকাৰ খৰ্বৰ যিকোনো বিষয় সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ সৈতে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকক অনুসৰণমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পৰামৰ্শ দিয়া। (৫) ভাৰতৰ সংবিধানৰ অধীনত নিশ্চিত কৰা আত্ম-অধিকাৰ উলংঘা আৰু নিজৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ নকৰাৰ অভিযোগ থকা মহিলাসকলে প্ৰতিকাৰৰ বাবে মহিলা আয়োগৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ কাষ চাপিব পাৰে। (৬) ৰাজ্যত অত্যাচাৰ আৰু বৈষম্যৰ বলি হোৱা মহিলাসকলক পৰামৰ্শ আৰু সহায় কৰা। (৭) মহিলাৰ গণ গোটৰ সৈতে জড়িত যিকোনো বিষয়ৰ মীমাংসাৰ খৰচৰ বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা আৰু মাজে-মাজে সেইবোৰৰ সৈতে জড়িত বিষয় সম্বন্ধে ৰাজ্য চৰকাৰক প্ৰতিবেদন দিয়া। (৮) মহিলা বন্দীক দাখিল কৰা যিকোনো চৌহদ, কাৰাগাৰ বা অন্যান্য ৰিমাণ্ড হোম বা আন যিকোনো গোচৰ পৰিদৰ্শন কৰি প্ৰয়োজন হ’লে নিজ নিজ কৰ্তৃপক্ষৰ জাননীলৈ আওতালৈ অনা। (৯) মহিলা ভিত্তিক যিকোনো নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ সোধা-পোছা, অধ্যয়ন আৰু অনুসন্ধান কৰা। (১০) শৈক্ষিক গৱেষণা আৰম্ভ কৰা বা যিকোনো প্ৰচাৰ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা আৰু সকলো ক্ষেত্ৰতে মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্ব নিশ্চিত কৰাৰ উপায়ৰ পৰামৰ্শ দিয়া আৰু তেওঁলোকৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা কাৰণ চিনাক্ত কৰা। (১১) মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা কোনো বিষয় বা মহিলা সুৰক্ষা আইন কাৰ্যকৰী নোহোৱা বা তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত কোনো নীতি অমান্য কৰা বা তেওঁলোকৰ সৈতে জড়িত মহিলা কল্যাণ আৰু সকাহৰ সৈতে জড়িত নিৰ্দেশনা মানি চলাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বিষয়ে suo-moto বা যিকোনো অভিযোগৰ সোধা-পোছা কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী সংস্থা]] 7bgn7w6rb5n43h7hb4khtjqx2btdfc8 0 102942 615874 414630 2026-07-05T05:14:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615874 wikitext text/x-wiki [[File:Stamps of Azerbaijan, 2019-1527-1532.jpg|thumb|আজেৰবাইজানৰ ডাকটিকটত লোককথাৰ প্ৰতিফলন, ২০১৯]] '''আজেৰবাইজানী লোককথা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Azerbaijani folklore) হৈছে [[আজেৰবাইজান]] জনগোষ্ঠীৰ [[লোককথা|লোক]] পৰম্পৰা।<ref>[http://www.edebiyyatqazeti.com/cgi-bin/edebiyyat/index.cgi?id=1527 Yeni ədəbiyyat tariximizin ilk cildləri] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110710170541/http://www.edebiyyatqazeti.com/cgi-bin/edebiyyat/index.cgi?id=1527 |date=July 10, 2011|lang=az}}</ref> ==উৎপত্তি== আজাৰবাইজানৰ লোককথা বহু দিশত অন্য তুৰ্কী জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একেই। ডেডে কোৰ্কুট, কোৰোগ্লু, আব্বাছ আৰু গুলগাজ, আস্লি আৰু কৰিম, [[কথা]], হোলাভাৰ, [[নিচুকনি গীত]], উপাখ্যান, [[সাঁথৰ]], [[প্ৰবাদ]] আৰু প্ৰৱচন আদি বিভিন্ন বিষয় আজাৰবাইজানৰ লোককথাৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ZJuy-8CuS8C&dq=azeri+folklore+samples&pg=PR9|title=Modern Azerbaijanian Prose|last=Ismaely|first=Iraj|date=2012|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-4602-6|language=en}}</ref> তুৰ্কী আৰু আজেৰবাইজানৰ বহুতো [[শ্ৰুতিকথা|শ্ৰুতিকথাৰ]] মূলতঃ মানুহৰ বীৰত্ব আৰু প্ৰজ্ঞাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে আৰু ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন “ইপিক অৱ কোৰোগ্লু” (Epic of Köroğlu), “বুক অৱ ডেডে কুৰ্কোট” (Book of Dede Korkut) আদি মহাকাব্যত দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>[http://www.xalqqazeti.com/index.php?lngs=aze&cats=9&ids=34271 “Koroğlu”ya ümumtürk məhəbbəti]</ref><ref>[http://www.countries.ru/?pid=763 Азербайджанская литература 5-18 вв.]</ref><ref>[http://azer.com/aiweb/categories/magazine/63_folder/63_articles/63_dadagorgud.html "Mother-of-All-Books": Dada Gorgud]</ref> ===কোৰোগ্লু=== '''কোৰোগ্লু''' (Koroǧlu, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'অন্ধৰ পুত্ৰ') হৈছে আজেৰবাইজানত প্ৰচলিত এটি লোককথা। এই কাহিনী আৰম্ভ হয় পিতৃৰ দৃষ্টিশক্তি হেৰুৱাৰ পৰা।<ref>Hasan Javadi, "KOROĞLU i. LITERARY TRADITION" in Encyclopedia Iranica</ref> সামন্তীয় অধিকাৰী হাছান খানে তুচ্ছ অপৰাধৰ বাবে নিজৰ আস্তাবলৰ বিষয়া আলী কিছিকৰ চকু কাঢ়ি তেওঁক অন্ধ কৰি পেলায়। তেওঁৰেই পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা “কোৰোগ্লু” বা “কোৰোঘ্লু” হৈছে ১৬ শতিকাৰ তুৰ্কী জনগোষ্ঠীৰ এজন অৰ্ধ-ৰহস্যবাদী নায়ক। তুৰ্কী ভাষাত "কোৰোগ্লু" নামৰ অৰ্থ হৈছে "অন্ধৰ পুত্ৰ", "অঙঠাৰ পুত্ৰ" বা "মাটিৰ পুত্ৰ" (মাটিয়ে মৃত্যুক বুজায়)। আজাৰবাইজানী ভাষাত তেওঁৰ প্ৰকৃত নাম আছিল “ৰ'ভশ্বেন” (Rövşən), তুৰ্কী ভাষাত “ৰুচেন আলী” (Ruşen Ali) আৰু তুৰ্কমেন ভাষাত “ৰ'ৱশ্বেন আলি” (Röwşen Aly)। এই শব্দটো আছিল পাৰ্চী ভাষাৰ “ৰৌছন” (رُوشن Rowšan অৰ্থাৎ পোহৰ বা উজ্জ্বল) শব্দৰ পৰা আমদানী কৰা শব্দ।<ref name=":0">{{Cite book |last1=Chadwick |first1=Nora K. |url=https://books.google.com/books?id=ZcHYoSVrT6gC&dq=the+epic+of+koroglu+in+azerbaijan&pg=PA300 |title=Oral Epics of Central Asia |last2=Zhirmunsky |first2=Victor |last3=Zhirmunskiĭ |first3=Viktor Maksimovich |date=2010-06-03 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-14828-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Koroglu, Literary Tradition |url=https://iranicaonline.org/articles/kroglu-i-literary-tradition |website=Encyclopedia Iranica}} "The Oḡuz Turkic versions of the Köroǧlu story are known among the '''Azerbaijanis, the Turks of Anatolia,''' and '''the Turkmen''', and they are most similar to each other regarding language and plot."</ref> ===ডেডে কোৰ্কুট=== '''ডেডে কোৰ্কুট''' (Dede Korkut) বা '''কোৰ্কুট''' হৈছে আজেৰবাইজানী শ্ৰুতিকথাৰ আখ্যান আৰু মহাকাব্য পৰম্পৰাত বৰ্ণিত বগা দাড়ি থকা এজন বুঢ়া ৰক্ষক। ষোড়শ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ দুখন পাণ্ডুলিপিৰ পৰাই ডেডে কোৰকুটৰ গ্ৰন্থখন আধুনিক বিশ্বত জনাজাত হৈ পৰে।<ref name=":0" /> ===বাবা-ই আমিৰ=== বাবা-ই আমিৰ হৈছে আজেৰবাইজানী লোককথাৰ এটা কমিক চৰিত্ৰ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GUtpAAAAMAAJ&q=azeri+folklore|title=The Supplement to the Modern Encyclopedia of Russian, Soviet and Eurasian History: Avicenna - Bashkin, Matvei Semenovich|last=Rhyne|first=George N.|date=2000|publisher=Academic International Press|isbn=978-0-87569-142-8|language=en}}</ref> ===বায়াতি=== “বায়াতী” হৈছে একপ্ৰকাৰৰ আজেৰবাইজানী লোককবিতা। এই কবিতাবোৰৰ চাৰিটা শাৰী থাকে আৰু প্ৰতিটো শাৰীত সাতটা পদাংশ থাকে। এই কবিতাবোৰে মানুহৰ অনুভূতিক কাব্যিক ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই ধাৰাটোৰ বয়াতি-বাগলামা (bayati-baglama), বায়াতি দেয়িছমে (bayati deyishme), ভেছফি-হাল (vesfi-hal), পেটিং (petting), হোলাভাৰ (holavar) আদি কেইবাটাও ৰূপ আছে;<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.azerbaijan.az/_Culture/_Literature/_literature_e.html|title=Azerbaijan|website=www.azerbaijan.az|access-date=2018-04-29|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320134059/http://www.azerbaijan.az/_Culture/_Literature/_literature_e.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y4seAQAAIAAJ&q=azeri+folklore|title=Azerbaijan: Medieval Manuscripts, History of Medicine, Medicinal Plants|last=Ălăkbărov|first=Fărid|date=2006|publisher=Nurlan|language=en}}</ref> প্ৰকাশভংগী আৰু বিষয়বস্তু অনুসৰি ধাৰাসমূহ এটা আনটোৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰি। ===আশিক কবিতা=== '''আশিক কবিতা''' (Ashik poetry) হৈছে তুৰ্কী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত, আৰু আৰ্মেনিয়ানসকলৰ দৰে আন জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত '''গুছান''' (Gusans) নামেৰে জনাজাত এক প্ৰকাৰৰ লোক কবিতা।<ref name="boyce">[http://www.iranicaonline.org/articles/gosan Gōsān] by [[Mary Boyce]]. [[Encyclopædia Iranica]]</ref><ref name="yang">{{cite book |last1=Yang |first1=Xi |url=https://books.google.com/books?id=oHGaDwAAQBAJ |title=Diversity and Contact Among Singer-Poet Traditions in Eastern Anatolia |date=5 February 2019 |publisher=Ergon Verlag |isbn=978-3956504815 |editor1-last=Özdemir |editor1-first=Ulas |page=20 |chapter=History and Organization of the Anatolian Ašuł/Âşık/Aşıq Bardic Traditions |access-date=6 August 2020 |editor2-last=Hamelink |editor2-first=Wendelmoet |editor3-last=Greve |editor3-first=Martin}}</ref> আশিক নামৰ কবি-গায়কসকলে এবিধ তাঁৰযুক্ত বাদ্যযন্ত্ৰ সংগত কৰি এই কবিতাৰ জৰিয়তে কাহিনী আৰু কিংবদন্তি বৰ্ণনা কৰে।<ref name="garland">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=a90rBgAAQBAJ |title=The Concise Garland Encyclopedia of World Music, Volume 2 |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1136095948}}</ref> এইদৰেই কোৰোগ্লু আৰু কোৰ্কুটৰ দৰে লোককথা আজিলৈকে সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NCez3ZuV3NoC&q=ashug+activity&pg=PA94|title=Realist music: 25 Soviet composers|last=Moisenko|first=Rena|date=1949|publisher=Meridian Books|language=en|isbn=978-0-7614-2011-8}}</ref> বীৰ কোৰোগ্লুৰ দাস্তান হৈছে আটাইতকৈ বিখ্যাত তুৰ্কী আশিক মহাকাব্য। এই কাহিনীবোৰ তৃতীয় ব্যক্তিয়ে বৰ্ণনা কৰে আৰু তেওঁকেই আশিক বুলি কোৱা হয়। আশিক কাহিনী ইয়াৰ উৎপত্তিস্থলৰ পৰা বিভিন্ন অঞ্চললৈ বিষয়বস্তুৰ সামান্য তাৰতম্য ঘটি বিয়পি পৰা দেখা যায়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1uCaELAsv3MC&dq=the+epic+of+koroglu+in+azerbaijan&pg=PA91|title=New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society|last=Mitchell|first=Colin P.|date=2011-03-03|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-99194-3|language=en}}</ref> মধ্যপ্ৰাচ্যত আশিকসকলক কবি, গায়ক, সুৰকাৰ বা সংগীতজ্ঞ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আজেৰবাইজানী ভাষাত আশিকৰ অৰ্থ হৈছে প্ৰকৃতি আৰু তেওঁক জীৱনৰ প্ৰেমী আৰু জাতীয় লোকসংগীত আৰু কবিতাৰ সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TITYAAAAMAAJ&q=ashug+poetry|title=Viltis|date=1982|publisher=International Institute of Wisconsin|language=en}}</ref> ===আনুষ্ঠানিক গীত আৰু নৃত্য=== আজেৰবাইজানৰ লোককথাৰ মূল বিষয়বস্তু হৈছে প্ৰাকৃতিক শক্তি আৰু তেওঁলোকে শব্দ বা ভংগীমাৰ যোগেদি সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আজেৰবাইজানী লোককথাৰ নাটকীয় ধাৰা প্ৰদৰ্শন কৰা আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আনুষ্ঠানিক গীত আৰু নৃত্য হৈছে কোছা-কোছা (Kosa-Kosa), গোডু-গোডু (Godu-Godu), নভৰুজ (Novruz) আৰু জিদিৰ নবি (Xidir Nabi)।<ref name=":1" /> ==অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা== আজেৰবাইজানী লোককথাৰ অন্তৰ্গত বেছিভাগ অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা তুৰ্কী পৌৰাণিক কাহিনীৰ আৰু স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় বিশ্বাসৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা।<ref name="Leeming 2001">{{cite book |title=A Dictionary of Asian Mythology |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2001 |isbn=9780199891177 |editor-last=Leeming |editor-first=David A. |editor-link=David Adams Leeming |location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]] |contribution=Turko-Mongol Mythology |doi=10.1093/acref/9780195120523.001.0001 |contribution-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195120523.001.0001/acref-9780195120523-e-469 |contribution-url-access=subscription}}</ref> মেছে আদম (Meshe Adam) হৈছে আজেৰবাইজানী আৰু কাৰাচাই পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণিত পাহাৰীয়া অৰণ্যত বাস কৰা এটা আত্মা।<ref name="Мифы народов мира 1">Мифы народов мира. Энциклопедия. Т.1. «Советская энциклопедия», 1991. {{ISBN|978-5-85270-016-2}}</ref> কুলিয়াবানি (Qulyabani) হৈছে মানুহ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা এটা দীঘল দাড়ি থকা দৈত্য। ইয়াক মৰুভূমি আৰু কবৰস্থানত বাস কৰা এটা দুষ্ট আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>[http://mifolog.ru/mythology/item/f00/s01/e0001255/index.shtml Кавказская мифология/Азербайджанская мифология — гюль-ябани]</ref><ref>{{Cite web |title=Old fears in Turkish culture |url=http://ilargia.franceserv.eu/index.php/articles-posts/etudes-studies/42-old-fears-in-turkish-culture }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Monsters of Turkish mythology appear in 'Night Travelers' |url=https://www.dailysabah.com/arts-culture/2019/10/08/monsters-of-turkish-mythology-appear-in-night-travelers |website=Daily Sabah}}</ref> টেপেগ’জ (Tepegoz) হৈছে এটা তুৰ্কী পৌৰাণিক জীৱ।<ref name="Mundy 1956">{{cite journal | author=C. S. Mundy| title=Polyphemus and Tepegöz| journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies| year=1956| volume=18| issue=2| pages=279–302| jstor=609984| doi=10.1017/s0041977x00106858| s2cid=161055923}}</ref><ref>[http://anayam.az/content.php?page=167&nid=108 Təpəgöz] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110706130730/http://anayam.az/content.php?page=167&nid=108 |date=July 6, 2011 }}</ref> ==অন্য সংস্কৃতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক== আজেৰবাইজানী লোককথাই পাৰ্চী শ্ৰুতিকথা আৰু তুৰ্কী শ্ৰুতিকথাৰ উপাদান আহৰণ কৰা দেখা যায়।<ref>[http://anazradio.com/index.php/feed/permalink/3005.txt Anaz Radio Voice of South Azerbaijan: Folklor] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120306064644/http://anazradio.com/index.php/feed/permalink/3005.txt |date=March 6, 2012 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:আজেৰবাইজানী শ্ৰুতিকথা]] l52twdlc5ragy3ggspn69yn19a14ytt 0 103151 615881 597699 2026-07-05T06:43:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615881 wikitext text/x-wiki '''আভা খেতৰপাল''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Abha Khetarpal;<ref name="firstpost.com">{{Cite web |date=2021-05-21 |title=India's second COVID-19 wave has made healthcare, ableist even pre-pandemic, harder for disabled people to access |url=https://www.firstpost.com/india/indias-second-covid-19-wave-has-made-healthcare-ableist-even-pre-pandemic-harder-for-disabled-people-to-access-9640861.html |access-date=2022-10-19 |website=Firstpost |language=en}}</ref> জন্ম: ১০ জুন ১৯৬৮) ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত বাস কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় [[প্ৰতিবন্ধকতা|প্ৰতিবন্ধকতা অধিকাৰ কৰ্মী]]<ref>{{Cite journal |last=Salian |first=Priti |date=2022-01-22 |title="I am disabled, it doesn't mean I have no dignity" |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(22)00099-X/abstract |journal=The Lancet |language=English |volume=399 |issue=10322 |pages=349–350 |doi=10.1016/S0140-6736(22)00099-X |issn=0140-6736 |pmid=35065776|s2cid=246110075 }}</ref> আৰু পৰামৰ্শদাতা।<ref>{{Cite web |agency=TNN|date=Sep 7, 2014 |title=No policy to rescue disabled during emergency: Abha Khetarpal {{!}} Delhi News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/no-policy-to-rescue-disabled-during-emergency-abha-khetarpal/articleshow/41971011.cms |access-date=2022-10-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":0" /> তেওঁ হৈছে “ক্ৰছ দ্য হাৰ্ডলছ”<ref name=":2">{{Cite web |author=Manash Pratim Gohain|date=Dec 2, 2016 |title=Portal aims to remove barriers in education {{!}} Delhi News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/portal-aims-to-remove-barriers-in-education/articleshow/55735484.cms |access-date=2022-10-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> নামৰ এটা বিশেষভাৱে সক্ষম লোকৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা পৰামৰ্শ/শৈক্ষিক সমলৰ ৱেবছাইট আৰু মোবাইল এপ্লিকেচনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। ২০১৬ চনত বিশেষভাৱে সক্ষম লোকৰ সবলীকৰণৰ হকে কৰা কৰ্মৰ বাবে “শ্ৰেষ্ঠ আদৰ্শ” ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছে। ভাৰতৰ মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা ২০১৯ চনত “হেনৰী ভিস্কাৰ্ডি এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড” আৰু ১০০ গৰাকী কৃতকাৰ্য মহিলা বঁটা লাভ কৰিছে।<ref name=":5" /> তথ্যচিত্ৰ “এক্সেক্স”ত (Accsex) প্ৰদৰ্শিত কৰা মুখ্য চাৰি চৰিত্ৰৰ ভিতৰত আভা অন্যতম আছিল।<ref name=":3">{{Cite web |author=Shreya Roy Chowdhury|date=May 4, 2014 |title=Disabled told to walk at film awards {{!}} Delhi News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/disabled-told-to-walk-at-film-awards/articleshow/34603016.cms |access-date=2022-10-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Bhattacharya |first=Budhaditya |date=2013-09-12 |title=Framing women's narratives |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/framing-womens-narratives/article5120222.ece |access-date=2022-10-20 |issn=0971-751X}}</ref><ref name="Accsex – PSBT">{{Cite web |title=Accsex – PSBT |url=https://psbt.org/films/accsex/ |access-date=2022-10-19 |language=en-US}}</ref> তেওঁ ''ডিচেবলড লাইভছ মেটাৰ'', ''ৱাৰিয়ৰ অন হুইলছ'' আৰু আন কেইবাখনো গন্থ আৰু গৱেষণামূলক প্ৰকাশন ৰচনা কৰিছে।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Khetarpal |first1=Abha |last2=Singh |first2=Satendra |date=2012-06-30 |title=Infertility: Why can't we classify this inability as disability? |journal=The Australasian Medical Journal |volume=5 |issue=6 |pages=334–339 |doi=10.4066/AMJ.2012.1290 |issn=1836-1935 |pmc=3395292 |pmid=22848333}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== আভা খেতৰপালৰ জন্ম হৈছিল হাৰিয়ানাৰ আম্বালাত।<ref name="crossthehurdles.org">{{Cite web |title=Abha Khetarpal :: Cross the Hurdles Web Network |url=https://crossthehurdles.org/cthwn/abha/index.htm |access-date=2022-10-19 |website=crossthehurdles.org}}</ref> পিতৃ-মাতৃ বাৰ্মা প্ৰব্ৰজনকাৰী আছিল।<ref name="abilitytowin.blogspot.com">{{Cite web |title=ability to win: Abha Khetarpal : A counselor with a Difference |url=https://abilitytowin.blogspot.com/2011/11/abha-khetarpal-counselor-with.html |access-date=2022-10-19 |website=ability to win}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনে শিক্ষকতা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-10-03 |title=Abha Khetarpal, who contracted polio at the age of 3, is helping hundreds overcome the hurdle of disability {{!}} The Optimist Citizen |url=https://www.theoptimistcitizen.com/abha-khetarpal-helping-hundreds-overcome-the-hurdle-of-disability/,%20https://www.theoptimistcitizen.com/abha-khetarpal-helping-hundreds-overcome-the-hurdle-of-disability/ |access-date=2022-10-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> খেতৰপাল তিনি বছৰ বয়সতে পলিঅ’ত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁ খোজকাঢ়িবৰ বাবে ভৰিৰ ব্ৰেচ, স্পাইনেল ব্ৰেচ আৰু হুইল চেয়াৰৰ দৰে সহায়ক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে।<ref name="indiatimes.com">{{Cite web |date=2011-09-24 |title=Survivor's Story: Abha Khetarpal's Journey [Polio] |url=https://www.indiatimes.com/health/healthyliving/survivors-story-abha-khetarpals-journey-[polio]-238479.html |access-date=2022-10-19 |website=IndiaTimes |language=en-IN }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মেৰুদণ্ডৰ বক্ৰতা (scoliosis) দূৰ কৰিবলৈ খেতৰপালে পুনৰ্গঠনমূলক অস্ত্ৰোপচাৰ (Reconstructive surgery) আৰু বিভিন্ন উন্নত পদ্ধতিৰ চিকিৎসা কৰি আহিছে।<ref name="indiatimes.com"/> নিয়মীয়া বিদ্যালয়ত চাৰি বছৰ পঢ়াৰ পিছত তেওঁ দুৰ্গমতাৰ সন্মুখীন হৈ দূৰ শিক্ষাৰ জৰিয়তে উচ্চ শিক্ষা অব্যাহত ৰাখিছিল। খেতৰপালে ১৮ বছৰ বয়সৰ পৰাই হিন্দী ভাষাত কবিতা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="abilitytowin.blogspot.com"/> ==শিক্ষা== খেতৰপালক নৱম শ্ৰেণীলৈকে মাক-দেউতাক দুয়োজনে ঘৰতেই পঢ়ুৱাইছিল। কেৱল তেওঁৰ সুবিধাৰ বাবেই শ্ৰেণীকোঠা তলৰ মহলালৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা এখন বিদ্যালয় যোগদান কৰি তেওঁ নিয়মীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ability to win: Abha Khetarpal: A counselor with a Difference |url=http://abilitytowin.blogspot.com/2011/11/abha-khetarpal-counselor-with.html |access-date=2022-10-19 |website=ability to win}}</ref> ==কৰ্ম জীৱন== ২০১০ চনত খেতৰপালে প্ৰতিবন্ধী লোকসকলৰ বাবে পৰামৰ্শ আৰু সম্পদ নিৰ্মাণৰ কাম কৰা<ref>{{Cite web |date=2022-04-14 |title=Desire, sexuality & choice: Disabled Indian women & queer persons on their experiences |url=https://www.thenewsminute.com/article/desire-sexuality-choice-disabled-indian-women-queer-persons-their-experiences-162895 |access-date=2022-10-20 |website=The News Minute |language=en}}</ref> “ক্ৰছ দ্য হাৰ্ডলছ”<ref name=":0">{{Cite web |date=2016-06-09 |title=Abha Khetarpal Maurya – India {{!}} WEF |url=https://www.wef.org.in/abha-khetarpal-maurya/,%20https://www.wef.org.in/abha-khetarpal-maurya/ |access-date=2022-10-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2" /> প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলক উন্নত নিয়োগৰ সুযোগ, যৌন স্বাস্থ্য, আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ়ি তোলাৰ বাবে পৰামৰ্শ দিয়া কামৰ সৈতে জড়িত। তেখেতে ভাৰতৰ বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলৰ হকে মাত মাতে, চৰকাৰী আঁচনি আৰু নীতিসমূহৰো সমালোচনা কৰে আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত কাৰ্য কৰে।<ref>{{Cite web |last=Khetarpal |first=Abha |date=2019-01-25 |title=India's preparedness of including disabled in SDGs; Gaps and strategies |url=https://www.america-times.com/indias-preparedness-including-disabled-sdgs-gaps-strategies/ |access-date=2022-10-19 |website=The America Times |language=en-US}}</ref> লগতে তেওঁ ক'ভিডৰ সময়ত বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলে সন্মুখীন অসুবিধাকে ধৰি অতিৰিক্ত প্ৰত্যাহ্বানৰ বিষয়েও আলোকপাত কৰে।<ref name="firstpost.com"/> ২০১৬ চনত যেতিয়া সামাজিক ন্যায় আৰু সৱলীকৰণ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ সবলীকৰণ বিভাগৰ নাম “দিব্যাংজ্ঞ” ৰখা হৈছিল তেতিয়া খেতৰপালে ৰাজহুৱাভাৱে দিব্যাংজ্ঞ শব্দটোৰ ব্যৱহাৰক সমালোচনা কৰিছিল আৰু এয়া বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলৰ প্ৰতি অসন্মানজনক আৰু অন্যায় বুলি আলোকপাত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Khetarpal |first=Abha |date=2016-06-06 |title=An Open Letter to Prime Minister Modi |url=https://www.america-times.com/an-open-letter-to-prime-minister-modi/ |access-date=2022-10-19 |website=The America Times |language=en-US}}</ref> চলচ্চিত্ৰ আৰু সংবাদ মাধ্যমত বিশেষভাৱে সক্ষম মহিলাসকলৰ নেতিবাচক চিত্ৰণৰ সম্পৰ্কেও সমালোচনা কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Khetarpal |first=Abha |date=2018-01-21 |title=So How Has Indian Cinema Portrayed Women With Disabilities? |url=https://feminisminindia.com/2018/01/22/cinema-portrayal-women-with-disabilities/ |access-date=2022-10-19 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলৰ বিষয়ে কমকৈ প্ৰকাশ কৰা আৰু ভুলকৈ বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে প্ৰতিবন্ধী মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ হিংসাৰ বিষয়ে পৰ্যাপ্তভাৱে প্ৰকাশ নকৰাৰ বাবে খেতৰপালে সংবাদ মাধ্যমকো সমালোচনা কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Khetarpal |first=Abha |date=2017-12-20 |title=Why Is Media Coverage Of Violence Against Disabled Women Still Scant? |url=https://feminisminindia.com/2017/12/21/disabled-women-violence-media-coverage/ |access-date=2022-10-19 |website=Feminism in India |language=en-GB}}</ref> খেতৰপাল এগৰাকী যৌন প্ৰশিক্ষকো। ক্ৰছ দ্য হাৰ্ডলছৰ ওপৰত স্ব-গতিশীল পাঠ্যক্ৰম বিকশিত আৰু প্ৰদান কৰি তেওঁ বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলৰ বাবে যৌন শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰিছে।<ref name=":5">{{Cite web |title=Abha Khetarpal |url=https://www.viscardicenter.org/abha-khetarpal/ |access-date=2022-10-19 |website=The Viscardi Center |language=en-US |archivedate=2022-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019071550/https://www.viscardicenter.org/abha-khetarpal/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ঋতুস্ৰাৱ ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ লগতে ভাৰতত অক্ষম মহিলাৰ যৌন আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্য আৰু অধিকাৰৰ ওপৰত কেইবাখনো কিতাপ আৰু গৱেষণা পত্ৰ<ref name=":1" /> প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Abha Khetarpal |url=https://mydiversability.com/d30-2020/abha-khetarpal |access-date=2022-10-19 |website=Diversability |date=25 July 2020 |language=en-US}}</ref> খেতৰপালে বিশেষভাৱে সক্ষম লোকসকলক অযৌন<ref>{{Cite news |title=Physically challenged or sexually challenged? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/health-news/physically-challenged-or-sexually-challenged/articleshow/10978609.cms |access-date=2022-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> আৰু অতিমাত্ৰা সুৰক্ষাৰ ভুক্তভোগী হিচাপে সমাজৰ কু-সংস্কাৰক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Lalit |date=2021-09-25 |title=Abha Khetarpal: President of Cross the Hurdles |url=https://wecapable.com/abha-khetarpal-interview/ |access-date=2022-10-19 |website=WeCapable |language=en-US}}</ref> তেওঁ দিল্লীৰ পৰা অহা ৫০ গৰাকী অক্ষম মহিলাৰ ওপৰত প্ৰয়োজনীয়তা মূল্যায়ন সমীক্ষা চলাই তেওঁলোকৰ যৌন আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি থকা অৱহেলা প্ৰতিপন্ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Pandit |first=Ambika |date=March 15, 2020 |title=Sexual health tests still a challenge for disabled women {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sexual-health-tests-still-a-challenge-for-disabled-women/articleshow/74633330.cms |access-date=2022-10-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> যৌনতাৰ ওপৰত পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰাৰ সমান্তৰালকৈ খেতৰপালে বিশেষভাৱে সক্ষম মহিলাসকলৰ যৌন আৰু প্ৰজনন অধিকাৰৰো পোষকতা কৰে। ==প্ৰকাশন== খেতৰপালে আমেৰিকা টাইমছ, ফেমিনিজম ইন ইণ্ডিয়া আদি আলোচনীত কেইবাটাও প্ৰবন্ধ লিখিছে। তেওঁ প্ৰকাশ কৰা কেইখনমান গ্ৰন্থ হৈছে: *Warrior on Wheels ‌(২০২২) *Disabled Lives Matter *Going With The Flow (২০১৬) *Keeping you Abreast (২০১৩) *Tax Concessions and Exemptions for Persons with Disabilities in India (২০১২) ==বঁটা আৰু সন্মান== *২০১৬ চনত প্ৰতিবন্ধীসকলৰ সবলীকৰণৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ আদৰ্শ ব্যক্তি ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা<ref>{{Citation |title=Tejasvini: Interaction with Abha Khetrapal |url=https://www.youtube.com/watch?v=wQVi3GdRD1c |language=en |access-date=2022-10-19}}</ref> *মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা ১০০ গৰাকী কৃতকাৰ্য মহিলা বঁটা, ২০১৯<ref name=":0" /> *হেনৰী ভিস্কাৰ্ডি এচিভমেণ্ট বঁটা, ২০১৯ *D-30 Disability Impact List 2020 Honoree<ref>{{Cite web |title=2020 D-30 Honorees |url=https://mydiversability.com/2020-d30 |access-date=2022-10-19 |website=Diversability |language=en-US}}</ref> *FemiList100 2021<ref>{{Cite web |title=FemiList100 |url=https://www.gendersecurityproject.com/femilist100-2021 |access-date=2022-10-19 |website=GSP |language=en |archivedate=2022-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019073504/https://www.gendersecurityproject.com/femilist100-2021 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] a4jf3rc4r664o9vs1nj361ey81zd82v 0 104000 615830 523549 2026-07-05T00:30:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615830 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অনিতা ডুবে | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1958|11|28}} | birth_place = [[লক্ষ্ণৌ]], উত্তৰ প্ৰদেশ, ভাৰত | death_date = | death_place = | education = | alma_mater = মহাৰাজ ছায়াজীৰাও ইউনিভাৰ্চিটি অৱ বৰোডা | occupation = সমসাময়িক চিত্ৰশিল্পী | years_active = ১৯৭০–বৰ্তমান | children = | relatives = | website = }} '''অনিতা ডুবে''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Anita Dube; জন্ম: ২৮ নৱেম্বৰ ১৯৫৮) এগৰাকী ভাৰতীয় সমসাময়িক চিত্ৰশিল্পী। তেওঁৰ কৰ্মৰাজি ভাৰতত বহুলভাৱে প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৫৮ চনৰ ২৮ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ লক্ষ্ণৌৰ এক চিকিৎসক পৰিয়ালত ডুবেৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordartonline.com/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097908|title=Dube, Anita {{!}} Grove Art|year=2005|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097908|access-date=2018-08-08|last1=Nagy|first1=Peter A.|isbn=978-1-884446-05-4}}</ref> ১৯৭৯ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ইতিহাস বিষয়ত সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। ১৯৮২ চনত মহাৰাজা ছায়াজীৰাও ইউনিভাৰ্চিটি অৱ বৰোডাৰ পৰা কলা সমালোচনাত এম.এফ.এ. ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Anita Dube - CV|url=http://naturemorte.com/artists/cv/90|publisher=Gallery Nature Morte|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419011612/http://naturemorte.com/artists/cv/90|archive-date=19 April 2014|archivedate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419011612/http://naturemorte.com/artists/cv/90|deadurl=yes}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== বৰোডাত কলা ইতিহাসবিদ হিচাপে ডুবেৰ প্ৰশিক্ষণে দৃশ্য শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ অনুশীলনক প্ৰভাৱিত কৰি আহিছে। ১৯৮৭ চনত বৰোডাত কে.পি. কৃষ্ণনকুমাৰে স্থাপন কৰা এটা মালয়ালী সমসাময়িক শিল্পীৰ এটা দলৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বৰোডাৰ পূৰ্বৰ প্ৰজন্মৰ শিল্পী আৰু অধ্যাপকৰ সৈতে জড়িত অধিক ৰূপক চিত্ৰকলাৰ শৈলীৰ বিপৰীতে শিল্প নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত স্পষ্টভাৱে আমূল, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে সচেতন দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁ লিখা ‘প্ৰশ্ন আৰু সংলাপ’ (১৯৮৭) শিৰোনামৰ এক ইস্তাহাৰ-বিবৃতিত তেওঁ তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক স্থিতিৰ বিষয়ে আটাইতকৈ তীব্ৰভাৱে উল্লেখ কৰিছিল। এই লেখাটো “ইণ্ডিয়া চিন্স দ্য নাইনটিছ ছিৰিজ”ৰ অংশ “দ্য হাংগাৰ অৱ দ্য ৰিপাব্লিক: আৱাৰ প্ৰেজেণ্ট ইন ৰেট্ৰ’স্পেক্ট”ত (২০২১) তুলিকা বুকছৰ দ্বাৰা পুনৰ ছপা কৰা হৈছে। বৰোডাত পূৰ্বৰ প্ৰজন্মবোৰ বহুলাংশে তথাকথিত "বড়োদা স্কুল"ৰ অংশ আছিল, যাক কেতিয়াবা "আখ্যান চিত্ৰকৰ" বুলিও কোৱা হয়, যিটো গোটে ১৯৭০ চনৰ মাজভাগৰ পৰা শেষৰ ফালে প্ৰাধান্য লাভ কৰিছিল, আৰু ইয়াত ভূপেন খাখৰ, নলিনী মালানী, বিভান সুন্দৰাম, যোগেন চৌধুৰী, সুধীৰ পাটৱৰ্ধন, গুলাম মহম্মদ শ্বেখ আৰু সমালোচক গীতা কাপুৰৰ দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web|title=Gulam Mohammed Sheikh in conversation with Suman Gopinathan|url=http://www.theotherspaces.com/Gulam-Sheikh/1445/interviews.aspx|publisher=otherspaces|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418234434/http://www.theotherspaces.com/Gulam-Sheikh/1445/interviews.aspx|archive-date=18 April 2014|url-status=dead|archivedate=18 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140418234434/http://www.theotherspaces.com/Gulam-Sheikh/1445/interviews.aspx|deadurl=yes}}</ref> ১৯৮৭ চনত কৃষ্ণকুমাৰৰ নেতৃত্বত “ইণ্ডিয়ান ৰেডিকেল পেইণ্টাৰছ এণ্ড স্কাল্পটৰ এছচিয়েচন” (Indian Radical Painters and Sculptors Association) বৰোডাৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদত "প্ৰশ্ন আৰু সংলাপ" প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰে, যাৰ লগত চৌহদৰ চাৰিওফালে ডুবে লিখা ইস্তাহাৰৰ পোষ্টাৰ প্ৰকাশ কৰি বিতৰণ কৰা হয়। এই ইস্তাহাৰত সাধাৰণতে শিল্পক পণ্যৰূপত পৰিণত কৰাটোক নিন্দা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁলোকে "আখ্যানমূলক চিত্ৰশিল্পী"সকলৰ আন্তৰিক, ফলপ্ৰসূ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক নিয়োজিততাৰ অভাৱ হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Questions & Dialogue: A Radical Manifesto|url=http://www.artandeducation.net/announcement/questions-dialogue-a-radical-manifesto/|publisher=Art & Education|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419012542/http://www.artandeducation.net/announcement/questions-dialogue-a-radical-manifesto/|archive-date=19 April 2014|archivedate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419012542/http://www.artandeducation.net/announcement/questions-dialogue-a-radical-manifesto/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ লগত অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে মাধ্যমৰ সচেতন পৰিৱৰ্তনৰ সৈতেও জড়িত হৈ আছিল। ডুবে আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলে সস্তা, ঔদ্যোগিক সামগ্ৰীৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল আৰু পণ্যকৰণৰ প্ৰতিৰোধ কৰা, শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ দৰ্শকৰ সৈতে জড়িত আৰু বুৰ্জোৱা ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত উগ্ৰ সমালোচনা নিৰ্দেশিত কৰা ৰচনা সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়াসত শিল্প নিৰ্মাণ, প্ৰদৰ্শন আৰু ব্যৱহাৰৰ সমল বিচাৰি পাইছিল।<ref>{{cite web|last=Panikkar|first=Shivaji K|title=FROM TRIVANDRUM TO BARODA AND BACK: A RE-READING|url=http://www.theotherspaces.com/Papers/2/default.aspx|publisher=otherspaces|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419011601/http://www.theotherspaces.com/Papers/2/default.aspx|archive-date=19 April 2014|archivedate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419011601/http://www.theotherspaces.com/Papers/2/default.aspx|deadurl=yes}}</ref> ১৯৮৯ চনত কে. পি. কৃষ্ণনকুমাৰৰ মৃত্যুৰ পিছত যেতিয়া “ইণ্ডিয়ান ৰেডিকেল পেইণ্টাৰছ এণ্ড স্কাল্পটাৰ এছ’চিয়েচন” ভংগ হয়, তেতিয়া ডুবেই লেখা আৰু সমালোচনাৰ পৰা আঁতৰি দৃশ্য কলা নিৰ্মাণৰ দিশত মনোনিৱেশ কৰে। ১৯৯৭ চনত অনিতা ডুবে আৰু সহযোগীসকলে নতুন দিল্লীত “খোজ” (KHOJ) নামৰ এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী সন্থাৰ প্ৰতিস্থা কৰে। তুলনামূলকভাৱে সামান্য বাৰ্ষিক কৰ্মশালা হিচাপে আৰম্ভ হোৱা সন্থাটোৱে বিশ্বব্যাপী প্ৰেক্ষাপটৰ ভিতৰত দক্ষিণ এছিয়াৰ শিল্পৰ বাবে এক ডাঙৰ মঞ্চত পৰিণত হৈছে। এই সন্থাৰ দ্বাৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৰ্মশালা, আৱাস আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=About KHOJ |url=http://khojworkshop.org/~khoj/book/about_khoj |publisher=KHOJ International Artists' Association |access-date=18 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211112859/http://khojworkshop.org/~khoj/book/about_khoj |archive-date=11 December 2013 |archivedate=11 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211112859/http://khojworkshop.org/~khoj/book/about_khoj |deadurl=yes }}</ref> ডুবে “কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনালে”ৰ (Kochi-Muziris Biennale) প্ৰথম মহিলা সংৰক্ষক।<ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.in/magazine-story/meet-anita-dube-the-first-ever-female-curator-at-kochi-biennale/|title = Meet Anita Dube, the first ever female curator at Kochi biennale|date = 11 December 2018}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]] 8fw0urzji7rdmo8btaqn3239jdda87n 0 107370 615704 615703 2026-07-04T11:59:57Z Rakesh Modak 42466 615704 wikitext text/x-wiki {{Infobox college |image = | name = শালবাৰী মহাবিদ্যালয়, শালবাৰী | established = ১৪ নবেম্বৰ,১৯৮৩ | founder = | principal = ডা° জগত চন্দ্ৰ বসুমতাৰী | type = ৰাজহুৱা মহাবিদ্যালয় | city = [[শালবাৰী]], বাক্সা জিলা, বি.টি.আৰ. | state = [[অসম]] | country = ভাৰতবৰ্ষ | coor = {{coord|26|038|31|N|91|05|37|E|display=inline,title|type:edu_region:IN-AS}} | campus = পকী ভৱন | affiliations = [[বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|www.salbaricollege.ac.in}} }} '''শালবাৰী মহাবিদ্যালয়''' ([[English language|English:]] Salbari College) এখন প্ৰাদেশিক মহাবিদ্যালয় বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত<ref>{{cite web|url=http://gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Gauhati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=9 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|title=Provincialised colleges affiliated to Gauhati University|accessdate=9 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ইয়াত স্নাতক(কলা), স্নাতক (বিজ্ঞান) আৰু স্নাতকোত্তৰ (দূৰ শিক্ষা) পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। ==ইতিহাস== বৃহত্তৰ শালবাৰী অঞ্চলৰ উচ্চ শিক্ষাৰ সুব্যৱস্থা অভাৱ উদ্দেশ্যে দুৰ্বল আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থাৰ মাজতে স্থানীয় সচেতন শিক্ষাবিদ আৰু স্থানীয় সমাজসেৱকসকলৰ উদ্যোগত কেৱল ৰাজহুৱা অনুদানৰে নিজ মাটিত ১৯৮৩ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত শালবাৰী মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন অসমৰ বডোলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিলৰ(বি. টি.চি.) বাক্সা জিলাৰ (অভিবক্ত বৰপেটা) নৱনিৰ্মিত শালবাৰী মহকুমাধিপতি কাৰ্য্লয় আৰু শালবাৰী ষ্টেডিয়াম (উঠীয়াগুৰি) ৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত, আৰু বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ নিচেই কাষতে অৱস্থিত। ই ভাৰত-ভূটান সীমান্তৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে আৰু ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা ২৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। মহাবিদ্যালয়ৰ চৌহদ প্ৰায় ৩৮ বিঘাৰো অধিক মাটিৰে আৱৰি আছে। ২০২২ চনলৈকে গুৱহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম চলি থাকি মহাবিদ্যালয়খন বৰ্তমান বডোলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত পাঠ্যক্ৰম চলি আছে। পূৰ্বতে মহাবিদ্যালয়খন একক ধাৰা (কেৱল কলা) শাখা শিক্ষানুষ্ঠান আছিল। কলা ধাৰাটোৰ উপৰি ২০২৩ চনত অসম চৰকাৰে অতিৰিক্ত ধাৰা হিচাপে মহাবিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ ধাৰা(শাখা)টো সংযোজন কৰিছে। বি.এ. আৰু বি. for Four Year Undergraduate Program (FYUGP) under NEP 2020 ৰ বাবে ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ শৈক্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name="Educational ">{{cite web | url=https://salbaricollege.ac.in/ | title=Salbari College | publisher=salbari College.ac.in | accessdate=9 September 2024}}</ref> ==পাঠ্যক্ৰম== {{multicol}} ; স্নাতক(কলা) শাখা<ref name="Education ">{{cite web | url=https://www.shiksha.com/college/salbari-college-assam-other-187105 | title=Salbari College A | publisher=Shiksha.com | accessdate=9 September 2024 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # স্নাতক (বড়ো) # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বিজ্ঞান) শাখা # স্নাতক (উদ্ভিদ বিজ্ঞান) # স্নাতক (ৰসায়ন বিজ্ঞান) # স্নাতক (গণিত) # স্নাতক (পদাৰ্থ বিজ্ঞান) # স্নাতক (প্ৰাণীবিজ্ঞান) {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ(কলা) পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা)<ref name="Distance Education">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=Gauhati University/Salbari College | publisher=gucdoe.in | accessdate=9 September 2024}}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) {{col-end}} ==অধ্যক্ষসকল== কলেজখন প্ৰতিষ্ঠাৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অধ্যক্ষৰ কালক্ৰম: # ৰত্নেশ্বৰ দাস ১৯৮৩-১৯৮৯ # ৰমেন মেধি ১৯৮৯-১৯৯৫ # বসন্ত বসুমতাৰী ১৯৯৬ # অৰ্জুন চন্দ্ৰ দাস ১৯৯৭-২০০৪ # ডা° জগত চন্দ্ৰ বসুমতাৰী ২০০৪ চনৰপৰা আজিলৈকে ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বড়োলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বাক্সা জিলা]] 2zuo0k1zcda41nb7qs6i0xdz164spi4 0 107547 615739 615698 2026-07-04T16:43:27Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615739 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]]দ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] mf5bve2parculackjh2qp4junhujtn2 615740 615739 2026-07-04T16:44:14Z Rakesh Modak 42466 615740 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]]দ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] pg2gscnm2p0whvqv27hs9wrla3f3emb 615741 615740 2026-07-04T16:53:47Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615741 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]]দ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। জনসাধাৰণৰ অদম্য ইচ্ছাশক্তি আৰু মনোভাব আৰু তেওঁলোকৰ উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰচণ্ড প্ৰয়োজনীয়তাই তেওঁলোকৰ নিৰ্মল অধ্যৱসায়ৰ সৈতে মিলি কলেজখন প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ সপোন বাস্তৱত পৰিণত হোৱাৰ লগে লগে লাভৱান হৈছিল। মহাবিদ্যালয়খন স্থাপনৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল ওচৰৰপৰা এনে এখন প্ৰতিষ্ঠান থকা যিয়ে তেওঁলোকক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে সহজলভ্য সুবিধা লাভ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা এই লোকসকলে উচ্চ শিক্ষাৰ ধনৰ বাবে নিজৰ সন্তানক দূৰৈৰ ঠাইলৈ পঠিয়াব পৰা নাছিল যাৰ বাবেই বাধা আছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] a1v9muvg3jz4drjq8imlq8920jw73la 615744 615741 2026-07-04T16:56:28Z Rakesh Modak 42466 615744 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]]দ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। জনসাধাৰণৰ অদম্য ইচ্ছাশক্তি আৰু মনোভাব আৰু তেওঁলোকৰ উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰচণ্ড প্ৰয়োজনীয়তাই তেওঁলোকৰ নিৰ্মল অধ্যৱসায়ৰ সৈতে মিলি কলেজখন প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ সপোন বাস্তৱত পৰিণত হোৱাৰ লগে লগে লাভৱান হৈছিল। মহাবিদ্যালয়খন স্থাপনৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল ওচৰৰপৰা এনে এখন প্ৰতিষ্ঠান থকা যিয়ে তেওঁলোকক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে সহজলভ্য সুবিধা লাভ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা এই লোকসকলে উচ্চ শিক্ষাৰ ধনৰ বাবে নিজৰ সন্তানক দূৰৈৰ ঠাইলৈ পঠিয়াব পৰা নাছিল যাৰ বাবেই বাধা আছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] rm19kysuiep42n62tng6empz5f40coc 615753 615744 2026-07-04T17:28:04Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615753 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]]দ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। ==পাঠ্যক্ৰম== ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক পৰ্যায়ত কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খনে স্নাতককোত্তৰ(দূৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে) পাঠ্যক্ৰম বিভিন্ন বিষয়ত ওপৰত প্ৰদান কৰে। {{multicol}} ; স্নাতক(কলা) শাখা # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বিজ্ঞান) শাখা # স্নাতক (উদ্ভিদ বিজ্ঞান) # স্নাতক (ৰসায়ন বিজ্ঞান) # স্নাতক (গণিত) # স্নাতক (পদাৰ্থ বিজ্ঞান) # স্নাতক (প্ৰাণীবিজ্ঞান) ; স্নাতক(বাণিজ্য) শাখা {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা।<ref name="Educational info ">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=BACollege | publisher=Gucdoe.in | accessdate=18 September 2024}}</ref> কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)<ref name="Educational info 1">{{cite web | url=https://kkhsou.ac.in/web/ | title=BACollege/kkhsou | publisher=Kkhsou.ac.in | accessdate=18 September 2024 | archivedate=13 September 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913073501/https://kkhsou.ac.in/web/ | deadurl=yes }}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) # অন্যান্য বিষয়সমূহ {{col-end}} ==মহাবিদ্যালয় সা-সুবিধাসমূহ== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] nlv2dyq89uvngq0k6mi50il8pjpfvyf 615755 615753 2026-07-04T17:30:06Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615755 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰদ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। ==পাঠ্যক্ৰম== ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক পৰ্যায়ত কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খনে স্নাতককোত্তৰ(দূৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে) পাঠ্যক্ৰম বিভিন্ন বিষয়ত ওপৰত প্ৰদান কৰে। {{multicol}} ; স্নাতক(কলা) শাখা # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বিজ্ঞান) শাখা # স্নাতক (উদ্ভিদ বিজ্ঞান) # স্নাতক (ৰসায়ন বিজ্ঞান) # স্নাতক (গণিত) # স্নাতক (পদাৰ্থ বিজ্ঞান) # স্নাতক (প্ৰাণীবিজ্ঞান) ; স্নাতক(বাণিজ্য) শাখা {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা।<ref name="Educational info ">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=BACollege | publisher=Gucdoe.in | accessdate=18 September 2024}}</ref> কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)<ref name="Educational info 1">{{cite web | url=https://kkhsou.ac.in/web/ | title=BACollege/kkhsou | publisher=Kkhsou.ac.in | accessdate=18 September 2024 | archivedate=13 September 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913073501/https://kkhsou.ac.in/web/ | deadurl=yes }}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) # অন্যান্য বিষয়সমূহ {{col-end}} ==মহাবিদ্যালয় সা-সুবিধাসমূহ== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] 5tiyis6v9j2oa9q3aw8bjzd06yboc2v 615759 615755 2026-07-04T17:38:12Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615759 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰদ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। ==পাঠ্যক্ৰম== ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক পৰ্যায়ত কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খনে স্নাতককোত্তৰ(দূৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে) পাঠ্যক্ৰম বিভিন্ন বিষয়ত ওপৰত প্ৰদান কৰে। {{multicol}} ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (কলা) শাখা ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (বাণিজ্য) শাখা ; স্নাতক(কলা) শাখা # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বাণিজ্য) শাখা # স্নাতক ফাইনেঞ্চ # স্নাতক একাউণ্টেন্সী # স্নাতক মেনেজমেণ্ট {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা।<ref name="Educational info ">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=BACollege | publisher=Gucdoe.in | accessdate=18 September 2024}}</ref> কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)<ref name="Educational info 1">{{cite web | url=https://kkhsou.ac.in/web/ | title=BACollege/kkhsou | publisher=Kkhsou.ac.in | accessdate=18 September 2024 | archivedate=13 September 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913073501/https://kkhsou.ac.in/web/ | deadurl=yes }}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) # অন্যান্য বিষয়সমূহ {{col-end}} ==মহাবিদ্যালয় সা-সুবিধাসমূহ== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] i0nbu35wn6qak1ugpb9opgqasibndya 615760 615759 2026-07-04T17:42:07Z Rakesh Modak 42466 615760 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ডা নয়ন জ্যোতি দাস | affiliation = [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰদ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। ==পাঠ্যক্ৰম== ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক পৰ্যায়ত কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খনে স্নাতককোত্তৰ(দূৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে) পাঠ্যক্ৰম বিভিন্ন বিষয়ত ওপৰত প্ৰদান কৰে। {{multicol}} ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (কলা) শাখা ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (বাণিজ্য) শাখা {{col-break}} ; স্নাতক(কলা) শাখা # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বাণিজ্য) শাখা # স্নাতক ফাইনেঞ্চ # স্নাতক একাউণ্টেন্সী # স্নাতক মেনেজমেণ্ট {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা।<ref name="Educational info ">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=BACollege | publisher=Gucdoe.in | accessdate=18 September 2024}}</ref> কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)<ref name="Educational info 1">{{cite web | url=https://kkhsou.ac.in/web/ | title=BACollege/kkhsou | publisher=Kkhsou.ac.in | accessdate=18 September 2024 | archivedate=13 September 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913073501/https://kkhsou.ac.in/web/ | deadurl=yes }}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) # অন্যান্য বিষয়সমূহ {{col-end}} ==মহাবিদ্যালয় সা-সুবিধাসমূহ== # পুথিভঁৰাল # শৈক্ষিক গৱেষণাগাৰ # খেলপথাৰ # অন্যান্য ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] afz10chh6wveggy0tco510tv67zyghf 615761 615760 2026-07-04T17:43:12Z Rakesh Modak 42466 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615761 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{Infobox university | name = ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয় | image = | address = [[সৰুপেটা]], [[বজালী জিলা]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | city = | established = ১৯৭১ | type = মহাবিদ্যালয় | principal = ড° নয়নজ্যোতি দাস | affiliation = [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = {{URL|http://bhbcollege.ac.in}} }} '''ভৱানীপূৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়''' ({{Lang-en|Bhawanipur Hastinapur Bijni College}}) [[বজালী জিলা|বজালী জিলাৰ]] সৰুপেটা ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত সৰুপেটাত অৱস্থিত এখন অন্যতম মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৭১ চনত স্থাপন কৰা হয়। মহাবিদ্যালয়খন [[ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰদ্বাৰা ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|publisher=Guahati University|title=Affiliated Colleges|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|archive-date=6 June 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|title=Provincialised colleges affiliated to Guahati University|publisher=Directorate of Higher Education, Assam|accessdate=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|archive-date=6 July 2017|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=6 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706192913/http://www.dheassam.gov.in/gu-college-list.asp|deadurl=yes}}</ref> ==স্থাপন== ১৯৭১ চনৰ ১ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী (বি.এইচ.বি) মহাবিদ্যালয়খনে বৰ্তমান ভট্টাদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ আছে। সৰুপেটাত উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান হিচাপে বিশাল অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা লোকসকলক ভালদৰে সেৱা আগবঢ়োৱাৰ উদ্দেশ্যৰে মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছে॥ পূৰ্বৰ বৰপেটা বৰ্তমান বজালী জিলাৰ অন্তৰ্গত মহাবিদ্যালয়খনৰ নামটোৰদ্বাৰা বুজিব পাৰি যে তিনিটা ৰাজহ মৌজা/তহচিলৰ অৱস্থিত। বি.এইচ.বি. মহাবিদ্যালয় অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি শিক্ষানুষ্ঠান। ==পাঠ্যক্ৰম== ভৱানীপুৰ হস্তিনাপুৰ বিজনী মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক পৰ্যায়ত কলা, বিজ্ঞান আৰু বাণিজ্য শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খনে স্নাতককোত্তৰ(দূৰ শিক্ষাৰ মাধ্যমেৰে) পাঠ্যক্ৰম বিভিন্ন বিষয়ত ওপৰত প্ৰদান কৰে। {{multicol}} ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (কলা) শাখা ; উচ্চতৰ মাধ্যমিক (বাণিজ্য) শাখা {{col-break}} ; স্নাতক(কলা) শাখা # স্নাতক (অসমীয়া) # স্নাতক (ইংৰাজী) # স্নাতক (ইতিহাস) # স্নাতক (অৰ্থনীতি) # স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতক (দৰ্শন) # স্নাতক (শিক্ষা) {{col-break}} ; স্নাতক (বাণিজ্য) শাখা # স্নাতক ফাইনেঞ্চ # স্নাতক একাউণ্টেন্সী # স্নাতক মেনেজমেণ্ট {{col-break}} ; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম( গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় দূৰ শিক্ষা।<ref name="Educational info ">{{cite web | url=http://www.gucdoe.in/ | title=BACollege | publisher=Gucdoe.in | accessdate=18 September 2024}}</ref> কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)<ref name="Educational info 1">{{cite web | url=https://kkhsou.ac.in/web/ | title=BACollege/kkhsou | publisher=Kkhsou.ac.in | accessdate=18 September 2024 | archivedate=13 September 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240913073501/https://kkhsou.ac.in/web/ | deadurl=yes }}</ref> # স্নাতকোত্তৰ (অসমীয়া) # স্নাতকোত্তৰ (ইংৰাজী) # স্নাতকোত্তৰ (শিক্ষা) # স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞান) # স্নাতকোত্তৰ (MSc IT) # স্নাতকোত্তৰ (বাণিজ্য) # অন্যান্য বিষয়সমূহ {{col-end}} ==মহাবিদ্যালয় সা-সুবিধাসমূহ== # পুথিভঁৰাল # শৈক্ষিক গৱেষণাগাৰ # খেলপথাৰ # অন্যান্য ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:বজালী জিলা]] 8hfjxhdxyad2uvfcfm2572vjin3s2q0 0 109323 615871 446896 2026-07-05T04:49:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615871 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=হিন্দু|name=আকাশ ভৈৰৱ|image=Akash Bhairab.JPG|caption=আকাশ ভৈৰৱ, ইন্দ্ৰ চক, কাঠমাণ্ডু|god_of=আকাশ|festivals=য়েন্য}} '''আকাশ ভৈৰৱ''' বা '''আজু''' [[ভৈৰৱ|ভৈৰৱৰ]] বিভিন্ন ৰূপৰ ভিতৰত অন্যতম ৷ আকাশ ভৈৰৱৰ মন্দিৰটো প্ৰায় ৩১০০–৩৫০০ বছৰ আগতৰ নেপালৰ কিৰাতি ৰজা য়ালাম্বৰৰ ৰাজপ্ৰসাদ বুলি ধৰা হয়। আকাশ ভৈৰৱৰ চৌপাশক নেপালৰ ''নেৰ'' প্ৰতীক হিচাপে য়েন নামেৰে জনা যায়। ''নে'' মানে কিৰাতি ভাষাত মিডলেণ্ড অৰ্থাৎ কেইবাশ বছৰ পূৰ্বে [[কাঠমাণ্ডু|কাঠমাণ্ডুত]] খান্দি উলিওৱা আকাশ ভৈৰৱৰ মস্তক ৷ বছৰত এবাৰ য়েন্য উৎসৱ উপলক্ষে এই বিগ্ৰহ উলিয়াই আনি ওচৰৰ বসন্তপুৰৰ জীৱন্ত দেৱী [[কুমাৰী (দেৱী)|কুমাৰীৰ]] আশীৰ্বাদ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। এই অনুষ্ঠান আগষ্ট/ছেপ্টেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হয়। অনুষ্ঠানৰ সময়ত বৃহৎ সংখ্যক উপাসক এই মন্দিৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহে। [[পেড়া|পেড়া]] (গাখীৰৰ পৰা তৈয়াৰী মিঠাই), ফুল, টকা আৰু আন কেইবাটাও বস্তু প্ৰসাদ হিচাপে আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.facebook.com/akash.bhairav?ref=hl.stm|title=Security Check Required|work=[[Facebook]]|publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://culturalheritage-nepal.blogspot.com/2013/03/akash-bhairab-god-of-sky.html|title=Akash Bhairab, The God Of Sky|date=4 March 2013|publisher=}}</ref> == আন নামসমূহ == তেওঁক নেপাল ৰজা য়ালাম্বৰ বুলিও জনা যায়, আৰু নেপালী ভাষাত আহু মানে প্ৰথম ৰজা। == দেৱতাৰে জড়িত ইতিহাস == {{হিন্দু ধৰ্ম}} আকাশ ভৈৰৱক কিৰতি ৰজা [[Yalambar|য়ালাম্বৰ]] বুলি কোৱা হয়। কিংবদন্তি অনুসৰি, এই ৰাষ্ট্ৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমজন ৰজা আছিল য়ালাম্বৰ আৰু আনকি পূব দিশে তিষ্টা আৰু পশ্চিমে ত্ৰিশুলীলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। তেওঁ তান্ত্ৰিক পূজাৰ জৰিয়তে ক্ষমতা লাভ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [[মহাভাৰত|মহাভাৰতৰ]] বিখ্যাত যুদ্ধৰ সময়ত কিৰত ৰাজবংশৰ প্ৰথম ৰজা, ভৈৰৱৰ ছদ্মবেশেৰে য়ালাম্বৰে পৰাজিত হোৱা দলটোক সহায় কৰিবলৈ যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ গৈছিল। যেতিয়া [[কৃষ্ণ|ভগৱান]] [[কৃষ্ণ]]ই এই কথা শুনিছিল, তেওঁ ভৈৰৱৰ সামৰ্থ্য পৰীক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, জানিব পাৰিছিল যে যদি ভৈৰৱক পৰাজিত পক্ষত যোগদান কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে দুয়োটা পক্ষই ধ্বংস নোহোৱালৈকে যুদ্ধ অব্যাহত থাকিব, কিয়নো কিৰাটসকল মহান চিকাৰী বুলি জনা যায় যাৰ প্ৰাথমিক অস্ত্ৰ হৈছে ধনু আৰু কাড়। সেয়েহে [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণই]] চলনা কৰি ভৈৰৱক উপহাৰ হিচাপে কিবা দিব পাৰিবনে বুলি সুধিলে, কিয়নো ভৈৰৱ মহাভাৰতৰ সমাৱেশত থকা সকলো যোদ্ধাৰ ভিতৰতে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আছিল, ভৈৰৱ এইকথাত সন্মত হোৱাৰ লগে লগে, কৃষ্ণই ভৈৰৱৰ মূৰটো বিচাৰিছিল আৰু তেওঁ লগে লগে য়ালাম্বৰৰ মূৰটো কাটি দিছিল আৰু আকাশৰ মাজেৰে কাঠমাণ্ডুলৈ গতি কৰিছিল, সেয়েহে আকাশ দেৱতা বা আকাশ ভৈৰৱ হিচাপে এই নামটো দিয়া হৈছিল। == বিগ্ৰহ চিত্ৰণ == আকাশ ভৈৰৱক [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্মৰ]] প্ৰতিমূৰ্তিত প্ৰায়ে উগ্ৰ মুখৰ বৃহৎ নীলা মূৰ, প্ৰকাণ্ড ৰূপালী চকু আৰু মূৰৰ খুলি আৰু নাগৰ মুকুটেৰে চিত্ৰিত কৰা হৈছে। দেৱতাৰ মূৰটো সিংহ ৰূপৰ সিংহাসনত স্থাপন কৰা হয়, দুয়োফালে ভীমসেন (ভীম) আৰু ভদ্ৰকালী থাকে। মূৰ্তি মুখখনে কুৰুক্ষেত্ৰলৈ যোৱাৰ পথত ৰজা য়ালাম্বেৰে পিন্ধা মুখাখনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি বুজা যায়। ইন্দ্ৰচোক মূৰ্তিৰ বৈশিষ্ট্য বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বহু মূৰ্তিতকৈ কিছু সাধাৰণ। ‘আকাশৰ দেৱতা’ আকাশ ভৈৰৱকো নেপালীসকলে মহাৰ্জন জাতি বিশেষকৈ কৃষক গোটৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰে। আকাশ ভৈৰৱৰ মূৰৰ ছবিটোক [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধসকলে]] [[গৌতম বুদ্ধ|বুদ্ধ]] বুলি, আৰু [[হিন্দু|হিন্দুসকলে]] [[ব্ৰহ্মা|ব্ৰহ্ম]] বুলি চিনাক্ত কৰা এটা প্ৰতিচ্ছবি, এইদৰে য়ালাম্বাৰ/আকাশ ভৈৰৱৰ মূৰ্তিটোক সকলোৱে পূজা কৰে। <ref>{{Cite web|url=http://www.harekrsna.com/sun/features/02-13/features2739.htm|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - February 2013|work=www.harekrsna.com|accessdate=2019-08-22|archivedate=2013-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225033948/http://www.harekrsna.com/sun/features/02-13/features2739.htm|deadurl=yes}}</ref> == উপাসনা == পৰম্পৰাগত আকাশ ভৈৰৱ পূজাৰ সৈতে [[Upasana|উপাসনা]] আৰু অনুস্থান অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠানৰ বাবে [[Sacred waters|পবিত্ৰ পানী]], চন্দন, ফুল, ফল, ধূপ, আৰু নৈবেদ্য আদিৰ প্ৰয়োজন। কিংবদন্তি অনুসৰি ভৈৰৱৰ পূজা সাধাৰণতে নিৰাপত্তা আৰু শক্তিৰ চিন। নেপালীসকলৰ কল্পনাত আকাশ ভৈৰৱ জাতি আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতি সুৰক্ষা আৰু সদিচ্ছাৰ প্ৰতীক। ধৰ্ম, জাতি, মানুহ, বিশ্বাস, আস্থা আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে ধন্যবাদ প্ৰদৰ্শন ভৈৰৱ পূজাৰ এই প্ৰকাশত আন্তঃগাঁথনি স্বৰূপ হৈ আছে। আকাশ ভৈৰৱক জীৱন-তত্ত্ব বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। ভৈৰৱ পূজা আৰু মন্দিৰত ইয়াৰসাংস্কৃতিকতা দেখা যায়। ই উপসমহৰৰ সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্বৰ এক বৃহৎ প্ৰমাণ হিচাপে থিয় দি আছে। [[Indra Jatra|ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ]] সময়ত আঠ দিন ধৰি মন্দিৰত উৎসৱ উদযাপন কৰা হয় লগতে মন্দিৰ আৰু দেৱতাৰ শোভা বঢ়োৱা হয়। ইয়াৰ পিছত তান্ত্ৰিক পূজা, সগুণ পূজা, কল পূজা আদি কৰা হয়। উপাসক আৰু দেৱতাক এক অনন্য ‘পাৰস্পৰিক’ গতিশীলতাত একেলগে ধৰি ৰখা হৈছে। <ref>{{Cite web|url=http://himartsoc.blogspot.com/2008/09/akash-bhairav-temple-in-kathmandu.html|title=Artsoc: The Akash Bhairav Temple in Kathmandu|last=Artsoc|date=29 September 2008|accessdate=3 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309191112/http://himartsoc.blogspot.com/2008/09/akash-bhairav-temple-in-kathmandu.html|archivedate=9 March 2014}}</ref> == গেলেৰী == <gallery> চিত্ৰ:Indra_jatta_Aakash_bhairav.jpg|alt=Aakash bhairav during Indra Jatra| ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ সময়ত আকাশ ভৈৰৱ চিত্ৰ:Kathmandu-Indra_Chowk-Akash_Bhairab-16-Kopf-Opfer-2015-gje.jpg|alt=Preparing Akash Bhairav for Indra Jatra| ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ বাবে আকাশ ভৈৰৱক সাজু কৰা হৈছে চিত্ৰ:Bhairav_Picture_inside_Aakash_Bhairav_Temple_2.jpg|alt=Bhairav Picture inside Aakash Bhairav Temple| আকাশ ভৈৰৱ মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ছবি চিত্ৰ:Akash_Bhairav_Temple.jpg|alt=Akash Bhairav Temple| আকাশ ভৈৰৱ মন্দিৰ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{Commons category-inline}} [[শ্ৰেণী:নেপাল]] [[শ্ৰেণী:ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা]] 1pruhp7ximfqajroby51l5xyr1wp4j4 0 109704 615821 604707 2026-07-04T21:22:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615821 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = |name = ৰূপশ্ৰী গোস্বামী |image = Rupashree Goswami.jpeg |thumb =গল্পকাৰ |caption = |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |occupation = অধ্যাপক, গল্পকাৰ, অনুবাদক |years_active = |spouse = |children = |parents = |awards = |nationality = ভাৰতীয় |website = }} '''ৰূপশ্ৰী গোস্বামী''' (জন্ম ১ ফেব্ৰুৱাৰি ১৯৫০) এগৰাকী অধ্যাপক, গৱেষক, গল্পকাৰ আৰু ঔপন্যাসিক৷<ref>{{cite journal | title=অৱসৰত কৰ্মযোগী, আমাৰ অসমত প্ৰকাশিত লেখা | author=মৌচুমী কোঁৱৰ বৰগোহাঞি | journal=আমাৰ অসম | year=২০১০ | month=জানুৱাৰী, ৩১}}</ref> তেখেতৰ আঠখন গল্প সংকলন, দুখন উপন্যাস আৰু দুখন প্ৰবন্ধ সংকলন প্ৰকাশিত হৈছে৷ নেছনেল বুক ট্ৰাষ্টৰ বাবে তেখেতে পাঁচখন আৰু গুৱাহাটীৰ শৰাইঘাট প্ৰকাশনৰ ‘কালজয়ী সাহিত্য’ ছিৰিজৰ বাবে চাৰিখন গ্ৰন্থ অনুবাদ কৰিছে৷ তদুপৰি, তেখেতৰ কেইবাখনো মৌলিক আৰু সম্পাদিত গ্ৰন্থও প্ৰকাশ পাইছে৷ গুৱাহাটী আৰু ডিব্ৰুগড় অনাতাঁৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা তেখেতৰ চুটিগল্প আৰু উপন্যাস প্ৰচাৰ হোৱাৰ উপৰি অসমৰ বিভিন্ন আলোচনী আৰু বাতৰিকাকতত তেওঁৰ চুটিগল্প, প্ৰবন্ধ আৰু সামাজিক সচেতনতামূলক লেখা প্ৰকাশ পাই আহিছে৷ ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== কটন কলেজৰ পৰা অসমীয়াত সন্মানসহ বি.এ. (১৯৬৮) আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অসমীয়া ভাষাত এম.এ. (১৯৭০) ডিগ্ৰী লাভ কৰা গোস্বামীয়ে ১৯৭৭ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ড॰ মহেশ্বৰ নেওগৰ তত্ত্বাৱধানত ‘পুৰণি অসমীয়া গদ্যৰ উদ্ভৱ আৰু বিকাশ’ (Origin and Development of Old Assamese Prose) বিষয়ত পিএইচ.ড ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ গোস্বামীয়ে ১৯৭০ চনৰ পৰা আকাশৱাণী-গুৱাহাটী, গুৱাহাটীৰ আৰ্য্য বিদ্যাপীঠ কলেজ, অসম প্ৰকাশন পৰিষদ, দিল্লীৰ ডি.এ.ভি.পি., ডি.কে. পাব্লিকেছনছ আৰু প্ৰেছ কাউন্সিল অৱ ইণ্ডিয়াত কেইবাবছৰো সেৱা আগবঢ়োৱাৰ পাছত যোৰহাটৰ দেৱীচৰণ বৰুৱা ছাত্ৰী মহাবিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগ দিয়ে আৰু ২০১০ চনত সেই বিভাগৰ সহযোগী অধ্যাপক আৰু মুৰব্বী হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে৷ ==সাহিত্যৰাজি== ===গল্প সংকলন=== *অচিন পখী, অসমী প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ১৯৮৩ *কুণ্ডলী, অসমী প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ১৯৯২ *চনকা গধূলি, অসমী প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ১৯৯৫ *বাটৰ দূবৰি বন, সাৰস্বত, গুৱাহাটী, ২০০৬ *একান্ত ব্যক্তিগত, কিৰণ প্ৰকাশন, ধেমাজি, ২০১২ *আকাশ, মুকলি আকাশ, অসম বুক ট্ৰাষ্ট, গুৱাহাটী, ২০১৬ *গধূলিৰ গীত, অসম বুক ট্ৰাষ্ট, গুৱাহাটী, ২০১৭<ref>{{cite web | url=https://www.scientiabooks.in/product/gadhulir-geet-rupasree-goswami/ | title=GADHULIR GEET – RUPASREE GOSWAMI গধূলীৰ গীত – ৰূপশ্ৰী গোস্বামী (ASSAM BOOK TRUST) | publisher=www.scientiabooks.in | accessdate=5 December 2024 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *কৃতজ্ঞতা, অসম বুক হাইভ, গুৱাহাটী, ২০২২ ===উপন্যাস=== *সপোন পখীৰ গীত, লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, গুৱাহাটী, ১৯৯৬ *নৰকৰপৰা স্বৰ্গলৈ, অসম বুক ট্ৰাষ্ট, গুৱাহাটী, ২০১৬<ref>{{cite web | url=https://www.scientiabooks.in/product/narakarpara-swargaloi/ | title=NARAKARPARA SWARGALOI নৰকৰপৰা স্বৰ্গলৈ – ৰূপশ্ৰী গোস্বামী (ASSAM BOOK TRUST) | publisher=www.scientiabooks.in | accessdate=5 December 2024 | archivedate=8 December 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241208073358/https://www.scientiabooks.in/product/narakarpara-swargaloi/ | deadurl=yes }}</ref> ===প্ৰবন্ধ সংকলন=== *অসমীয়া গদ্য সাহিত্যৰ ধাৰা, অসম প্ৰকাশন পৰিষদ, গুৱাহাটী, ২০০৮ *সাহিত্য আৰু জীৱন, অসম বুক ট্ৰাষ্ট, গুৱাহাটী, ২০১৮ ===শিশুসাহিত্য=== *চৰাইৰ ঘৰ (গল্প সংকলন), অসম বুক হাইভ, ২০২৫ ===অন্যান্য পুথি=== *অন্য এক দৃষ্টিকোণৰপৰা (যুটীয়াভাৱে), বীণা লাইব্ৰেৰী, গুৱাহাটী, ১৯৭৮, কিৰণ প্ৰকাশন, ধেমাজি, ২০১০ *আমাৰ নতুন সাহিত্য (অনা-অসমীয়া লোকৰ বাবে), কামাখ্যা বুক ষ্টল, গুৱাহাটী, ১৯৭৫ *লিখা-পঢ়া শিকোঁ, ৰম, ২য়, ৩য় খণ্ড, জ্ঞান-বিজ্ঞান সমিতি অসম, ১৯৯১ *স্বেচ্চাসেৱকৰ হাতপুথি, ৰম, ২য়, ৩য় খণ্ড, জ্ঞান-বিজ্ঞান সমিতি অসম, ১৯৯১ *লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, জ্ঞান-বিজ্ঞান সমিতি অসম, ১৯৯৬ *মালালা–পৃথিৱী সলাব খোজা ছোৱালীজনী, বান্ধৱ, গুৱাহাটী, ২০১৪ *কৈলাস সত্যাৰ্থী–হৃদয়ত যাৰ শিশুৰ ছবি, বান্ধৱ, গুৱাহাটী, ২০১৫ *সৌৰভ কুমাৰ চলিহাঃ ব্যক্তি আৰু কৃতি (যুটীয়াভাৱে), অসম বুক হাইভ, গুৱাহাটী, ২০২৩ *শিশু আৰু কিশোৰৰ নিৰুপম জগত (যুটীয়াভাৱে) (অসম বুক হাইভ, ২০২৫) ===অনূদিত পুথি=== *প্ৰেমচান্দ, নেছনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়া, ১৯৮০ *অনাদি অনন্ত, নেছনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়া, ১৯৮০ *ৰাজস্থানৰ জনকৃষ্টি, নেছনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়া, ১৯৯১ *জয়কান্তনৰ গল্পমালা, নেছনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়া, ১৯৮৫ *ফ্লছ নৈৰ পাৰৰ মিল, শৰাইঘাট প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ২০০০ *ছুইজাৰলেণ্ডৰ ৰবিনছন পৰিয়াল, শৰাইঘাট প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ২০০৬ *ছাইলাছ মাৰ্নাৰ, শৰাইঘাট প্ৰকাশন, গুৱাহাটী, ২০০৯ *বিপ্লৱ ১৮৫৭, নেছনেল বুক ট্ৰাষ্ট, ইণ্ডিয়া, ২০০৯ *কণমানি ৰাজকুমাৰ, শৰাইঘাট প্ৰকাশন, ২০২০ ===সম্পাদিত পুথি, আলোচনী=== *প্ৰবন্ধ বীথিকা, বাণী মন্দিৰ, ২০০৬ *হৰেন্দ্ৰ নাথ কলিতা, ‘আৱাহন’ত প্ৰকাশিত গল্প, জীৱন আৰু কৃতি, সাৰস্বত, গুৱাহাটী, ২০১২ *গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চমু আভাস, হৰেন্দ্ৰ নাথ কলিতা, অসম বুক ট্ৰাষ্ট, গুৱাহাটী, ২০১৭ *যোৰহাট শিক্ষক সমাৰোহৰ স্মৰণিকা, ২০০২ *শৰাইঘাট অভিধান, শৰাইঘাট প্ৰকাশন, ২০১১ (সহযোগী সম্পাদক)<ref>{{cite web | url=https://srotaswini.in/images/downloads/vol_5/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%A4_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%88%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A7%B0_%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A4_%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE_%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A6%BE_%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%95%E0%A7%B0_%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BF_1.pdf | title=অসমত_ভাষাবৈজ্ঞানিক_চিন্তা-চৰ্চাৰ_ক্ষেত্ৰত_অসমীয়া_মহিলা_লেখকৰ_স্থিতি | publisher=https://srotaswini.in | accessdate=5 December 2024 | archivedate=24 January 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124023010/https://srotaswini.in/images/downloads/vol_5/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%A4_%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%88%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%95_%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A7%B0_%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A7%87%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A4_%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE_%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A6%BE_%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A6%95%E0%A7%B0_%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BF_1.pdf | deadurl=yes }}</ref> *DCB Girls’ College Newsletter, ২০০২ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গল্পকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক]] cunzitwrca1aql6ofedr8530tq7yuyk 0 109769 615829 528094 2026-07-04T23:42:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615829 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Ajoy Kumar Ray | name = অজয় কুমাৰ ৰায় | occupation = ৰাজনীতিবিদ | known_for = | spouse = চুমকী সাহা |party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] }} '''অজয় কুমাৰ ৰায়''' (জন্ম ১৯৮৭) এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। তেওঁ [[অসম]]ৰ [[চিৰাং জিলা]]ৰ ''বিজনী বিধানসভা সমষ্টি''ৰ বিধায়ক। তেওঁ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ''২০২১ চনৰ অসম বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন'' জয়ী হৈছিল। <ref>{{Cite news |title=Bijni Assembly Election Results 2021 - Bijni Vidhan Sabha Election Results'' |url=https://www.timesnownews.com/elections/bijni-assam-election-result-2021 |access-date=2024-10-29 |work=[[Times Now]] |language=en |archivedate=2025-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250926232948/https://www.timesnownews.com/elections/bijni-assam-election-result-2021 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-05-03 |title=Assam Assembly election 2021: Full list of winners |url=https://www.financialexpress.com/india-news/assam-assembly-election-2021-full-list-of-winners/2243611/ |access-date=2024-10-29 |newspaper=[[The Financial Express (India)]] |language=en }}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ৰায়দেৱে অসমৰ চিৰাং জিলাৰ বিজনী মহকুমা অন্তৰ্গত ফুলকুমাৰী গাঁৱত বাস কৰে। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম হৰমোহন ৰায়। চুমকী সাহা সৈতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2021-04-03 |title=Ajoy Kumar Ray from Bijni: Early Life, Controversy & Political Career |url=https://www.sentinelassam.com/assam-election-2021/candidates/phase3/ajoy-kumar-ray-from-bijni-early-life-controversy-political-career-532026 |access-date=2024-10-29 |newspaper=[[The Sentinel (Guwahati)]] |location=Assam |language=en }}</ref>তেওঁ ২০১২ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ এখন কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। <ref name=":1">{{Cite web |title=Ajoy Kumar Ray(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- BIJNI(BIJNI) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://myneta.info/Assam2021/candidate.php?candidate_id=914 |access-date=2024-10-29 |website=myneta.info}}</ref> == কেৰিয়াৰ == ২০২১ চনৰ অসম বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি বিজনী বিধান সভা সমষ্টিৰ পৰা ৰায় জয়লাভ কৰে। তেওঁ ৪৫,৭৩৩টা ভোট লাভ কৰি নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী বডোলেণ্ড পিপলছ ফ্ৰণ্টৰ কমল সিং নাৰ্জাৰীক ১০০৩টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে। <ref>{{Cite magazine |date=2021-05-02 |title=Assam Assembly election results: Full list of winners |url=https://www.indiatoday.in/elections/assam-assembly-polls-2021/story/assam-assembly-election-results-full-list-of-winners-1798072-2021-05-02 |access-date=2024-10-29 |magazine=[[India Today]] |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-05-03 |title=Assam election results 2021: Here's the list of winners |url=https://northeastlivetv.com/topnews/assam-election-results-2021-heres-the-list-of-winners/ |access-date=2024-10-29 |work=[[North East Live]] |language=en-US }}</ref>২০১৬ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত ''ভাৰতীয় গণ পৰিষদ''ৰ টিকটত বিজনী আসনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল যদিও ১,৬৭৮টা ভোটৰ সংকীৰ্ণ ব্যৱধানত নাৰ্জাৰীৰ হাতত পৰাস্ত হৈছিল। পিছত তেওঁ বিজেপিলৈ স্থানান্তৰিত হৈ ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== qbpobv17dj6f5ibhevi4p57cp8x0z0g 0 112501 615843 584097 2026-07-05T03:34:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615843 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance |title = বিহু নৃত্য |image = Bihu dance.jpg |imagesize = 250px |alt = |caption = যুৱক-যুৱতীৰ বিহু নৃত্য |genre = [[লোক-নৃত্য]] |signature = |inventor = |year = |origin= [[অসম]], [[ভাৰত]] }}{{Infobox dance |title = বাগৰুম্বা নৃত্য |image = Bodo dance.jpg |imagesize = 200px |alt = |caption = |genre = [[লোক-নৃত্য]] |signature = |inventor = |year = |country = [[অসম]], [[ভাৰত]] }} '''অসমৰ লোকনৃত্য''' ({{Lang-en|Folk dances of Assam}})ৰ ভিতৰত [[বিহু]] আৰু [[বাগৰুম্বা]] (বসন্ত কালত অনুষ্ঠিত হোৱা উৎসৱৰ সময়ত দুয়োটা নৃত্য কৰা), [[ভোৰতাল]], [[ওজাপালি]] নৃত্য। অসমত হিন্দু-মুছলমান, ভাৰত-আৰ্য্য, ৰাভা, বডো, ডিমাছা, কাৰ্বি, মিছিং, সোণোৱাল কছাৰী, মিশ্মী আৰু তিৱা (লালুং) ইত্যাদি বহুতো লোকৰ বাসস্থান। এই সংস্কৃতিসমূহ একত্ৰিত হৈ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি কৰে। অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দাসকলক "অসমীয়া" নামেৰে জনা যায়। বেছিভাগ জনজাতিৰ নিজস্ব ভাষা আছে যদিও অসমীয়া ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান ভাষা।<ref name="Travelmasti">{{cite web|url=http://www.travelmasti.com/domestic/assam/dances.htm |title=Dances of Assam |publisher=Travelmasti.com |access-date=2012-08-24}}</ref><ref>{{cite web |author=Web.com(india) Pvt. Ltd. |url=http://assam.gov.in/culture.asp |title=Culture of Assam |publisher=Assam.gov.in |date=2007-02-18 |access-date=2012-08-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128042429/http://assam.gov.in/culture.asp |archive-date=2012-11-28 }}</ref> অসমত বহুতো মেলা আৰু উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায় সকলো জনজাতীয় উৎসৱ বসন্ত কালত অনুষ্ঠিত হয় আৰু খেতি বা শস্য চপোৱাৰ উদযাপন কৰা হয়। অসমৰ উৎসৱৰ ভিতৰত বিহু আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য। বিহুয়ে সকলো অসমীয়া মানুহক পটভূমি নিৰ্বিশেষে একত্ৰিত কৰে। ==বিহু নাচ== {{মূল|বিহু নৃত্য}} যদিও [[বিহু নৃত্য]]ৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত, তথাপিও ইয়াৰ প্ৰথম চৰকাৰী আৰম্ভণি বুলি কোৱা হয় যেতিয়া আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই প্ৰায় ১৬৯৪ চনত [[ৰংঘৰ]] পথাৰত বিহু নৃত্যশিল্পীক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল<ref name="Travelmasti"/> ''[[বহাগ বিহু]]''।<ref>{{cite web |url=http://www.indianfolkdances.com/bihu-folk-dances-of-assam.html |title=অসমৰ বিহু লোকনৃত্য, ভাৰতীয় লোকনৃত্য,ভাৰতীয় লোকনৃত্য |publisher=Indianfolkdances.com |access-date=2012-08-24 |archivedate=2018-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414172230/http://www.indianfolkdances.com/bihu-folk-dances-of-assam.html |deadurl=yes }}</ref> ===বিৱৰণ=== বিহুত পুৰুষ আৰু মহিলাই একেলগে নৃত্য কৰে, কিন্তু পৃথক লিংগ ভূমিকা বজাই ৰাখে। সাধাৰণতে মহিলাসকলে কঠোৰ ৰেখা বা বৃত্ত গঠন অনুসৰণ কৰে। পুৰুষ নৃত্যশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞসকলে প্ৰথমে নৃত্যৰ স্থানত প্ৰৱেশ কৰে, নিজৰ লাইন বজাই ৰাখে আৰু সমন্বিত আৰ্হি অনুসৰণ কৰে। মহিলা নৃত্যশিল্পীসকলে প্ৰৱেশ কৰিলে পুৰুষ নৃত্যশিল্পীসকলে নিজৰ লাইন ভাঙি মহিলা নৃত্যশিল্পীসকলৰ সৈতে মিলি যায় (যিসকলে নিজৰ কঠোৰ গঠন আৰু নৃত্যৰ ক্ৰম বজাই ৰাখে)। ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য সাধাৰণতে নিৰ্দিষ্ট ভংগিমা: নিতম্ব, হাত আৰু হাতৰ কব্জিৰ গতি; টুইৰল, স্কুৱেট আৰু বেণ্ড। পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নৃত্যৰ গতিবিধি বহুত মিল আছে, মাত্ৰ সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য। [[File:Bihu dance of Assam.jpg|thumb|250px|left|{{center|বিহু নৃত্য}}]] ==প্ৰকাৰ== [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন জাতিত এই নৃত্যই কেইবাটাও ৰূপ লয় (যেনে দেওৰী বিহু নৃত্য, মিছিং বিহু নৃত্য বা মৰাণসকলে পালন কৰা ৰাতি বিহু)।<ref name="AssamClicks">{{cite web |url=http://www.assamclicks.com/rati-bihu-spring-festival-of-the-morans/ |title=Moran Bihu |publisher=AssamClicks.com |access-date=2016-03-29 |archivedate=2016-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408033311/http://www.assamclicks.com/rati-bihu-spring-festival-of-the-morans/ |deadurl=yes }}</ref> কিন্তু নৃত্যৰ অন্তৰ্নিহিত লক্ষ্য একেই আছে। দুখ আৰু সুখ দুয়োটা অনুভৱ কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰা। ==সত্ৰীয়া নৃত্য== টল বা নামঘৰত পুৰুষ-মহিলা উভয়ে পৃথকে পৃথকে পৰিবেশন কৰা অসমৰ নৃত্যৰ ৰূপ। সংগীত-নাটক একাডেমীয়ে শাস্ত্ৰীয় নৃত্য হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া ভাৰতৰ আঠটা নৃত্য শৈলীৰ ভিতৰত সত্ৰীয়া নৃত্য অন্যতম। সত্ৰ শব্দৰ পৰাই সত্ৰীয়া শব্দটো আহিছে। ১৫ নবেম্বৰ,২০০০ তাৰিখে [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে [[সত্ৰীয়া নৃত্য]]ক ভাৰতৰ অন্যতম ধ্ৰুপদী নৃত্য হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। ==ঝুমুৰা== ঝুমুৰা হৈছে সত্ৰীয়া নৃত্যৰ এক শ্ৰেণী। ঝুমুৰাও মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা এক প্ৰকাৰৰ নাট। তেওঁ বজোৱা " চোৰধৰা", "পিম্পোৰা গুছুৱা", "ভূমি লেটা" আৰু "ভোজন বিহাৰ"ক ঝুমুৰা বুলি কোৱা হয়। মাধৱৰ ঝুমুৰাত থকা নৃত্যক ঝুমুৰা নৃত্য বুলি কোৱা হয়। অসমৰ কমলাবাৰী, জৰাবাৰী, বেলগুৰি আদিৰ সত্ৰত এই নৃত্য পৰিবেশন কৰা হয়। "ৰমদনি", "গীতৰ নাচ", "মেলা নাচ" আদি ঝুমুৰা নৃত্য। ==বাগৰুম্বা নৃত্য== {{মূল|বাগৰুম্বা}} [[বাগৰুম্বা]] [[অসম]]ৰ এক [[লোক-নৃত্য]] যিটো বড়োসকলে পৰিবেশন কৰে। বসন্তকালীন (এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগ) বড়ো উৎসৱ ব্যুছাগুত সাধাৰণতে ইয়াৰ প্ৰচলন হয়। ব্যুছাগু গো পূজাৰ পৰা আৰম্ভ হয়; তাৰ পিছত যুৱক-যুৱতীসকলে পিতৃ-মাতৃ আৰু বয়োজ্যেষ্ঠসকলক শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰণাম কৰে। ভোৰতাল নৃত্য ==ভোৰতাল নৃত্য== [[File:Bhortal Dance.jpeg|thumb|{{center|[[ভোৰতাল]] নৃত্য}}]] [[ভোৰতাল]] নৃত্যক নৰহৰী বুঢ়া ভকতৰ দ্বাৰা বিকশিত কৰা বুলি জনা যায়। তেওঁ আছিল এজন সুপৰিচিত সত্ৰীয়া শিল্পী। [[বৰপেটা জিলা]]ৰ এই ভোৰতাল নৃত্য ৰাজ্যখনৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। এই নৃত্য [[অসম]] ৰাজ্যৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় নৃত্য। পৰিবেশন— এই নৃত্যটো গোটত পৰিবেশন কৰা হয়। সাধাৰণতে ছয়-সাতজন নৃত্যশিল্পীয়ে অসমৰ ভোৰতাল নৃত্য একেলগে উপস্থাপন কৰে। এই নৃত্য বৃহৎ গোটতো পৰিবেশন কৰিব পাৰি। ইয়াক অতি দ্ৰুত স্পন্দনত পৰিবেশন কৰা হয়। এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰাৰ সময়ত নৃত্যশিল্পীসকলে জংঘলীৰে সজ্জিত হয়। জংঘলৰ ব্যৱহাৰে নৃত্যৰ উপস্থাপন অতি ৰঙীন যেন লাগে। এয়াই অসমৰ এই নৃত্যৰ স্বকীয়তা। ==ঝুমুৰ নৃত্য== [[File:Tea Tribe Dance of Assam.jpg|thumb|{{center|[[ঝুমুৰ]] নৃত্য}}]] [[ঝুমুৰ]] হৈছে [[অসম]]ৰ চাহ জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ এক পৰম্পৰাগত নৃত্য। কণমানি ছোৱালী আৰু ল’ৰা-ছোৱালীয়ে একেলগে এই নৃত্য পৰিবেশন কৰে। পুৰুষ সদস্যসকলে দীঘলীয়া পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধে আৰু কিছুমান পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ, সাধাৰণতে কান্ধত ওলমি থকা ধোল বা মাণ্ডাৰ, বাঁহী আৰু এযোৰ "তাল" ৰ সৈতে ছন্দ ৰাখে। ছোৱালীবোৰে বেছিভাগেই নৃত্যৰ অংশটো কৰে, ইজনে সিজনৰ কঁকালত ধৰি হাত-ভৰি সমকালীনভাৱে আগলৈ পিছলৈ লৰচৰ কৰে। ==দেওধনী নৃত্য== [[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ প্ৰাচীন নৃত্য। ই আছিল প্ৰাচীন শক্তি ধৰ্মৰ পূজাৰ মাধ্যম। এই নৃত্যত এগৰাকী নৃত্যশিল্পীয়ে দেৱীক অৰ্পণ কৰা জীৱ-জন্তুৰ কেঁচা তেজ আৰু মাংস খাই দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ অবিৰতভাৱে নৃত্য কৰে। এই দেওধনী নৃত্যই তামৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতি, মনশাদেৱী আদিৰ পূজাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==ওজাপালি নৃত্য== [[ওজাপালি]] অসমৰ এক ধ্ৰুপদী নৃত্য। ওজা-পালি আচলতে কোৰাছ গায়ক আৰু নৃত্যশিল্পীৰ দল, য’ত ওজাক নেতা আৰু পালিছ তেওঁৰ সহায়ক। নৃত্যৰ বাবে মুঠ তিনি-চাৰিটা পালিৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে আৰু তাৰ ভিতৰত প্ৰধান পালিটোক দৈনা পালি বুলি কোৱা হয়। নৃত্যৰ উপৰিও তেওঁলোকে গান গায় আৰু সৰু সৰু জংঘল বজায়, মহাকাব্য আৰু পুৰাণৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি}} {{ভাৰতীয় নৃত্য|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় লোকনৃত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি|*]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নৃত্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো জনগোষ্ঠী]] qr70b7r2kb524j1pu25hn9ze1bqkih7 0 114659 615705 487334 2026-07-04T12:07:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615705 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = সৰ্বভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক মহিলা সন্থা | logo = AIDWA logo.svg | caption = প্ৰতীক | formation = ১৯৮১ | status = সক্ৰিয় | type = মহিলা সংগঠন | leader_title = সাধাৰণ সম্পাদক | leader_name = মেৰিয়াম ধাৱালে | leader_title2 = সভাপতি | leader_name2 = পি কে শ্ৰীমথী | headquarters = নতুন দিল্লী | affiliations = | website = {{url|http://aidwaonline.org/}} | footnotes = }} '''সৰ্বভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক মহিলা সন্থা''' ({{lang-en|All India Democratic Women's Association}}) গণতন্ত্ৰ, সমতা আৰু মহিলাৰ মুক্তি লাভৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ মহিলা সংগঠন। ভাৰতৰ ২৩খন ৰাজ্যত ইয়াৰ সাংগঠনিক উপস্থিতি আছে৷ বৰ্তমান সংগঠনত সদস্য সংখ্যা ১ কোটি ১০ লাখতকৈ অধিক। সংগঠনটোৰ শক্তিৰ প্ৰায় দুই তৃতীয়াংশ শক্তি দৰিদ্ৰ গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া মহিলাৰ পৰা আহৰণ কৰা হৈছে। ১৯৮১ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ মহিলাৰ গণ সংগঠন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। আৰম্ভণিৰে পৰাই এই সংস্থাটোৱে খাদ্য, কৰ্ম, স্বাস্থ্য, সুৰক্ষিত পৰিৱেশ আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত মহিলাসকলৰ সম অধিকাৰ বিচাৰিছে<ref>{{Cite web|date=2017-07-20|title=About Us|url=https://aidwaonline.org/about-us|access-date=2024-10-18|website=Aidwa|language=en|archivedate=2024-11-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241103153005/https://www.aidwaonline.org/about-us|deadurl=yes}}</ref> পাপ্পা উমানাথে ১৯৭৩ চনত তামিলনাডুত ''গণতান্ত্ৰিক মহিলা সন্থা'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে৷ সংগঠনে মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষা, নিয়োগ আৰু মৰ্যাদাৰ বাবে কাম কৰাৰ লগতে জাতিবাদ,<ref name="hinduonnet.com">{{Cite web|title=The Hindu, 5 January 2003|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/01/05/stories/2003010500020400.htm|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427061604/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/01/05/stories/2003010500020400.htm|archive-date=27 April 2010|access-date=17 January 2008|df=dmy-all|archivedate=27 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100427061604/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/01/05/stories/2003010500020400.htm|deadurl=yes}}</ref> সাম্প্ৰদায়িকতা, [[শিশু অধিকাৰ]] আৰু দুৰ্যোগ সাহায্য আদি বিষয়ৰ বাবে কাম কৰে।<ref name="tsunami" /> আন কেইবাটাও সংযুক্ত ৰাজ্যভিত্তিক সংগঠনৰ বিকাশ ঘটে আৰু ১৯৮১ চনত ঐক্যবদ্ধ ''সৰ্বভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক মহিলা সংস্থা'' (All India Democratic Women's Association,AIDWA) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>[https://web.archive.org/web/20101221125920/http://www.hindu.com/2010/12/18/stories/2010121852810400.htm CPI (M) leader Pappa Umanath passes away, 18 December 2010]</ref><ref>{{Cite web|url=http://humanrights.progressiveislam.org/index.php/All_India_Democratic_Women%27s_Association|title=AIDWA profile|access-date=17 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005115709/http://humanrights.progressiveislam.org/index.php/All_India_Democratic_Women's_Association|archive-date=5 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=5 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005115709/http://humanrights.progressiveislam.org/index.php/All_India_Democratic_Women%27s_Association|deadurl=yes}}</ref> সংগঠনৰ বাৰ্ষিক সদস্যপদ মাচুল এক টকা, যাৰ ফলত ই দাতা সংস্থা আৰু চৰকাৰৰ পৰা নীতি-স্বাধীনতা লাভ কৰিব পাৰে।[3] ২০০৭ চনত ইয়াৰ ১ কোটিৰো অধিক সদস্য আছিল, যি ২৩ খন ৰাজ্যত বিস্তৃত আছিল।<ref name="tsunami">[http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-30283788_ITM Women and Aid distribution AIDWA] Meridians: feminism, race, transnationalism, June 2006</ref> সূক্ষ্ম সাংস্কৃতিক নীতি-নিয়ম সহজেই উলংঘা কৰিব পাৰি। ২০০২ চনত ব্যাপক প্ৰতিবাদৰ ফলত হিন্দুস্তান ইউনিলিভাৰ লিমিটেডে (লণ্ডনস্থিত ইউনিলিভাৰৰ ভাৰতীয় সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান) নিজৰ ফেয়াৰনেছ ক্ৰীমৰ বাবে টেলিভিছনৰ বিজ্ঞাপন অভিযান বাতিল কৰিবলৈ বাধ্য হয় কাৰণ ইয়াত মহিলাৰ বিতৰ্কিত আৰু প্ৰশ্নবোধক চিত্ৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰতিবাদকল্পে সংগঠনে নতুন দিল্লীত [[ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ আয়োগ]]ৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। ইয়াত যুক্তি দিয়া হৈছিল যে পুত্ৰৰ প্ৰতি পৰম্পৰাগত পছন্দৰ সমৰ্থনে [[লিংগ বৈষম্য]]ক শক্তিশালী কৰে, যিটো ভাৰতৰ এক ডাঙৰ সমস্যা। চৰকাৰৰ তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয়ে AIDWAৰ পক্ষ লৈ ষ্টেচনসমূহক বিজ্ঞাপনসমূহ প্ৰচাৰ নকৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা ১৯৯৫ চনৰ কেবল আৰু টেলিভিছন নেটৱৰ্ক আইন উলংঘা কৰা হৈছে৷<ref>Arundhati Parmar, "Objections to Indian ad not taken lightly" ''Marketing News'' (9 June 2003) 37#12 pp 4-9</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 1j0gr72be2ffg1ackpgheo6zgb5cn83 0 117187 615819 492091 2026-07-04T21:11:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615819 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰুবিনা ফিৰোজ ভাট্টী | image = Rubina Feroze Bhatti NCRC.jpg | caption = বিবাহ আইনৰ সন্দৰ্ভত এখন চেমিনাৰত ভাষণৰত অৱস্থানত ড০ ৰুবিনা | birth_date = {{birth year and age|1969}} | birth_place = ছৰগোধা, [[পাকিস্তান]] | nationality = পাকিস্তানী | education = ডক্তৰেট, চান ডিয়েগো বিশ্ববিদ্যালয়, (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ) <br>স্নাতকোত্তৰ, Maynooth বিশ্ববিদ্যালয়,আয়াৰলেণ্ড <br>মাষ্টাৰ, Bahauddin Zakariya বিশ্ববিদ্যালয় (পাকিস্তান) | occupation = মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী <br>শান্তি কৰ্মী <br>নেতৃত্ব উপদেষ্টা | organization = শিশু অধিকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ | website = https://ncrc.gov.pk/ }} '''ৰুবিনা ফিৰোজ ভাট্টী''' ({{Lang-en|Rubina Feroze Bhatti}}) এগৰাকী [[পাকিস্তান|পাকিস্তানী]] মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী,শান্তি কৰ্মী আৰু নেতৃত্বৰ পৰামৰ্শদাতা। দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু অধিকাৰ আয়োগৰ প্ৰাক্তন সদস্য হিচাপে তেওঁ পঞ্জাব প্ৰদেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name=":0" /> বৰ্তমান তেওঁ পাকিস্তান গ্ল'বেল ইনষ্টিটিউটত সহকাৰী অধ্যাপিকা<ref>{{Cite web |title=Faculty Staff – PGI |date=17 March 2022 |url=https://pgiedu.org/faculty-staff/ |access-date=2024-02-15 |language=en-US |archivedate=2024-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240215063603/https://pgiedu.org/faculty-staff/ |deadurl=yes }}</ref> আৰু [[ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অতিথি ফেলো হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti {{!}} Center for South Asia |url=https://southasia.stanford.edu/people/rubina-feroze-bhatti |access-date=2024-02-15 |website=southasia.stanford.edu |language=en}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== চাৰিটা সন্তানৰ ভিতৰত অন্যতম ৰুবিনা ভাট্টীয়ে সৰগোধাত জন্মগ্ৰহণ কৰি ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল, য’ত তেওঁ মেট্ৰিক আৰু ইণ্টাৰমিডিয়েট সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ১৯৯০ চনত পঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা বিজ্ঞান শাখাত তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৯৩ চনত বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা [[ৰসায়ন বিজ্ঞান]]ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title=Rubina Feroze Bhatti|url=https://www.24peaces.org/index.php/104-peacemakers-category/17273-rabina|access-date=2020-12-05|website=www.24peaces.org}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পিছলৈ ২০০৮ চনত আয়াৰলেণ্ডৰ মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়ত উন্নয়ন অধ্যয়নত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু তাৰ পৰা বছৰৰ শিক্ষাৰ্থী বঁটাৰে সন্মানিত হয়। অৱশেষত ২০১৫ চনত আমেৰিকাৰ কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছান ডিয়েগো বিশ্ববিদ্যালয়ত নেতৃত্ব অধ্যয়নত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":2">{{Cite web|title=SOLES Recent News - Department of Leadership Studies Ph.D. Candidate Rubina Feroze Bhatti Receives N-Peace Award - University of San Diego|url=https://www.sandiego.edu/news/soles/detail.php?_focus=53202|access-date=2020-12-04|website=www.sandiego.edu}}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ পৰা ২০০৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাট্টীয়ে ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ প্ৰবক্তা হিচাপে চাকৰি আৰম্ভ কৰে আৰু সামাজিক উন্নয়ন খণ্ডত প্ৰৱেশ কৰে৷ তেওঁ আনুষ্ঠানিকভাৱে টাংঘ ৱাছাইব সংস্থাত যোগদান কৰে যিয়ে সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি, লিংগ সমতা আৰু মানৱ অধিকাৰৰ দিশত কাম কৰে।<ref name=":3">{{Cite web|date=2012-12-03|title=Day 9: Spotlighting Rubina Feroze Bhatti, Pakistan|url=https://nobelwomensinitiative.org/day-9-spotlighting-rubina-feroze-bhatti-pakistan/|access-date=2020-12-05|website=Nobel Women's Initiative|language=en-US}}</ref> তেওঁ ভাতৃত্ববোধ আৰু সম্প্ৰীতি,<ref>{{Cite web|title=Welcome To Taangh Wasaib Organization|url=http://www.taangh.org.pk/index.php|access-date=2020-12-05|website=www.taangh.org.pk|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://www.taangh.org.pk/index.php|deadurl=yes}}</ref>নিস্তব্ধতা আৰু উদযাপন, কবিতা আৰু সংগীত,<ref name=":4">{{Cite web|title=Teachings of Sufism to promote interfaith harmony|url=https://www.peaceinsight.org/en/articles/taangh-wasaib-organization-rubina-profile/|access-date=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref> ন্যায়,<ref name=":5">{{Cite web|title=Taangh Wasaib Organization (TWO)|url=https://www.peaceinsight.org/en/organisations/two/|access-date=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref>আৰু সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰৰ লগতে পিপলছ কমিছনৰ লগত জড়িত হয়।<ref>{{Cite web|title=Stories That Inspire: Asian Peace Activists Share their Hopes, Reflections, and Insights on Peacebuilding|url=http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/|access-date=2020-12-05|website=Building Peace|language=en-US}}</ref> তেওঁ এন চি আৰ চি আইন, ২০১৭<ref name=":0">{{Cite web|last=Shah|first=Waseem Ahmad|date=2020-03-02|title=View from the courtroom: Hopes attached to newly-notified child rights commission|url=https://www.dawn.com/news/1537788|access-date=2020-12-05|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> অধীনত পাকিস্তান চৰকাৰে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত স্থাপন কৰা বিধিগত সংস্থা নেশ্যনেল কমিছন ফৰ ৰাইটছ অৱ চাইল্ডত<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=National Commission on the Rights of Child Act, 2017|url=http://na.gov.pk/uploads/documents/1510753806_983.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208152638/http://www.na.gov.pk:80/uploads/documents/1510753806_983.pdf |archive-date=2017-12-08 |access-date=|website=National Assembly}}</ref> সদস্য পঞ্জাৱ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু শিশুসকলৰ উত্তম স্বাৰ্থত বৰ্তমান আৰু প্ৰস্তাৱিত আইন, নীতি, প্ৰথা আৰু প্ৰস্তাৱসমূহ পৰীক্ষা আৰু পৰ্যালোচনা কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে, আৰু শিশুৰ উলংঘাৰ সৈতে জড়িত গোচৰত তদন্ত চলোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। <ref>{{Cite web|date=2020-06-28|title=NCRC concerned over rising incidents of child rights' violations|url=https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/|access-date=2020-12-05|website=Daily Mail Pakistan|language=en-US|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035713/https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/|deadurl=yes}}</ref>এনচিআৰচিৰ সদস্য হিচাপে তেওঁ শিশুৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যন্ত্ৰসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণভাৱে শিশু অধিকাৰসমূহক আইনীভাৱে সুৰক্ষিত আৰু ফলপ্ৰসূভাৱে কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ<ref>{{Cite web|date=2020-09-13|title=Children's rights to be protected: Augustine|url=https://nation.com.pk/13-Sep-2020/children-s-rights-to-be-protected-augustine|access-date=2020-12-05|website=The Nation|language=en}}</ref> নীতিগত আলোচনা<ref>{{Cite web|author=News Desk|date=2020-09-12|title=Pakistan under obligation to develop child protection system, says Rubina|url=https://pakobserver.net/pakistan-under-obligation-to-develop-child-protection-system-says-rubina/|access-date=2020-12-05|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> আৰু পৰিস্থিতি নিৰীক্ষণ<ref>{{Cite web|last=Uploader|date=2020-06-28|title=NCRC expresses concern over many rising incidents of child rights violations|url=https://www.app.com.pk/national/ncrc-expresses-concern-over-many-rising-incidents-of-child-rights-violations/|access-date=2020-12-05|website=Associated Press Of Pakistan|language=en-US}}</ref>ত জড়িত। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] 8nhzww89fdbq75mo9bs2wr7k0ui4ggp 0 117386 615883 490298 2026-07-05T07:20:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615883 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = আয়েশা কুৰেইছি | image = | caption = শিল্পী | birth_name = আয়েশা কুৰেইছি | birth_date = {{birth date|mf=yes|1970|10|28}} | birth_place = [[কৰাচী]], [[পাকিস্তান]] | nationality = পাকিস্তানী | field = পেইণ্টিং, শিল্প আলোচনী, ভিদিঅ“, ডিজিটেল ইমেজিং, অংকন, ভাস্কৰ্য | movement = বিমূৰ্ত কলা | website = {{URL|https://www.ayessha.com}} }} '''আয়েশা কুৰেইছি''' ({{lang-en| Ayessha Quraishi; জন্ম: ২৮ অক্টোবৰ, ১৯৭০}}) এগৰাকী সমসাময়িক ভিচুৱেল আৰ্টিষ্ট, যিয়ে পাকিস্তানৰ কৰাচীত বাস কৰে আৰু কাম কৰে। কুৰেইছিয়ে কৰাচীৰ শিক্ষাবিদ নায়াৰ জামিলেণ্ডৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক কলা প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে আৰু তাৰ পিছৰ পৰাই তিনি দশকৰো অধিক সময় নিজৰ শিল্পকৰ্মত স্বকীয় কৌশল আৰু দৃশ্যমান ভাষা প্ৰয়োগৰ বাবে নিজক উৎসৰ্গা কৰিছে। তেওঁৰ কলাত্মক অনুশীলনত সঘনাই বিভিন্ন মাধ্যম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, য'ত অংকন, চিত্ৰকলা, ভাস্কৰ্য্য, পৰিবেশন আৰু ডিজিটেল ফটোগ্ৰাফী আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":1">{{cite news |last=Ansari |first=Aymen |date=February 2020 |title=Between Light : A mid-career retrospective journey |work=Architecture Design Art |issue=51 |url=https://adapk.com/between-light-a-mid-career-retrospective-journey/ |url-status=live |accessdate=1 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703165623/https://adapk.com/between-light-a-mid-career-retrospective-journey/ |archive-date=3 July 2020 |archivedate=3 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703165623/https://adapk.com/between-light-a-mid-career-retrospective-journey/ |deadurl=yes }}</ref> কুৰেইছিৰ শিল্পকৰ্ম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে, বিশেষকৈ ২০১৯ চনত ইস্তানবুল দ্বিবাৰ্ষিকীত।<ref name=":1"/> ২০২০ চনত কৰাচীৰ ক'ৱেল গেলেৰীয়ে "বিট্ ৱিন লাইট ইন কৰাচি" শীৰ্ষক এটা উল্লেখযোগ্য মিড-কেৰিয়াৰ ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ আয়োজন কৰে, য'ত তেওঁৰ প্ৰচুৰ আৰু চলি থকা কেৰিয়াৰৰ পঁত্ৰিশ বছৰ (১৯৮৫-২০২০) বিস্তৃত টুকুৰাসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name=":0">{{cite news |author=Shaikh |first=Nageen |date=1 February 2020 |title=An Archive of Abstraction: Ayessha Quraishi, Mid-Career Retrospective |work=Art Now Pakistan |url=http://www.artnowpakistan.com/an-archive-of-abstraction-ayessha-quraishi-mid-career-retrospective/ |url-status=live |accessdate=1 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508014006/http://www.artnowpakistan.com/an-archive-of-abstraction-ayessha-quraishi-mid-career-retrospective/ |archive-date=8 May 2021}}</ref> এই ৰেট্ৰ’স্পেকটিভৰ লগত ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত এখন বিস্তৃত মনোগ্ৰাফ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৯৭৬ চনত তেওঁৰ পৰিয়ালে কৰাচীত নিগাজী বসতি স্থাপন কৰাৰ পূৰ্বে কুৰেইছিয়ে তেওঁৰ শিল্পকৰ্মৰে ব্যস্ত বছৰবোৰ কৰ্ণৱাল আৰু ইছলামবাদত কটায়। সাত বছৰ বয়সত দেউতাকৰ মৃত্যুৱে তেওঁক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল, যাৰ ফলত তেও জীৱনৰ বিষয়ে গভীৰ প্ৰশ্নবোৰৰ মাজত সোমাই পৰিছিল, ইয়াৰ তলৰ পৰা ওলাই বাহিৰৰ বাস্তৱতাৰ সম্মুখীন হ’বলৈ গৈ ইয়াৰ সূক্ষ্ম সূক্ষ্মতাবোৰ অন্বেষণ কৰিছিল। প্ৰতিনিধিত্বমূলকৰ পৰা বিমূৰ্তলৈ এই পৰিৱৰ্তন আছিল এক স্বাভাৱিক বিৱৰ্তন যিটো তেওঁৰ শিল্পকৰ্মত প্ৰাৰম্ভিক সন্ধিক্ষণৰ পৰাই প্ৰকাশ পাইছিল। ==কাম== ১৯৮৮ চনত কৰাচীৰ কনভেণ্ট অৱ জিছুছ এণ্ড মেৰীত কলা শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে কুৰাইছিয়ে নিজৰ কলা কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৮ চনৰ পৰা ১৯৯৩ চনৰ ভিতৰত আচবাব ডিজাইন কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে আৰ্ট ৱৰ্কশ্বপত শিশুসকলক শিকাইছিল। ১৯৯৩ চনৰ পৰা ২০০০ চনলৈকে কুৰেইছিয়ে ষ্ট’ৰ ছ’লোৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ আৰু ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ২০০৩ চনৰ পৰা ২০১০ চনলৈকে কৰাচীস্থিত ঘৰুৱা আনুষংগিক সামগ্ৰীৰ দোকান অব্জেক্টত একে ক্ষমতাৰে কাম কৰিছিল। ২০২২ চনত কুৰাইছি আৰু মৰিয়াম আঘাক ২০২২ চনৰ ছ'ভাৰেইন এছিয়ান আৰ্ট প্ৰাইজৰ বাবে মনোনীত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=17 May 2022 |title=Two female Pakistani artists nominated for South Asia’s most prestigious art prize |url=https://thecurrent.pk/two-female-pakistani-artists-nominated-for-south-asias-most-prestigious-art-prize/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517121957/https://thecurrent.pk/two-female-pakistani-artists-nominated-for-south-asias-most-prestigious-art-prize/ |archive-date=17 May 2022 |access-date=3 February 2023 |website=The Current |language=en-US}}</ref> আয়েশা কুৰেইছিৰ কৰ্মৰাজি পাকিস্তানত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত দলীয়ভাৱে আৰু একক দুয়োটা প্ৰদৰ্শনীতে ব্যাপকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈছে। ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাস্কৰ্যশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি]] j7ha8invt9vls9s99mjd0y6gdg8xk4o 0 118680 615718 495285 2026-07-04T13:41:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615718 wikitext text/x-wiki '''ডাঃ হিলানা চেডাৰাছ''', জন্ম: ১৯০৪ চন আৰু মৃত্যু: ১৯৯৮ চন, কপটিক ইজিপ্তৰ এগৰাকী চিকিৎসক আছিল।<ref name="হেলি">{{cite web | url=https://www.journeytoegypt.com/en/blog/egyptian-women | title=23 Egyptian women who change history | accessdate=20 March 2025 | archivedate=20 March 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250320055946/https://www.journeytoegypt.com/en/blog/egyptian-women | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ইজিপ্তত চিকিৎসক হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা। ==শিক্ষা== প্ৰাথমিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত হিলানা চেডাৰছে "মাদ্ৰাছেট আল ছানেয়াহ" (কাইৰোৰ এখন ছোৱালীৰ বৰ্ডিং স্কুল)ত নামভৰ্তি কৰে। পিছলৈ তেওঁ শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যায়, য’ত ২ বছৰৰ পিছত (১৯২২ চনত) তেওঁ বৃত্তি লাভ কৰে আৰু আন ৫ গৰাকী ইজিপ্তৰ মহিলা ছাত্ৰীৰ সৈতে গণিত অধ্যয়নৰ বাবে লণ্ডনলৈ পঠিওৱা হয়। জৈনাব কামেলৰ সৈতে তেওঁক ইংলেণ্ডত অধ্যয়নৰ বাবে পঠোৱা প্ৰথমগৰাকী ইজিপ্তৰ মহিলা ছাত্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। লণ্ডন স্কুল অৱ মেডিচিনতো নামভৰ্তি কৰি প্ৰমাণিত চিকিৎসক হৈ ১৯৩০ চনত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী সমাপ্ত কৰে। ==কেৰিয়াৰ== ডাঃ চেডাৰছে ইজিপ্তলৈ উভতি আহি ইজিপ্তৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা চিকিৎসক হিচাপে পৰিগণিত হয়। কাইৰোৰ কিচেনাৰ হাস্পতালত (শ্বৌব্ৰা জেনেৰেল হস্পিতাল) কাম কৰিছিল, কপটিক হাস্পতালত অস্ত্ৰোপচাৰৰ কাম কৰিছিল। ব্যক্তিগত ক্লিনিক এখনো খুলিলে। প্ৰসূতি আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞানত তেওঁ বিশেষজ্ঞ চিকিৎসক আছিল। ==অৱসৰ== ডাঃ চেডাৰাছে সত্তৰৰ দশকত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱসৰ লোৱাৰ পিছত শিশুৰ বাবে গল্প আৰু কিতাপ অনুবাদৰ কামত নিজকে উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref name="হি">{{cite web | url=https://en.amwalalghad.com/16-egyptian-women-who-made-history/ | title=হিলানা চেডাৰাচ | accessdate=20 March 2025}}</ref> ডাঃ চেডাৰাছ নিস্বাৰ্থতা আৰু উদাৰতাৰ বাবে সুপৰিচিত আছিল আৰু অনাথ আৰু অনাথ আশ্ৰমৰ প্ৰতি তেওঁৰ অন্তৰত সহানুভূতি আছিল। গোটেই জীৱনত তেওঁ তেওঁৰ বিশাল সম্পদৰ বেছিভাগেই সকলো ধৰণৰ দাতব্য কামত দান কৰিছিল। ===মৃত্যু=== ১৯৯৮ চনত ডাঃ চেডাৰছৰ মৃত্যু হয়। ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://copticmedical.com/category/practitioner-profile/ Coptic Medical Society UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408021028/http://copticmedical.com/category/practitioner-profile/ |date=2015-04-08 }} ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:প্ৰথম মহিলা চিকিৎসক]] [[শ্ৰেণী:ইজিপ্তৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 1lmrg9r8uixplof6kdn6222mc70b163 0 119014 615776 495848 2026-07-04T18:11:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615776 wikitext text/x-wiki [[File:Raquel Roque Gameiro.jpg|thumb|''lustração Portuguesa'' (১৯১১)ৰ পৰা ৰাকেল ৰ'কে গেমেৰো]] '''ৰাকেল ৰক গমেইৰো অট্টোলিনি''' (১৮৮৯–১৯৭০) আছিল এগৰাকী বিশিষ্ট পৰ্তুগীজ চিত্ৰকৰ আৰু ওৱাটাৰ কালাৰ পেইণ্টাৰ। ১৯০৯ চনৰ পৰা লিছবনৰ ছ’চিয়েড নেচনেল ডি বেলাছ-আৰ্টেছত তেওঁৰ চিত্ৰসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰি ১৯২৯ চনত এছ এন বি এৰ ওৱাটাৰ কালাৰৰ পদক লাভ কৰে। গেমেইৰোই ডায়েৰিয়া ডি নোটিচিয়াছ আৰু অ' চেকুলোকে ধৰি বহুতো কিতাপ, বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী আদিত চিত্ৰ অংকন কৰিছিল।<ref name=cde>{{cite web|url=https://correiodaeducacao.asa.pt/19169.html|title=Gameiro Ottolini, Raquel Roque|author=Esteves, João|publisher=Correio da Educação|date=12 Oct 2009|accessdate=4 June 2020 |language=Portuguese}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tribop.pt/1R/RRG.html|title=Raquel Roque Gameiro (1889-1970)|author=Pamplona, Fernando de|publisher=Dicionário de Pintores e Escultores Portugueses, Vol. IV|accessdate=4 June 2020 |language=Portuguese}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cm-amadora.pt/189-personagens-da-historia-local/789-raquel-roque-gameiro.html|title=Raquel Roque Gameiro|publisher=Amadora: Cámara Municipal|accessdate=4 June 2020|language=Portuguese|archivedate=4 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604094739/https://www.cm-amadora.pt/189-personagens-da-historia-local/789-raquel-roque-gameiro.html|deadurl=yes}}</ref> ==জীৱনী== ১৮৮৯ চনৰ ১৫ আগষ্টত লিছবনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰাকেল ৰাকেল গমেইৰো আছিল চিত্ৰশিল্পী আলফ্ৰেডো ৰকে গামেইৰো (১৮৬৪–১৯৩৫) আৰু মাৰিয়া দা আছুনচাও ডি কাৰ্ভালো ফৰ্টেৰ জ্যেষ্ঠ সন্তান।<ref name=geni>{{cite web|url=https://www.geni.com/people/Raquel-Roque-Gameiro/6000000090400958723|title=Raquel Roque Gameiro|publisher=Geni|accessdate=4 June 2020 |language=}}</ref> লিছবনৰ আমাডোৰা জিলাত তেওঁৰ ভাতৃ মেনুৱেল আৰু ভগ্নী হেলেনা আৰু মাৰিয়া এমিলিয়াৰ সৈতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। সাত বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁ ১৫ বছৰ বয়সত আনা ডি কাষ্ট্ৰো অছ'ৰিঅ'ৰ শিশু সংকলন পাৰাত ক্ৰিয়ানছাছৰ চৰিত্ৰত চিত্ৰ অৰিহণা যোগাইছিল।<ref name=topo>{{cite web|url=https://toponimialisboa.wordpress.com/2018/06/15/a-rua-da-ilustradora-e-pintora-raquel-roque-gameiro/|title=A Rua da ilustradora e pintora Raquel Roque Gameiro|publisher=Toponímia de Lisboa|date=15 June 2018|accessdate=4 June 2020 |language=Portuguese}}</ref> ১৯১১ চনত তেওঁ অট'লিনিৰ চতুৰ্থ কাউণ্ট জৰ্জ গোমেছ অট'লিনি (১৮৮৯–১৯৫৫)ক বিয়া কৰায়, যাৰ সৈতে তেওঁৰ তিনিগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম হয়, য'ত চিত্ৰশিল্পী গুইডা অট'লিনি<ref name=cde/> আৰু এজন পুত্ৰ আছিল। তেওঁলোকে প্ৰথমে আমাডোৰাৰ পৰিয়ালৰ ঘৰত বাস কৰিছিল যদিও পিছলৈ লিছবনৰ বেনফিকা জিলালৈ গুচি যায়।<ref name=topo/> ১৯০৯ চনৰ পৰা ১৯৩৭ চনলৈকে গেমেৰ'ই এছ এন বি এত প্ৰদৰ্শনী কৰিছিল, মাছমৰীয়া আৰু কৃষকৰ লগতে গাঁৱলীয়া অভ্যন্তৰীণ অংশৰ চিত্ৰ অংকন কৰি ৰঙীন কৰ্ম অংকন কৰিছিল।<ref name=topo/> দীৰ্ঘদিন ধৰি পৰিয়ালৰ যত্ন লোৱাৰ পিছত ১৯২০ চনত গেমেৰ'ৱে পেছাদাৰী কামলৈ ঘূৰি আহে, মূলতঃ আগষ্টিনহ' ডি কেম্পছ, এণ্টনিঅ' চাৰ্জিঅ', এমিলিয়া ডি ছৌছা কোষ্টা, ফ্ৰান্সিস্কো জোচে দা ৰোচা মাৰ্টিনছ, মেনুৱেল ৰড্ৰিগেছ লাপা আৰু চাৰা বেইৰাও আদি লেখকৰ শিশু সাহিত্যৰ চিত্ৰ অংকন কৰে।<ref name=topo/> লিভ্ৰ' ডি লেইটুৰা পেৰা এ ১.এ ক্লাছ (১৯৩২)ৰ দৰে স্কুলৰ কিতাপৰ চিত্ৰও তেওঁ কৰিছিল।<ref name=topo/> তেওঁ কেইবাখনো কাকত আৰু আলোচনীৰ বাবেও চিত্ৰকল্প নিৰ্মাণ কৰিছিল, য'ত আছিল এবিচিজিনহো, জোয়ানিনহা, ইলুষ্ট্ৰাচাও পৰ্তুগেজা, জৰ্নাল ডছ পেকেনিনোছ, মোডাছ ই বৰ্ডাডোছ, অ' মস্কিটো আৰু পৰ্তুগাল ফেমিনিনো।<ref name=cde/> পিতৃৰ সৈতে মিলি গমেইৰোই স্থানীয় ব্যক্তিত্বৰ কেৰিকেঁচাৰো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিয়ে এটা হাস্যৰসময়ী সংগ্ৰহত অৰিহণা যোগাইছিল।<ref name=cde/> ১৯৭০ চনৰ ৩ অক্টোবৰত লিছবনত ৰাকেল গমেইৰোৰ মৃত্যু হয়।<ref name=geni/><ref name=topo/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পৰ্তুগালৰ ব্যক্তি]] ahi5u3wbmtpj75jdoanol2c2z3zi2zc 0 119971 615885 501980 2026-07-05T07:49:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আলেখ্যা পঞ্জলা | birth_name = | alias = | image = Alekhya Punjala in Rudrama Dance Ballet at Telangana Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (02.06.2017) 01.jpg | caption = কুচুপিড়ী অভিনয়ত ৰুদ্ৰমা দেৱীৰ চৰিত্ৰত আলেখ্যা পঞ্জলা | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1962|04|09}} | birth_place = [[হায়দৰাবাদ]], [[তেলেংগানা]]। | death_date = | death_place = | parents = | spouse = | children = | nationality = ভাৰতীয় | occupation = [[কুচিপুডী]] আৰু [[ভাৰতনাট্যম]] নৃত্যশিল্পী, নৃত্য শিক্ষক আৰু নৃত্য পৰিচালক | known for = | awards = [[পদ্মশ্ৰী]]<br/>[[সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা]]<br/>[[হামছা বঁটা]] }} '''আলেখ্যা পঞ্জলা''' {{lang-en|: Alekhya Punjala}} তেলেংগানাৰ এগৰাকী ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী, নৃত্য পৰিচালক আৰু নৃত্য শিক্ষয়ত্ৰী। কুচিপুডী আৰু ভৰতনাট্যমত তেওঁ পাৰদৰ্শী। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ পৰা উগাদী বিশিষ্ট বঁটা আৰু [[হামছা বঁটা]] লাভ কৰিছে। ২০১১ চনত কুচিপুডীৰ বাবে [[সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা]] লাভ কৰা তেখেতে ভাৰত চৰকাৰৰ পৰাও [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] লাভ কৰিছে। ==জীৱনী== ১৯৬২ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত ভাৰতৰ তেলেংগানাৰ হায়দৰাবাদত আলেখ্যাৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="eoibudapest">{{cite web |title=Amrita Sher-Gil Cultural Centre, Budapest, Hungary : |url=https://www.eoibudapest.gov.in/ascc/news_detail/?newsid=208 |website=www.eoibudapest.gov.in |publisher=[[Government of India]] |access-date=2025-03-30 |archivedate=2025-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120154053/https://www.eoibudapest.gov.in/ascc/news_detail/?newsid=208 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ স্বামী পি বিনয় কুমাৰ এজন অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ-গেষ্ট্ৰ'এণ্টেৰ'লজিষ্ট।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sharma |first=Swati |date=2014-11-22 |title=A Love Story Directed by Friends |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/Nov/22/2014-685443.html |access-date=2025-01-16 |website=The New Indian Express |language=en |archive-date=2021-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707155138/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/nov/22/2014-685443.html |url-status=live }}</ref> ১৯৮২ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয় আৰু এই দম্পতীৰ দুজন পুত্ৰ ক্ৰমে সাশ্বত পঞ্জলা আৰু দেৱংশ পঞ্জলা।<ref>{{cite news |title=The danseuse as a teacher |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/The-danseuse-as-a-teacher/article16183663.ece |work=The Hindu |date=3 July 2010 |language=en-IN}}</ref><ref name=":0" /> ==কেৰিয়াৰ== আলেখ্যা পঞ্জলা তেলেংগানাৰ কুচিপুডী আৰু ভৰতনাট্যম নৃত্যশিল্পী। চাৰি বছৰ বয়সত হায়দৰাবাদৰ মণ্টেছৰী স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে স্কুলখনৰ নৃত্য শিক্ষক দয়াল শৰণৰ অধীনত নৃত্যৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Devoted to dance |url=https://www.deccanherald.com/content/137155/devoted-dance.html |access-date=2025-01-16 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> তেওঁ কয় যে শিক্ষক দয়ালে ওডিচি আৰু কথক শিকোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল যদিও ভৰতনাট্যম আৰু কুচিপুডীৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহ জন্মিছিল।<ref>{{cite news |title=Alekhya’s passion for tradition |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/alekhyas-passion-for-tradition/article7633331.ece |work=The Hindu |date=10 September 2015 |language=en-IN |archive-date=14 May 2019 |access-date=15 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514125528/https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/alekhyas-passion-for-tradition/article7633331.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Express2">{{cite news |last1=Chakravorty |first1=Reshmi |title=Dr Alekhya Punjala appointed chairperson of Telangana Sangeetha Nataka Academy |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2024/Aug/01/dr-alekhya-punjala-appointed-chairperson-of-telangana-sangeetha-nataka-academy |work=The New Indian Express |date=1 August 2024 |language=en}}</ref> পিছলৈ তেওঁ উমা ৰাম ৰাওৰ অধীনত কুচিপুডী আৰু ভৰতনাট্যমত আৰু গুৰু পশুমৰ্থী কৃষ্ণমূৰ্তিৰ অধীনত অভিনয় ৰ প্ৰশিক্ষণ লয়। ১৯৭৭ চনত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় থিয়েটাৰৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপনৰ উপলক্ষে অনুষ্ঠিত হোৱা এৰেঞ্জট্ৰাম (প্ৰথম মঞ্চৰ অভিনয়)ৰ পৰাই তেওঁ শাস্ত্ৰীয় নৃত্য পৰিবেশন কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |title=Get Inspired by Kuchipudi and Bharatanatyam Dancer Prof. Alekhya Punjala |url=https://stories.workmob.com/prof-alekhya-punjala-arts-entertainment |website=stories.workmob.com}}</ref><ref>{{cite news |title=Scholar of abhinaya |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/scholar-of-abhinaya/article2514633.ece |work=The Hindu |date=6 October 2011 |language=en-IN |archive-date=30 December 2024 |access-date=15 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241230163739/https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/scholar-of-abhinaya/article2514633.ece |url-status=live }}</ref> আলেখ্যাই ইংৰাজী সাহিত্য, মনোবিজ্ঞান আৰু দৰ্শনত স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু ওছমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা নৃত্য (ভাৰতনাট্যম)ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী আৰু প্ৰাচীন ভাৰতীয় ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু পুৰাতত্ত্বত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Indian Express"/> ''ক্ষেত্ৰয় পদম আৰু কুচিপুডী নৃত্যত অভিনয়ত ইয়াৰ গুৰুত্ব ''বিষয়ৰ উপৰত অধ্যয়নৰ বাবে আলেখ্যাই পি এইচ ডি লাভ কৰে,।<ref name="Indian Express"/> পট্টি শ্ৰীৰামলু তেলেগু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰী আছিল আৰু পিছলৈ নৃত্য বিভাগৰ অধ্যাপিকা আৰু মুৰব্বী আৰু তাৰ পিছত ইয়াৰ প্ৰথম মহিলা পঞ্জীয়ক হৈছিল। কিন্তু পিছলৈ শিক্ষকতা আৰু পৰিবেশনত মনোনিৱেশ কৰিবলৈ তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পঞ্জীয়কৰ পদৰ পৰা স্বেচ্ছামূলক অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Indian Express">{{cite news |last1=Chakravorty |first1=Reshmi |title=I am rearing ahead in full speed: Kuchipudi dance exponent Dr Alekhya Punjala |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2022/Aug/24/i-am-rearing-aheadin-full-speedkuchipudi-dance-exponent-dr-alekhya-punjala-2491005.html |work=[[The New Indian Express]] |date=24 August 2022 |language=en}}</ref> আলেখ্যা দূৰদৰ্শনৰ অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় শিল্পী আৰু ''ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল ফৰ কালচাৰেল ৰিলেচনৰ পেনেল'' মেম্বাৰ।<ref name="Hindu" /> ২০২৪ চনত আলেখ্যা পঞ্জলাক তেলেংগানা সংগীত নাটক একাডেমীৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="Indian Express2"/> তৃষ্ণা নামৰ নৃত্য বিদ্যালয় এখনো চলাই আছে।<ref name="Hindu" /> ==উল্লেখযোগ্য অভিনয়== তেওঁৰ কলাসাগৰৰ বাৰ্ষিক উৎসৱৰ ষষ্ঠ দিনা ৰাৱণৰ পত্নী ''মণ্ডোদাৰীক'' চিত্ৰিত কৰা ৯০ মিনিটৰ নৃত্য নাটকখন উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Alekhya retells Ravana’s Mandodari’s dilemma |url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/alekhya-retells-ravanas-mandodaris-dilemma-1844692 |work=www.deccanchronicle.com |date=6 December 2024 |language=en}}</ref> ৰুদ্ৰমা দেৱী,<ref>{{cite news |title=Dance like a warrior |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/dance-drama-rudramma-devi/article7611397.ece |work=The Hindu |date=3 September 2015 |language=en-IN}}</ref><ref name="Hindu">{{cite news |last1=Srihari |first1=Gudipoodi |title=Alekhya Punjala:The Rudrama of dance |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-hindu-friday-review-telangana/article30535281.ece |work=[[The Hindu]] |date=10 January 2020 |language=en-IN |archive-date=4 March 2020 |access-date=15 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304194348/https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-hindu-friday-review-telangana/article30535281.ece |url-status=live }}</ref> দুশালা<ref>{{cite news |last1=Jaffer |first1=Askari |title=The implicit truth! |url=https://www.thehansindia.com/featured/women/the-implicit-truth-837097 |work=www.thehansindia.com |date=12 November 2023 |language=en}}</ref> আৰু চকলি ইলাম্মা<ref>{{cite news |title=Chakali Ailamma to come to life on Sept 10 |url=https://www.thehansindia.com/telangana/chakali-ailamma-to-come-to-life-on-sept-10-905090 |work=www.thehansindia.com |date=7 September 2024 |language=en}}</ref> ৰূপে তেওঁৰ নৃত্য অভিনয়ও উল্লেখযোগ্য। আলেখ্যা কুচিপুডী নৃত্য ৰূপত অন্নাচাৰ্য কীৰ্তন, ক্ষেত্ৰয়ৰ কবিতা, থ্যাগৰাজ, নাৰায়ণ তীৰ্থ, [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ ৰচনা আদি বহুতো ৰচনা কৰা আৰু লগতে 'নৃত্যত ভক্তি আন্দোলন' আদি বিষয়বস্তুৰ ওপৰত নৃত্য পৰিচালনা কৰে। ==বঁটা আৰু সন্মান== আলেখ্যা অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ পৰা প্ৰতিভা ৰাজীৱ পুৰস্কাৰ (২০০৯), উগাদী বিষিষ্ঠ বঁটা (২০০২) আৰু [[হামছা বঁটা]] লাভ কৰে। ২০১১ চনত কুচিপুডীৰ বাবে [[সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="eoibudapest"/> ২০১৫ চনত তেওঁ কলাৰ ক্ষেত্ৰত তেলেংগানা ৰাজ্যিক বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title=Chakali Ailamma to come to life on Sept 10 |url=https://www.thehansindia.com/telangana/chakali-ailamma-to-come-to-life-on-sept-10-905090 |work=www.thehansindia.com |date=7 September 2024 |language=en}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ পৰাও তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name="Indian Express3">{{cite news |last1=Tiwari |first1=Reshmi Chakravorty , Mayank |title=Magic of dance |url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/2023/Apr/29/magic-ofdance-2570363.html |work=The New Indian Express |date=29 April 2023 |language=en}}</ref> ভাৰতীয় স্বাধীনতাৰ ৭৫ বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষে অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত আলেখ্যা পঞ্জলাক নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেতিয়াৰ তেলেংগানাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[কে চন্দ্ৰশেখৰ ৰাৱে]] সন্মানিত কৰে।<ref name="Indian Express"/> অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ সাহিত্য পীঠাই তেওঁক "অভিনয় তপস্বিনী" উপাধিৰে সন্মানিত কৰে।<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Swati |title=A Stunning Diversion in Dance |url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2014/Oct/18/a-stunning-diversion-in-dance-673112.html |work=The New Indian Express |date=18 October 2014 |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ Reflist}} 4rlknhoj4ocu69xqt0thp59lfxp13w2 0 124010 615820 564964 2026-07-04T21:17:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615820 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = ৰূপকাৰ | category = চলচ্চিত্ৰভিত্তিক আলোচনী | frequency = মাহেকীয়া | language = [[অসমীয়া]] | editor = [[পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা]] | editor_title = প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক | founded = {{Start date|1975}} | firstdate = | country = [[ভাৰত]] }} '''ৰূপকাৰ''' আছিল অসমীয়া চিনেমা, ভ্ৰাম্যমাণ নাটক আৰু সংস্কৃতি ভিত্তিক প্ৰথম অসমীয়া ভাষাৰ টেবলয়ড আকাৰৰ আলোচনী। ১৯৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই আলোচনীখনৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু সম্পাদনা কৰিছিল সাংবাদিক তথা হাস্যৰসৰ লেখক [[পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা]]ই। আলোচনীখনৰ উপদেষ্টা আছিল বিখ্যাত গায়ক আৰু সুৰকাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা]] আৰু লেখক [[নিৰোদ চৌধুৰী]]।<ref>{{cite news |author=Abdul Gani |title=Roopkar Film Festival to celebrate 100 years of Indian cinema |url=http://www.assamtimes.org/node/8111 |access-date=22 June 2016 |work=Assam Times |date=31 March 2013}}</ref><ref>{{cite news |author=ETV Bharat Assamese Team |title=ৰূপকাৰ... নব্বৈ দশকৰ অসমীয়া শিল্প-সাংস্কৃতিক সাংবাদিকতাৰ নব্য-ৰূপকাৰ |url=https://www.etvbharat.com/as/! entertainment/lets-revisit-roopkar-a-memorable-journey-of-pabitra-kumar-dekas-theatre-movement-assam-news-ass25060104121 |work=www.etvbharat.com |date=June 1, 2025 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> নব্বই দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে আলোচনীখন প্ৰকাশ পাইছিল। == প্ৰকাশনা == ''ৰূপকাৰ'' আলোচনীখন মাহেকীয়া হিচাপে প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>{{cite news|author=Vishwanath Bite|title=Vishwanath Bite in Conversation with Utpal Datta|url=http://www.the-criterion.com/vishwanath-bite-in-conversation-with-utpal-datta/#.WBNwpuGLQxc|accessdate=28 October 2016|work=The Criterion|date=February 2015}}</ref> ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মনোৰঞ্জনমূলক আলোচনী আছিল। ১৯৭৫ চনত অসমত জনপ্ৰিয় ''ৰূপকাৰ বঁটা'' আৰম্ভ কৰা আলোচনীখনেই প্ৰথম চিনেমা বঁটা প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite news|author=Prantik Deka|title=The Iconic Roopkar Film Award 1975|url=https://northeastfilmjournal.com/the-iconic-roopkar-film-award|work=North East Film Journal|date=10 March 2023}}</ref> এই আলোচনীখনত বহু উদীয়মান সাংবাদিকে অৱদান আগবঢ়াইছিল, যেনে অসমীয়া চিনেমা সমালোচক [[উৎপল দত্ত]] আৰু [[অৰুণলোচন দাস]]।<ref>{{cite news|author=Prantik Deka|title=Arun Lochan Das, who brought people into the limelight|url=https://northeastfilmjournal.com/arun-lochan-das-who-brought-people-into-the-limelight|work=North East Film Journal|date=28 October 2023}}</ref> আলোচনীখনৰ [[কলকাতা]]ৰ সংবাদদাতা আছিল নীতাই ঘোষ। সংস্কৃতি বিষয়ক খবৰ আদিৰ লগতে, [[পদ্ম বৰকটকী]] আৰু [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]ৰ দৰে লেখকে এই আলোচনীত সামাজিক উপন্যাসো প্ৰকাশ কৰিছিল। [[ভূপেন হাজৰিকা]] আৰু [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]ই আলোচনীখনত ''অন্যমত'' আৰু ''বৃত্তৰ বাহিৰত'' নামৰ স্তম্ভ লিখিছিল। == পুনৰুজ্জীৱন == ২০২৫ চনত ''ৰূপকাৰ'' আলোচনীৰ ৫০ বছৰ উদযাপন উপলক্ষে, আলোচনীখনক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছে [[প্ৰদ্যুৎ কুমাৰ ডেকা]]ই, যি পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকাৰ পুত্ৰ। তেওঁ কয় যে আলোচনীখন বাৰ্ষিক বিশেষ সংখ্যা হিচাপে পুনৰ প্ৰকাশ কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|author=Prantik Deka|title=Roopkar to be published again!|url=https://northeastfilmjournal.com/roopkar-to-be-published-again|work=North East Film Journal|date=7 March 2025}}</ref><ref>{{cite news|author=Prantik Deka|title=Roopkar Revival: The Iconic Assamese Magazine Set to Make a Comeback!|url=https://northeastindia24.com/roopkar-revival-the-iconic-assamese-magazine-set-to-make-a-comeback/|work=North East India 24|date=9 March 2025}}</ref><ref>{{cite news|author=Puja Mahanta|title=Assam: Legendary Assamese magazine 'Roopkar' to be republished in April 2025|url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-legendary-assamese-magazine-roopkar-to-be-republished-in-april-2025-1181809-2025-03-10|work=India Today NE|date=10 March 2025}}</ref> == ৰূপকাৰ বঁটা == '''ৰূপকাৰ বঁটা''' ২০১১ চনত প্ৰতিষ্ঠাপক [[পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা]]ৰ স্মৃতিত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই বঁটা প্ৰতিবছৰে মঞ্চ, চিনেমা আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ অৱদান ৰখা এগৰাকী ব্যক্তিত্বক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite news|author=Apurba Kumar Das|title=Pabitra Kumar Deka Archive and Rupkar Awards|url=http://www.assamtribune.com/scripts/at.asp?id=jan1618/Page10|work=The Assam Tribune|date=16 January 2018|access-date=28 July 2025|archivedate=30 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191130040605/http://www.assamtribune.com/scripts/at.asp?id=jan1618/Page10|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|author=Prantik Deka|title=Roopkar awards and Pabitra Kumar Deka Archive|url=http://www.kothasobi.com/award/roopkar-awards-opening-pabitra-kumar-deka-archive|work=www.kothasobi.com|date=17 January 2018|access-date=28 July 2025|archivedate=7 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007041439/http://www.kothasobi.com/award/roopkar-awards-opening-pabitra-kumar-deka-archive/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |date=21 January 2018 |title=Heaping praise on Pabitra Kr Deka |url=https://www.assamtimes.org/node/20815 |work=Assam Times}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Roopkar Awards presented’ |url=http://www.northeastindia24.com/assam-roopkar-awards-presented/ |website=northeastindia24.com}}</ref><ref>{{cite web |title=‘UTPAL DATTA AND SANJEEV HAZORIKA HONOURED’ |url=https://thedailyeye.info/in-the-news/festivals-utpal-datta-and-sanjeev-hazorika-honoured/088ae107006bcf73/ |website=thedailyeye.info |access-date=2025-07-28 |archivedate=2025-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250408202658/https://thedailyeye.info/in-the-news/festivals-utpal-datta-and-sanjeev-hazorika-honoured/088ae107006bcf73 |deadurl=yes }}</ref> === ৰূপকাৰ বঁটাৰ বিজয়ীসকল === * ২০১১ – '''[[ৰত্ন ওজা]]''': লেখক আৰু নাট্য পৰিচালক * ২০১২ – '''[[তপন দাস]]''': অভিনেতা, পৰিচালক আৰু গল্পলেখক * ২০১৩ – '''[[মুনিন বৰুৱা]]''': চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু নাট্যকাৰ * ২০১৪ – '''[[অৰুণলোচন দাস]]''': চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক * ২০১৫ – '''[[শশী ফুকন]]''': [[বিস্ময়]] আলোচনীৰ প্ৰকাশক আৰু সম্পাদক * ২০১৬ – '''[[নয়ন প্ৰসাদ]]''': অভিনেতা আৰু নাট্য পৰিচালক * ২০১৭ – '''[[সমৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ]]''': চলচ্চিত্ৰ আৰু নাট্য পৰিচালক * ২০১৮ – '''তপন দাস''': স্থিৰচিত্ৰগ্ৰাহক, PVTI-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক<ref>{{cite web |date=2019 |title=‘Roopkar Awards 2018 presented’ |url=https://www.kothasobi.com/2019/01/roopkar-awards-2018-presented.html |website=kothasobi |access-date=2025-07-28 |archivedate=2019-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402114859/https://www.kothasobi.com/2019/01/roopkar-awards-2018-presented.html |deadurl=yes }}</ref> * ২০১৯ – '''[[জাহ্নু বৰুৱা]]''': চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক<ref name=":0">{{cite web |title=‘Roopkar Awards presented to renowned Filmmaker Jahnu Barua, Actor Arun Nath’ |url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/roopkar-awards-presented-to-renowned-filmmakerjahnu-barua-actor-arun-nath-520270’ |website=Sentinel Assam }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |date=2019 |title=Noted writer-director and prominent photographer presented with Roopkar awards |url=https://eclecticnortheast.in/2019/01/noted-writer-director-and-prominent-photographer-presented-with-roopkar-awards/ |website=Eclectic Northeast |access-date=2025-07-28 |archivedate=2025-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416044846/https://eclecticnortheast.in/2019/01/noted-writer-director-and-prominent-photographer-presented-with-roopkar-awards/ |deadurl=yes }}</ref> * ২০২০ – '''[[অৰুণ নাথ]]''': চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চ অভিনেতা<ref name=":0" /> * ২০২১ – '''[[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]''': চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চ অভিনেতা<ref>{{cite web |title=‘প্ৰাঞ্জল শইকীয়া আৰু মৃদুল গুপ্তালৈ ৰূপকাৰ বঁটা - 2021’ |url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/kamrup-metropolitan/roopkar-awards-for-years-2021-and-2022-presented/assam20230107153006680680738}}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=‘Roopkar Awards for years 2021 and 2022 presented’ |url=https://ibgnews.com/2023/01/06/roopkar-awards-for-years-2021-and-2022-presented}}</ref><ref>{{cite web |date=2021 |title=‘Roopkar Awards Presented’ |url=https://www.magicalassam.com/2021/01/roopkar-awards.html |website=Magical Assam }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ২০২২ – '''[[মৃদুল গুপ্তা]]''': চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক<ref>{{cite web |title=‘Roopkar Awards presented to Pranjal Saikia and Mridul Gupta’ |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/roopkar-awards-pranjal-saikia-mridul-gupta-pabitra-kumar-deka |website=pratidintime}}</ref><ref name=":1" /> * ২০২৩ – '''[[উৎপল দত্ত]]''': চলচ্চিত্ৰ সমালোচক, লেখক আৰু স্বল্পদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা<ref>{{cite web |title=‘বিশিষ্ট চিত্ৰ সমালোচক উৎপল দত্ত আৰু বিশিষ্ট অভিনেতা তথা পৰিচালক সঞ্জীৱ হাজৰিকাক প্ৰদান কৰা হ’ল ‘ৰূপকাৰ বঁটা’ |url=https://assam.news18.com/photogallery/assam/rupkar-award-conferred-to-utpal-datta-and-sanjiv-hazarika-dd-434279.html |website=assam.news18.com}}</ref><ref>{{cite web |title=‘দুই বিশিষ্ট ব্যক্তিলৈ ২০২৩-২০২৪ বৰ্ষৰ সন্মানীয় ‘ৰূপকাৰ বঁটা’ - ROOPKAR AWARD 2023 2024’ |url=https://www.etvbharat.com/as/! entertainment/roopkar-cine-enterprise-to-confer-roopkar-award-to-actor-director-sanjib-hazarika-and-prominent-film-critic-utpal-dutta-assam-news-ass25010602883 |website=etvbharat }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ২০২৪ – '''[[সঞ্জীৱ হাজৰিকা]]''': চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চ অভিনেতা তথা পৰিচালক<ref>{{cite web |date=2025 |title=‘Roopkar Awards’ presented to eminent film critic Utpal Datta and filmmaker Sanjeev Hazorika’ |url=https://www.assamtimes.org/node/23327#:~:text=The%20prestigious%20Roopkar%20Awards%2C%20instituted,the%20premises%20of%20the%20Pabitra |website=assamtimes}}</ref><ref>{{cite web |date=2025 |title=‘Roopkar Awards Honour Utpal Datta and Sanjeev Hazorika’|url=https://northeastfilmjournal.com/roopkar-awards-honour-utpal-datta-and-sanjeev-hazorika|website=northeastfilmjournal}}</ref> == পুথি প্ৰকাশনা == ''ৰূপকাৰ'' আলোচনীৰ প্ৰকাশক ৰূপকাৰ প্ৰকাশনে কেইবাখনো গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰিছিল। ২০২০ চনৰ পাছৰ দশকত ''ৰূপকাৰ প্ৰকাশন'' পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=2024-01-08 |title=Utpal Datta Unveils Captivating Anthology 'Kapurusar Tarowal' Amidst Acclaim |url=https://neindiabroadcast.com/2024/01/08/utpal-datta-unveils-captivating-anthology-kapurusar-tarowal-amidst-acclaim/ |website=neindiabroadcast.com}}</ref> === ৰূপকাৰ প্ৰকাশনৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত গ্ৰন্থসমূহ === ''১৯৭৫ ৰ পৰা ১৯৯৫ চনলৈ'' * {{Cite book |title=সমীপেষু |last=বৰদলৈ |first=নিৰ্মল প্ৰভা |author-link=নিৰ্মল প্ৰভা বৰদলৈ}}, কবিতা * {{Cite book |title=অন্তৰংগ |last=বৰদলৈ |first=নিৰ্মল প্ৰভা |author-link=নিৰ্মল প্ৰভা বৰদলৈ}}, কবিতা * {{Cite book|title=হৈমন্তিকা |first=পুলক |last=গগৈ}}, উপন্যাস * {{Cite book|title=অসমৰ সাতটা দশকৰ চলচ্চিত্ৰ |last=ডেকা |first=পবিত্ৰ কুমাৰ |author-link=পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা}}, চিনেমা বিষয়ক ''২০২০ ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ'' * {{Cite book|title=মোৰ সত্য অন্ন সংস্থানৰ কাহিনী |last=ডেকা |first=পবিত্ৰ কুমাৰ |author-link=পবিত্ৰ কুমাৰ ডেকা}}, ব্যংগ-ৰচনাৰ সংকলন * {{Cite book|title=ৰূপকাৰৰ শ্ৰেষ্ঠ গল্প}}, চুটি গল্প সংকলন * {{Cite book |title=The Big Sleep |last=ডেকা |first=প্ৰদ্যুৎ কুমাৰ |author-link=প্ৰদ্যুৎ কুমাৰ ডেকা}}, উপন্যাস * {{Cite book|title=Past Revisited|first=প্ৰান্তিক |last=ডেকা}}, চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক ৰচনা * {{Cite book|title=কাপুৰুষৰ তৰোৱাল |author-link=উৎপল দত্ত |first=উৎপল |last=দত্ত}}, উপন্যাস == ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ১০০ বছৰ == ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ১০০ বছৰৰ উদ্‌যাপন উপলক্ষে ''ৰূপকাৰ'' আলোচনীখনে '''ৰূপকাৰ ফিল্ম ফেষ্টিভেল''' (RFF) নামেৰে এক বিশেষ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ আয়োজন কৰে। এই অনুষ্ঠান ২০১৩ চনৰ ২১ এপ্ৰিলৰ পৰা ২৩ এপ্ৰিললৈকে গুৱাহাটীস্থিত [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] পৰিসৰৰ [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] প্ৰেক্ষাগৃহত অনুষ্ঠিত হৈছিল, য'ত ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত চলচ্চিত্ৰবোৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। শতবৰ্ষজুৰি সৃষ্টি হোৱা কিছুমান অনন্য চিনেমা— [[সত্যজিত ৰায়]]ৰ ''নায়ক''ৰ পৰা ৰমেশ চিপ্পীৰ ''শোলে'' পৰ্যন্ত— এই উৎসৱত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। এই উপলক্ষে চলচ্চিত্ৰ প্ৰবন্ধৰ এক বিশেষ গ্ৰন্থ ''চলচ্চিত্ৰ-সময়-সমাজ-নন্দনত্ব'' প্ৰকাশ কৰা হয়, যাৰ সম্পাদক আছিল [[উৎপল দত্ত]]।<ref>{{cite web|url=https://assamtimes.org/node/8111|title=‘Roopkar Film Festival to celebrate 100 years of Indian cinema’}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া আলোচনী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] s5eu6d2hf2bqelvjppdkvgubiusftiu 0 125464 615834 562669 2026-07-05T02:17:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615834 wikitext text/x-wiki '''অষ্টবক্ৰ গীতা'''{{sfn|Mukerjee|1971|p=i}} বা অষ্টবক্ৰৰ গীতা [[অষ্টবক্ৰ]] ঋষি আৰু মিথিলাৰ ৰজা [[জনক]]ৰ সংলাপৰ ৰূপত এক ধ্ৰুপদী [[অদ্বৈত বেদান্ত]] গ্ৰন্থ।{{Sfn|Mukerjee|1971|p=184}} ==সময়== ৰাধাকমল মুখাৰ্জী, এজন ভাৰতৰ সমাজ বিজ্ঞানী, তেওঁ এই গ্ৰন্থখন হিন্দু শাস্ত্ৰ ভাগৱত গ্ৰন্থখনৰ ঠিক পিছৰ সময়ৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল (মুখাৰ্জীৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ সাধাৰণতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২য় শতিকা বুলি কোৱা হয়), অনুমাণিক ৫০০–৪০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব।{{sfn|Mukerjee|1971|p=4}} এডিনবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংস্কৃতৰ এমেৰিটাছ অধ্যাপক জে এল ব্ৰকিংটনে অষ্টবক্ৰ গীতাখন হয় খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত আদি শংকৰৰ অনুগামীয়ে লিখা বুলি ধৰি লৈছে, নহয় চতুৰ্দশ শতিকাত শংকৰৰ শিক্ষাৰ পুনৰুত্থানৰ সময়ত লিখা বুলি ধৰি লৈছে।<ref>Byrom, Thomas (1990). ''The Heart of Awareness: A Translation of the Ashtavakra Gita.'' Shambhala Publications. Page xxiii.</ref><ref>Brockington, J. L. (1990). Foreword to ''The Heart of Awareness: A Translation of the Ashtavakra Gita'', trans. Thomas Byrom. Shambhala Publications. Page xi.</ref> শ্ৰী স্বামী শান্তনন্দ পুৰীয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে যিহেতু এই গ্ৰন্থখনত গৌড়পদে মণ্ডুক্য কাৰিকত পিছলৈ গৌড়পদে বিকশিত কৰা অসৃষ্টি তত্ত্বৰ বীজ আছে, গতিকে এই গ্ৰন্থখন গৌড়পদৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকা) আৰু সেয়েহে শংকৰৰ আগৰ সময়ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite book|last=Puri|first=Sri Swami Shantananda|url=http://swamishantanandapurimaharaj.org/publications/Quantum-Leap-into-the-Absolute.pdf| title= The Quantum Leap into the Absolute (Essence of ASHTAVAKRA GITA) |year=2001|publisher=Parvathamma C.P. Subbaraju Setty Charitable Trust|location=Bangalore}}</ref> ==অষ্টবক্ৰৰ চিনাক্তকৰণ== অষ্টবক্ৰ সম্ভৱতঃ মহাভাৰতত উল্লেখ কৰা একে নামৰ পৱিত্ৰ ঋষিৰ সৈতে একে যদিও কোনো গ্ৰন্থতে এই সম্পৰ্ক স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।{{sfn|Mukerjee|1971|p=1}} মুখাৰ্জীয়ে [[বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ]]ত সীতাৰ পিতৃ [[জনক]] আৰু [[যাজ্ঞবল্ক্য]] ঋষিৰ শিষ্য বুলি চিনাক্ত কৰিছে।{{sfn|Mukerjee|1971|p=1}}{{refn|group=টোকা|জনকে বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত যাজ্ঞবল্ক্যৰ পৰা পৰম আত্মাৰ শিক্ষা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Brihadaranyaka Upanishad Chapter Four |url=http://www.advaita-philosophy.info/upanishads/Brihadaranyaka_Upanishad_Chapter_Four.html |access-date=2025-09-22 |archivedate=2017-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019070512/http://www.advaita-philosophy.info/upanishads/Brihadaranyaka_Upanishad_Chapter_Four.html |deadurl=yes }}</ref>}} জনকক বেদত সিদ্ধি লাভ কৰা ৰজা হিচাপেও চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ==বিষয়-বস্তু== অষ্টবক্ৰ গীতা হৈছে অষ্টবক্ৰ আৰু জনকৰ মাজত আত্ম/আত্মাৰ প্ৰকৃতি, বাস্তৱ আৰু বন্ধনৰ ওপৰত কৰা এক কথোপকথন।<ref>{{cite book|author=Manuel Schoch|title=Bitten by the Black Snake: The Ancient Wisdom of Ashtavakra|url=https://books.google.com/books?id=Twz74MjKOWIC|access-date=20 July 2012|date=1 July 2007|publisher=Sentient Publications|isbn=978-1-59181-060-5}}</ref> ইয়াত অদ্বৈতবাদী দৰ্শনৰ আমূল সংস্কৰণ আগবঢ়োৱা হৈছে। গীতাই বাহ্যিক জগতৰ সম্পূৰ্ণ অবাস্তৱতা আৰু অস্তিত্বৰ নিৰপেক্ষ একতাৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে। ইয়াত কোনো নৈতিকতা বা কৰ্তব্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, আৰু সেয়েহে ধাৰাভাষ্যকাৰসকলে ইয়াক ‘ঈশ্বৰহীন’ বুলি ভাবে। ইয়াৰ উপৰি ই নাম আৰু ৰূপক অবাস্তৱ আৰু অজ্ঞানৰ চিন বুলি উলাই কৰে।<ref>{{cite book|author=Ruth Vanita|title=Gandhi's Tiger and Sita's Smile: Essays on Gender, Sexuality, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=zN4nTmnlwsAC&pg=PA239|access-date=20 July 2012|year=2005|publisher=Yoda Press|isbn=978-81-902272-5-4|pages=239–}}</ref> [[জনক]] আৰু [[অষ্টবক্ৰ]]ৰ মাজত অষ্টবক্ৰৰ বেঁকা শৰীৰৰ বিকৃতি সম্পৰ্কীয় কথা-বতৰাত অষ্টবক্ৰই বুজাইছে যে যিদৰে মন্দিৰৰ আকৃতি যেনেকুৱাই হওক সি তাৰ আকাৰৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ নেপেলায়, তেওঁৰ নিজৰ শৰীৰৰ আকৃতিয়ে তেওঁক (বা আত্মাক) প্ৰভাবিত নকৰে। অজ্ঞান মানুহৰ দৃষ্টি নাম আৰু ৰূপেৰে আবৃত, কিন্তু জ্ঞানী মানুহে কেৱল আত্মাকহে দেখে:<ref>Chinmayananda 1997:n.p.</ref><ref>{{cite journal |last1=Vanita |first1=Ruth |title=Full of God: Ashtavakra and Ideas of Justice in Hindu Texts |journal=Religions of South Asia |date=12 September 2010 |volume=3 |issue=2 |pages=167–181 |doi=10.1558/rosa.v3i2.167}}</ref> {{Cquote|আপুনি সঁচাকৈয়ে ইতিমধ্যে অগ্ৰন্থিত আৰু ক্ৰিয়া-বিহীন, আত্ম-আলোকিত আৰু নিৰ্মল। আপোনাৰ বন্ধনৰ কাৰণ হ’ল আপুনি এতিয়াও মনটোক শান্ত কৰাৰ আশ্ৰয় লৈছে। (I.15)<br> আপুনি নিঃচৰ্ত আৰু অপৰিৱৰ্তিত, নিৰাকাৰ আৰু অস্থাৱৰ, অগম্য সচেতনতা, অবিক্ষিপ্ত- এনে চেতনা অনাত্মনিৰ্ভৰশীল। (I.17) <br> আপুনি কোনো কথাতে বান্ধ খাই থকা নাই। আপোনাৰ দৰে বিশুদ্ধ ব্যক্তিয়ে কি ত্যাগ কৰিব লাগিব? জটিল জীৱটোক জিৰণি দি আপুনি আপোনাৰ জিৰণি ল’ব পাৰে। (V.1)<ref>[http://www.celextel.org/othervedantabooks/astavakragita.html Astavakra Gita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060612214904/http://www.celextel.org/othervedantabooks/astavakragita.html |date=2006-06-12 }}, translation by John Richards. Retrieved 20 July 2012.</ref>}} গ্ৰন্থখনত মুঠ ১৫টা অধ্যায় আছে।{{sfn|Mukerjee|1971|p=iii}} *১- সাক্ষী - সৰ্বব্যাপী সাক্ষী হিচাপে আত্মাৰ দৃষ্টিভংগী *২- আশ্চৰ্যম্ - প্ৰকৃতিৰ বাহিৰত অসীম আত্মাৰ আশ্চৰ্য্য *৩- আত্মদ্বৈত - সকলোত আত্মা আৰু সকলো আত্মাত *৪- সৰ্বমত - জ্ঞানী আৰু আত্মাৰ অজ্ঞাত *৫- লয় - চেতনাৰ বিলুপ্তিৰ পৰ্যায় *৬- প্ৰকৃতি পৰশ - চেতনাৰ বিলুপ্তিৰ অপ্ৰাসংগিকতা *৭- শান্ত - আত্মাৰ শান্ত আৰু সীমাহীন মহাসাগৰ *৮- মোক্ষ - সকলো ধৰণৰ আত্মধাৰণ বন্ধনৰপৰা নিৰপেক্ষ আৰু চিৰন্তন স্বাধীনতা। *৯- নিৰ্বেদ - উদাসীনতা *১০- বৈৰাগ্য - অসন্তুষ্টি *১১- চিত্ত্ৰুপ - বিশুদ্ধ আৰু উজ্জ্বল বুদ্ধিমত্তা হিচাপে আত্মা *১২- স্বভাৱ - চিন্তাৰ আৰোহণ *১৩- যথাসুখম - অতিক্ৰমণীয় আনন্দ *১৪- ঈশ্বৰ - মনৰ স্বাভাৱিক বিসৰ্জন *১৫- তত্ত্ব - অজন্ম আত্মা বা ব্ৰহ্ম *১৬- স্বস্ত্য - জগতৰ বিলুপ্তিৰ জৰিয়তে আত্ম-নিৰ্ভৰশীলতা *১৭- কৈভাল্য - আত্মাৰ নিৰপেক্ষ এককতা *১৮- জীৱন্মুক্তি - ব্যক্তিজনে জীয়াই থকাৰ সময়ত মোক্ষ লাভ কৰা সত্তাৰ অৱস্থা *১৯- স্বমহিম - আত্মাৰ মহিমা *২০- অকিঞ্চনভৱ - আত্মাৰ অতিক্ৰম ==প্ৰশংসা== এই গ্ৰন্থখনৰ বিষয়ে [[ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস]]আৰু তেওঁৰ শিষ্য [[বিবেকানন্দ]]ৰ লগতে মহৰ্ষি ৰমনে জ্ঞান, প্ৰশংসা আৰু উদ্ধৃতি লাভ কৰিছিল। [[সৰ্বেপল্লী ৰাধাকৃষ্ণন]]এ ইয়াক অতি সন্মানেৰে উল্লেখ কৰিছে।.<ref>[[s:Ashtavakra Gita#Translator's Notes]]</ref> অশোৱে অষ্টৱক্ৰ গীতাক মহাগীতা বুলি অভিহিত কৰিছিল। অষ্টবক্ৰ গীতাই মানুহক অনুপ্ৰাণিত কৰি আহিছে। অষ্টবক্ৰ গীতা সাক্ষী প্ৰথম (অধ্যায় ১)ৰ প্ৰথম সংগীত ৰূপটো সুৰকাৰ ৰাজনে স্বাধ্যা ৰাগত স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindutamil.in/news/blogs/538018-thiruvarur-youth-s-international-achievement-symphony-music-for-famous-sangam-tamil-songs-2.html|title=திருவாரூர் இளைஞரின் சர்வதேச சாதனை: புகழ்பெற்ற சங்கத் தமிழ்ப் பாடல்களுக்கு சிம்பொனி இசை!|date=4 February 2020|access-date=22 September 2025|archivedate=16 April 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250416205554/https://www.hindutamil.in/news/blogs/538018-thiruvarur-youth-s-international-achievement-symphony-music-for-famous-sangam-tamil-songs-2.html|deadurl=yes}}</ref> ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন]] ruk15nsuurnim5k0z2uysba414iefzq 0 128161 615889 561755 2026-07-05T08:10:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615889 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = ছাৰ | name = ৰামাছামী চেট্টিয়াৰ কন্দসামী শনমুখম চেট্টিয়াৰ | honorific-suffix = [[ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ আদেশ|KCIE]] | image = R. K. Shanmukham Chetty.jpg | caption = ১৯৪৭ চনত শনমুখম চেট্টিয়াৰ | office1 = বিত্তমন্ত্ৰী | term_start1 = ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট৮ | term_end1 = ১৯৪৮ চনৰ ১৭ আগষ্ট | predecessor1 = ''Office Established'' | successor1 = জন মাথাই | primeminister1 = [[জৱাহৰলাল নেহেৰু]] | office2 = কোচিন ৰাজ্যৰ দিৱান | term_start2 = ১৯৩৫ | term_end2 = ১৯৪১ | predecessor2 = চি জি হাৰ্বাৰ্ট | successor2 = এ এফ ডব্লিউ ডিকিনছন | monarch2 = ৰাম বৰ্মা XVII | office3 = কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ সভাপতি। | term_start3 = ১৯৩৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত | term_end3 = ১৯৩৫ | predecessor3 = ছাৰ মহম্মদ ইয়াকুব | successor3 =আব্দুৰ ৰহিম (বিচাৰক) | governor-general3 = [[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon]] | office4 = Member of the [[Imperial Legislative Council of India]] ([[Central Legislative Assembly]]) | term_start4 = ১৯২৪ | term_end4 = ১৯৩৫ | governor-general4 = ৰুফাছ আইজাকছ, ৰিডিঙৰ ১ম মাৰ্কেছ,<br />[[E. F. L. Wood, 1st Earl of Halifax]], <br />[[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|10|17}} | birth_place = কইম্বাটুৰ,মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেঞ্চি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]। | death_date = {{death date and age|df=yes|1953|05|05|1892|10|17}} | death_place = কইম্বাটুৰ, [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]], [[ভাৰত]] | nationality = ভাৰতীয় | party = স্বৰাজ পাৰ্টি,<br />জাষ্টিছ পাৰ্টি | alma_mater = মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয় <br /> মাদ্ৰাজ খ্ৰীষ্টান কলেজ,<br/>মাদ্ৰাজ আইন মহাবিদ্যালয় | profession = উকীল, ৰাজনীতিবিদ | occupation = বিধায়ক | spouse = }} '''ছাৰ ৰামছামী চেট্টিয়াৰ কান্দাসামী শনমুখম চেট্টিয়াৰ ({{lang_en|Sir Ramasamy Chettiar Kandasamy Shanmukham Chettiar}}) ''' কেচিআইই (১৭ অক্টোবৰ ১৮৯২ – ৫ মে' ১৯৫৩) [[ভাৰত]]ৰ এজন অধিবক্তা, অৰ্থনীতিবিদ, ৰাজনীতিবিদ আছিল যিয়ে ১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৪৮ চনলৈকে ভাৰতৰ প্ৰথম বিত্তমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল ১৯৩৫ চনৰপৰা ১৯৪১ চনলৈকে কোচিন ৰাজ্যৰ দিৱান। ১৮৯২ চনত কইম্বাটুৰত <ref>{{Cite book |last=University |first=Vijaya Ramaswamy, Jawaharlal Nehru |url=https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&dq=vanika+vaisya&pg=PA99 |title=Historical Dictionary of the Tamils |date=2017-08-25 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-0686-0 |language=en}}</ref> জন্মগ্ৰহণ কৰা শনমুখম চেট্টিয়াৰে মাদ্ৰাজ খ্ৰীষ্টান কলেজ আৰু মাদ্ৰাজ ল কলেজত অধ্যয়ন কৰিছিল। শিক্ষা সমাপ্ত কৰি শনমুখম চেট্টিয়াৰে ৰাজনীতিৰ লগত জড়িত হৈ ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী [[স্বৰাজ পাৰ্টি]]ৰ লগতে জাষ্টিচ পাৰ্টিতো কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। শনমুখম চেট্টিয়াৰ ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈ ১৯৩১ চনৰপৰা ১৯৩৫ চনলৈ ইয়াৰ উপ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৩৫ চনৰ নিৰ্বাচনত পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত চেট্টিয়াৰে দক্ষিণ ভাৰতলৈ উভতি যায় আৰু ১৯৩৫ চনৰপৰা ১৯৪১ চনলৈকে কোচিন ৰাজ্যৰ দিৱান হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতৰ প্ৰথমটো মন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে বিতৰ্কিতভাৱে চেট্টিয়াৰক বিত্তমন্ত্ৰী হিচাপে বাছি লৈছিল, যদিও তেওঁৰ সুপৰিচিত ব্ৰিটিছ সমৰ্থক প্ৰৱণতা আছিল। ১৯৫৩ চনৰ ৫ মে’ত শনমুখম চেট্টিয়াৰৰ মৃত্যু হয়। ৰাজহুৱা জীৱনৰ সময়ছোৱাত চেট্টিয়াৰ কেইবাটাও সামাজিক কামৰ লগতো জড়িত আছিল। তেওঁ তামিল খ্ৰীষ্টান আন্দোলনৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত সংসদত দেশৰ প্ৰথম বাজেট দাখিল কৰাৰ সময়ত শনমুখম চেট্টিয়াৰ ভাৰতৰ বিত্তমন্ত্ৰী আছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৮৯২ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত কণ্ডাছামী চেট্টিয়াৰৰ ঘৰত কইম্বাটুৰৰ ভান্নিয়াৰ ষ্ট্ৰীটত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল শ্বানমুগাম চেট্টিয়াৰ। ১৯ শতিকাৰ মাজভাগত শনমুগম চেট্টিয়াৰৰ দাদা ৰামছামি চেট্টিয়াৰে কয়ম্বাটুৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালটো ব্যৱসায়ত নিয়োজিত আৰু চহৰখনৰ কেইবাটাও মিলৰ মালিক আছিল। শ্বানমুগাম চেট্টিয়াৰে কইম্বাটুৰত স্কুলত পঢ়িছিল। [[মাদ্ৰাজ]] খ্ৰীষ্টান কলেজত অৰ্থনীতি অধ্যয়ন কৰি মাদ্ৰাজ ল কলেজৰপৰা আইন বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্নাতক হোৱাৰ পিছত শনমুগম চেট্টিয়াৰে আইন চৰ্চা কৰা নাছিল। বৰঞ্চ তেওঁ পৰিয়ালৰ ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব ল’লে আৰু পিছত ৰাজনীতিত সোমাই পৰে। ==ৰাজনৈতিক জীৱনৰ আৰম্ভণি== শনমুখম চেটিয়াৰে জাষ্টিচ পাৰ্টিত যোগদান কৰে আৰু ১৯১৭ চনত কইম্বাটুৰ পৌৰসভাৰ কাউন্সিলাৰ হয়।<ref name="thehindu_20090107">{{cite news|title=A visionary economist, great lawyer, great orator|url=http://www.hindu.com/2009/01/07/stories/2009010750220200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090706054616/http://www.hindu.com/2009/01/07/stories/2009010750220200.htm|url-status=dead|archive-date=6 July 2009|work=[[The Hindu]]|author=G. Satyamurty|date=7 January 2009|access-date=26 November 2025|archivedate=6 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090706054616/http://www.hindu.com/2009/01/07/stories/2009010750220200.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ কইম্বাটুৰ [[পৌৰসভা]]ৰ উপাধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত হয়। <ref name="patriotp122">[[#Patriot|Patriot]], p. 122</ref> পৌৰসভা প্ৰশাসনত কিছু সংস্কাৰ অনাৰ ক্ষেতত তেওঁৰ কৃতিত্ব আছে। <ref name="patriotp122" /> ১৯২০ চনত শনমুখম চেট্টিয়াৰে মাদ্ৰাজ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বিধান পৰিষদৰ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু মাদ্ৰাজ বিধান পৰিষদলৈ নিৰ্বাচিত হয়। ১৯২০ চনৰপৰা ১৯২২ চনলৈকে তেওঁ মাদ্ৰাজ বিধান পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু তেতিয়া তেওঁ পদত্যাগ কৰিছিল। তেওঁ স্বৰাজ পাৰ্টিত যোগদান কৰে আৰু ১৯২৪ চনত ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যিক বিধান পৰিষদৰ নতুনকৈ উদ্বোধন হোৱা নিম্ন সদন কেন্দ্ৰীয় বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। <ref name="lanandwhitep159">{{cite book|title=Lancashire and Whitehall: 1931–39. v. 2. 1939–57|author=Sir Raymond Streat|authorlink=Raymond Streat|publisher=Manchester University Press ND|year=1987|isbn=0719023904 |id={{ISBN|978-0-7190-2390-3}}}}</ref> চেটিয়াৰে ১৯২৮, ১৯২৯ আৰু ১৯৩২ চনত [[জেনেভা]]ত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সন্মিলনত ভাৰতীয় নিয়োগকৰ্তাসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল <ref name="lanandwhitep159" /> ১৯৩২ চনত [[অট'ৱা]]ত অনুষ্ঠিত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সন্মিলনত ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি আছিল। <ref name="lanandwhitep159" /> ১৯৩২ চনত শনমুখন চেট্টিয়াৰক কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ উপ-সভাপতি আৰু ১৯৩৪ চনত [[ছাৰ ইব্ৰাহিম ৰহিমতুলা]]ৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে সভাপতি নিযুক্তি দিয়া হয়। <ref name="modernreviewp213">{{cite book|title=The Modern review, Volume 137|page=213|author=Ramananda Chatterjee|publisher=Modern Review Office|year=1975}}</ref><ref name="indianpoliticalsystemp174">{{cite book|title=Indian Political System|pages=174|author=Mohammad Abbas Khan|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=2006|isbn=8126125632 |id={{ISBN|978-81-261-2563-0}}}}</ref> ১৯৩৫ চনলৈকে শনমুখম চেট্টিয়াৰে সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল, তেতিয়া ১৯৩৫ চনৰ নিৰ্বাচনত পৰাস্ত হৈ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ সদস্যপদ ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ সদস্য হিচাপে থকা সময়ছোৱাত চেটিয়াৰে লৰ্ড উইলিংডমৰ সমৰ্থন লাভ কৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যিয়ে এসময়ত আনকি শ্বানমুঘাম চেটিয়াৰক তেওঁৰ "দেৱ-পুত্ৰ" বুলিও উল্লেখ কৰিছিল। <ref name="patriotp123">[[#Patriot|Patriot]], p. 123</ref> ==পিছৰ ৰাজনৈতিক কৰ্মজীৱন== চেট্টিয়াৰে ১৯৩৫ চনৰপৰা ১৯৪১ চনলৈকে কোচিনৰ দিৱান হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। <ref name="worldstatesmen">{{Cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html#Kochin|title=List of diwans of Kochin|publisher=worldstatesmen.org}}</ref> তেওঁৰ কাৰ্যকালত ৰাজকীয় ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰশাসনত নতুন সংস্কাৰ অনা হয়। <ref name="patriotp123"/> চেটিয়াৰে কোচিন বন্দৰৰ উন্নতিৰ বাবে আঁচনি প্ৰৱৰ্তন কৰে। তেওঁ হিন্দু ধৰ্মীয় অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰি পেৰিয়াৰৰ আঁচনি প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈও চেষ্টা কৰিছিল। ১৯৪১ চনত চেটিয়াৰে মাদ্ৰাজলৈ উভতি আহে আৰু তেওঁৰ পিছত ই. ১৯৩৮ চনত চেট্টিয়াৰে লীগ অৱ নেচনৰ ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি হিচাপে জেনেভা ভ্ৰমণ কৰে। ১৯৪৪ চনত ব্ৰেটন উডছত অনুষ্ঠিত হোৱা [[বিশ্ব মুদ্ৰা সন্মিলন]]তো তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰতিনিধি আছিল। এই সময়ছোৱাত শ্বানমুখম চেট্টিয়াৰে লৰচৰ কৰা জাষ্টিচ পাৰ্টিক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল যদিও বিফল হৈছিল। অলপ সময়ৰ বাবে তেওঁ ভোপালৰ নবাবৰ সাংবিধানিক উপদেষ্টা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতীয় শুল্ক ব'ৰ্ডৰ সভাপতি হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ সমৰ্থক মতামতৰ বাবে শনমুখম চেট্টিয়াৰক সংবিধানসভাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল। অৰ্থনীতিৰ বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে শনমুখম চেট্টিয়াৰক [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীয়ে স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম মন্ত্ৰীসভাত বিত্তমন্ত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে। কিন্তু নেহৰুৰ সৈতে মতবিৰোধৰ বাবে চেট্টিয়াৰে অলপ সময়ৰ পাছত চাকৰি এৰি দিয়ে। <ref name="thehindu_20040329">{{cite news|title=When the postman knocked|author=S. Muthiah|authorlink=S. Muthiah|date=29 March 2004|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/29/stories/2004032900240300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040930081828/http://www.hindu.com/mp/2004/03/29/stories/2004032900240300.htm|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|archive-date=30 September 2004|access-date=26 November 2025|archivedate=30 September 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040930081828/http://www.hindu.com/mp/2004/03/29/stories/2004032900240300.htm|deadurl=yes}}</ref> শনমুখম চেট্টিয়াৰক আজি ১৯৪৭ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম বাজেট দাখিল কৰাৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়। চেটিয়াৰে ৰাজ্যৰ ৰাজনীতিলৈ ঘূৰি আহে আৰু ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত পুনৰ নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী হিচাপে মাদ্ৰাজ ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। ==সংবিধান সভাৰ বিতৰ্ক== Source:<ref>{{Cite web|url=http://cadindia.clpr.org.in/|title=CADIndia|website=cadindia.clpr.org.in|access-date=2018-04-04|archivedate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329161051/http://cadindia.clpr.org.in/|deadurl=yes}}</ref> In the Constituent Assembly, [http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/r__k__shanmukham_chetty Chettiar]<ref>{{Cite web|url=http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/r__k__shanmukham_chetty|title=CADIndia|website=cadindia.clpr.org.in|access-date=2018-04-04}}</ref> he intervened on the issues of fiscal federalism. The Parliament House will join with me in conveying our condolence to his family. The House may stand in silence for a minute and express its sorrow.<ref>https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/55530/1/lsd_01_03_06-05-1953.pdf Page no. 31 </ref> ==মৃত্যু== ১৯৫৩ চনৰ ৩ মে’ত শনমুখম চেট্টিয়াৰৰ গুৰুতৰ হাৰ্ট এটেক হয়। ১৯৫৩ চনৰ ৫ মে’ৰ সন্ধিয়া দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে হৃদ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। <ref name="thehindu_20030506">{{cite news|title=This Day That Age: Shanmukham Chetti dead|url=http://hindu.com/2003/05/06/stories/2003050600450901.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326024902/http://hindu.com/2003/05/06/stories/2003050600450901.htm|url-status=dead|archive-date=26 March 2012|work=[[The Hindu]]|date=6 May 2003}}</ref> ==সন্মান== ১৯৩৩ চনৰ ৩ জুনত চেটিয়াৰক অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ইণ্ডিয়ান এম্পায়াৰৰ নাইট কমাণ্ডাৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। <ref name="indialistp108">{{cite book|title= The India Office and Burma Office list, Volume 56|publisher=[[India Office]]|year=1947|pages=108}}</ref> অন্নমলাই বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক দৰ্শন বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০১৪ চনৰ ৬ জুলাইত কইম্বাটুৰৰ আৰ কে শ্ৰীৰাংগমল কলভি নিলায়ম উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ চৌহদত ড° চেটিয়াৰৰ জীৱন্ত আকাৰৰ ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়। কোচিৰ শনমুঘাম পথ তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয় <ref>{{Cite web |title=What’s in a name: Who’s this Shanmugham? |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/sep/19/whats-ina-name-whos-this-shanmugham-2616102.html |access-date=2023-11-22 |website=The New Indian Express}}</ref> == তথ্যৰ উৎস== {{reflist|2}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cite book|title=The Great Indian Patriots, Volume 2|pages=122–125|author=P. Rajeswar Rao|id={{ISBN|978-81-7099-288-2}}|publisher=Mittal Publications|year=1991|chapter=R. K. Shanmukham Chetty|isbn=8170992885 |ref=Patriot}} * {{cite book|title=Economic ambassador: the life and work of Dr. Sir R. K. Shanmukham Chetty|author=Nilkan Perumal|publisher=Popular Hindusthan Publications|year=1953}} == অধিক পঢ়ক == *''Business Legends'' by [[Gita Piramal]] (1998) – Published by Viking Penguin India. *''T. Praskasam'' by P. Rajeswara Rao under National Biography Series published by the National Book Trust, India (1972). {{s-start}} {{succession box| before= লিয়াকট আলী খান | title= ভাৰতৰ বিত্তমন্ত্ৰী | years=১৯৪৭–১৯৪৯ চন | after=জন মাথাই }} {{s-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] cpo5tke0g5tfoqfy3dn790xha3ox7sy 0 128329 615822 606802 2026-07-04T21:45:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615822 wikitext text/x-wiki '''ৰেডিঅ' নেপাল''' হৈছে [[নেপাল]]ৰ চৰকাৰী ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰ সংস্থা, যিটো ১৯৫১ চনৰ ২ এপ্ৰিলত স্থাপন কৰা হয়। ৰেডিঅ' নেপালে শ্বৰ্টৱেভ, মিডিয়াম ৱেভ আৰু এফএম ফ্ৰিকুৱেন্সিত অনুষ্ঠান প্ৰচাৰ কৰে। প্ৰতিদিনে ষোল্ল ঘণ্টাকৈ নিয়মীয়া সম্প্ৰচাৰ কৰে, য’ত দুঘণ্টাৰ আঞ্চলিক সম্প্ৰচাৰো অন্তৰ্ভুক্ত। ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিনত অতিৰিক্ত দুঘণ্টাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। [[কাঠমাণ্ডু]] উপত্যকা আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহ সামৰি লোৱা প্ৰথম এফ এম চেনেল এফ এম কাঠমাণ্ডু ১৯৯৫ চনত কাঠমাণ্ডুৰ সিংহা দৰবাৰত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনৰ ১৯ মে’ত ৰেডিঅ’ নেপাল ষ্টুডিঅ’ত ৩৬৫ জন বিখ্যাত নেপালী গায়ক আৰু সংগীতজ্ঞই একেদিনাই এটা পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় গীত, মেলানকোলি ৰেকৰ্ডিং কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-05-29/nepali-house-hold-names-go-for-the-guinness-world-records.html|title = Nepali house-hold names go for the Guinness World Records}}</ref><ref>{{Cite web |title=Most vocal solos in a song recording |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-vocal-solos-in-a-song-recording |access-date=2022-09-28 |website=Guinness World Records |language=en-gb}}</ref> ২০১৬ চনত ৰেডিঅ’ নেপালত ছটা মধ্যম তৰংগ ৰিলে ষ্টেচন, এটা শ্বৰ্টৱেভ ৰিলে ষ্টেচন, আৰু ২০টা এফ এম ৰিলে ষ্টেচন আছিল। সম্প্ৰচাৰ অনলাইনত উপলব্ধ। ৰেডিঅ’ নেপালে উপগ্ৰহৰপৰা ছটা ভিন্ন অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে। ২০২৫ চনত ৰেডিঅ' নেপালত ৩৫টা এফএম ৰিলে ষ্টেচন আছে। ২০২৪ চনৰপৰা ৰেডিঅ' নেপাল মধ্যম তৰংগ (MW/AM) কম্পাঙ্কত প্ৰচাৰ হয়; কম্পাঙ্কবোৰ হ'ল ৫৭৬ কিলোহাৰ্টজ, ৬৪৮ কিলোহাৰ্টজ, ১১৪৩ কিলোহাৰ্টজ, ৮১০ কিলোহাৰ্টজ, ৬৮৪ কিলোহাৰ্টজ, আৰু ৭৯২ কিলোহাৰ্টজ। মেগাৱাট ট্ৰেন্সমিটাৰৰ ট্ৰেন্সমিছন কভাৰেজ দেশৰ ৮০ আৰু ৯০% জনসংখ্যাৰ ওচৰলৈ যাবলৈ সক্ষম হৈছে। ১৯৫১ চনত তৰিণী প্ৰসাদ কইৰালেই ৰেডিঅ' প্ৰজাতন্ত্ৰক কাঠমাণ্ডুলৈ স্থানান্তৰিত কৰে আৰু তাতেই ৰেডিঅ' নেপাল নাম লৈ ১৯৫১ চনৰ ২ এপ্ৰিলত নিয়মীয়াকৈ সম্প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। ২৫০ ৱাটৰ চুটি তৰংগ ট্ৰেন্সমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত দৈনিক সংক্ৰমণ ৪ ঘণ্টা ৩০ মিনিট ধৰি চলিছিল। ১৯৯৪ চনৰ ২ এপ্ৰিলত আঞ্চলিক কেন্দ্ৰসমূহে আঞ্চলিক সম্প্ৰচাৰ সেৱা আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত ৰেডিঅ’ নেপাল সম্প্ৰচাৰ আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। ৰেডিঅ’ নেপালে স্থাপন কালৰপৰাই নেপালত ব্যৱহৃত বিভিন্ন ভাষাৰ বিভিন্ন শৈলীৰ গান আৰু সংগীত জাতীয় একতা, নেপালী শিল্প-সংস্কৃতিৰ উৎকৰ্শ আৰু সংহতিক লক্ষ্য ৰাখি সৃষ্টি আৰু প্ৰচাৰ কৰি আহিছে। শ্ৰোতাসকলৰ বিচৰা গানসমূহ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ, ৰেডিঅ’ নেপালে ১৯৬৫ চনৰপৰা আধুনিক গান প্ৰতিযোগিতাও আয়োজন কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Radio Nepal organizes nation-wide open modern song competition |url=https://nepalnews.com/index.php/s/nation/radio-nepal-organises-nation-wide-open-modern-song-competition |access-date=2023-11-25 |archivedate=2023-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125170505/https://nepalnews.com/index.php/s/nation/radio-nepal-organises-nation-wide-open-modern-song-competition |deadurl=yes }}</ref> নাৰায়ণ গোপাল, ভক্তৰাজ আচাৰ্য, দীপ শ্ৰেষ্ঠাৰপৰা লৈ ৰামকৃষ্ণ ঢকাল, অঞ্জু পন্ত, ডেনি নৌৰোলা, শিৱ পৰিয়ৰ আদি বহু খ্যাতনামা গায়ক-গায়িকা ৰেডিঅ’ নেপালৰ যোগেদি বিকশিত হৈছে। সেইদৰে কিৰণ খৰেল, ৰত্নশামশেৰ ঠাকুৰ, কলীপ্ৰসাদ ৰিজাল আদি পূৰ্বতন প্ৰজন্মৰ গীতিকাৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি ৰমেশ দাহাল, মহেশ আচাৰ্য, ৰাজকুমাৰ বাগাৰ, ৰমেশ ছিতিজ, ৰমেশ পৌড়েল আদি বহুকেইজন গীতিকাৰো ৰেডিঅ’ নেপালৰ জৰিয়তে বিকশিত হৈছে।<ref>{{Cite web |title=रेडियो नेपालको आधुनिक गीत प्रतियोगितामा थापा, मण्डल र दाहाल प्रथम |url=https://www.newsofglobal.com/details/3843.html |access-date=2023-11-25 }}</ref> ৰেডিঅ’ নেপালৰ আধুনিক গান প্ৰতিযোগিতাই নেপালী সংগীত-জগতৰ কৰ্মীসকলৰ বাবে এটা বিশেষ লক্ষণীয় স্থান আৰু গুৰুত্ব বহন কৰে।<ref>{{Cite web |title=रमेशलाई रेडियो नेपालको फेरि अर्को उत्कृस्ट गीतकारको पुरस्कार |url=https://www.enepalese.com/2021/04/311598.html |access-date=2023-11-25 }}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৫১ চনত তৰিণী প্ৰসাদ কইৰালে ৰেডিঅ' প্ৰজাতন্ত্ৰক সিংহ দৰবাৰৰ কাঠমাণ্ডুলৈ স্থানান্তৰিত কৰে আৰু তাতেই ৰেডিঅ' নেপাল নাম লৈ ১৯৫১ চনৰ ২ এপ্ৰিলত নিয়মীয়াকৈ সম্প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। ২৫০ ৱাটৰ চুটি তৰংগ ট্ৰেন্সমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত দৈনিক সংক্ৰমণ ৪ ঘণ্টা ৩০ মিনিট ধৰি চলিছিল। ১৯৯৪ চনৰ ২ এপ্ৰিলত আঞ্চলিক কেন্দ্ৰসমূহে আঞ্চলিক সম্প্ৰচাৰ সেৱা আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত ৰেডিঅ’ নেপাল সম্প্ৰচাৰ আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। [[Image:Radio Nepal.JPG|thumb|ৰেডিঅ' নেপালৰ প্ৰথম ট্ৰেন্সমিছন ডিভাইচ]] == ৰেডিঅ’ নেপাল আৰু নেপালী গীত-সংগীতৰ বিকাশ == ৰেডিঅ’ নেপালে ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কালৰেপৰা নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অখণ্ডতা আৰু নেপালী কলা-সংস্কৃতিৰ উত্তৰণৰ বাবে নেপালত প্ৰচলিত বিভিন্ন ভাষাত বিভিন্ন ধাৰাৰ গীত আৰু সংগীত প্ৰস্তুত তথা পৰিৱেশন কৰি আহিছে। শ্ৰোতাসকলৰ মনোমত গীতসমূহ পৰিৱেশন কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰেডিঅ’ নেপালে ১৯৬৫ চনৰপৰা আধুনিক গীতৰ প্ৰতিযোগিতাও আয়োজন কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web |title=Radio Nepal organizes nation-wide open modern song competition |url=https://nepalnews.com |access-date=2023-11-25 }}</ref> নাৰায়ণ গোপাল, ভক্তৰাজ আচাৰ্য, দীপ শ্ৰেষ্ঠৰপৰা আদি কৰি ৰাম কৃষ্ণ ঢাকাল, অঞ্জু পান্তা, ডেনী নৌৰালা, শিৱ পৰিয়াৰ আদি শিল্পীসকল ৰেডিঅ’ নেপালৰ জৰিয়তে বিকশিত হৈছে। একেদৰে পুৰণি প্ৰজন্মৰ কিৰণ খাৰেল, ৰত্নশমছেৰ থাপা আৰু কালিপ্ৰসাদ ৰিজালৰপৰা আৰম্ভ কৰি গীতিকাৰ ৰমেশ দাহাল, মহেশ আচাৰ্য, ৰাজকুমাৰ বাগৰ, ৰমেশ ক্ষিতীজ, ৰমেশ পৌডেল আদি শিল্পীসকলে ৰেডিঅ’ নেপালৰপৰাই নিজৰ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল আৰু খ্যাতি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=ৰেডিও নেপালকো আধুনিক গীত প্ৰতিযোগিতাামা থাপা, মণ্ডল ৰ দাহাল প্ৰথম |url=https://newsofglobal.com |access-date=2023-11-25 }}</ref> ৰেডিঅ’ নেপালৰ আধুনিক গীতৰ প্ৰতিযোগিতাৰ নেপালী সংগীত কৰ্মীসকলৰ বাবে এক বিশেষ গুৰুত্ব আৰু বৈশিষ্ট্য আছে।<ref>{{Cite web |title=ৰমেশলাই ৰেডিও নেপালকো ফেৰি অৰ্কো উৎকৃষ্ট গীতিকাৰকো পুৰস্কাৰ |url=https://enepalese.com/ |access-date=2023-11-25 |archivedate=2023-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204201641/https://www.enepalese.com/ |deadurl=yes }}</ref> == ৰেডিঅ’ নেপালৰদ্বাৰা আয়োজিত আধুনিক গীত প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ীসকল == '''২০২২''': শ্বেতা মাইনালী (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), খড়গ গন্ধৰ্ব (শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক) আৰু মমতা গুৰুং (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=আধুনিক গীত প্ৰতিযোগিতাামা মমতা গুৰুং প্ৰথম |url=https://onlineradionepal.gov.np }}</ref> '''২০ ২০২১''': মহেশ পৌডেল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), ৰমেশ সুবেদী (শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক) আৰু ৰাজকুমাৰ সুন্দাস (ভোজপুৰ) (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=ৰাষ্ট্ৰব্যাপী আধুনিক গীত प्रतियोगिता: গায়ানতৰ্ফ সুন্দাস প্ৰথম |url=https://onlineradionepal.gov.np }}</ref> '''২০২০''': ৰমেশ দাহাল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), শংকৰ স্মাইল থাপা (শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক) আৰু সুভাষ মণ্ডল (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=ৰেডিও নেপালকো আধুনিক গীত প্ৰতিযোগিতাামা থাপা, মণ্ডল ৰ দাহাল প্ৰথম |url=https://newsofglobal.com }}</ref> '''২০১৭''': পদ্মা লিখা মগৰ (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), সন্তোষ শ্ৰেষ্ঠ (সংগীত ৰচনা), আৰু চিডি বিজয় অধিকাৰী (কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=বৰ্ষকো উৎকৃষ্ট সংগীতকাৰ |url=https://saptahik.com.np }}</ref> '''২০১৬''': প্ৰকাশ কেচি (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), চন্দন কুমাৰ শ্ৰেষ্ঠ (সংগীত ৰচনা), আৰু দুৰ্গা পৰিয়াৰ (কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=ৰেডিও নেপাল সক্ষম সংস্থা |url=https://souryaonline.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''২০১৫''': প্ৰকট পাংগেনী শিৱ (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), নৱৰাজ বৰাল (শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক) আৰু মেনুকা পৌডেল (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=ৰেডিও নেপালকো ৰাষ্ট্ৰব্যাপী আধুনিক গীত প্ৰতিযোগিতাামা আমেৰিকা কী ৰবিনলে গায়ে কো গীতকো ৰচনা উৎকৃষ্ট | website=YouTube | date=3 April 2016 |url=https://dhruvascreations.com }}</ref> '''২০১৪''': যোগেন্দ্ৰ উপাধ্যায় (শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক)<ref>{{Cite web |title=সংগীতকাৰ যোগেন্দ্ৰ উপাধ্যায় কা তীন বটা গীতি অ্যালবাম একসাথ বিমোচন | website=YouTube |url=https://nepalbahas.com }}</ref> '''২০১১''': মনীষা পোখৰেল (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=সুগম সংগীত পছ্যাউণ্ডৈ মনীষা |url=https://saptahik.com.np }}</ref> '''২০০৯''': ৰমেশ দাহাল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ),<ref>{{Cite web |title=ৰেডিও নেপালবাট দুই–দুই পটক পুৰস্কৃত গীতিকাৰ ৰমেশ |url=https://madhyanhadaily.com }}</ref> শচীন সিং, নিশা দেশৰ (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=ৰচনা, সংগীত, তথা স্বৰকো পাঞ্চৌং শৃঙ্খলা সম্পন্ন |url=https://enepalese.com/ |access-date=2026-04-27 |archivedate=2026-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260102112736/https://www.enepalese.com/ |deadurl=yes }}</ref> '''২০০৮''': শীতল কাদম্বিনী (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ) <ref>{{Cite web |title=শীতল কাদম্বিনী সীনকা ভয়েৰ বাঁচীন, পাউঁৰূ ভয়েৰ ফুটীন |date=11 June 2020 |url=https://nepalsamaya.com }}</ref> '''২০০১''': নৱ ৰাজ লামছাল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), ধাদিং '''২০০০''': ভাবেশ ভুমাৰী (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), প্যুঠান জিলা। ডেনী নৌৰালা (সংগীত ৰচনা) <ref>{{Cite web |title=Denny Niroula |url=https://radiokantipur.com }}</ref> '''১৯৯৮''': ৰাজকুমাৰ বাগৰ (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ) <ref>{{Cite web |title=ৰাজকুমাৰ বগৰ : জো লোকদোহোৰী ৰ আধুনিক দুবৈমা চলে |url=https://onlinekhabar.com }}</ref> '''১৯৯৭''': জ্ঞানেন্দ্ৰ গদাল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), ইলাম জিলা <ref>{{Cite web |title=নেপালী সাহিত্যকো ভবিষ্য ফৰাকিলো ছ : বৰিষ্ঠ গীতিকাৰ জ্ঞানেন্দ্ৰ গদাল থপ সামগ্ৰী |url=https://ehimalayatimes.com }}</ref> '''১৯৯৩''': ৰমেশ পৌডেল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ) <ref>{{Cite web |title=মন্দিৰবাহিৰ ফুৰে কো গীত |url=https://nayapatrikadaily.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>/ৰমেশ ক্ষিতীজ '''১৯৮৭''': বুদ্ধবীৰা লামা (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), সোলুখুম্বু জিলা '''১৯৮৩''': দিনেশ অধিকাৰী (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ)<ref>{{Cite web |title=অগ্ৰজলে ম নৈ জান্নে হুং ভন্যো ভনে টাপুকো একলো ৰুখ হুঞ্ছ : দিনেশ অধিকাৰী |url=https://farakdharnews.com/ |access-date=2026-04-27 |archivedate=2024-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240901072514/https://farakdharnews.com/ |deadurl=yes }}</ref> '''১৯৭৮''': প্ৰকাশ শ্ৰেষ্ঠ (শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী)<ref>{{Cite web |title=গায়ক শ্ৰেষ্ঠলাই এক লাখকো পুৰস্কাৰ |url=https://nagariknetwork.com }}</ref> '''১৯৬৫''': কিৰণ খাৰেল (শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ), কাঠমাণ্ডু জিলা। ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://radionepalonline.com/ অনলাইনত ৰেডিঅ' নেপাল] *[https://radionepal.gov.np/ ৰেডিঅ'নেপালৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নেপাল]] [[শ্ৰেণী:ৰেডিঅ' ষ্টেচন]] dwya7ppqjew9nz7mcjvu0d3pn4yo5fh 0 128410 615818 561680 2026-07-04T20:34:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615818 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian fashion designer}} {{Infobox fashion designer | name = ৰিতু কুমাৰ | image = ritu kumar.jpg | caption = ২০১২ চনত ৰিতু কুমাৰ | birth_date = {{Birth date and age|1944|11|11}} | birth_place = [[অমৃতসৰ]], ভাৰত | death_date = | death_place = | nationality = ভাৰতীয় | education = ব্ৰিয়াৰ্কলিফ কলেজ, নিউয়ৰ্ক <br>লেডী ইৰউইন কলেজ [[দিল্লী]] | children = {{hlist|অশ্বিন কুমাৰ|অমৰীশ কুমাৰ}} | label_name = {{hlist|Ritu Kumar|Ri|Ritu Kumar Home|LABEL Ritu Kumar}} | awards = [[পদ্মশ্ৰী]] ২০১৩ | website = {{URL|https://ritukumar.com}} | known_for = | occupation = ফেশ্বন ডিজাইনাৰ }} '''ৰিতু কুমাৰ ({{lang_en| Ritu Kumar}})''' (জন্ম: ১১ নৱেম্বৰ ১৯৪৪) এগৰাকী ভাৰতীয় ফেশ্বন ডিজাইনাৰ। ১৯৬০ চনৰ পৰা [[দিল্লী]]ত পঢ়ি থকা কালৰে পৰা তেওঁ এই দিশত আছে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== [[অমৃতসৰ]]ত শিক্ষাৰ সুবিধাৰ অভাৱত স্কুলীয়া শিক্ষাৰ বাবে চিমলালৈ যাবলৈ বাধ্য হয়, য'ত তেওঁ লৰেটো কনভেণ্টত অধ্যয়ন কৰে। পিছলৈ তেওঁ লেডী ইৰউইন কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু শশী কুমাৰক লগ পায় আৰু বিয়া কৰায় আৰু তাৰ পিছত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰায়াৰক্লিফ কলেজত বৃত্তিৰে শিল্প ইতিহাস অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{Cite web|title=All About Ritu Kumar Fashion Designer in India|url=https://www.utsavpedia.com/fashion-cults/ritu-kumar/|date=2016-03-01|website=Utsavpedia|language=en-US|access-date=2020-05-18}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পাছত তেওঁ [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ আসুতোষ মিউজিয়াম অৱ ইণ্ডিয়ান আৰ্টত সংগ্ৰহালয় বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰে।<ref name=Garg>{{cite web|last1=Garg|first1=Nikshubha|title=Meet Ritu Kumar, the doyen of Indian haute couture|date=21 December 2014 |url=http://www.mid-day.com/articles/meet-ritu-kumar-the-doyen-of-indian-haute-couture/15856179|publisher=Mid-Day|accessdate=7 September 2015}}</ref> তেওঁৰ পুত্ৰ হৈছে অস্কাৰৰ বাবে মনোনীত পৰিচালক অশ্বিন কুমাৰ। ==কৰ্মজীৱন== কুমাৰে [[কলকাতা]]ত দুখন সৰু টেবুল আৰু হেণ্ড-ব্লক প্ৰিণ্টিং কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি ফেশ্বন ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৬০ আৰু ৭০ৰ দশকত ব্ৰাইডাল ৱেৰ আৰু ইভিনিং ৱেৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ পৰৱৰ্তী দুটা দশকত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে। ভাৰতত ষ্ট’ৰৰ উপৰি কুমাৰৰ কোম্পানীয়ে পেৰিছ, লণ্ডন, নিউয়ৰ্কত শাখা খুলিছিল। তিনি বছৰৰ পাছত ১৯৯৯ চনত [[লণ্ডন]] শাখাটো বন্ধ হৈ পৰে। সেই সময়ত তেওঁৰ কোম্পানীটোৰ বাৰ্ষিক ব্যৱসায় ভাৰতীয় যিকোনো ফেশ্বন আউতলেটতকৈ সৰ্বাধিক আছিল, প্ৰায় ১০ বিলিয়ন ₹ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Bhachu2005">{{cite book|author=Parminder Bhachu|title=Dangerous Designs: Asian Women Fashion the Diaspora Economies|url=https://books.google.com/books?id=VaKJAgAAQBAJ&pg=PA68|date=5 October 2005|publisher=Routledge|isbn=1-134-90863-6|pages=68–69}}</ref><ref name="Sengupta2009">{{cite book|author=Hindol Sengupta|title=Ramp Up|url=https://books.google.com/books?id=k7LkhFadBIwC&pg=PA162|year=2009|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1974-9|pages=158–162}}</ref> ২০০২ চনত তেওঁ পুত্ৰ অমৃশৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে "লেবেল" লাইন আৰম্ভ কৰে।<ref name="Bryant2010">{{cite book|author=Jill Bryant|title=Dazzling Women Designers|url=https://archive.org/details/dazzlingwomendes0000brya|url-access=registration|year=2010|publisher=Second Story Press|isbn=978-1-897187-82-1|page=[https://archive.org/details/dazzlingwomendes0000brya/page/65 65]}}</ref> ২০১৫ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰ ক্ৰিয়েটিং ইমাৰ্জিং মাৰ্কেটছ প্ৰজেক্টৰ বাবে দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কুমাৰে ১৯৭০ চনত [[পেৰিছ]] আৰু [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ ফেশ্বন হাউচ আৰু ডিপাৰ্টমেণ্ট ষ্ট’ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল সেই বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। <ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |title=Interview with Ritu Kumar |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=2025-11-29 |archivedate=2017-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170404003239/http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |title=Ritu Kumar Gets Featured in Harvard Business School Study |website=Life and Trendz |date=8 August 2015 |access-date=29 November 2025 |archivedate=14 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181114224108/https://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{YouTube|id=Sra-N-gQp-Y |title="Doing Good By Doing Business - Creating Emerging Markets"}}</ref> ==ডিজাইনসমূহ== কুমাৰৰ ডিজাইনসমূহে প্ৰাকৃতিক কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ছপা আৰু বয়ন কৌশলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।[ <ref name="Sengupta2009"/> She has তেওঁ নিজৰ কামত পশ্চিমীয়া উপাদানসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে, কিন্তু সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত শাড়ীৰ ডিজাইনৰ বাহিৰলৈ যোৱা নাই।<ref name=IE>{{cite book|title=Indian Essentials|url=https://books.google.com/books?id=1q0dbWEhiPgC&pg=PT184|date=1 January 2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306526-5|page=184}}</ref> তেওঁৰ কাপোৰ পিন্ধিছে ৰাজকুমাৰী ডায়েনা, [[প্ৰিয়ংকা চোপ্ৰা]], [+লাৰা দত্ত]], [[দীপিকা পাডুকন]], [[মাধুৰী দীক্ষিত]] নেনে, মাধুৰ জাফ্ৰি, কল্কি ক’চলিন, [[দিয়া মিৰ্জা]], শোহা আলী খান, জেমিমা গোল্ডস্মিথৰ দৰে চেলিব্ৰিটিয়ে। <ref name="Bhachu2005"/><ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/kalki-koechlin-shoots-for-label-ritu-kumars-new-campaign-2953705/|title=Kalki Koechlin shoots for Label Ritu Kumar's new campaign|date=2016-08-04|access-date=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vogue.in/content/10-times-bollywood-chose-ritu-kumar-wedding-wear/|title=10 times Bollywood chose Ritu Kumar wedding wear|date=2015-08-05|website=VOGUE India|access-date=2016-08-10}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == ২০১৩ চনত ঋতু কুমাৰক ভাৰত চৰকাৰে [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="National">{{cite news|last1=McLaughlin-Duane|first1=Rebecca|date=1 June 2015|title=Indian celebrity designer Ritu Kumar unveils new collection in Dubai|work=The National|url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/fashion/20150601/indian-celebrity-designer-ritu-kumar-unveils-new-collection-in-dubai|accessdate=7 September 2015}}</ref> ২০১২ চনত ল’ৰিয়েল পেৰিছ ফেমিনা মহিলা বঁটাত তেওঁ এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে। <ref>{{Cite web|title=All About Ritu Kumar Fashion Designer in India|url=https://www.utsavpedia.com/fashion-cults/ritu-kumar/|date=2016-03-01|website=Utsavpedia|language=en-US|access-date=2020-05-13}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.ritukumar.com/ Official Website] * [https://www.labelritukumar.com/ Ritu Kumar Label Official] * [https://ri.ritukumar.com/ Ritu Kumar other Official Website] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 9pq8zb88mf95wtplbtubb1vavipt10z 0 129051 615747 569969 2026-07-04T17:11:54Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615747 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = অসমীয়া চীনা | native_name = অসমীয়া চীনা | native_name_lang = as | image = | image_caption = | population = আনুমানিক ২০০০ | regions = [[মাকুম]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[চীনা ভাষা]] | religions = [[খৃষ্ট ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]], [[কনফুচিয়ানিজম]] | related_groups = [[হান চাইনীজ]], [[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan peoples]] }} '''মাকুমৰ অসমীয়া চীনাসকল''' বা '''মাকুম জনগোষ্ঠী''', যাক ঝোংগুম জনগোষ্ঠী বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ মাকুম চহৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীয় চীনা লোকৰ এটা সৰু সম্প্ৰদায়।<ref>{{Cite news |date=17 November 2012 |title=The Assamese Chinese story |url=https://www.thehindu.com/news/national/The-Assamese-Chinese-story/article15618808.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 October 2013 |title=Dream visit to homeland, 50 years after displacement |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/dream-visit-to-homeland-50-years-after-displacement/article5259209.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> বৰ্তমান সমগ্ৰ অসমতে সিঁচৰতি হৈ আছে। এই গোটটো মূলতঃ দুটা সুকীয়া পৰ্যায়ত অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা চীনা অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বংশধৰেৰে গঠিত। প্ৰথম পৰ্যায়ত ঝোংগামসকলে ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা গঠন কৰে, যাৰ ফলত বেংহুও নামেৰে জনাজাত মিং শাখা প্ৰতিষ্ঠা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ১৮৫০ চনত ইংৰাজে চাহ খেতিৰ বাবে অনাৰ সময়ত আন এটা ঝোংগুমৰ দল অসমলৈ আহিছিল; এই লোকসকলক জুৱাই নামেৰে জনা যায়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 April 2022 |title=Did You Know About The Left-Out Chinese Community In Assam's Makum |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/life/did-you-know-about-the-left-out-chinese-community-in-assams-makum-587575 |access-date=18 June 2024 |website=Sentinel Assam |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== অসমীয়া চীনা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাসক তিনিটা সুকীয়া পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Assam - Ethnic Groups, Tea Plantations, Biodiversity {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Assam/People |access-date=18 June 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ত ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web |last=shravancharitymission |date=9 January 2021 |title=chinese ming dynasty |url=https://kamleshsujata.blog/tag/chinese-ming-dynasty/ |access-date=18 June 2024 |website=Shravan charity mission |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About the Dimasa Kingdom of Assam |url=https://www.esamskriti.com/essay-chapters.aspx?sectionname=History&subsectionname=Indian-History&topicname=About-the-Dimasa-Kingdom-of-Assam-&chapter=1 |access-date=18 June 2024 |website=www.esamskriti.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gerini |first=G. E. |date=1913 |title=Ti-ma-sa |url=https://www.jstor.org/stable/25189042 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |pages=690–694 |jstor=25189042 |issn=0035-869X}}</ref> য'ত মিং শাখা হিচাপে চিনাক্ত কৰা চীনা লোকৰ এটা দলে এই অঞ্চলত নিজৰ উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Avinibesh |date=29 October 2013 |title=Assam In The Eyes Of Hieun Tsiang |url=https://avinibeshsharma.wordpress.com/2013/10/29/assam-in-the-eyes-of-hieun-tsiang/ |access-date=18 June 2024 |website=Avinibesh Sharma |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Dutta |first1=Dibyajyoti |last2=Hazarika |first2=Dibyanjoly |date=December 2023 |title=Beyond the Colonial Lens: An Investigation into the Chequered History of Assam Tea |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03769836231211003 |journal=Indian Historical Review |language=en |volume=50 |issue=2 |pages=322–343 |doi=10.1177/03769836231211003 |issn=0376-9836|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Promoting silk industry in Assam hits to beat China – AG Group |url=https://aggrp.in/promoting-silk-industry-in-assam-hits-to-beat-china/ |access-date=18 June 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Contours of Assam Insurgency |url=https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/sa/sa_mar01kod01.html |access-date=18 June 2024 |website=ciaotest.cc.columbia.edu}}</ref> ১৮৫০ চনত ব্ৰিটিছে চীনা শ্ৰমিকক বিশেষভাৱে চাহ খেতিৰ বাবে অসমলৈ অনাৰ সময়ত দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ আৰম্ভণি হয়।<ref>{{Cite web |title=A Tale of Divided Identity of the Indian Chinese in Rita Chowdhury's Chinatown Days – Drishti |url=https://www.drishtithesight.com/volume-viii/a-tale-of-divided-identity-of-the-indian-chinese-in-rita-chowdhurys-chinatown-days/ |access-date=18 June 2024 |website=www.drishtithesight.com}}</ref> আগতে আহি পোৱা বেংহুওসকলে ব্ৰিটিছৰ সহায়ত হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জুৱাইসকলক প্ৰায়ে বহিৰাগত বুলি গণ্য কৰে, যাৰ ফলত আন্তঃগোষ্ঠীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হয়। ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় একাগ্ৰতাৰ বিপৰ্যয়ৰ পিছত দুয়োটা গোটে ইজনে সিজনক গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাঢ়িছে। সময়ৰ লগে লগে বেংহুওসকলেও ডিমাছাসকলৰ লগত যথেষ্ট মিশ্ৰণ ঘটাইছে। দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা ঝংগমসকল সুকীয়া বংশৰ, তেওঁলোকৰ ভাষা মাণ্ডাৰিনৰ পৰা লক্ষণীয়ভাৱে পৃথক, যিয়ে এক অনন্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ ইংগিত দিয়ে। বেংহুওসকলে ঐতিহাসিকভাৱে অসমক ফেইকু ৱাংগুও বুলি উল্লেখ কৰিছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "ধনৰ ৰাজ্য"। বেংহুও আৰু জুৱাই ব্যক্তিৰ উপাধিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পাৰ্থক্য কৰিব পাৰি; লুই, মিং, ঝাও, কিয়ান, আৰু ছানৰ দৰে উপাধিয়ে বেংহুওৰ ঐতিহ্যক বুজায়, আনহাতে ইয়াও, গুই, হো, ৱাং আৰু জিয়াঙে জুৱাই বংশৰ ইংগিত দিয়ে। নিজৰ ভাষাক ঝং বুলি কোৱা ঝংগমসকলে গৌৰৱেৰে [[অসমীয়া]]মানুহ বুলি পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=Di-ma-sa {{!}} Southeast Asia in the Ming Shi-lu |url=https://epress.nus.edu.sg/msl/place/di-ma-sa |access-date=19 June 2024 |website=epress.nus.edu.sg}}</ref> ১৯৬২ চনৰ [[চীন-ভাৰত যুদ্ধ]]ৰ সময়ত অসমীয়া চীনাসকলে পদ্ধতিগতভাৱে শুদ্ধিকৰণ আৰু সাংস্কৃতিক খহনীয়াৰ সম্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=Done For A War Time: Tales Of Separation And Longing Of The Indian Chinese Community |url=https://www.outlookindia.com/international/done-for-a-war-time-tales-of-separation-and-longing-of-the-indian-chinese-community-news-249105 |access-date=18 June 2024 |website=Outlook India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saikia |first=Nayanika |date=2 June 2022 |title=A Forgotten History of Assam |url=https://baos.pub/a-forgotten-history-of-assam-11d6f265a301 |access-date=18 June 2024 |website=Medium |language=en}}</ref> বহুতকে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হৈছিল, বলপূৰ্বকভাৱে স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি জব্দ কৰা হৈছিল। এই সাংস্কৃতিক দমনৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হ’ল, মাকুমৰ চীনা ভাষাৰ বিশিষ্ট বিদ্যালয় ঝং স্কুলক বলপূৰ্বকভাৱে হিন্দী বিদ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰা।<ref>{{Cite web |last=Pioneer |first=The |title=Homecoming: Chinese to revisit birthplace in Assam |url=https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |access-date=18 June 2024 |website=The Pioneer |language=en |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618230203/https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Saikia |first=Papari |date=3 April 2023 |title=Alien at birth: Chinese migrants in post-colonial Assam (1947-1962) |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09584935.2023.2203900 |journal=Contemporary South Asia |language=en |volume=31 |issue=2 |pages=179–192 |doi=10.1080/09584935.2023.2203900 |issn=0958-4935|url-access=subscription }}</ref> ==সংস্কৃতি== অসমীয়া চীনাসকলে নিজৰ চীনা ঐতিহ্যৰ বহু দিশ ধৰি ৰখাৰ লগতে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উপাদানসমূহো গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=A lost trail : the Chinese community of Assam |url=https://thecriticalscript.com/article-details/-A-lost-trail-the-Chinese-community-of-Assam |access-date=18 June 2024 |website=thecriticalscript.com |language=en}}</ref> তেওঁলোকে চীনৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ যেনে চন্দ্ৰ নৱবৰ্ষ আৰু মধ্য শৰৎ উৎসৱ উদযাপন কৰাৰ লগতে স্থানীয় অসমীয়া উৎসৱ, যেনে বিহুতো অংশগ্ৰহণ কৰে। আজি বহুতে নিজকে সৰল অসমীয়া বুলি কয় আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিৰ লগত পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite news |date=17 May 2015 |title=Assamese of Chinese origin facing severe identity crisis |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assamese-of-chinese-origin-facing-severe-identity-crisis/articleshow/47317336.cms?from=mdr |access-date=18 June 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2023 |title=India's Chinatown Is Home To Assamese Chinese - Community Brought From China As Tea Garden Workers |url=https://www.indiatimes.com/news/india/indias-chinatown-is-home-to-assamese-chinese-community-brought-from-china-as-tea-garden-workers-607368.html |access-date=18 June 2024 |website=IndiaTimes |language=en-IN}}</ref> ==ধৰ্ম== খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম, বৌদ্ধ ধৰ্ম, কনফুচিয়াছ ধৰ্মকে ধৰি অসমীয়া চীনাসকলৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰ বৈচিত্ৰময়। খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম অৱশ্যে এতিয়াও প্ৰধান ধৰ্ম হৈয়ে আছে।<ref>{{Cite news |date=9 April 2019 |title=Minuscule Assamese Chinese community never misses chance to vote |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/minuscule-assamese-chinese-community-never-misses-chance-to-vote/articleshow/68793383.cms |access-date=18 June 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] a8v3kdanh8pepk4ckiyqrgf9zl67yft 615748 615747 2026-07-04T17:13:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615748 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = অসমীয়া চীনা | native_name = অসমীয়া চীনা | native_name_lang = as | image = | image_caption = | population = আনুমানিক ২০০০ | regions = [[মাকুম]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[চীনা ভাষা]] | religions = [[খৃষ্ট ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]], কনফুচিয়ানিজম | related_groups = [[হান চাইনীজ]], চীন-তিব্বতী জনগোষ্ঠী }} '''মাকুমৰ অসমীয়া চীনাসকল''' বা '''মাকুম জনগোষ্ঠী''', যাক ঝোংগুম জনগোষ্ঠী বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ মাকুম চহৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীয় চীনা লোকৰ এটা সৰু সম্প্ৰদায়।<ref>{{Cite news |date=17 November 2012 |title=The Assamese Chinese story |url=https://www.thehindu.com/news/national/The-Assamese-Chinese-story/article15618808.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 October 2013 |title=Dream visit to homeland, 50 years after displacement |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/dream-visit-to-homeland-50-years-after-displacement/article5259209.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> বৰ্তমান সমগ্ৰ অসমতে সিঁচৰতি হৈ আছে। এই গোটটো মূলতঃ দুটা সুকীয়া পৰ্যায়ত অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা চীনা অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বংশধৰেৰে গঠিত। প্ৰথম পৰ্যায়ত ঝোংগামসকলে ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা গঠন কৰে, যাৰ ফলত বেংহুও নামেৰে জনাজাত মিং শাখা প্ৰতিষ্ঠা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ১৮৫০ চনত ইংৰাজে চাহ খেতিৰ বাবে অনাৰ সময়ত আন এটা ঝোংগুমৰ দল অসমলৈ আহিছিল; এই লোকসকলক জুৱাই নামেৰে জনা যায়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 April 2022 |title=Did You Know About The Left-Out Chinese Community In Assam's Makum |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/life/did-you-know-about-the-left-out-chinese-community-in-assams-makum-587575 |access-date=18 June 2024 |website=Sentinel Assam |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== অসমীয়া চীনা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাসক তিনিটা সুকীয়া পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Assam - Ethnic Groups, Tea Plantations, Biodiversity {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Assam/People |access-date=18 June 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ত ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web |last=shravancharitymission |date=9 January 2021 |title=chinese ming dynasty |url=https://kamleshsujata.blog/tag/chinese-ming-dynasty/ |access-date=18 June 2024 |website=Shravan charity mission |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About the Dimasa Kingdom of Assam |url=https://www.esamskriti.com/essay-chapters.aspx?sectionname=History&subsectionname=Indian-History&topicname=About-the-Dimasa-Kingdom-of-Assam-&chapter=1 |access-date=18 June 2024 |website=www.esamskriti.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gerini |first=G. E. |date=1913 |title=Ti-ma-sa |url=https://www.jstor.org/stable/25189042 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |pages=690–694 |jstor=25189042 |issn=0035-869X}}</ref> য'ত মিং শাখা হিচাপে চিনাক্ত কৰা চীনা লোকৰ এটা দলে এই অঞ্চলত নিজৰ উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Avinibesh |date=29 October 2013 |title=Assam In The Eyes Of Hieun Tsiang |url=https://avinibeshsharma.wordpress.com/2013/10/29/assam-in-the-eyes-of-hieun-tsiang/ |access-date=18 June 2024 |website=Avinibesh Sharma |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Dutta |first1=Dibyajyoti |last2=Hazarika |first2=Dibyanjoly |date=December 2023 |title=Beyond the Colonial Lens: An Investigation into the Chequered History of Assam Tea |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03769836231211003 |journal=Indian Historical Review |language=en |volume=50 |issue=2 |pages=322–343 |doi=10.1177/03769836231211003 |issn=0376-9836|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Promoting silk industry in Assam hits to beat China – AG Group |url=https://aggrp.in/promoting-silk-industry-in-assam-hits-to-beat-china/ |access-date=18 June 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Contours of Assam Insurgency |url=https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/sa/sa_mar01kod01.html |access-date=18 June 2024 |website=ciaotest.cc.columbia.edu}}</ref> ১৮৫০ চনত ব্ৰিটিছে চীনা শ্ৰমিকক বিশেষভাৱে চাহ খেতিৰ বাবে অসমলৈ অনাৰ সময়ত দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ আৰম্ভণি হয়।<ref>{{Cite web |title=A Tale of Divided Identity of the Indian Chinese in Rita Chowdhury's Chinatown Days – Drishti |url=https://www.drishtithesight.com/volume-viii/a-tale-of-divided-identity-of-the-indian-chinese-in-rita-chowdhurys-chinatown-days/ |access-date=18 June 2024 |website=www.drishtithesight.com}}</ref> আগতে আহি পোৱা বেংহুওসকলে ব্ৰিটিছৰ সহায়ত হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জুৱাইসকলক প্ৰায়ে বহিৰাগত বুলি গণ্য কৰে, যাৰ ফলত আন্তঃগোষ্ঠীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হয়। ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় একাগ্ৰতাৰ বিপৰ্যয়ৰ পিছত দুয়োটা গোটে ইজনে সিজনক গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাঢ়িছে। সময়ৰ লগে লগে বেংহুওসকলেও ডিমাছাসকলৰ লগত যথেষ্ট মিশ্ৰণ ঘটাইছে। দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা ঝংগমসকল সুকীয়া বংশৰ, তেওঁলোকৰ ভাষা মাণ্ডাৰিনৰ পৰা লক্ষণীয়ভাৱে পৃথক, যিয়ে এক অনন্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ ইংগিত দিয়ে। বেংহুওসকলে ঐতিহাসিকভাৱে অসমক ফেইকু ৱাংগুও বুলি উল্লেখ কৰিছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "ধনৰ ৰাজ্য"। বেংহুও আৰু জুৱাই ব্যক্তিৰ উপাধিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পাৰ্থক্য কৰিব পাৰি; লুই, মিং, ঝাও, কিয়ান, আৰু ছানৰ দৰে উপাধিয়ে বেংহুওৰ ঐতিহ্যক বুজায়, আনহাতে ইয়াও, গুই, হো, ৱাং আৰু জিয়াঙে জুৱাই বংশৰ ইংগিত দিয়ে। নিজৰ ভাষাক ঝং বুলি কোৱা ঝংগমসকলে গৌৰৱেৰে [[অসমীয়া]]মানুহ বুলি পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=Di-ma-sa {{!}} Southeast Asia in the Ming Shi-lu |url=https://epress.nus.edu.sg/msl/place/di-ma-sa |access-date=19 June 2024 |website=epress.nus.edu.sg}}</ref> ১৯৬২ চনৰ [[চীন-ভাৰত যুদ্ধ]]ৰ সময়ত অসমীয়া চীনাসকলে পদ্ধতিগতভাৱে শুদ্ধিকৰণ আৰু সাংস্কৃতিক খহনীয়াৰ সম্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=Done For A War Time: Tales Of Separation And Longing Of The Indian Chinese Community |url=https://www.outlookindia.com/international/done-for-a-war-time-tales-of-separation-and-longing-of-the-indian-chinese-community-news-249105 |access-date=18 June 2024 |website=Outlook India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saikia |first=Nayanika |date=2 June 2022 |title=A Forgotten History of Assam |url=https://baos.pub/a-forgotten-history-of-assam-11d6f265a301 |access-date=18 June 2024 |website=Medium |language=en}}</ref> বহুতকে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হৈছিল, বলপূৰ্বকভাৱে স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি জব্দ কৰা হৈছিল। এই সাংস্কৃতিক দমনৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হ’ল, মাকুমৰ চীনা ভাষাৰ বিশিষ্ট বিদ্যালয় ঝং স্কুলক বলপূৰ্বকভাৱে হিন্দী বিদ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰা।<ref>{{Cite web |last=Pioneer |first=The |title=Homecoming: Chinese to revisit birthplace in Assam |url=https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |access-date=18 June 2024 |website=The Pioneer |language=en |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618230203/https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Saikia |first=Papari |date=3 April 2023 |title=Alien at birth: Chinese migrants in post-colonial Assam (1947-1962) |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09584935.2023.2203900 |journal=Contemporary South Asia |language=en |volume=31 |issue=2 |pages=179–192 |doi=10.1080/09584935.2023.2203900 |issn=0958-4935|url-access=subscription }}</ref> ==সংস্কৃতি== অসমীয়া চীনাসকলে নিজৰ চীনা ঐতিহ্যৰ বহু দিশ ধৰি ৰখাৰ লগতে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উপাদানসমূহো গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=A lost trail : the Chinese community of Assam |url=https://thecriticalscript.com/article-details/-A-lost-trail-the-Chinese-community-of-Assam |access-date=18 June 2024 |website=thecriticalscript.com |language=en}}</ref> তেওঁলোকে চীনৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ যেনে চন্দ্ৰ নৱবৰ্ষ আৰু মধ্য শৰৎ উৎসৱ উদযাপন কৰাৰ লগতে স্থানীয় অসমীয়া উৎসৱ, যেনে বিহুতো অংশগ্ৰহণ কৰে। আজি বহুতে নিজকে সৰল অসমীয়া বুলি কয় আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিৰ লগত পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite news |date=17 May 2015 |title=Assamese of Chinese origin facing severe identity crisis |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assamese-of-chinese-origin-facing-severe-identity-crisis/articleshow/47317336.cms?from=mdr |access-date=18 June 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2023 |title=India's Chinatown Is Home To Assamese Chinese - Community Brought From China As Tea Garden Workers |url=https://www.indiatimes.com/news/india/indias-chinatown-is-home-to-assamese-chinese-community-brought-from-china-as-tea-garden-workers-607368.html |access-date=18 June 2024 |website=IndiaTimes |language=en-IN}}</ref> ==ধৰ্ম== খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম, বৌদ্ধ ধৰ্ম, কনফুচিয়াছ ধৰ্মকে ধৰি অসমীয়া চীনাসকলৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰ বৈচিত্ৰময়। খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম অৱশ্যে এতিয়াও প্ৰধান ধৰ্ম হৈয়ে আছে।<ref>{{Cite news |date=9 April 2019 |title=Minuscule Assamese Chinese community never misses chance to vote |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/minuscule-assamese-chinese-community-never-misses-chance-to-vote/articleshow/68793383.cms |access-date=18 June 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 4gusu6oau8vmy89jfkxqrd7k0575m84 0 135177 615875 597683 2026-07-05T05:56:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615875 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = আনা মাৰিয়া মাচাডো | image = Ana Maria Machado speaking in Rio in 2017 (cropped).jpg | imagesize = | alt = | caption = ২০১৭ ত | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1941|12|24|df=y}} | birth_place = [[ৰিও দি জেনেইৰ’|ৰিও দি জেনেইৰ’ চিটি]] ব্ৰাজিল | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = লেখিকা, সাংবাদিক | education = | alma_mater = [[ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ৰ ফেডাৰেল ইউনিভাৰ্চিটি]] | period = 1969– | genre = [[শিশু সাহিত্য]] [[উপন্যাস]], [[যাদু বাস্তৱবাদ]] | subject = | movement = | notableworks = ''[[বিছা বিয়া বিছা বেল]]'' | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = {{awards |[[হান্স খ্ৰীষ্টিয়ান এণ্ডাৰছন পদক]] |২০০০ }} | signature = | portaldisp = }} '''আনা মাৰিয়া মাচাডো''' (জন্ম ২৪ ডিচেম্বৰ ১৯৪১) ব্ৰাজিলৰ শিশু গ্ৰন্থৰ লেখিকা, লিজিয়া বজুংগা নুনেছ আৰু ৰুথ ৰোচাৰ সৈতে অন্যতম উল্লেখযোগ্য। ২০০০ চনত তেওঁ "শিশু সাহিত্যলৈ স্থায়ী অৱদান"ৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হান্স খ্ৰীষ্টিয়ান এণ্ডাৰছন পদক লাভ কৰে।<ref name=andersen/><ref name=ibby-machado/><ref>{{Cite web |date=2000-09-23 |title=Entregan en Cartagena premio mundial literatura infantil |url=https://caracol.com.co/radio/2000/09/23/nacional/0969688800_024556.html |access-date=2023-05-28 |website=Caracol Radio |language=es}}</ref> ২০১২ চনত তেওঁ শিশু আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্ক সাহিত্যৰ এছ এম আইবেৰ'-আমেৰিকান বঁটাও লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2012-10-09 |title=Ana Maria Machado obtiene el VIII Premio Iberoamericano SM de Literatura Infantil y Juvenil |url=https://www.europapress.es/cultura/libros-00132/noticia-ana-maria-machado-obtiene-viii-premio-iberoamericano-sm-literatura-infantil-juvenil-20121009110526.html |access-date=2023-05-28 |publisher=Europa Press}}</ref> ==জীৱন== ১৯৪১ চনত ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আনা মাৰিয়া মাচাডোই।<ref name=bit/> ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ আৰু নিউয়ৰ্ক চহৰত চিত্ৰশিল্পী হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। ৰোমান ভাষা অধ্যয়ন কৰাৰ পাছত তেওঁ পেৰিছৰ ‘ইক’ল প্ৰেকটিক ডেছ হ’টছ এটুডছ’ত ৰ’লেণ্ড বাৰ্থছৰ সৈতে পি এইচ ডি কৰে। পেৰিছৰ ‘এলে’ আলোচনী আৰু লণ্ডনৰ বিবিচিৰ সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৭৯ চনত ব্ৰাজিলত প্ৰথম শিশুৰ কিতাপৰ দোকান 'মালাছাৰ্টেছ' মুকলি কৰে।<ref name=bit>{{cite web|last=Kline|first=Julie|title=An Interview with Ana Maria Machado|url=http://www.education.wisc.edu/ccbc/authors/machado.asp|access-date=12 May 2013|year=2000|archive-date=9 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609044905/http://www.education.wisc.edu/ccbc/authors/machado.asp|url-status=dead|archivedate=9 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609044905/http://www.education.wisc.edu/ccbc/authors/machado.asp|deadurl=yes}}</ref> ১৯৬৯ চনত আনা মাৰিয়া মাচাডোৱে লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। "মই সামৰিক একনায়কত্ববাদৰ সময়ত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰা সেই প্ৰজন্মৰ লেখকসকলৰ অন্তৰ্গত, কিয়নো কবিতা আৰু গীতৰ গ্ৰন্থৰ সমান্তৰালভাৱে শিশু সাহিত্যও সেইকেইটামান সাহিত্যৰ ৰূপৰ ভিতৰত আছিল, যাৰ সহায়ত ভাষাৰ কাব্যিক আৰু প্ৰতীকী ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে আপুনি জয় ডি ভিভ্ৰ, ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰতি সন্মানৰ ধাৰণাসমূহ জনাব পাৰিছিল।" তেওঁৰ গল্প ''Menina Bonita do laço de fita'' (১৯৮৬; ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে ''Nina Bonita: A Story, 2001, ISBN 978-0916291631''<ref>{{cite web| url=http://www.curledupkids.com/ninaboni.htm| title=Nina Bonita: A Story by Ana Maria Machado, illustrated by Rosana Faria| author=Gaines, Luan| year=1996| publisher=curled up with a good kid's book| access-date=2019-04-24| archivedate=2019-04-24| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190424234429/http://www.curledupkids.com/ninaboni.htm| deadurl=yes}}</ref>) এযোৰ বগা আৰু ক'লা শহাপহুৰ বিষয়ে যিয়ে বিয়া কৰাই ক'লা, বগা আৰু ক'লা-বগা আৰ্হিৰ সন্তান গোটাই জমা কৰে, বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ একেলগে থকাৰ বিষয়ে লিখা এখন মনোমোহা কিতাপ। ‘এৰা উমা ভেজ উম টিৰানো’ (১৯৮২)ত তিনিটা শিশুৱে ৰং, চিন্তা আৰু যিকোনো সুখ নিষিদ্ধ কৰা এজন অত্যাচাৰীক অৱজ্ঞা কৰিছে। আঙুলি নোটোঁৱাকৈয়ে আনা মাৰিয়া মাচাডোৱে সদায় নিজৰ বাৰ্তাবোৰ হাস্যৰসময়ী কাহিনীৰে সজাই তোলে আৰু শাৰীৰ মাজতো পঢ়িব পৰাকৈ তেওঁৰ যুৱ পাঠকসকলৰ ক্ষমতাক বিশ্বাস কৰে। তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ বহু ব্ৰাজিলিয়ান শিশু গ্ৰন্থ লেখকৰ দৰেই আনা মাৰিয়া মাচাডোও মহান শিশু গ্ৰন্থ লেখক জোচে বেণ্টো মণ্টেইৰো লোবাটোৰ পৰম্পৰাত আছে বুলি কোৱা হয়।<ref name=bit/> তেওঁৰ লেখাটো "যাদুকৰী বাস্তৱবাদ"ৰ শৈলীত সামাজিক ব্যংগ আৰু কল্পনাতীত উপাদানৰ সূক্ষ্ম মিশ্ৰণৰ লগতে ভাষা আৰু আখ্যান গঠনৰ সচেতন আৰু চঞ্চল ব্যৱহাৰৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে। 'História meio ao contrário' (১৯৭৮)ত আনা মাৰিয়া মাচাডোৱে সাধুকথাৰ ক্লাছিক আখ্যানমূলক গাঁথনিটোক মূৰত ঘূৰাই নিজৰ কাহিনীটোক এইদৰে আৰম্ভ কৰিবলৈ দিছে: "আৰু যদি সিহঁতৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল, তেন্তে সিহঁত আজিও জীয়াই আছে" আৰু শেষত "একালৰ সময়ত।"<ref name=bit/> ‘বিছা বিয়া, বিছা বেল’ (১৯৮২) নামৰ তেওঁৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় ৰচনাখনত ইছাবেলৰ মৃত প্ৰাক্তন আইতাক বিছা বিয়া আৰু ভৱিষ্যতৰ নিজৰ প্ৰপৌত্ৰ বিছা বেলৰ সৈতে হোৱা অভ্যন্তৰীণ সংলাপ প্ৰজন্মৰ মাজত থকা অদৃশ্য সংযোগলৈ এক যাদুকৰী যাত্ৰাত পৰিণত হয়, যিয়ে অৱশেষত ইছাবেলক নিজৰ পথ বিচাৰি উলিয়াবলৈ অনুমতি দিয়ে। লেখকৰ বাবে কল্পনাৰ অৰ্থ হ’ল স্থান আৰু সময়ৰ বাবে জ্ঞানক সম্প্ৰসাৰিত কৰা আৰু বাস্তৱ আৰু কল্পনাক ইটোৱে সিটোৰ লগত মিহলি হ’বলৈ দিয়া। ঠিক তেনেদৰেই উজ্জ্বলভাৱে ‘পালাভ্ৰা ডি হ’নৰা’ (২০০৫, ইংৰাজী: ৱৰ্ড অৱ অনাৰ)ত মাচাডোৱে ১৯ শতিকাত তেওঁলোকৰ আগমনৰ পিছৰেপৰা অতি ধনী হৈ পৰা এটা লুছ’-ব্ৰাজিলিয়ান পৰিয়ালৰ কাহিনী কয়। পাঠকে লেটিচিয়াৰ সন্মুখীন হয়, যিয়ে পৰিয়ালৰ উত্তৰাধিকাৰৰ বিচ্ছিন্ন অৱশিষ্টৰপৰা নিজৰ কাহিনীটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। আনা মাৰিয়া মাচাডো পৰিয়ালৰ সৈতে ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত থাকে। ==বঁটা== আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যুৱক-যুৱতীসকলৰ কিতাপৰ ব’ৰ্ডে প্ৰদান কৰা দ্বিবাৰ্ষিক হান্স খ্ৰীষ্টিয়ান এণ্ডাৰছন বঁটা হৈছে শিশু গ্ৰন্থৰ লেখক বা চিত্ৰকৰৰ বাবে পোৱা সৰ্বোচ্চ স্বীকৃতি। ২০০০ চনত জান্সনে এই লেখাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name=andersen/><ref name=ibby-machado/> আনা মাৰিয়া মাচাডোৱে ১৭খন দেশৰ শিশু আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে শতাধিক কিতাপ লিখিছে যাৰ বাবে তেওঁ ব্ৰাজিলৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য বঁটা আৰু বহু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান লাভ কৰিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist |25em |refs= <ref name=andersen> [http://www.ibby.org/index.php?id=273 "Hans Christian Andersen Awards"]. [[International Board on Books for Young People]] (IBBY). Retrieved 2013-08-02.</ref> <ref name=ibby-machado> [http://www.literature.at/viewer.alo?objid=14769&viewmode=fullscreen&rotate=&scale=3.33&page=97 "Ana Maria Machado"] (pp. 102–03, by Eva Glistrup).<br> <!-- full-page profile not used --> ''The Hans Christian Andersen Awards, 1956–2002''. IBBY. [[Gyldendal]]. 2002. Hosted by [[Austrian Literature Online]]. Retrieved 2013-08-02.</ref> }} [[শ্ৰেণী:শিশু সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰাজিলৰ ব্যক্তি]] 0fewqx141dr04ix2k8g6t8wod03gvvt 0 137121 615873 611543 2026-07-05T05:09:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615873 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আজাদেহ ছামাদী | image = Azadeh Samadi 32th Fajr (cropped).jpg | imagesize = | caption = ২০১৪ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছামাদী | native_name = آزاده صمدی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1979|01|07}} | birth_place = লা হিজান, গিলান, [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | spouse = {{plainlist| * {{marriage|হৌমান ছেয়েদী |2007|2014|reason=divorced}} }} | children = }} '''আজাদেহ ছামাদী''' ([[ফাৰ্চী]]: آزاده صمدی; জন্ম ৭ জানুৱাৰী ১৯৭৯) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ হাফেজ বঁটা, ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ আৰু ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক তথা লেখক সংস্থাৰ বঁটাৰ বাবে লাভ কৰা মনোনয়নৰ উপৰি ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ সন্মানীয় ডিপ্ল’মাকে ধৰি বিভিন্ন স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|title=.: Iranian Movie DataBase آزاده صمدي :.|website=www.sourehcinema.com|access-date=2019-06-09|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714154937/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == আজাদেহ ছামাদীৰ জন্ম ১৯৭৯ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত লা হিজানত হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|title=Azadeh Samadi|website=ifilm-آیفیلم|language=en|access-date=2019-06-09|archivedate=2019-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190530120450/http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|deadurl=yes}}</ref> সূৰে বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা থিয়েটাৰ বিষয়ত স্নাতক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ অভিনয়ৰ এটা পাঠ্যক্ৰম (পাৰভিজ পাৰাষ্টুৰ তত্ত্বাৱধানত) সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ "বেহিৰ এণ্ড চুগাৰ" নামৰ থিয়েটাৰ প্ৰযোজনাত অভিনয় কৰিছিল আৰু কিছুসময়ৰ পাছত হোমায়ুন আছাদিয়ানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত টিভি ধাৰাবাহিক "দ্য এণ্ডলেচ ৱে"-ত অভিনয় কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হয়। তেওঁ হুমেন ছেয়েদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত চুটি ছবি "৩৫ মিটাৰ ৱাটাৰ লেভেল" আৰু "ব্লু টিথ"-ৰ লগতে "নো ৱান টকিং টু এনিৱান"-তো অভিনয় কৰিছে। আজাদেহ ছামাদীয়ে ২০০৬ চনত হৌমান ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web|date=2015-01-02|title=یک طلاق در سینما/جدایی "هومن سیدی" از "آزاده صمدی"|url=http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|archive-date=2015-01-02|archivedate=2015-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু ২০১৩ চনত এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web|date=2016-04-25|title=سکوت آزاده صمدی درباره جدایی اش از هومن سیدی شکست/شاید ترکیب من و هومن سیدی جواب نمی داد|url=http://www.khabaronline.ir/detail/522483|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425113134/http://www.khabaronline.ir/detail/522483|archive-date=2016-04-25}}</ref> আজাদেহ ছামাদী ২০০৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ সময়ত মীৰ-হোছেইন মৌছাভীক সমৰ্থন কৰা অন্যতম শিল্পী আছিল।<ref>{{Cite web|date=2012-02-05|title=خبرآنلاین - حمایت 800 هنرمند سینما ، تئاتر و تلویزیون از میرحسین موسوی|url=http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205161559/http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|archive-date=2012-02-05}}</ref> ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত আইঅ’ ইণ্টাৰনেট নেটৱৰ্কত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'জাবিৱাকা' অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰিছিল ছামাদীয়ে।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=آزاده صمدی، مجری ویژه ویژه‌برنامه "زابیواکا" از آیو اسپرت|url=https://aionet.ir|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-18|website=www.aionet.ir}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ স্থানত বেহৰাং আলাভীয়ে এই অনুষ্ঠানটো পৰিচালনাৰ দায়িত্ব লয়। অনুষ্ঠানটোৰ ঘনিষ্ঠ কৰ্মকৰ্তাসকলৰ মতে, আজাদেহ ছামাদীয়েই এই অনুষ্ঠানৰ আঁতধৰোঁতা হোৱাৰ কথা আছিল যদিও ৰেডিঅ’ এণ্ড টেলিভিছনে আপত্তি দৰ্শায়। ইয়াৰ পৰিণতিত তেওঁক সলনি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। == ব্যক্তিগত জীৱন == ইৰানী অভিনেত্ৰী আজাদেহ ছামাদীয়ে ''ৰাহে বি পায়ান'' (''এণ্ডলেচ পাথ'') নামৰ টিভি ধাৰাবাহিকখনত একেলগে কাম কৰাৰ পাছত সহ-অভিনেতা হুমেন ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। অৱশ্যে কেইবছৰমান একেলগে থকাৰ পিছত তেওঁলোকৰ এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-10-10 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C |access-date=2024-10-26 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == বিতৰ্কসমূহ == === জাবিৱাকা === আজাদেহ ছামাদীয়ে 'জাবিৱাকা' নামৰ অনুষ্ঠানটোৰ আঁত ধৰিছিল, যিটো ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত অনলাইন প্লেটফৰ্ম 'আইঅ’'ত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। প্ৰথমটো খণ্ডৰ পিছত, ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ ইৰান ব্ৰডকাষ্টিঙৰ পৰিদৰ্শকসকলে "মহিলাৰ সঁজুলি হিচাপে ব্যৱহাৰ" কৰাৰ উদ্বেগ দৰ্শাই দ্বিতীয়টো খণ্ড চলি থকাৰ সময়তে ছামাদীৰ অংশগ্ৰহণ বন্ধ কৰি দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মজিদ য়াছেৰ আৰু আলী আনছাৰীয়ে এই অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰোঁতা হিচাপে দায়িত্ব লয়।<ref>{{Cite web |date=2025-07-05 |title=آزاده صمدی از اجرای برنامه جام جهانی یک شبکه اینترنتی برکنار شد |url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/231704-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-05 |website=خبرگزاری موج |language=fa}}</ref> === বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰোধিতা === ২০২৩ চনৰ ২১ মে’ত আজাদেহ ছামাদীয়ে ইৰানৰ বাধ্যতামূলক হিজাব নীতি অনুসৰণ নকৰাকৈয়ে ৰেজা হাদ্দাদৰ শেষকৃত্যত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ এই পদক্ষেপক ছচিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ব্যাপকভাৱে প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=حضور پانته‌آ بهرام و آزاده صمدی بدون حجاب اجباری در مراسمی عمومی |url=https://iranwire.com |access-date=2025-07-05 |website=iranwire.com |language=fa}}</ref> এই ঘটনাৰ পিছত, তেহৰাণৰ সংস্কৃতি আৰু মিডিয়া আদালতৰ চৰকাৰী অধিবক্তাই ছামাদীৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিলৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। বাধ্যতামূলক হিজাব উলংঘা কৰাৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ৰাজহুৱা নৈতিকতা আৰু ভদ্ৰতা ভংগ কৰাৰ অভিযোগ অনা হয়।<ref>{{Cite news |last=فردا |first=رادیو |title=«قرار جلب به دادرسی» برای دو بازیگر زن به دلیل «کشف حجاب» |url=https://www.radiofarda.com/a/32455329.html |access-date=2025-07-05 |work=رادیو فردا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-12 |title=قوه قضائیه ایران «حکم جلب» دو بازیگر را در رابطه با حجاب اجباری صادر کرد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/cy64d6g20pqo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছামাদী দোষী সাব্যস্ত হয় আৰু তেওঁক প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ কাৰ্যকলাপত অংশ লোৱাৰপৰা ছমাহৰ বাবে নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, আদালতে বৰ্ণনা কৰা "অসামাজিক ব্যক্তিত্বৰ বিকাৰ"ৰ চিকিৎসাৰ বাবে তেওঁক এটা চৰকাৰী মানসিক কেন্দ্ৰত পষেকত এবাৰকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয় আৰু চিকিৎসাৰ শেষত মানসিক স্বাস্থ্যৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ দাখিল কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=از شستشوی میت تا گواهی سلامت روان؛ جمهوری اسلامی زنان بی حجاب را چگونه مجازات می کند |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c1vkgg74kkyo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=احکام عجیب برای بی‌حجابی؛ از مراجعه به روانشناس تا شستن میت – DW – ۱۴۰۲/۴/۲۵ |url=https://dw.com |access-date=2025-07-05 |website=dw.com |language=fa}}</ref> === ভ্ৰমণ নিষেধাজ্ঞা === ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ শেষৰফালে, ভাৰতৰ গোৱাত অনুষ্ঠিত ৫৪সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত আজাদেহ ছামাদীক ইৰান এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=ایستگاه خبر؛ دوشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰২ برابر با ۲۰ نوامبر ۲۰۲۳ - BBC Persian |url=http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121025328/http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-date=2023-11-21 |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * {{IMDb name|nm5201727}} * [https://instagram.com/azadehsamadi_ Azadeh Samadi] on [[Instagram]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] mvexa4y2gf669r7hdv3hl1578flr8vr 0 137387 615895 614875 2026-07-05T11:03:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615895 wikitext text/x-wiki {{Short description|English writer and religious thinker (1644–1718)}} {{Infobox person | name = উইলিয়াম পেন | image = William Penn.png | caption = ১৮ শতিকাৰ পেনৰ প্ৰতিকৃতি | birth_date = ১৪ অক্টোবৰ ১৬৪৪ চন | birth_place = টাৱাৰ হিল, [[লণ্ডন]], [[ইংলেণ্ড]] | death_date = ১০ আগষ্ট ১৭১৮ (বয়স ৭৩) | death_place =ৰাস্কমব, বাৰ্কশ্বাৰ, ইংলেণ্ড | occupation =নোবেলমেন, লেখক, পেনচিলভেনিয়াৰ ঔপনিৱেশিক মালিক, ফিলাডেলফিয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক | alma_mater =ক্ৰাইষ্ট চাৰ্চ, অক্সফৰ্ড | spouse = গুলিয়েলমা পেন <br />হান্না কেল'হিল পেন | parents = এডমিৰেল চাৰ উইলিয়াম পেন <br />মাৰ্গাৰেট জেছপাৰ | children = ১৭ জন, উইলিয়াম জুনিয়ৰ, জন, থমাছ, আৰু ৰিচাৰ্ডকে ধৰি | signature = William Penn signature.svg }} '''উইলিয়াম পেন''' ইউৰোপীয় উপনিৱেশিকৰণৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ পেনচিলভেনিয়াত বাস কৰা লেনাপে খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আৰু সফল চুক্তিৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁ গণতন্ত্ৰ আৰু ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৬৮১ চনত দ্বিতীয় চাৰ্লছ ৰজাই পেনৰ পিতৃ নৌসেনাৰ এডমিৰেল আৰু ৰাজনীতিবিদ ছাৰ উইলিয়াম পেনৰ ওচৰত থকা ঋণ পৰিশোধৰ বাবে বৰ্তমানৰ আমেৰিকাৰ ৰাজ্য পেনচিলভেনিয়া আৰু ডেলাৱেৰৰ সমতুল্য ভূমি অনুদান প্ৰদান কৰে। পিছৰ বছৰত পেনে [[ইংলেণ্ড]] এৰি ডেলাৱেৰ উপসাগৰ আৰু ডেলাৱেৰ নদীৰ ওপৰেৰে জাহাজেৰে যায় আৰু তাৰপৰাই নদীখনৰ পশ্চিম পাৰত ফিলাডেলফিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পেনৰ কোৱাকাৰ চৰকাৰক বৰ্তমানৰ ডেলাৱেৰৰ ডাচ, ছুইডিছ আৰু ইংৰাজ বসতিপ্ৰধান লোকসকলে ভালদৰে গ্ৰহণ কৰা নাছিল আৰু চুবুৰীয়া মেৰিলেণ্ড প্ৰদেশৰ মালিক কেলভাৰ্টসকলেও এই মাটিখিনি দাবী কৰিছিল। ১৭০৪ চনত পেনচিলভেনিয়া প্ৰদেশৰ দক্ষিণৰ তিনিখন কাউণ্টিত নতুন, অৰ্ধস্বায়ত্তশাসিত ডেলাৱেৰ কলনী গঠনৰ অনুমতি দিয়া হয়। ঔপনিৱেশিক একত্ৰীকৰণৰ অন্যতম প্ৰাচীন সমৰ্থক হিচাপে পেনে লিখিছিল আৰু সকলো ব্ৰিটিছ উপনিৱেশক একত্ৰিত কৰি পিছলৈ আমেৰিকালৈ পৰিণত হোৱা দেশ গঠনৰ আহ্বান জনাইছিল। তেওঁ পশ্চিম জাৰ্চি ৰেহাইত সন্নিৱিষ্ট কৰা আৰু পেনচিলভেনিয়া চৰকাৰৰ ফ্ৰেমত উল্লেখ কৰা গণতান্ত্ৰিক নীতিসমূহে ১৭৮৭ চনত ফিলাডেলফিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা সাংবিধানিক সন্মিলনৰ প্ৰতিনিধিসকলক [[আমেৰিকা]]ৰ সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। <ref>{{cite book |last1=Murphy |first1=Andrew R. |title=William Penn : a life |date=2019 |location=New York |isbn=978-0190234249 |pages=117–118}}</ref> গভীৰভাৱে ধৰ্মীয় ব্যক্তি পেনে বহুতো গ্ৰন্থ লিখিছিল য'ত তেওঁ বিশ্বাসীসকলক আদিম খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ আত্মাক মানি চলিবলৈ উপদেশ দিছিল। তেওঁৰ বিশ্বাসৰ বাবে পেনক কেইবাবাৰো টাৱাৰ অৱ লণ্ডনত বন্দী কৰা হৈছিল। কাৰাগাৰত থকা অৱস্থাত ১৬৬৯ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ ন’ ক্ৰছ, ন’ ক্ৰাউন নামৰ গ্ৰন্থখন খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ সাহিত্যৰ এক ক্লাছিকত পৰিণত হৈছে। <ref>Thomas Nelson (2009). "NKJV American Patriot's Bible." Thomas Nelson Inc. p. 1358.</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:William Penn memorial.jpg|thumb|লণ্ডনৰ অল হেল’ছ-বাই-দ্য টাৱাৰ চাৰ্চ, য’ত পেনে ১৬৪৪ চনত বাপ্তিস্ম বা খ্ৰীষ্ট্ৰান ধমত দীক্ষিত হৈছিল]] [[File:Coat of Arms of William Penn.svg|thumb|পেনৰ কোট অৱ আৰ্মছ, য'ত লিখা আছে, আৰ্মছ: আৰ্জেণ্ট, অন এ ফেছ চেবল থ্ৰী বেজেণ্ট অৱ দ্য ফিল্ড; ক্ৰেষ্ট: এটা অৰ্ধ-সিংহ প্ৰচণ্ড, বাহুৰ মুখৰ সৈতে কলাৰযুক্ত; মূলমন্ত্ৰ: ডাম ক্লেভাম ৰেক্টাম টেনেম <ref>{{cite book|title=A Genealogical and Heraldic History of the Commoners of Great Britain, Volume 3|chapter=Penn, of Stoke Park|first=John|last=Burke |date=1836|page=491|chapter-url=https://archive.org/details/genealogicalhera03burk/page/490/mode/2up}}</ref> ]] [[File:William Penn at 22 1666.jpg|thumb|১৬৬৬ চনৰ ২২ বছৰ বয়সত পেনৰ প্ৰতিকৃতি]] ১৬৪৪ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত [[লণ্ডন]]ৰ টাৱাৰ হিলত পেনৰ জন্ম হৈছিল। ইংৰাজ নৌসেনাৰ বিষয়া ছাৰ উইলিয়াম পেন আৰু ডাচ মহিলা মাৰ্গাৰেট জেছপাৰৰ পুত্ৰ আছিল। মাৰ্গাৰেট জেছপাৰ আছিল ডাচ সাগৰীয় কেপ্তেইনৰ বিধৱা আৰু ৰটাৰডেমৰ এজন ধনী ব্যৱসায়ীৰ কন্যা। <ref>Hans Fantel, ''William Penn: Apostle of Dissent'', William Morrow & Co., New York, 1974, p. 6, {{ISBN|0-688-00310-9}}</ref> পেনক প্লেটজেছ-জেছপাৰ পৰিয়ালৰ জৰিয়তে অপ ডেন গ্ৰাফ পৰিয়ালৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত বুলি ভবা হয়, যিসকল ক্ৰেফেল্ডৰ বিশিষ্ট মেননাইট আৰু পেনচিলভেনিয়াৰ কোৱাকাৰ আছিল।<ref>"History of the Op Den Graeff/Updegraff family", June Shaull Lutz, 1988, S. 1</ref><ref>[http://mennoworld.org/2015/12/07/columns/more-than-our-family-tree/ Mennonite World Review - More than our family tree]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>The Journal of the Lancaster County Historical Society. Volume 103, number 4, Winter 2001-2002. "The Ancestors and Descendants of John Cope, Son of Caleb and Mary Cope", by Thomas R. Kellog, p 193</ref>এডমিৰেল পেনে তিনিখন ৰাজ্যৰ যুদ্ধৰ সময়ত কমনৱেলথ নৌসেনাত সেৱা আগবঢ়াইছিল আৰু অলিভাৰ ক্ৰমৱেলে আয়াৰলেণ্ডত মাটি প্ৰদান কৰিছিল। ১৬৪১ চনৰ আইৰিছ বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা আইৰিছ কনফেডাৰেটসকলৰপৰা পেনক প্ৰদান কৰা মাটিসমূহ জব্দ কৰা হৈছিল। পুত্ৰৰ জন্মৰ সময়ত কেপ্তেইন পেনৰ বয়স আছিল তেত্ৰিছ বছৰ আৰু এজন উচ্চাকাংক্ষী নৌসেনা বিষয়া, তেওঁক কনফেডাৰেট বাহিনীৰ হাতত থকা বন্দৰসমূহ অৱৰোধ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।<ref>Fantel, p. 6</ref> ==শিক্ষা== পেনে প্ৰথমে চিগৱেল স্কুলত, তাৰ পিছত আয়াৰলেণ্ডত ব্যক্তিগত শিক্ষকৰদ্বাৰা আৰু পিছলৈ অক্সফৰ্ডৰ অক্সফৰ্ডৰ ক্ৰাইষ্ট চাৰ্চত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>"William Penn", Encyclopedia of World Biography, 2nd ed. 17 Vols. Gale Research, 1998. Reproduced in Biography Resource Center. Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. 2007.</ref> সেই সময়ত চৰকাৰী বিদ্যালয় নাছিল আৰু প্ৰায় সকলো শিক্ষানুষ্ঠান এংলিকান গীৰ্জাৰ সৈতে জড়িত আছিল। দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ ল’ৰা-ছোৱালীক শিক্ষা লাভ কৰিবলৈ এজন ধনী পৃষ্ঠপোষকৰ প্ৰয়োজন আছিল। পেনৰ শিক্ষা বহুলাংশে ধ্ৰুপদী লেখকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল, শ্বেক্সপীয়েৰকে ধৰি "কোনো উপন্যাস বা আড়ম্বৰপূৰ্ণ আধুনিক লেখক"ৰ অনুমতি সেই সময়ত নাছিল।<ref>Fantel, p. 13</ref> দৌৰ পেনৰ প্ৰিয় খেল আছিল আৰু তেওঁ প্ৰায়ে ঘৰৰপৰা স্কুললৈ তিনি মাইলতকৈও অধিক (৫ কিলোমিটাৰ) দৌৰিছিল। এংলিকান শৈলীত নিৰ্মাণ কৰা এই বিদ্যালয়খন আছিল কঠোৰ, হাস্যৰসহীন আৰু গুৰুগম্ভীৰ। স্কুলৰ শিক্ষকসকলে গুণৰ স্তম্ভ হ'ব লাগিছিল আৰু তেওঁলোকৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে উজ্জ্বল আদৰ্শ দাঙি ধৰিব লাগিছিল। <ref>Fantel, p. 14</ref> পিছলৈ পেনে ধৰ্মীয় ভিত্তিত এংলিকান ধৰ্মৰ বিৰোধিতা কৰে যদিও তেওঁ বহুতো পিউৰিটান মনোভাব গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁ নিজৰ গুৰুত্ব, কঠোৰ আচৰণ আৰু হাস্যৰসৰ অভাৱৰ বাবে পৰিচিত হয়। ১৬৬০ চনত পেনে অক্মৰ্ফড বিশ্ববিদ্যায়ত নামভৰ্তি কৰে। ==কৰ্মজীৱন== ==মৃত্যু== ১৭১৮ চনত, ৭৩ বছৰ বয়সত উইলিয়াম পেন নিঃস্ব অৱস্থাত বাৰ্কশ্বাৰৰ টুইফৰ্ডৰ ওচৰৰ ৰাসকম্ব নামৰ ঠাইত থকা নিজৰ ঘৰত মৃত্যুবৰণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী গুলিয়েলমাৰ কাষৰ সমাধিত সমাধিস্থ কৰা হয়। এই সমাধিস্থলটো বাকিংহামশ্বাৰৰ চালফণ্ট ছেইণ্ট জিলছৰ ওচৰত থকা জৰ্ডানছ কোৱেকাৰ সভাঘৰৰ সমাধিস্থলত অৱস্থিত। তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী হান্নাই, পেনৰ একমাত্ৰ উইল কাৰ্যকৰীকৰ্তা হিচাপে, ১৭২৬ চনত তেওঁৰ মৃত্যু নোহোৱালৈকে বাস্তৱিকভাৱে সম্পত্তিৰ অধিকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল। <ref>Miller and Pencak, p. 70</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|William Penn}} * [http://edsitement.neh.gov/view_lesson_plan.asp?id=717 Lesson Plan: William Penn's Peaceable Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012104132/http://edsitement.neh.gov//view_lesson_plan.asp?id=717 |date=12 October 2010 }} * [http://williampenn.org William Penn Appleton and Klos Biography] * [https://archive.org/details/lifewilliampenn01weemgoog The Life of William Penn] by M. L. Weems, 1829. Full-text free to read and search version of Tim Unterreiner biography from 1829 original published in Philadelphia. * [https://web.archive.org/web/19970430071010/http://xroads.virginia.edu/~CAP/PENN/pnhome.html William Penn, Visionary Proprietor] by Tuomi J. Forrest, at the University of Virginia * ''[http://www.quaker.org/wmpenn.html William Penn, America's First Great Champion for Liberty and Peace]'' by Jim Powell * [http://www.quakerinfo.com/quakpenn.shtml William Penn] by Bill Samuel * [http://archive.pym.org/exhibit/p078.html Penn's Holy Experiment: The Seed of a Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011015404/http://archive.pym.org/exhibit/p078.html |date=11 October 2011 }} * [http://www.gwyneddmeeting.org/history/penntower.html Penn in the Tower of London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331024608/http://www.gwyneddmeeting.org/history/penntower.html |date=31 March 2020 }} * [http://www.offtolondon.com/hiddenlondoncopy/william_penn.html Hidden London]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Penn in the Tower * [https://web.archive.org/web/20010816120135/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/penn.html original version of this article] (copied with permission) * [https://www.mises.org/story/1865 "Pennsylvania's Anarchist Experiment: 1681–1690"], Prof. Murray N. Rothbard, excerpt from ''Conceived in Liberty'', Vol. 1 (Auburn, Alabama: The [[Ludwig von Mises Institute]], 1999) * {{Find a Grave|802}} * [http://www.penntreatymuseum.org Penn Treaty Museum] ===উইলিয়াম পেনৰ কৰ্মৰাজী=== * {{Gutenberg author | id=Penn,+William }} * {{Internet Archive author |sname=William Penn}} * {{Librivox author |id=8779}} * ''[[No Cross, No Crown]]'' (1669). 2nd edition published in 1682. Written during his imprisonment in the Tower of London. * The Christian Quaker, and his divine testimony vindicated by Scripture, reason, and authorities, against the injurious attempts ... lately made ... to render him odiously inconsistent with Christianity and Civil Society. In II. Parts., (1674).(part one written by Penn; Part two by George Whitehead, 1673). * ''[http://www.tractassociation.org/tracts/true-spiritual-liberty/ True Spiritual Liberty]'' (1681) * ''[[Some Fruits of Solitude in Reflections and Maxims]]'' (1682) * ''[http://avalon.law.yale.edu/subject_menus/statech.asp Frame Of Government Of Pennsylvania]'' (1682) From the Avalon Project, Yale Law School. * [http://www.qhpress.org/quakerpages/qwhp/pp340.htm Letter to his wife, Gulielma] (1682) * [http://www.qhpress.org/quakerpages/qwhp/q1718b.htm Early Quaker writings] contains several documents by Penn and his wife. * ''[http://www.tractassociation.org/tracts/key/ A Key] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228170753/http://www.tractassociation.org/tracts/key/ |date=28 February 2017 }}'' (1692) * [http://www.strecorsoc.org/penn/pcr_intr.html Primitive Christianity Revived] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405083833/http://www.strecorsoc.org/penn/pcr_intr.html |date=5 April 2005 }} (1696) * [http://www.hallvworthington.com/wjournal/journalintro.html Preface to George Fox's Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703063710/http://www.hallvworthington.com/wjournal/journalintro.html |date=3 July 2007 }} (1694) * [https://archive.org/details/riseandprogress03penngoog The Rise and Progress of the People Called Quakers by William Penn (1905 ed.)] * [https://digitalcollections.nypl.org/items/8b8391d0-ab08-857b-e040-e00a18065d46 An Essay towards the Present and Future Peace of Europe by the Establishment of a European Dyet, Parliament or Estates] (1693) * {{cite book | title=Extracts from The Writings of William Penn & Richard Claridge, on the Death and Sufferings of Our Lord Jesus Christ |url=https://archive.org/details/extractsfromwri00clargoog|author1=William Penn & Richard Claridge|editor=Anonymous |year=1817| publisher=William and Samuel Graves|location=London|access-date=3 January 2010}} Full text at Internet Archive (archive.org) * Dunn, Mary Maples, Dunn, Richard S., Bronner, Edwin, and Fraser, David. ''The papers of William Penn'', 5 volumes. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1981–87. [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] rtxfilewm1l9c1qgxrwkrli4khovw4j 0 137402 615719 614557 2026-07-04T14:00:16Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 615719 wikitext text/x-wiki '''প্ৰভাত গোস্বামী''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] : Prabhat Goswami ) অসমৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত নাট্যকাৰ, নাট পৰিচালক , নাট সমালোচক, অভিনেতা, চিত্ৰনাট্যকাৰ, গল্পকাৰ, প্ৰাবন্ধিক, ঔপন্যাসিক, ব্যংগ লেখক আৰু শিশু সাহিত্যিক।<ref>অসমীয়া প্ৰতিদিন, ১৩ নৱেম্বৰ, ২০২৫</ref> ''যন্ত্ৰ মানৱ, স্পন্দন, বাগ্ৰুকগিৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ, আই'' প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত বহুচৰ্চিত নাটক। প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত নাটকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১০৪ খন। অসমীয়া ভাষাত সৰ্বাধিক সংখ্যক শিশু নাটক ৰচনা কৰা নাট্যকাৰগৰাকী হৈছে প্ৰভাত গোস্বামী।<ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/as/!entertainment/etv-bharat-assam-exclusive-interview-with-eminent-play-writer-prabhat-goswami-on-his-journey-assam-news-ass24091401490|title=অসমীয়া ভাষাত সৰ্বাধিক সংখ্যক শিশু নাট ৰচনা কৰা নাট্যকাৰ প্ৰভাত গোস্বামী|etvbharat.com|accessdate= 2026-06-24}}</ref> নাট পৰিচালনাৰ সংখ্যা প্ৰায় ৭০ খন। ''শেষ উপহাৰ, [[আজান ফকীৰ চাহেব (চলচ্চিত্ৰ)|আজান ফকীৰ চাহেব]] , বৰলাৰ ঘৰ আৰু অপৰাজিতা'' প্ৰভাত গোস্বামীৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্যৰে নিৰ্মিত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। ''শুকুলা হাতীৰ খোজ, খামপাট গাভৰু , বাৰ্কলে চাহাবৰ বঙলা, অদৃশ্য খিৰিকীৰ সিপাৰে , মগলৌ কুঁৱৰী কুৰঙ্গ নয়নী, মহানায়ক পৃথু , পিজলা গাভৰু'' প্ৰভাত গোস্বামীৰ জনপ্ৰিয় উপন্যাস। ''ডানকান আৰু চৰাইটো, জিয়া আৰু সেউজীয়া পোহৰটো'' প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত জনপ্ৰিয় শিশু উপন্যাসসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ''অভিনয়ৰ পৃথিৱী আৰু পৃথিৱীৰ অভিনয় কলা, প্ৰসংগ : অভিনয় আৰু নাটক, অভিনয় দৰ্পনম'' প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত নাট্য কলা বিষয়ক গ্ৰন্থ। [[অসমীয়া সাহিত্য]] আৰু [[চলচ্চিত্ৰ]] শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি লাভ কৰা প্ৰভাত গোস্বামীয়ে শিশুসকলৰ সাহিত্য- সংস্কৃতিৰ অনুষ্ঠান অকণিৰ সাহিত্য সভাৰ অসমীয়া শিশু সাহিত্য বঁটা ২০২৪ লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/sishu-sahitya-bata-to-prabhat-goswami|title= প্ৰভাত গোস্বামীলৈ ২০২৪ বৰ্ষৰ অসমীয়া শিশু সাহিত্য বঁটা|website=asomiyapratidin.in|accessdate= 2026-06-24}}</ref> গোস্বামীয়ে ''আজান ফকীৰ চাহেব'' অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰৰ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ চিত্ৰলেখা বঁটা, অনাতাঁৰ নাট ''শেষ উপহাৰ'' ৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। {{Infobox writer|bgcolour=silver|name=প্ৰভাত গোস্বামী|image=Prabhat Goswami.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1951|11|12}}|birth_place=[[যোৰহাট]], [[অসম]]|death_date=|death_place=|occupation=নাট্যকাৰ, চিত্ৰনাট্যকাৰ, প্ৰাবন্ধিক, গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক আৰু শিশু সাহিত্যিক। অসম চৰকাৰৰ কৰ অধীক্ষক ৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ।|notableworks=|pseudonym=|years_active=|spouse=প্ৰয়াত দীপা গোস্বামী|children=|parents=প্ৰয়াত বিনন্দ চন্দ্ৰ গোস্বামী আৰু প্ৰয়াত সৰস্বতী গোস্বামী|awards=|signature=|website=https://sites.google.com/view/prabhatgoswami}} == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৫০ চনৰ ১২ নৱেম্বৰ নিশা অবিভক্ত [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কাকজান বনগাঁৱত জন্ম প্ৰভাত গোস্বামীৰ। প্ৰভাত গোস্বামীৰ পিতৃ প্ৰয়াত বিনন্দ চন্দ্ৰ গোস্বামী আৰু মাতৃ প্ৰয়াত সৰস্বতী গোস্বামী। প্ৰয়াত বিনন্দ চন্দ্ৰ গোস্বামীৰ মূল ঘৰখন আছিল অবিভক্ত শিৱসাগৰ জিলাৰ জাঁজিৰ বামুণ পুখুৰীত। প্ৰয়াত বিনন্দ চন্দ্ৰ গোস্বামীৰ কৰ্মক্ষেত্ৰ আছিল ডিব্ৰুগড়। সেয়েহে জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ প্ৰভাত গোস্বামী ডাঙৰ হৈছিল ডিব্ৰুগড়ত। প্ৰভাত গোস্বামীয়ে প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে জ্ঞানদায়িনী নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয়ৰ পৰা। ডিব্ৰুগড় উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰা প্ৰভাত গোস্বামীয়ে পঞ্চম শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা কালতে মঞ্চ নাটকত অভিনয় কৰিছিল। কীৰ্তিনাথ হাজৰিকা ৰচিত ''ফুটুকাৰ ফেন'' নাটকত লক্ষ্মণৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। সপ্তম শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা কালত বিদ্যালয় সপ্তাহৰ নাট প্ৰতিযোগিতাত এটি স্ত্ৰী চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰি দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। তাৰ পাছত বিদ্যালয় সপ্তাহৰ নাট প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰি প্ৰতি বছৰে পুৰস্কৃত হয়। নৱম শ্ৰেণীত সহকাৰী সাংস্কৃতিক সম্পাদক হিচাপে আৰু দশম শ্ৰেণীত সাংস্কৃতিক সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰোপৰি ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত হৈ খাদ্য আন্দোলনত ছাত্ৰক নেতৃত্ব দিয়ে। ইয়াৰ পাছত উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ ডিব্ৰুগড় কানৈ মহাবিদ্যালয়ত ভৰ্তি হয়। কলেজীয়া শিক্ষাৰ সমান্তৰালকৈ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বিভিন্ন নাট্য মঞ্চত অভিনয় অব্যাহত ৰাখে। কানৈ কলেজত পঢ়ি থকা কালত অভিনয় আৰু পৰিচালনাৰ বাবে একাধিক বাৰ পুৰস্কৃত হয়। কানৈ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা [[বিজ্ঞান]] শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত দুবছৰ আইন পঢ়ে যদিও আইনৰ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ নহ'ল। কিন্তু প্ৰভাত গোস্বামীয়ে নাট্য চৰ্চা অব্যাহত ৰাখে। == কৰ্ম জীৱন == ১৯৭৭ চনত প্ৰভাত গোস্বামী চাকৰিৰ সন্ধানত [[যোৰহাট জিলা]]লৈ আহে। ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে নাটক ৰচনা আৰু পৰিচালনা অব্যাহত ৰাখে। লাহে লাহে এগৰাকী সুদক্ষ নাট্যকাৰ আৰু নাট পৰিচালক ৰূপে পৰিচিতি লাভ কৰে। তাৰ পাছত চাকৰি সূত্ৰে মৰিগাৱলৈ আহে। সেই সময়ত মৰিগাঁও অঞ্চলত নাট্য চৰ্চাৰ পৰিৱেশ নাছিল। যোৰহাটত থাকোঁতে শিশু নাট ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল। [[মৰিগাঁও]] অঞ্চলতো কেইবাখনো নাটক মঞ্চস্থ কৰি এক পৰিৱেশ তৈয়াৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। ইয়াত প্ৰভাত গোস্বামীয়ে অসম সাহিত্য সভাৰ নাট্য কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰি নতুন নাট্য কৰ্মী সৃষ্টি কৰি এক পৰিৱেশ তৈয়াৰ কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰে। তাৰ পাছত অসম সীমান্ত গোঁসাই গাঁও। তাতো নাটকৰ এক পৰিৱেশ গঢ়ি তুলে। [[তেজপুৰ]]ত শিশু নাটক আৰম্ভ কৰা অন্যতম ব্যক্তি আছিল প্ৰভাত গোস্বামী। পৰৱৰ্তীকালত কৰ্ম সূত্ৰে গুৱাহাটীলৈ আহে। সেই সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে গুৱাহাটীৰ মঞ্চত ধাৰাবাহিকভাৱে নাটক মঞ্চস্থ কৰি আহিছে। বৰ্তমানলৈকে প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত নাটকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১০৪ খন।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা, ১৩ নৱেম্বৰ, ২০২৫</ref> প্ৰভাত গোস্বামী পৰিচালিত নাটকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৭০ খন। ইয়াৰ ভিতৰত শিশু নাটক অন্তৰ্ভুক্ত। ১৯৯৭ চনত প্ৰভাত গোস্বামীয়ে তেওঁৰ অনাতাঁৰ নাট''শেষ উপহাৰ'' ৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। প্ৰভাত গোস্বামীয়ে দহখনৰো অধিক নাটক, তিনিখন চলচ্চিত্ৰ আৰু কেইবাখনো ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছে। স্কুলীয়া কালতেই বিদ্যালয়ৰ আলোচনীত গল্প লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে প্ৰভাত গোস্বামীয়ে। ১৯৭৮ চনৰ পৰা জনমভূমি কাকতৰ জৰিয়তে প্ৰভাত গোস্বামীৰ গল্প প্ৰকাশ হয়। [[অসম আন্দোলন]] আৰম্ভ হোৱা পাছত অসমৰ বাতৰি-কাকত আৰু আলোচনীত প্ৰভাত গোস্বামীৰ গল্প প্ৰকাশ হৈ আহিছে। বৰ্তমানলৈকে প্ৰভাত গোস্বামীৰ প্ৰকাশিত গল্পৰ সংখ্যা প্ৰায় পাঁচশৰো অধিক। ইতিমধ্যে প্ৰভাত গোস্বামীৰ দুখন গল্প সংকলন প্ৰকাশ হৈছে। প্ৰভাত গোস্বামীয়ে নিয়মীয়াকৈ প্ৰবন্ধ লিখি আহিছে। তেখেতৰ প্ৰবন্ধৰ বিষয় [[নাটক]] আৰু [[সংস্কৃতি]]।<ref>শিশু নাটক : অতীত, বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যৎ | লেখক : প্ৰভাত গোস্বামী | পৃষ্ঠা নং ৮৪ | নাটঘৰ | প্ৰকাশক : অসম নাট্য সন্মিলন | প্ৰথম প্ৰকাশ : ২০২৪</ref> == উপন্যাস == প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত প্ৰথম উপন্যাস ''হে স্বৰ্গ বিদায়'' । এই উপন্যাসখন [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ আন্দোলনৰ ওপৰত ৰচিত উপন্যাস প্ৰতিযোগিতাত পুৰস্কৃত। তেতিয়াৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰভাত গোস্বামীয়ে [[উপন্যাস]] ৰচনাত মনোনিৱেশ কৰি আহিছে আৰু কেইবাখনো উপন্যাস কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশ হৈছে। আলোচনী আদিত প্ৰকাশিত প্ৰভাত গোস্বামীৰ উপন্যাসৰ সংখ্যা প্ৰায় চল্লিছখনৰো অধিক। ''শুকুলা হাতীৰ খোজ'' আৰু ''খামপাট গাভৰু'' প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত বহু চৰ্চিত আৰু বহুলভাৱে সমাদৃত দুখন উপন্যাস।<ref>সংস্কৃতিৰ দাপোণ, পৃষ্ঠা নং ৬ | ছেপ্টেম্বৰ সংখ্যা, ২০২৪</ref> প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত উপন্যাসসমূহ : • হে স্বৰ্গ বিদায় ''(১৯৮১)'' • নিবেদিতা গাৰ্লছ হোষ্টেল (২০০৪) • অভিনেত্ৰীৰ দিনলিপি (২০০৪) • নিষিদ্ধ স্পৰ্শ (২০০৫) • স্বাধীনতাৰ চোলা পিন্ধা মানুহজন (২০০৭) • নাছিংখাম (২০০৯) • ককাৰ ঘোঁৰা হেৰাল ( শিশু উপন্যাস সংকলন, ২০১০) • মন্ত্ৰীৰ ঘৰত কদোৱা (ব্যংগ উপন্যাস সংকলন, ২০১১) • শুকুলা হাতীৰ খোজ (২০১২) • সপোনৰ দেশৰ কনমাণি (২০১৪) • বাবলু, চিন্তু আৰু সেই গুহাটো (শিশু উপন্যাস, ২০১৫) • অন্তৰ্যুদ্ধ (১০১৮) • কেঞ্চাৰৰ কেলেণ্ডাৰত তুমি (২০২১) • বাৰ্কলে চাহাবৰ বঙলা ( শিশু উপন্যাস, ২০২১) • খামপাট গাভৰু (প্ৰকাশক : জিন্তী ডেকা, পাব্লিকেশ্বন আৰু ... , ২০২২ চন) • অদৃশ্য খিৰিকীৰ সিপাৰে ( প্ৰকাশক : জিন্তী ডেকা , পাব্লিকেশ্বন আৰু ... , প্ৰথম সংস্কৰণ : ২০২৩ চন) • মহানায়ক পৃথু ( প্ৰকাশিকা : জিন্তী ডেকা, পাব্লিকেশ্বন আৰু... , প্ৰথম সংস্কৰণ : ২০২৫ চন) • পিজলা গাভৰু (প্ৰকাশক: উজ্জ্বল বৰা, প্ৰজ্ঞা মিডিয়াহাইপ পাব্লিকেচন, ২০২৫) == চিত্ৰনাট্য == ১৯৯১ চনত প্ৰভাত গোস্বামী চাকৰি সূত্ৰে গুৱাহাটীলৈ বদলি হৈ আহে। সেই সময়ৰ পৰা লেখকগৰাকী চিত্ৰনাট্য ৰচনাৰ কামত মনোনিৱেশ কৰে। উল্লেখ্য যে, সেই সময়ত [[গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ|গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন]] কেন্দ্ৰ আৰম্ভ হৈছে মাত্ৰ। চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰা মানুহৰ সংখ্যা তেনেই কম। সেয়েহে বাধ্যত পৰি প্ৰভাত গোস্বামীয়ে এটা সময়ত বহু চিত্ৰনাট্য লিখিবলগীয়া হয়। প্ৰভাত গোস্বামী সম্ভৱতঃ গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰ সৰ্বাধিক সম্প্ৰচাৰিত ধাৰাবাহিকৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ। গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰ উপৰিও ব্যক্তিগত চেটেলাইট ছেনেল ৰং, ৰেঙণি, জোনাক আদি ছেনেলৰ বাবে তেওঁ এহেজাৰৰো অধিক ধাৰাবাহিকৰ বাবে চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছে। তাৰোপৰি প্ৰায় ৪০ খন ভি চি ডি ছবিৰ বাবে চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছে। আনহাতে প্ৰায় বিশখনৰো অধিক তথ্যচিত্ৰ, প্ৰায় দহখন মান চুটি ছবিৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনাৰ লগতে দুখন চুটি ছবি পৰিচালনা কৰে। ''শেষ উপহাৰ, আজান ফকীৰ চাহেব, বৰলাৰ ঘৰ'' আৰু ''অপৰাজিতা'' নামৰ চাৰিখন [[অসমৰ চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ বাবে প্ৰভাত গোস্বামীয়ে চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰে। == ব্যংগ ৰচনা == ১৯৯১ চনৰ পৰা প্ৰভাত গোস্বামীয়ে ব্যংগ ৰচনাত মনোনিৱেশ কৰে। সপ্তাহ দৰ্পণ নামৰ কাকতত প্ৰথম ব্যংগ ৰচনা লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত গিৰিজনি আলোচনী, নতুন দৈনিক, [[অসমীয়া প্ৰতিদিন|অসমীয়া প্ৰতিদিন,]] এদিনৰ সংবাদ, অসমীয়া খবৰ, [[দৈনিক জনমভূমি]] আদি কাকতত ধাৰাবাহিভাৱে ব্যংগ ৰচনা লিখিবলৈ লয়। প্ৰভাত গোস্বামীয়ে অসমৰ প্ৰায়বোৰ জনপ্ৰিয় কাকত - আলোচনীৰ বাবে ব্যংগ ৰচনা লিখি আহিছে আৰু তেখেতৰ প্ৰকাশিত ব্যংগ গল্পৰ সংখ্যা এহেজাৰৰ অধিক। প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত ব্যংগ গল্প আৰু উপন্যাসৰ সংকলন তিনিখন। == শিশু সাহিত্য == প্ৰভাত গোস্বামীয়ে প্ৰথম [[মৌচাক (আলোচনী)]]ৰ বাবে ১৯৮৫ চনত শিশু উপন্যাস লিখিছিল। তাৰ পাছত লাহে লাহে শিশুৰ বিষয়ে পুথি ৰচনা কৰিবলৈ লয়। ১৯৯৬ চনত অসম সাহিত্য সভাই তেখেতৰ ''সপোনৰ দেশত কনমাণি'' পাণ্ডুলিপিৰ বাবে নকুল চন্দ্ৰ সভাপণ্ডিত বঁটা প্ৰদান কৰে। প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত [[শিশু সাহিত্য]] গ্ৰন্থ ছয়খন। ইতিমধ্যে বিভিন্ন শিশু আলোচনীত তেখেতৰ অসংখ্য শিশু গল্প প্ৰকাশ হৈছে। তেখেতৰ ''শিশু সাহিত্য ৰচনাৰ আদিপাঠ'' আৰু ''শিশু নাটক ৰচনা, পৰিচালনা আৰু অভিনয়'' দুখন বৰ প্ৰয়োজনীয় গ্ৰন্থ। বৰ্তমানেও তেখেতে শিশু সাহিত্য ৰচনা কৰি আছে। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৮৪ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে [[ডিফু]] নিৱাসী প্ৰয়াত কমল বৰুৱা আৰু প্ৰয়াত ভবদা বৰুৱাৰ দুহিতা দীপা বৰুৱাৰ সৈতে প্ৰভাত গোস্বামী বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। ২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৬২ চনত ডিফু চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা দীপা বৰুৱা আছিল এগৰাকী প্ৰতিভাৱান বেডমিন্টন খেলুৱৈ। একালৰ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বেডমিন্টন চেম্পিয়ন তথা [[যোৰহাট জিলা]]ৰ কেইবা বছৰ ধৰি বেডমিন্টন চেম্পিয়ন দীপা বৰুৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ৰাণাৰ্চআপ খিতাপ অৰ্জন কৰিছিল। বিয়াৰ পাছত স্বামীৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰা দীপা গোস্বামীয়ে অসংখ্য মঞ্চ নাটক, দূৰদৰ্শনৰ ধাৰাবাহিক আৰু কেইবাখনো অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২৫ মাৰ্চ, ২০১৩ চনত দুৰাৰোগ্য [[কৰ্কট ৰোগ]]ত আক্ৰান্ত হৈ দীপা গোস্বামীয়ে অকালতে মৃত্যুবৰণ কৰে। পত্নীৰ অকাল বিয়োগত মৰ্মাহত হৈ প্ৰভাত গোস্বামীয়ে বাস্তৱ জীৱনৰ আধাৰত ৰচনা কৰিছিল তেখেতৰ বহু চৰ্চিত উপন্যাস ''কেঞ্চাৰৰ কেলেণ্ডাৰত তুমি।'' প্ৰভাত গোস্বামী আৰু দীপা গোস্বামীৰ দুই পুত্ৰ সন্তানৰ নাম নীলাভ গোস্বামী আৰু নিলয় গোস্বামী। ডাঙৰ বোৱাৰী অনন্যা দত্ত আৰু নাতিনী ৱানিয়া গোস্বামী। == বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি == অসমৰ নাট্যকলা, [[সাহিত্য]] আৰু চলচ্চিত্ৰ শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে প্ৰভাত গোস্বামীক বিভিন্ন অনুষ্ঠানে আগবঢ়াই আহিছে বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি। প্ৰভাত গোস্বামীয়ে লাভ কৰা বিভিন্ন বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতিৰ ভিতৰত আছে : • ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য আৰু সম্প্ৰসাৰণ মন্ত্ৰণালয়ে প্ৰভাত গোস্বামী ৰচিত ''শেষ উপহাৰ'' অনাতাঁৰ নাটৰ বাবে ১৯৯৭ চনত প্ৰদান কৰে সন্মানীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা। • ''হে স্বৰ্গ বিদায়'' উপন্যাসৰ বাবে অসম সাহিত্য সভাই ১৯৭৯ চনত প্ৰদান কৰে ৰাজ্যিক বঁটা। • ''যন্ত্ৰ মানৱ'' নাটকৰ বাবে ১৯৮৪ চনত অসম সাহিত্য সভাই প্ৰদান কৰে ৰাজ্যিক বঁটা। • ''সুৰংগ'' নাটকৰ বাবে অসম সাহিত্য সভাই ১৯৮৭ চনত আগবঢ়ায় ৰাজ্যিক বঁটা। • ''সপোনৰ দেশত কনমাণি'' শিশু সাহিত্যৰ বাবে ১৯৯৬ চনত অসম সাহিত্য সভাই প্ৰদান কৰে ৰাজ্যিক বঁটা। • সত্যমেৱ জয়তে ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ কাহিনীৰ বাবে ২০০৪ চনত প্ৰভাত গোস্বামীয়ে লাভ কৰে ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ জ্যোতিৰূপা জইন্ট মিডিয়া এৱাৰ্ড। • গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন যোগে সম্প্ৰচাৰিত ''আমিও মানুহ'' ধাৰাবাহিকৰ বাবে ২০০৪ চনত শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যৰ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ জ্যোতিৰূপা জইন্ট মিডিয়া এৱাৰ্ড লাভ কৰে। • ''আজান ফকীৰ চাহেব'' চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যৰ বাবে ২০০৮ চনত শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যৰ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ চিত্ৰলেখা বঁটা লাভ কৰে। • শিশুসকলৰ সাহিত্য সংস্কৃতিৰ অনুষ্ঠান অকণিৰ সাহিত্য সভাৰ অসমীয়া শিশু সাহিত্য বঁটা ২০২৪ লাভ। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] godxmmotqshz2s9ddaleugkuq8t7p89 0 137491 615725 613256 2026-07-04T14:36:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615725 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Harriet Martineau|imagesize=.5|caption=Martineau by [[Richard Evans (portrait painter)|Richard Evans]], prepared by [[Thomas Lawrence|Sir Thomas Lawrence]] (1834)<ref>{{cite web |title=Harriet Martineau |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portraitExtended/mw04251/Harriet-Martineau |website=National Portrait Gallery, London |publisher=NPG (London) |access-date=19 April 2023 |quote=This portrait appeared on the art market in 1885 from an unknown source (it had not come from the family). According to family letters, it was painted by Evans during 1833 and 1834, 'as a labour of love', so it may have been kept by the artist. It was first offered, as a work by Lawrence, to Sir Thomas Martineau}}</ref>|birth_date={{birth date|df=yes|1802|6|12}}|birth_place=[[Norwich]], [[Norfolk]], England|death_date={{death date and age|df=yes|1876|6|27|1802|6|12}}|death_place=[[Ambleside]], [[Westmorland]], England|known_for=Thorough exploration in political, religious and social institutions, as well as the work and roles of women|partner=John Hugh Worthington (engaged)|module={{Infobox writer | embed=yes | notableworks = {{Nowrap|''Illustrations of Political Economy'' (1834)<br />''Society in America'' (1837)<br />''Deerbrook'' (1839)<br />''The Hour and the Man'' (1841)}} }}}}'''হেৰিয়েট মাৰ্টিনো''' (ইংৰাজী : Heriet Martineau ; ১২ জুন ১৮০২ – ২৭ জুন ১৮৭৬) এগৰাকী ইংৰাজ সমাজ-তাত্ত্বিক আছিল। <ref name="autogenerated2002">Hill, Michael R. (2002) [https://books.google.com/books?id=qyzyUpMfh24C ''Harriet Martineau: Theoretical and Methodological Perspectives'']. Routledge. {{ISBN|0-415-94528-3}}</ref> তেওঁ এক সমাজতাত্ত্বিক, সামগ্ৰিক, ধৰ্মীয় আৰু নাৰী দৃষ্টিকোণৰ পৰা লিখা-মেলা কৰিছিল। তেওঁ অগাষ্ট ক'টৰ কৰ্মৰাজি অনুবাদ কৰিছিল, আৰু নিজৰ ভৰণ-পোষণৰ বাবে যথেষ্ট উপাৰ্জনো কৰিছিল— যিটো সেই সময়ৰ এগৰাকী মহিলা লেখিকাৰ বাবে এক অতি বিৰল কথা আছিল।<ref name="Postlethwaite 1989">{{Cite journal|last=Postlethwaite|first1=Diana|title=Mothering and Mesmerism in the Life of Harriet Martineau|journal=Signs|volume=14|issue=3|date=Spring 1989|pages=583–609|publisher=University of Chicago Press|jstor=3174403|doi=10.1086/494525}}</ref> মাৰ্টিনোৱে সমাজৰ সকলোবোৰ দিশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা জীৱনত ঘৰৰ ভূমিকাৰ লগতে প্ৰধান ৰাজনৈতিক, ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। যুৱ ৰাজকুমাৰী ভিক্টোৰিয়াই তেওঁৰ কৰ্মৰাজি যথেষ্ট পছন্দ কৰিছিল আৰু ১৮৩৮ চনত নিজৰ ৰাজ্যাভিষেক অনুষ্ঠানলৈ তেওঁক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। <ref>{{Cite book|last=Martineau|first1=Harriet|title=Harriet Martineau's Autobiography|url=https://books.google.com/books?id=z3_fRgeg_-UC&pg=PA81|volume=3|year=1877|publisher=Cambridge University Press|access-date=10 February 2013|quote=How delighted the Princess Victoria was with my 'Series'|pages=79–80|isbn=9781108022583}}</ref> ঔপন্যাসিক মাৰ্গাৰেট অলিফেণ্টে তেওঁক "এগৰাকী জন্মগত বক্তা আৰু ৰাজনীতিবিদ... যি হয়তো তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ আন যিকোনো পুৰুষ বা মহিলাতকৈ নিজৰ লিংগৰ দ্বাৰা আটাইতকৈ কমকৈ প্ৰভাৱিত আছিল" বুলি অভিহিত কৰিছিল। <ref name="Postlethwaite 1989"/> দাসপ্ৰথা বিলুপ্তিকৰণৰ (abolitionism) প্ৰতি থকা তেওঁৰ দায়বদ্ধতাৰ ফলস্বৰূপেই মাৰ্টিনোৰ সাফল্যসমূহ বিশ্বজুৰি, বিশেষকৈ আমেৰিকাৰ উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত অধ্যয়ন কৰা হয়। <ref>{{Cite book|last=Voelkner|first1=K.|title=Introduction to Harriet Martineau: A Global Anthology of Women's Resistance from 600 B.C.E. to the Present|year=1997|pages=385–386|publisher=Northwestern University|url=https://www.scholars.northwestern.edu/en/publications/introduction-to-harriet-martineau-a-global-anthology-of-womens-re|access-date=3 February 2021|archivedate=4 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204180938/https://www.scholars.northwestern.edu/en/publications/introduction-to-harriet-martineau-a-global-anthology-of-womens-re}}</ref> <ref>{{Cite news|authorlink=Robert McCrum|url=https://www.theguardian.com/books/2017/may/15/100-best-nonfiction-books-67-household-education-harriet-martineau|dead-url=3 February 2020|date=15 May 2017|quote=...contemporary success, and short-term celebrity...she is a pioneer sociologist both in her own right as the author of books such as Society in America (1837)...}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Cosgrove|first1=C.|title=Fortune and Faith in Old Chicago: A Dual Biography of Mayor|year=2020|page=179|publisher=SIU Press|isbn=9780809337941|url=https://books.google.com/books?id=X6nSDwAAQBAJ&pg=PA179|access-date=7 February 2021|quote=Other antislavery activists belonging to the circle of Chicago and Evanston Methodists included Northwestern University founder John Evans. Evans was an organizer of the Republican Party in Illinois, an opponent of the Fugitive Slave ...}}</ref> ১৮৮৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বষ্টনৰ 'অ'ল্ড চাউথ মিটিং হাউচ'ত মাৰ্টিনোৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰাৰ সময়ত ৱেনডেল ফিলিপ্সে তেওঁক "শ্ৰেষ্ঠ আমেৰিকান দাসপ্ৰথা বিলুপ্তিকাৰী" বুলি অভিহিত কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Phillips|first1=W.|title=Speeches, Lectures, and Letters of Wendell Phillips – Volume 2|year=1891|publisher=Lee and Shepherd|page=476|url=https://books.google.com/books?id=1A9OAQAAMAAJ&pg=PA475|access-date=19 April 2023|quote=[December 26, 1883 – Old South Meeting House in Boston]: Americans, I ask you to welcome to Boston this statue of Harriet Martineau, because she was the greatest American abolitionist.}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == [[চিত্ৰ:Harriet_Martineau's_autobiography_(1879)_(14595668018).jpg|left|thumb|255x255px|নৰ্ভিচৰ গাৰ্নি ক’ৰ্টৰ ঘৰটো, য’ত হেৰিয়েট মাৰ্টিনোৰ জন্ম হৈছিল]] ইংলেণ্ডৰ নৰউইচত জন্মগ্ৰহণ কৰা হেৰিয়েট মাৰ্টিনো আছিল থমাছ নামৰ এজন বস্ত্ৰ নিৰ্মাতাৰ আঠটি সন্তানৰ ভিতৰত ষষ্ঠটি সন্তান। তেওঁৰ পিতৃয়ে ১৭৯৭ চনৰ পৰা নৰউইচৰ অক্টাগন চেপেলৰ ডিকন হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। <ref name="spartacus-educational.com">{{Cite web|title=Harriet Martineau|url=https://spartacus-educational.com/Wmartineau.htm|accessdate=7 August 2019|work=Spartacus Educational}}</ref> তেওঁৰ মাতৃ এলিজাবেথ (পূৰ্বৰ উপাধি ৰেনকিন) এজন চেনি শোধনকাৰী আৰু গেলামালৰ দোকানীৰ জীয়ৰী আছিল। হেৰিয়েটৰ পাঁচগৰাকী জ্যেষ্ঠ ভাই-ভনীৰ ভিতৰত দুগৰাকী বায়েক আৰু তিনিজন ককায়েক আছিল। বয়সৰ ক্ৰমানুসাৰে তেওঁলোকৰ নামবোৰ আছিল— এলিজাবেথ, থমাছ, হেনৰী, ৰবাৰ্ট আৰু ৰেচেল এন। হেৰিয়েটৰ কনিষ্ঠ ভাই-ভনী দুজন আছিল জেমছ আৰু আঠটি সন্তানৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰুগৰাকী এলেন।<ref name=":1">{{Cite book|first1=Susan|last=Hoecker-Drysdale|title=Harriet Martineau : first woman sociologist|year=1992|publisher=Berg|isbn=0-85496-645-5|oclc=231392122}}</ref> মাৰ্টিনো তেওঁৰ ভাতৃ জেমছৰ সৈতে আটাইতকৈ ঘনিষ্ঠ আছিল, যি পৰৱৰ্তী সময়ত ইংৰাজ ভিন্নমতাৱলম্বীসকলৰ (English Dissenters) পৰম্পৰাত এজন দাৰ্শনিক আৰু ধৰ্মযাজক হৈছিলগৈ। মাৰ্টিনো পৰিয়ালটো ফৰাচী হিউগেনট বংশোদ্ভৱ আছিল আৰু তেওঁলোকে ইউনিটেৰিয়ান মতাদৰ্শত বিশ্বাস কৰিছিল। হেৰিয়েটৰ পৰিয়ালটো আৰ্থিকভাৱে সচ্ছল আছিল আৰু তেওঁলোক নৰফ'কৰ আৰ্লহাম হলৰ গাৰ্নী পৰিয়ালৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু আছিল। হেৰিয়েটৰ জন্মস্থান নৰউইচৰ মেগডেলিন ষ্ট্ৰীটৰ কাষৰ গাৰ্নী কোৰ্টত থকা গাৰ্নীসকলৰ ঘৰটোৰ লীজ হেৰিয়েটৰ পিতৃ থমাছৰ নামত আছিল। <ref>{{Cite book|last=Hanna|first1=W.|title=Memoirs of the Life and Writings of Thomas Chalmers|date=1852|page=407|url=https://books.google.com/books?id=V9s5AAAAcAAJ&dq=thomas+Martineau+Gurney+family+norfolk&pg=PA407|access-date=21 July 2023|quote=MY DEAR GRACE, -Rode to Norwich with Mr. Gurney and Mr. F. Cunningham. Called on Mrs. Martineau, mother to the celebrated authoress.}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Farrant|first=A.|title=Amelia Opie and the Martineaus|url=https://martineausociety.co.uk/wp-content/uploads/2018/09/MS-Newsletter-37-Sept-2015-Final.pdf|publisher=Martineau Society|accessdate=21 July 2023|quote=Harriet was born in Gurney Court in Magdalen Street, Norwich, in June 1802. It has a central block with two side wings and it takes its name from John Gurney, a wool merchant, who bought the property in 1754.}}</ref> ১৮২৫ চনত শ্বেয়াৰ বজাৰ আৰু বেংকিং খণ্ডত হোৱা বৃহৎ পতনৰ '''পিছতো''' পৰিয়ালটোৰ আৰ্থিক অৱস্থা টনকিয়াল হৈ আছিল। ইংৰাজ লেখিকা ডায়েনা পষ্টলেথৱেইটৰ মতে, মাতৃৰ সৈতে হেৰিয়েটৰ সম্পৰ্ক তিক্ততাপূৰ্ণ আছিল আৰু তাত মৰম-চেনেহৰ অভাৱ আছিল, যিয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী লেখাসমূহত প্ৰকাশ পোৱা দৃষ্টিভংগীসমূহত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল। <ref name="Postlethwaite 1989"/> মাৰ্টিনোৱে দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁক এগৰাকী ধাই-মাৰ (wet nurse) হাতত এৰি দিছিল। মাতৃসকলে নিজৰ সন্তানৰ বাবে ধাই-মা ৰখাটো সেই সময়ত এক পৰম্পৰা আছিল, বিশেষকৈ যদিহে তেওঁলোকে নিজে সন্তানক পিয়াহ খুৱাব নোৱাৰিছিল। পিছে, হেৰিয়েটৰ মাতৃয়ে ৰখা ধাই-মা গৰাকীৰ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ গাখীৰ নাছিল। ইয়াৰ ফলত হেৰিয়েটে জীৱনৰ প্ৰথম কেইটামান সপ্তাহ অনাহাৰে কটাবলগীয়া হৈছিল, আৰু তেওঁৰ মাতৃয়ে হেৰিয়েটৰ ভৱিষ্যতৰ সকলো ৰোগ-ব্যাধিৰ বাবে এই কথাটোকেই জগৰীয়া কৰিছিল।<ref name=":1"/> ঘৰুৱা জীৱন আৰু "গৃহিণী হোৱাৰ স্বাভাৱিক দক্ষতা"ৰ (natural faculty for housewifery) বিষয়ে হেৰিয়েটৰ ধাৰণাসমূহ, যিটো তেওঁৰ ১৮৪৮ চনত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ 'হাউচহ'ল্ড এডুকেশ্বন'ত (Household Education) বৰ্ণনা কৰা হৈছে, শৈশৱত তেওঁ লাভ কৰা উপযুক্ত লালন-পালনৰ অভাৱৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছিল। জনা যায় যে মাতৃয়ে হেৰিয়েটক মৰম-চেনেহ কৰাটো একেবাৰেই বিৰল আছিল। কিছুমান তথ্যৰ পৰা এইটোও জানিব পৰা গৈছে যে, হেৰিয়েটে দেৱদূত আহি তেওঁক লৈ যোৱাৰ কল্পনা কৰিছিল। ইয়াক আত্মহত্যাৰ জৰিয়তে মাতৃৰ কঠোৰ শাসনৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পোৱাৰ উপায় বিচৰাৰ তেওঁৰ ইচ্ছাৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":1"/> যদিও প্ৰাপ্তবয়স্ক অৱস্থাত তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক কিছু উন্নত হৈছিল, তথাপিও হেৰিয়েটে নিজৰ মাতৃক সেই মৰমীয়াল আৰু যত্নশীল গুণবোৰৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত বুলি গণ্য কৰিছিল, যিবোৰ কম বয়সৰ ছোৱালীৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় বুলি তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃয়ে নিজৰ আটাইবোৰ সন্তানকে সু-শিক্ষিত হ'বলৈ তাগিদা দিছিল যদিও, একে সময়তে "নাৰীসুলভ শালীনতা আৰু শিষ্টাচাৰৰ প্ৰতি চোকা নজৰ ৰাখি" নাৰীৰ অত্যধিক পাণ্ডিত্য প্ৰদৰ্শনৰ (female pedantics) বিৰোধিতাও কৰিছিল। "তেওঁৰ জীয়ৰীসকলক ৰাজহুৱা স্থানত কেতিয়াও হাতত কলম লৈ থকা অৱস্থাত দেখা পোৱা নগৈছিল।" ছোৱালী ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এনে ৰক্ষণশীল দৃষ্টিভংগী থকাৰ পিছতো, পৰিয়ালটোত শৈক্ষিকভাৱে সফল হোৱা একমাত্ৰ জীয়ৰী হেৰিয়েটেই নাছিল; তেওঁৰ ভগ্নী ৰেচেলেও নিজাকৈ এখন ইউনিটেৰিয়ান একাডেমী পৰিচালনা কৰিছিল য'ত শিল্পী হিলাৰী বনহাম কাৰ্টাৰ তেওঁৰ অন্যতম ছাত্ৰী আছিল। <ref>{{Cite web|last=O'Malley|first=I.|title=Florence Nightingale, 1820–1856 : a study of her life down to the end of the Crimean war|url=https://archive.org/stream/florencenighting00omal/florencenighting00omal_djvu.txt|accessdate=10 September 2019|quote=Hilary was at a school kept by Miss Rachael Martineau, sister of Harriet.}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Cromwell|first1=J.|title=Florence Nightingale – Feminist|date=15 March 2013|url=https://books.google.com/books?id=7SEiqxGoxmMC&q=hilary+bonham+carter++++academy&pg=PA37|publisher=McFarland, 25 February 2013|access-date=10 September 2019|page=37|isbn=9780786470921|quote=....Unitarian Academy....}}</ref> শ্ৰীমতী মাৰ্টিনোৱে উপযুক্ত নাৰীসুলভ আচৰণ কঠোৰভাৱে বলৱৎ কৰিছিল, আৰু নিজৰ জীয়ৰীসকলক কলমৰ লগতে "চিলাই কৰা বেজী ধৰিবলৈকো" জোৰ দিছিল।<ref name="Postlethwaite 1989"/> == শিক্ষা == মাৰ্টিনো পৰিয়ালত, হেৰিয়েটৰ মাতৃ এলিজাবেথে তেওঁৰ আটাইকেইগৰাকী সন্তানে যাতে উপযুক্ত শিক্ষা লাভ কৰে, সেইটো নিশ্চিত কৰিছিল। মাৰ্টিনো পৰিয়ালটো ইউনিটেৰিয়ান মতাদৰ্শৰ হোৱাৰ বাবে, পৰিয়ালৰ ল'ৰা আৰু ছোৱালী উভয়েই প্ৰচলিত শিক্ষা লাভ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছিল। শিক্ষাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত হেৰিয়েটক তেওঁৰ কেইবাগৰাকীও জ্যেষ্ঠ ভাই-ভনীয়ে ঘৰতেই পঢ়ুৱাইছিল। মাতৃয়ে হেৰিয়েটক ফৰাচী ভাষা শিকাইছিল, যিটো আছিল তেওঁৰ পিতৃয়ে ঘাইকৈ ব্যৱহাৰ কৰা ভাষা। পিতৃয়ে তেওঁক লেটিন ভাষা শিকাইছিল আৰু ভাতৃ থমাছে হেৰিয়েটক গণিত আৰু লিখা-মেলা শিকাইছিল। ঘৰতে, বিশেষকৈ নিজৰ ভাই-ভনীসকলৰ পৰাই শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে তেওঁ প্ৰায়ে উপহাস বা ঠাট্টা-মস্কৰাৰ পাত্ৰ হ'বলগীয়া হৈছিল। <ref name=":1"/> ন বছৰ বয়সত হেৰিয়েট পেৰী নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে পৰিচালনা কৰা এখন সৰু বিদ্যালয়লৈ গৈছিল। কোৱা হয় যে তেঁৱেই আছিল প্ৰথম ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত এজন যিয়ে হেৰিয়েটক এক ইতিবাচক আৰু নিৰপেক্ষ শিক্ষাগ্ৰহণৰ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰিছিল। জীৱনৰ শেষৰ ফালে, হেৰিয়েটে দাবী কৰিছিল যে পেৰীৰ বিদ্যালয়খনেই তেওঁৰ বৌদ্ধিক বিকাশ আৰু শিক্ষাৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহৰ মূল অনুঘটক আছিল। শিক্ষাৰ অগ্ৰগতিৰ লগে লগে তেওঁ শ্বেইকছপীয়েৰ, ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি, দৰ্শন আৰু ইতিহাস আদি বিষয়ৰ প্ৰতি বেছি আকৰ্ষিত হৈ পৰিছিল। এই বিষয়বোৰৰ প্ৰতি থকা অনুৰাগৰ পিছতো, তেওঁৰ মনটো প্ৰায়ে জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তিনিটা হীনমন্যতাই আৱৰি ৰাখিছিল: তেওঁৰ শ্ৰৱণ অক্ষমতা, তেওঁৰ বেয়া হাতৰ আখৰ আৰু তেওঁৰ চুলিৰ আৱয়ব। <ref name=":1"/> হেৰিয়েট মাৰ্টিনোৰ শিক্ষাৰ পৰৱৰ্তী পদক্ষেপটো তেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল যেতিয়া তেওঁ ব্ৰিষ্টলত তেওঁৰ মাহীয়েক আৰু খুৰাক কেণ্টিছে পৰিচালনা কৰা ছোৱালীৰ আৱাসিক বিদ্যালয়ৰ পৰা এক আমন্ত্ৰণ লাভ কৰিছিল। বিদ্যালয়খনত গ্ৰহণ কৰা সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰমৰ উপৰিও, হেৰিয়েটে ইয়াত নিজৰ আজীৱন স্ব-পৰিচালিত গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ নিজাববীয়াকৈ লেটিন, গ্ৰীক আৰু ইটালীয়ান ভাষা অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু বাইবেলৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ ৩ বছৰ বয়সত জন্মগ্ৰহণ কৰা ভাতৃ জেমছ ১৮২১ চনত ইয়ৰ্কৰ মানচেষ্টাৰ নিউ কলেজলৈ পঢ়িবলৈ নোযোৱালৈকে, তেওঁ সঘনাই লিখা-মেলা কৰা নাছিল। জেমছ আৰু হেৰিয়েটৰ মাজত এক সুন্দৰ সম্পৰ্ক আছিল, সেয়েহে জেমছে হেৰিয়েটক তেওঁলোকৰ এই দূৰত্ব বা বিচ্ছেদৰ পৰিস্থিতিটো চম্ভালিবলৈ এটা উপায় হিচাপে লিখা-মেলা আৰম্ভ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। <ref name=":1"/> == লেখাৰ কেৰিয়াৰ == সৰু বয়সতেই মাৰ্টিনোৱে তেওঁৰ সোৱাদ আৰু গোন্ধোৱাৰ শক্তি হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ১২ বছৰ বয়সত তেওঁ কলা হৈ পৰিছিল আৰু এটা 'ইয়েৰ ট্ৰাম্পেট' (শ্ৰৱণ সহায়ক যন্ত্ৰ) ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া অৱস্থা হৈছিল। অৱশ্যে, কোৱা হয় যে আনৰ পৰা উপহাস বা হাৰাশাস্তিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ হেৰিয়েটে নিজৰ কুৰিৰ দশকৰ শেষৰ ফালে (late twenties) উপনীত নোহোৱালৈকে এই 'ইয়েৰ ট্ৰাম্পেট' ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল। <ref name=":1"/> এয়া আছিল তেওঁৰ জীৱনৰ বহুতো স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ আৰম্ভণি। ইমান কম বয়সতে ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱাৰ লগতে পিতৃৰ মৃত্যুৰ ফলত নিজৰ জীৱিকা নিজেই নিৰ্বাহ কৰিবলগীয়া পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হোৱাত, তেওঁ এগৰাকী একাগ্ৰ লেখিকাত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Harriet Martineau (1802–76) – Martineau Society|url=https://martineausociety.co.uk/the-martineaus/harriet-martineau/|accessdate=27 September 2022|work=martineausociety.co.uk}}</ref> ১৮২১ চনত তেওঁ এখন ইউনিটেৰিয়ান মুখপত্ৰ 'মান্থলি ৰিপ'জিটৰী'ৰ (Monthly Repository) বাবে বেনামীভাৱে লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম লেখা বা অৱদানটো আছিল "ফিমেইল ৰাইটাৰ্ছ অৱ প্ৰেকটিকেল ডিভিনিটি" (Female Writers of Practical Divinity), আৰু ১৮২৩ চনত তেওঁ 'ডিভ'চনেল এক্সাৰচাইজেছ এণ্ড এড্ৰেছেছ, প্ৰেয়াৰ্ছ এণ্ড হাইমছ' (Devotional Exercises and Addresses, Prayers and Hymns) প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৮২৩ চনত হেৰিয়েটৰ ভাতৃ জেমছে তেওঁক বিদ্যালয়ৰ এজন বন্ধু জন হিউ ৱৰ্থিংটনৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিছিল। <ref>{{Cite web|title=John Hugh Worthington {{!}} Orlando|url=https://orlando.cambridge.org/people/97a61d36-cbf8-46cf-bf23-424a32c66702|accessdate=27 September 2022|work=orlando.cambridge.org}}</ref> দুয়োৰে মাজত বাগদান সম্পন্ন হৈছিল যদিও তেওঁলোকৰ বিবাহ নহ'ল, কাৰণ ৱৰ্থিংটন অসুস্থ হৈ পৰে আৰু মৃত্যুমুখত পৰে। মাৰ্টিনোৱে তেওঁৰ আত্মজীৱনীত প্ৰকাশ কৰিছে যে, পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ এক অদ্ভূত ধৰণৰ স্বস্তি অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কোনো সম্ভাৱনা নাথাকিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কটো মানসিক চাপ আৰু মতবিৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। মাৰ্টিনো আজীৱন অবিবাহিতা হৈয়ে ৰ'ল। <ref>{{Cite web|title=Harriet Martineau (1802–76) – Martineau Society|url=https://martineausociety.co.uk/the-martineaus/harriet-martineau/|accessdate=27 September 2022}}</ref> এই সময়ছোৱাতেই তেওঁৰ প্ৰথমভাগৰ উপন্যাসসমূহো প্ৰকাশ হৈছিল, যি ১৮২৭ চনত 'প্ৰিন্সিপল এণ্ড প্ৰেকটিছ' (Principle and Practice) আৰু ১৮২৯ চনত 'ফাইভ ইয়েৰ্ছ অৱ ইউথ: অৰ, ছেন্স এণ্ড ছেণ্টিমেণ্ট'ৰ (Five Years of Youth: or, Sense and Sentiment) জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল। ১৮২৬ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ১৮২৯ চনত পৰিয়ালটোৰ বস্ত্ৰ ব্যৱসায়ৰ পতন ঘটিছিল। <ref>{{Cite web|url=http://armitt.com/armitt_website/harriet-martineau-armitt-museum-and-library-cumbri/|title=Harriet Martineau at The Armitt Museum and Library Cumbria|work=ARMITT MUSEUM & LIBRARY|accessdate=7 August 2019|archivedate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402192307/http://armitt.com/armitt_website/harriet-martineau-armitt-museum-and-library-cumbri/}}</ref> ২৭ বছৰ বয়সত মাৰ্টিনোৱে পৰিয়ালৰ জীৱিকা নিৰ্বাহৰ বাবে পৰম্পৰাগত নাৰীসুলভ শালীনতাৰ গণ্ডীৰ পৰা ওলাই আহিছিল। নিজৰ চিলাইৰ কামৰ লগতে তেওঁ 'মান্থলি ৰিপ'জিটৰী'ত (Monthly Repository) নিজৰ প্ৰবন্ধসমূহ বিক্ৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইউনিটেৰিয়ান এছ'চিয়েশ্যনৰ পৰা লাভ কৰা তিনিটা ৰচনাৰ বঁটাকে ধৰি বহুতো স্বীকৃতি অৰ্জন কৰিছিল। ৰিপ'জিটৰীৰ সৈতে কৰা এই নিয়মীয়া কামে তেওঁক এগৰাকী নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু জনপ্ৰিয় ফ্ৰীলান্স (স্বতন্ত্ৰ) লেখিকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰিছিল। মাৰ্টিনোৱে তেওঁৰ আত্মজীৱনীত এগৰাকী লেখিকা হিচাপে নিজৰ সফলতা আৰু পিতৃৰ ব্যৱসায়ৰ পতনৰ বিষয়ে আলোকপাত কৰিছে, যিটোক তেওঁ "আমাৰ সৈতে ঘটা আটাইতকৈ ভাল ঘটনাবোৰৰ ভিতৰত এটা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল যে তাৰ পিছত তেওঁ কেনেকৈ "নিষ্ক্ৰিয়ভাৱে জীৱন কটোৱাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰকৃত অৰ্থত জীয়াই থাকিবলৈ" সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ এই অনুভৱে তেওঁৰ জীৱনৰ আৰ্থিক দায়িত্ববোধৰ অভিজ্ঞতাক বিশেষভাৱে তুলি ধৰে, যিদৰে তেওঁ "[তেওঁৰ] সাহিত্যিক আৰু অৰ্থনৈতিক আখ্যানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ"ৰ কথা লিখিছে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.branchcollective.org/?ps_articles=lana-l-dalley-on-martineaus-illustrations-of-political-economy-1832-34|title=On Martineau's ''Illustrations of Political Economy, 1832–34''|date=September 2012|accessdate=30 November 2015|work=BRANCH: Britain, Representation|last=Dalley|first=Lana&nbsp;L.}}</ref> হেৰিয়েটৰ প্ৰথমখন ফৰমাইচী গ্ৰন্থ, 'ইলাষ্ট্ৰেশ্যনছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Illustrations of Political Economy), আছিল এডাম স্মিথৰ ধাৰণাসমূহ সাধাৰণ ৰাইজক বুজাত সহায় কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰচিত এক কাহিনীভিত্তিক শিক্ষামূলক গ্ৰন্থ। প্ৰকাশকে ইয়াৰ বিক্ৰী ভাল নহ'ব বুলি ভবাৰ বাবে ১৮৩২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মাত্ৰ ১৫০০ টা কপিৰ সংস্কৰণৰে 'ইলাষ্ট্ৰেশ্যনছ' প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। তথাপিও ই অতি সোনকালেই ব্যাপক সফলতা অৰ্জন কৰিছিল আৰু ক্ৰমান্বয়ে চাৰ্লছ ডিকেন্সৰ গ্ৰন্থতকৈয়ো অধিক হাৰত বিক্ৰী হ'বলৈ ধৰিছিল। 'ইলাষ্ট্ৰেশ্যনছ' আছিল ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰা তেওঁৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ, আৰু ইয়াৰ সফলতাই সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত এডাম স্মিথ আৰু অন্যান্যসকলৰ মুক্ত-বজাৰৰ (free-market) ধাৰণাসমূহ প্ৰসাৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল। তাৰ পিছত মাৰ্টিনোৱে দুবছৰৰ বাবে একে ধৰণৰ মাহেকীয়া গল্পৰ এটা শৃংখলা ৰচনা কৰিবলৈ মান্তি হৈছিল, আৰু তেওঁৰ ভাতৃ জেমছেও এই শৃংখলাটোত তেওঁৰ সৈতে একেলগে কাম কৰাৰ ফলত গ্ৰন্থ ৰচনাৰ কাম খৰতকীয়া হৈছিল।<ref name="Postlethwaite 1989"/> পৰৱৰ্তী গ্ৰন্থসমূহে জেমছ মিল, জেৰেমি বেন্থাম আৰু ডেভিড ৰিকাৰ্ডোৰ দৰে কেইবাগৰাকীও ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদৰ বিষয়ে কাহিনীভিত্তিক শিক্ষামূলক পাঠ আগবঢ়াইছিল; বিশেষকৈ শেষৰজনৰ (ৰিকাৰ্ডোৰ) ধাৰণাই খাজনা আইনৰ (rent law) সম্পৰ্কে তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিছিল। মানৱ জনসংখ্যাই জীৱন নিৰ্বাহৰ সমলক (means of subsistence) অতিক্ৰম কৰি যোৱাৰ প্ৰৱণতা সম্পৰ্কে নিজৰ দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তুলিবলৈ মাৰ্টিনোৱে মালথাছৰ মতাদৰ্শৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। অৱশ্যে, "উইল এণ্ড ৱো ইন গাৰ্ভেলক" (Weal and Woe in Garvelock)-ৰ দৰে গল্পসমূহত তেওঁ মালথাছে উল্লেখ কৰা "স্বেচ্ছামূলক প্ৰতিবন্ধক" (voluntary checks), যেনে- স্বেচ্ছামূলক ব্ৰহ্মচৰ্য পালন আৰু পলমকৈ বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হোৱা আদিৰ জৰিয়তে জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ ধাৰণাটোক উৎসাহিত কৰিছিল। ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ৰাজ্যাভিষেক অনুষ্ঠানলৈ স্বয়ং ৰাণীয়েই মাৰ্টিনোক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। তেওঁ সেই দিনটোৰ বিষয়ে এক সংশয়পূৰ্ণ দৃষ্টিভংগী লিপিবদ্ধ কৰিছিল। <ref name="RS">{{Cite web|url=http://www.queenvictoriasjournals.org/info/QueenVictoriasCoronation.do|title=Queen Victoria's Coronation|authorlink=Roy Strong|last=Strong|first=Roy|work=Queen Victoria's Journals|publisher=Royal Archives|accessdate=8 April 2019}}{{Subscription needed}}</ref> মাৰ্টিনোৱে কিছু ইতিবাচক মন্তব্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল যদিও, সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ ভাবিছিল যে অনুষ্ঠানটো "অতিশয় বৰ্বৰ", "কেৱল ইজিপ্তৰ প্ৰাচীন ফেৰাওৰ যুগৰ বাবেহে উপযুক্ত", আৰু "পশ্চিমীয়া বিশ্বৰ ঊনবিংশ শতিকাৰ ভগৱানৰ বাবে ... অপমানজনক" আছিল।<ref name="RS" /> মাৰ্টিনোৰ কল্পকাহিনীৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত এখন আছিল 'ডিয়েৰব্ৰুক' (Deerbrook, ১৮৩৯)। কিতাপখনে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল কাৰণ ই ঘৰুৱা বাস্তৱবাদৰ (domestic realism) ধাৰণাটোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল – যাক প্ৰায়ে "আৱেগিক" বা "নাৰীৰ" কল্পকাহিনী বুলি কোৱা হয়। সাহিত্যৰ এই ধাৰাটোৱে ইংগিত দিয়াৰ দৰেই, মাৰ্টিনোৱে ভিক্টোৰিয়ান যুগৰ এখন উপন্যাসৰ পৰা সাধাৰণতে আশা কৰিব পৰা "ঘৰুৱা" পৰিৱেশৰ বাহিৰলৈ গৈ বিবাহ, সম্পদৰ বিতৰণ আৰু নাৰীৰ মাজৰ বন্ধুত্বৰ দৰে বিষয়বোৰ অন্বেষণ কৰিছে। উপন্যাসখনত মাৰ্টিনোৰ ধাৰণাসমূহ ডেভিড হাৰ্টলীৰ কৰ্মৰাজিৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল। এই উপন্যাসখন তেওঁৰ আন সাহিত্যকৰ্মবোৰতকৈ পৃথক আছিল কাৰণ ইয়াত তেওঁৰ সাহিত্যিক ক্ৰমবিকাশ স্পষ্ট হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ এই বিকাশত কল্পকাহিনী লিখনৰ শৈলীৰ উন্নতি হোৱাৰ লগতে, তেওঁ যিবোৰ তত্ত্বৰ বিষয়ে লিখিছিল সেইবোৰৰ ওপৰতো তেওঁৰ দক্ষতা প্ৰতিফলিত হৈছিল।<ref>{{Cite thesis|title=Harriet Martineau's early fiction and Hartleian psychology|url=https://doi.org/10.25392/leicester.data.12667349.v1|publisher=University of Leicester}}</ref> == ধৰ্ম, দাৰ্শনিক নাস্তিকতা আৰু ডাৰউইনৰ ওপৰত মতামত == ১৮৪৫ চনত মাৰ্টিনোৱে 'ফৰেষ্ট এণ্ড গেইম ল' টেলছ'ৰ (Forest and Game Law Tales) তিনিটা খণ্ড প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৮৪৬ চনত তেওঁ কিছুদিনৰ বাবে বাৰ্মিংহামত তেওঁৰ বৃদ্ধা মাতৃৰ সৈতে বাস কৰিছিল, যাৰ পিছত তেওঁ কেইজনমান বন্ধুৰ সৈতে ইজিপ্ত, পেলেষ্টাইন আৰু ছিৰিয়া ভ্ৰমণলৈ গৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Peterson|first1=Linda&nbsp;H.|title=Autobiography – Harriet Martineau|date=21 December 2006|url=https://books.google.com/books?id=bdxHAQAAQBAJ&pg=PT778|publisher=Broadview Press 2007|isbn=9781460403143|access-date=14 June 2013|quote=Harriet visited Birmingham to see her mother, Elizabeth, in 1846. At that time, Harriet's brother, Robert, was Mayor of Birmingham.}}</ref> ঘূৰি অহাৰ পিছত তেওঁ 'ইষ্টাৰ্ণ লাইফ, প্ৰেজেণ্ট এণ্ড পাষ্ট' (Eastern Life, Present and Past, ১৮৪৮) প্ৰকাশ কৰিছিল, য'ত তেওঁ এখন ওখ ঠাইত থিয় হৈ নীল নদ আৰু মৰুভূমিৰ সিপাৰে থকা মৃতকৰ সমাধিসমূহলৈ চাই অনুভৱ কৰা এক উপলব্ধিৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত "মৃতকসকলে জীৱিত উপত্যকা আৰু নদী পাৰ হৈ" "মৃত্যু অঞ্চলৰ গুহাবোৰলৈ" যায়, য'ত সৰ্বোচ্চ বিচাৰক অচাইৰিছে (Osiris) "স্বীকৃতি বা শাস্তিৰ (condemnation) ইংগিত প্ৰদান কৰে"। তেওঁৰ সাৰাংশ: "আদিম মিচৰীয়াসকলৰ মৰ্চাৰীৰ ধাৰণা, আৰু তেওঁলোকৰ জৰিয়তে, সামগ্ৰিকভাৱে সভ্য বিশ্বৰ, নীল আৰু মৰুভূমিৰ চিৰন্তন সংঘাতৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে"। এই উপলব্ধিয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ গতিপথ সলনি কৰি দিছিল। 'ইষ্টাৰ্ণ লাইফ' গ্ৰন্থখনত তেওঁৰ এই ধাৰণাটো প্ৰকাশ পাইছিল যে, যিমানেই মানৱজাতিয়ে পৃথিৱীৰ ঐতিহাসিক ধৰ্মসমূহৰ এটাৰ পিছত আনটোকৈ অতিক্ৰম কৰি গৈছিল, দেৱতা আৰু ঐশ্বৰিক শাসনৰ ধাৰণাটো প্ৰতিটো পদক্ষেপতে ক্ৰমান্বয়ে অধিক বিমূৰ্ত আৰু অনিৰ্দিষ্ট হৈ পৰিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে ইয়াৰ চূড়ান্ত লক্ষ্য হৈছে দাৰ্শনিক নাস্তিকতাবাদ, কিন্তু কিতাপখনত তেওঁ এই কথা স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা নাছিল।তেওঁ প্ৰাচীন সমাধিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, য'ত 'চাৰ্চ অৱ দ্য হলি চেপালচাৰ'ৰ (Church of the Holy Sepulchre) ইষ্টাৰৰ "পুতলা নাচ"ৰ বিপৰীতে "বিস্মৃতিৰ ক'লা আৱৰণ"ৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল, আৰু লগতে দৰ্শাইছিল যে পুৰস্কাৰ আৰু শাস্তিৰ খ্ৰীষ্টান বিশ্বাসসমূহ পৌত্তলিক (heathen) অন্ধবিশ্বাসৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু তাৰ সৈতে প্ৰায় একে আছিল। এটা প্ৰাচীন ইজিপ্তীয় সমাধিৰ বৰ্ণনা দি তেওঁ লিখিছিল, "তেওঁৰ জীৱন আৰু মৃত্যু আমাৰ সৈতে কিমান মিলি যায়!... তেওঁক আমাৰ সময়ৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত নৌসেনা বিষয়াৰ সৈতে তুলনা কৰক যি গাঁৱৰ এজন ভদ্ৰলোকলৈ পৰিণত হৈছে, আৰু তেওঁলোকৰ মাজত অমিলতকৈ মিলহে বেছি দেখা যায়!" কিতাপখনৰ "ধৰ্মবিৰোধী প্ৰৱণতা" (infidel tendency) প্ৰকাশক জন মাৰেৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল, যাৰ বাবে তেওঁ ইয়াক প্ৰকাশ কৰিবলৈ নাকচ কৰিছিল। মাৰ্টিনোৰ জীৱনীকাৰ ফ্লৰেন্স ফেনৱিক মিলাৰে লিখিছিল যে এই গ্ৰন্থখনৰ "কোনোবা নহয় কোনোবা পৃষ্ঠাত তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ নৈতিক আৰু বৌদ্ধিক সামৰ্থ্যসমূহ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল, আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট হৈ পৰে।"[62] 'ইষ্টাৰ্ণ লাইফ, প্ৰেজেণ্ট এণ্ড পাষ্ট' (Eastern Life, Present and Past) গ্ৰন্থখনে মাৰ্টিনোৰ জীৱনত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়ৰ সূচনা কৰিছিল কাৰণ ই ইউনিটেৰিয়ানিজমৰ (Unitarianism) পৰা নাস্তিকতাবাদৰ দিশে তেওঁৰ যাত্ৰাক লিপিবদ্ধ কৰিছিল, যি যাত্ৰা অৱশ্যে কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ হোৱা নাছিল। চেমুৱেল টেইলৰ কলৰিজৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ বাইবেলৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যাৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ সমালোচনা আৰু পৱিত্ৰ স্থানসমূহৰ ঐতিহাসিক ধাৰণা লাভ কৰাৰ আশাত কৰা ভ্ৰমণৰ নিৰ্দেশনাত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ এই পৰিৱৰ্তন আটাইতকৈ ভালদৰে প্ৰতিফলিত হয়। ঐতিহাসিক দিশৰ পৰাও 'ইষ্টাৰ্ণ লাইফ, প্ৰেজেণ্ট এণ্ড পাষ্ট' (Eastern Life, Present and Past) গ্ৰন্থখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ বিলি মেলমেনে উল্লেখ কৰা অনুসৰি ই আছিল "প্ৰথমখন প্ৰকৃত নাৰী ভ্ৰমণকাহিনী যি কোনো তীৰ্থযাত্ৰাৰ বিৱৰণ নাছিল।"<ref name="ReferenceA" /> এনে কৰাৰ জৰিয়তে, মাৰ্টিনোৰ তথাকথিত "তীৰ্থযাত্ৰা-বিৰোধী" (anti-pilgrimage) যাত্ৰা নাৰী শিক্ষায়তনিক ক্ষেত্ৰৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈ পৰাৰ লগতে ক্ৰমবিকাশমান ইজিপ্ততত্ত্ব (Egyptology) ক্ষেত্ৰখনলৈও এক নতুন সংযোজন হৈ পৰিছিল।<ref name="ReferenceA" /> নাৰী শিক্ষাৰ অৱস্থাক লৈ খেদ প্ৰকাশ কৰি মাৰ্টিনোৱে ১৮৪৮ চনত 'হাউচহোল্ড এডুকেশ্যন' (Household Education) ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাতৃত্বৰ প্ৰতি নাৰীৰ এক স্বাভাৱিক প্ৰৱণতা থাকে আৰু লগতে বিশ্বাস কৰিছিল যে এক সঠিক, সৰ্বাঙ্গীন শিক্ষাৰ বাবে ঘৰুৱা কাম-কাজ আৰু শিক্ষায়তনিক জ্ঞান একেলগে আগবঢ়া উচিত। তেওঁ কৈছিল, "কম বয়সৰ পৰাই ছোৱালীৰ বাবে ঘৰুৱা কাম-কাজৰ পুংখানুপুংখ অনুশীলন বিচৰাৰ ক্ষেত্ৰত... মই বেছিভাগ মানুহতকৈ এঢাপ আগবাঢ়ি যাওঁ।" তেওঁ প্ৰস্তাৱ দিছিল যে আদেশ আৰু আজ্ঞাপালনৰ পৰিৱৰ্তে স্বাধীনতা আৰু যুক্তিবাদহে হৈছে শিক্ষাৰ আটাইতকৈ কাৰ্যকৰী আহিলা। শিক্ষাৰ পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ আগ্ৰহে তেওঁক এলানি বক্তৃতা আৰম্ভ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, যি প্ৰথমে এম্বলচাইডৰ (Ambleside) স্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ উদ্দেশ্যে প্ৰদান কৰা হৈছিল, কিন্তু পিছলৈ প্ৰাপ্তবয়স্কসকলৰ অনুৰোধমৰ্মে তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃলৈকো ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। এই বক্তৃতাসমূহৰ বিষয়বস্তু আছিল স্বাস্থ্য-অনাময় নীতি আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োগ, ইংলেণ্ড আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ ইতিহাস, আৰু তেওঁৰ প্ৰাচ্য ভ্ৰমণৰ দৃশ্যসমূহ। প্ৰকাশক চাৰ্লছ নাইটৰ অনুৰোধমৰ্মে, তেওঁ ১৮৪৯ চনত 'দ্য হিষ্ট্ৰী অৱ দ্য থাৰ্টি ইয়েৰ্ছ পিচ, ১৮১৬-১৮৪৬' (The History of the Thirty Years' Peace, 1816–1846) ৰচনা কৰিছিল, যিখন আছিল এগৰাকী "দাৰ্শনিক ৰেডিকেল"ৰ (philosophical Radical) দৃষ্টিকোণৰ পৰা লিখা এখন উৎকৃষ্ট জনপ্ৰিয় ইতিহাস। মাৰ্টিনোৱে তেওঁৰ লিখনিত বিভিন্ন ধৰণৰ বিষয়বস্তু সামৰি লৈছিল আৰু সেই সময়ৰ মহিলাসকলৰ পৰা আশা কৰাতকৈ অধিক দৃঢ়তাৰে তেওঁ এই কাম কৰিছিল। তেওঁক "মূলতঃ পুৰুষসুলভ প্ৰকৃতিৰ" (essentially masculine nature) অধিকাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেই সময়ত সাধাৰণতে এইবুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল যে এগৰাকী "প্ৰগতিশীল" মহিলাই অনুচিতভাৱে এজন পুৰুষৰ গুণাৱলী অনুকৰণ কৰে। মাৰ্টিনোৰ সাহিত্যকৰ্মৰ ভিতৰত 'লেক ডিষ্ট্ৰিক্ট'ৰ (Lake District) এখন বহুলভাৱে ব্যৱহৃত নিৰ্দেশিকা গ্ৰন্থও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; 'এ কমপ্লিট গাইড টু দ্য ইংলিছ লেকছ' (A Complete Guide to the English Lakes) নামৰ এই গ্ৰন্থখন ১৮৫৫ চনত প্ৰকাশ হৈছিল আৰু ১৮৭৬ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ চতুৰ্থ সংস্কৰণ প্ৰকাশ পাইছিল। <ref>{{Cite web|title=Westmorland Gazette|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000399/18710708/017/0003|work=British Newspaper Archive|accessdate=11 July 2020|quote=Miss Martineau stands at the head of local writers of guide books....}}</ref> <ref name="guide">{{Cite book|title=A Complete Guide to the English Lakes|last=Martineau|first1=Harriet|url=https://archive.org/stream/completeguidetoe1855mart#page/n7/mode/2up|date=n.d.|place=Windermere|publisher=John Garnett}}</ref>এইখনে ২৫ বছৰ ধৰি অঞ্চলটোৰ মূল নিৰ্দেশিকা গ্ৰন্থ হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে কাৰ্যতঃ উইলিয়াম ৱৰ্ডছৱৰ্থৰ ১৮১০ চনৰ 'গাইড টু দ্য লেকছ' (Guide to the Lakes) গ্ৰন্থখনক প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিছিল, আৰু ১৮৮০ চনত এম. জে. বি. বেডেলীৰ (M. J. B. Baddeley) 'থ'ৰ' গাইড টু দ্য ইংলিছ লেক ডিষ্ট্ৰিক্ট' (Thorough Guide to the English Lake District) প্ৰকাশ নোহোৱালৈকে ইয়াৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছিল। [[চিত্ৰ:Harriet_Martineau_sociologist.jpg|thumb|মাৰ্টিনো, তেওঁৰ জীৱনৰ শেষৰ সময়ত, জৰ্জ ৰিচমণ্ডে অংকন কৰিছিল]] মাৰ্টিনোৱে ১৮৫১ চনৰ মাৰ্চ মাহত প্ৰকাশিত 'লেটাৰ্ছ অন দ্য লজ অৱ মেনছ নেচাৰ এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট' (Letters on the Laws of Man's Nature and Development) নামৰ পত্ৰাৱলীৰ এটি খণ্ড সম্পাদনা কৰিছিল। ইয়াৰ পত্ৰশৈলীৰ ৰূপটো তেওঁ আৰু স্বঘোষিত বিজ্ঞানী হেনৰী জি. এটকিনছনৰ মাজত হোৱা চিঠিপত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁ দাৰ্শনিক নাস্তিকতাবাদৰ মতবাদটোৰ ব্যাখ্যা দাঙি ধৰিছিল, যাক তেওঁ মানৱীয় বিশ্বাসৰ এক প্ৰৱণতা বুলি ভাবিছিল। তেওঁ মূল কাৰণটো (first cause) অস্বীকাৰ কৰা নাছিল কিন্তু ইয়াক অজ্ঞেয় বুলি ঘোষণা কৰিছিল। তেওঁ আৰু এটকিনছনে ভাবিছিল যে তেওঁলোকে মানুহৰ নৈতিক বাধ্যবাধকতাক নিশ্চিত কৰিছে। এটকিনছন মেছমেৰিজমৰ (mesmerism/সন্মোহন বিদ্যা) এজন প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। মেছমেৰিজম আৰু অতীন্দ্ৰিয় দৃষ্টিৰ (clairvoyance) দৰে বিষয়বোৰক দিয়া প্ৰাধান্যই কিতাপখনৰ প্ৰতি থকা সাধাৰণ অসন্তুষ্টি বৃদ্ধি কৰিছিল। লণ্ডনৰ সাহিত্যিক মহল ইয়াৰ মেছমেৰিক বিৱৰ্তনীয় নাস্তিকতাবাদৰ বাবে ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল, আৰু এই কিতাপখনে মাৰ্টিনো, ইউনিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক হৈ পৰা তেওঁৰ মৰমৰ ভাতৃ জেমছ, আৰু তেওঁৰ কেইজনমান বন্ধুৰ মাজত এক স্থায়ী বিভাজনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ৮৫২ চনৰ পৰা ১৮৬৬ চনলৈ তেওঁ 'দ্য ডেইলী নিউজ' (The Daily News) কাকতলৈ নিয়মীয়াকৈ লিখিছিল, কেতিয়াবা সপ্তাহত ছটাকৈ সম্পাদকীয়ও (leaders) ৰচনা কৰিছিল। কাকতখনৰ বাবে তেওঁ সৰ্বমুঠ ১৬০০-ৰো অধিক প্ৰবন্ধ লিখিছিল।[1] ১৮৫২ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত আয়াৰলেণ্ড ভ্ৰমণৰ সময়ত লিখা তেওঁৰ 'লেটাৰ্ছ ফ্ৰম আয়াৰলেণ্ড' (Letters from Ireland)-ও এই কাকতখনেই প্ৰকাশ কৰিছিল। <ref name="spartacus-educational.com"/> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/lettersofcharlot0001bron|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/lettersofcharlot0001bron/page/120 120]|quote=Letters from ireland 1852.|title=The Letters of Charlotte Brontë: 1852–1855|first1=Charlotte|last=Brontë|date=7 August 1995|publisher=Clarendon|isbn=978-0-19-818598-7|access-date=7 August 2019}}</ref> হু বছৰ ধৰি তেওঁ 'ৱেষ্টমিনষ্টাৰ ৰিভিউ'লৈ (Westminster Review) নিয়মীয়াকৈ লেখা আগবঢ়াইছিল; ১৮৫৪ চনত এই কাকতখন বন্ধ হৈ যোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰা আৰ্থিক সমৰ্থকসকলৰ ভিতৰত তেৱোঁ অন্যতম আছিল। মাৰ্টিনোৱে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁ মনোদৈহিক (psychosomatic) লক্ষণৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু পিছলৈ মেছমেৰিজমৰ (mesmerism/সন্মোহন বিদ্যা) পৰা সুফল লাভ কৰিছিল; সেই সময়ৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিশ্বাস অনুসৰি জৰায়ুক আৱেগ আৰু হিষ্টেৰিয়াৰ (hysteria) সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ সোৱাদ আৰু ঘ্ৰাণশক্তি হেৰাই যোৱাটো তেওঁৰ হিষ্টেৰিয়াৰ লক্ষণ আছিল। সমগ্ৰ জীৱন জুৰি থকা তেওঁৰ আংশিক বধিৰতায়ো তেওঁৰ এই সমস্যাবোৰত অৰিহণা যোগাইছিল হ'ব পাৰে। লিগিৰী, তেওঁৰ ভাতৃ,[1] আৰু স্পেন্সাৰ টি. হলৰ (এজন প্ৰসিদ্ধ মেছমেৰিষ্ট বা সন্মোহনবিদ) দৰে বিভিন্ন ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ ওপৰত মেছমেৰিজম প্ৰয়োগ কৰিছিল। <ref name="Winter 1995 597–616">{{Cite journal|authorlink1=Alison Winter|last=Winter|first1=Alison|title=Harriet Martineau and the Reform of the Invalid in Victorian England|journal=The Historical Journal|date=September 1995|volume=38|issue=3|pages=597–616|jstor=264004|doi=10.1017/s0018246x00019993}}</ref> একাংশ ইতিহাসবিদে তেওঁৰ লক্ষণসমূহৰ পৰা হোৱা আপাত আৰোগ্য লাভৰ কাৰণ হিচাপে তেওঁৰ টিউমাৰৰ স্থান পৰিৱৰ্তন হোৱাটোক দায়ী কৰে, যাৰ ফলত ই আন অংগবোৰত আৰু কোনো বাধাৰ সৃষ্টি কৰা নাছিল। যিহেতু এই শাৰীৰিক উন্নতিবোৰ আছিল যোৱা পাঁচ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁৰ আৰোগ্য লাভৰ প্ৰথম লক্ষণ আৰু এইবোৰ তেওঁৰ প্ৰথম মেছমেৰিক চিকিৎসাৰ সময়তে দেখা গৈছিল, সেয়েহে মাৰ্টিনোৱে গোপনীয়ভাৱে মেছমেৰিজমকেই (সন্মোহন বিদ্যা) তেওঁৰ "আৰোগ্য"ৰ বাবে কৃতিত্ব দিছিল।<ref name="Postlethwaite 1989"/> ১৮৫০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৮৬০-ৰ দশকত তেওঁ নিজৰ ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তা অব্যাহত ৰাখিছিল। তেওঁ 'বিবাহিতা মহিলাৰ সম্পত্তি বিধেয়ক' (Married Women's Property Bill) সমৰ্থন কৰিছিল আৰু ১৮৫৬ চনত বাৰবাৰা বডিচনে আয়োজন কৰা এই বিধেয়কৰ সপক্ষে এখন আৱেদনপত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। তেওঁ অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত বেশ্যাবৃত্তি আৰু মহিলাসকলৰ পৰিৱৰ্তে গ্ৰাহকসকলৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা আইনৰ বাবেও দাবী জনাইছিল। তেওঁ নাৰীৰ ভোটাধিকাৰকো সমৰ্থন কৰিছিল[1] আৰু ১৮৬৬ চনত ইয়াৰ সপক্ষে থকা বডিচনৰ আৱেদনপত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। <ref name="auto1">{{Cite web|url=http://martineausociety.co.uk/the-martineaus/harriet-martineau/2/|title=Harriet Martineau (1802–76) – Page 2 – Martineau Society|accessdate=7 August 2019}}</ref> ১৮৫৫ চনৰ প্ৰথমভাগত মাৰ্টিনো হৃদৰোগত ভুগি আছিল। নিজৰ জীৱনৰ অৱসান ঘটিব বুলি ভাবি তেওঁ নিজৰ আত্মজীৱনী লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তিনি মাহৰ ভিতৰত কিতাপখন লিখি সম্পূৰ্ণ কৰি, তেওঁ নিজৰ মৃত্যু নোহোৱালৈকে ইয়াৰ প্ৰকাশ স্থগিত ৰাখিছিল, আৰু তাৰ পিছতো তেওঁ আৰু দুটা দশক জীয়াই আছিল। ১৮৭৭ চনত গ্ৰন্থখন মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰকাশ পাইছিল। যেতিয়া ১৮৫৯ চনত ডাৰউইনৰ গ্ৰন্থ 'দ্য অৰিজিন অৱ স্পিচিচ' (The Origin of Species) প্ৰকাশ হৈছিল, তেতিয়া তেওঁৰ ভাতৃ ইৰাছমাছে ইয়াৰ এটা প্ৰতিলিপি হেৰিয়েট মাৰ্টিনোলৈ পঠিয়াইছিল। ৫৮ বছৰ বয়সতো তেওঁ লেক ডিষ্ট্ৰিক্টত থকা তেওঁৰ ঘৰৰ পৰা গ্ৰন্থ পৰ্যালোচনাৰ কাম কৰি আছিল। তেওঁৰ "বৰফাচ্ছাদিত প্ৰাকৃতিক দৃশ্য"ৰ (snow landscape) মাজৰ পৰা মাৰ্টিনোৱে ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰিছিল, আৰু লগতে এই কথাও যোগ দিছিল যে তেওঁ পূৰ্বতেও প্ৰশংসা কৰিছিল- {{Blockquote|the quality & conduct of your brother's mind, but it is an unspeakable satisfaction to see here the full manifestation of its earnestness & simplicity, its sagacity, its industry, & the patient power by which it has collected such a mass of facts, to transmute them by such sagacious treatment into such portentous knowledge. I should much like to know how large a proportion of our scientific men believe he has found a sound road.}} মাৰ্টিনোৱে ডাৰউইনৰ তত্ত্বক সমৰ্থন কৰিছিল কাৰণ ই ধৰ্মতত্ত্বৰ ওপৰত আধাৰিত নাছিল। ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ হকে প্ৰচেষ্টা চলাই মাৰ্টিনোৱে কৈছিল, "ধৰ্মীয় জগতখনৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থাত, ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ বিকাশ ঘটা উচিত। তেতিয়া কিমান যে পাপ আৰু দুখ-কষ্টৰ অৱসান ঘটিব পাৰে আৰু ঘটিব।" <ref name="bell">{{Cite journal|last=Bell|first1=H.&nbsp;I.|title=Letters of Harriet Martineau|journal=[[British Museum Quarterly]]|year=1932|volume=7|issue=1|pages=21–22|doi=10.2307/4421387|jstor=4421387}}</ref> তেওঁ তেওঁৰ সতীৰ্থ মালথাছিয়ান (আৰু নাস্তিক) জৰ্জ হলিঅ'কলৈ উৎসাহেৰে লিখিছিল, "কি যে এখন কিতাপ! – যিয়ে (যদি সঁচা হয়) এফালে প্ৰকাশিত ধৰ্মক (revealed Religion) আৰু আনফালে প্ৰাকৃতিক ধৰ্মক (যিমান দূৰ চূড়ান্ত কাৰণ আৰু আৰ্হিৰ প্ৰশ্ন আহে) ওফৰাই পেলাইছে। ইয়াৰ জ্ঞানৰ পৰিসৰ আৰু বিশালতাই মানুহক বাকৰুদ্ধ কৰি তোলে।" ফেনী ৱেজউডলৈ (হেনছলে ৱেজউডৰ পত্নী) তেওঁ লিখিছিল- {{Blockquote|I rather regret that C.D. went out of his way two or three times to speak of "The [[Creator God|Creator]]" in the popular sense of the First Cause.... His subject is the "Origin of Species" & not the origin of Organization; & it seems a needless mischief to have opened the latter speculation at all – There now! I have delivered my mind.}} == অৰ্থনীতি আৰু সমাজ বিজ্ঞান == হেৰিয়েট মাৰ্টিনোৱে 'ইলাষ্ট্ৰেশ্যনছ অৱ পলিটিকেল ইকনমি' (Illustrations of Political Economy) গ্ৰন্থত ৰাজনৈতিক অৰ্থনৈতিক তত্ত্বসমূহ দাঙি ধৰিছে। "যি সময়ত কল্পকাহিনিয়ে আৱেগিক জ্ঞানৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব দাবী কৰিছিল, আনহাতে অৰ্থনীতিয়ে অভিজ্ঞতাভিত্তিক জ্ঞানৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব দাবী কৰিছিল", তেনে এক সময়ছোৱাত কল্পকাহিনী আৰু অৰ্থনীতিক একত্ৰিত কৰা এগৰাকী অগ্ৰণী ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক গণ্য কৰা হয়। <ref>{{Cite book|title=Making a Social Body: British Cultural Formation 1830–1864.|last=Poovey|first1=Mary|publisher=Chicago: University of Chicago Press|year=1995|pages=132–33}}</ref> তদুপৰি, মাৰ্টিনোৰ লেখাই মহিলাসকলৰ বাবে অৰ্থনীতিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, লানা ডেলীয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে যে "ঘৰুৱা অৰ্থনীতিৰ বিষয়টোক ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ লগত সাঙুৰি মাৰ্টিনোৱে মহিলাসকলক অৰ্থনৈতিক তত্ত্ব আৰু অনুশীলনৰ অধিক কেন্দ্ৰবিন্দুত স্থান দিছে। এই প্ৰেক্ষাপটত, মহিলাসকলক – 'ইলাষ্ট্ৰেশ্যনছ'ৰ (Illustrations) পাঠক হিচাপে আৰু কাহিনীবোৰৰ চৰিত্ৰ হিচাপে – কেৱল বৃহৎ পৰিসৰৰ অৰ্থনীতিৰ এক অংশ হিচাপেই গঢ়ি তোলা হোৱা নাই, বৰঞ্চ (তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে) ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিৰ নীতিসমূহ শিকিবলৈও উৎসাহিত কৰা হৈছে।"<ref name=":0"/> ১৮৩১ চনৰ দৰে আগতীয়া সময়তেই মাৰ্টিনোৱে "ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি" (Political Economy) বিষয়ত লিখিছিল (সেই সময়ত অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনক এই নামেৰেই জনা গৈছিল)। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল 'লেছেজ-ফেয়াৰ' (laissez-faire) বা অবাধ পুঁজিবাদৰ নীতিসমূহ জনপ্ৰিয় কৰি তোলা আৰু উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা, যদিও তেওঁ নিজে কোনো মৌলিক তত্ত্ব উদ্ভাৱন কৰা বুলি দাবী কৰা নাছিল। ১৮৩৭ চনত প্ৰকাশিত 'চ'ছাইটি ইন আমেৰিকা' (Society in America) গ্ৰন্থত কৰা মাৰ্টিনোৰ চিন্তা-চৰ্চাসমূহ তেওঁৰ সমাজতাত্ত্বিক পদ্ধতিসমূহৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ ধাৰণাসমূহ ১৮৩৮ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ 'হাও টু অবজাৰ্ভ মৰেলছ এণ্ড মেনাৰ্ছ' (How to Observe Morals and Manners) নামৰ গ্ৰন্থখনত উপস্থাপন কৰা হৈছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে কিছুমান অতি সাধাৰণ সামাজিক নিয়মে যিকোনো সমাজৰ জীৱনক প্ৰভাৱিত কৰে, যাৰ ভিতৰত প্ৰগতিৰ নীতি, মানৱ বৌদ্ধিক প্ৰচেষ্টাৰ আটাইতকৈ উন্নত ফচল হিচাপে বিজ্ঞানৰ উত্থান, আৰু লগতে জনসংখ্যাৰ গতিশীলতা তথা প্ৰাকৃতিক ভৌতিক পৰিৱেশৰ গুৰুত্ব অন্যতম। অগাষ্ট ক'টে 'সমাজতত্ত্ব' (sociology) শব্দটোৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল আৰু ১৮৩৯ চনত 'ক'ৰ্ছ ডি ফিল'ছফী পজিটিভ' (Cours de Philosophie Positive) শীৰ্ষক নামেৰে এক সুদীৰ্ঘ ব্যাখ্যা প্ৰকাশ কৰিছিল। মাৰ্টিনোৱে ইয়াৰ এক সংক্ষিপ্ত অনুবাদৰ কাম হাতত লৈছিল, যি ১৮৫৩ চনত দুটা খণ্ডত 'দ্য পজিটিভ ফিল'ছফী অৱ অগাষ্ট ক'ট (হেৰিয়েট মাৰ্টিনোৰ দ্বাৰা মুক্তভাৱে অনূদিত আৰু সংক্ষিপ্ত কৰা)' [The Positive Philosophy of Auguste Comte (freely translated and condensed by Harriet Martineau)] হিচাপে প্ৰকাশ পাইছিল। এইটো আছিল এক উল্লেখনীয় আৰু সফল কৃতিত্ব; ক'টে তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিজৰ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে মাৰ্টিনোৰ খণ্ডসমূহ পঢ়িবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। একাংশ লেখকে মাৰ্টিনোক প্ৰথমগৰাকী মহিলা সমাজতত্ত্ববিদ হিচাপে গণ্য কৰে। ইংৰাজী ভাষী জগতখনৰ সৈতে ক'টৰ পৰিচয় কৰাই দিয়াৰ তেওঁৰ প্ৰয়াস আৰু তেওঁৰ মৌলিক লেখাসমূহত থকা সমাজতাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰ উপাদানসমূহে এগৰাকী সমাজতত্ত্ববিদ হিচাপে তেওঁৰ কৃতিত্বক সবল সমৰ্থন আগবঢ়ায়। <ref name="Sociology">{{Cite book|first1=Anthony|last=Giddens|first2=Simon|last2=Griffiths|title=Sociology|url=https://archive.org/details/sociology0005gidd|url-access=registration|year=2006|publisher=Polity|page=[https://archive.org/details/sociology0005gidd/page/20 20]}}</ref> == মৃত্যু == ১৮৭৬ চনৰ ২৭ জুনত ৭৪ বছৰ বয়সত "দ্য নল"ত (The Knoll) ব্ৰংকাইটিছ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ হেৰিয়েট মাৰ্টিনোৰ মৃত্যু হয়। মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাত তেওঁৰ ডিম্বাশয়ত এটা চিষ্ট (ovarian cyst) ধৰা পৰিছিল, যাৰ ব্যাস বাৰ ইঞ্চিলৈকে বৃদ্ধি পাইছিল। <ref>{{Cite book|last=Webb|first1=Robert K.|title=Harriet Martineau: A Radical Victorian|publisher=Columbia University Press|year=1960|pages=358}}</ref> তেওঁক বাৰ্মিংহামৰ হকলিৰ কী হিল চিমেট্ৰীত (Key Hill Cemetery) তেওঁৰ মাতৃৰ কাষতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। তাৰ পিছৰ এপ্ৰিল মাহত, তেওঁৰ খুৰাকৰ সম্পত্তি 'ব্ৰাকনডেল'ত (Bracondale), মাৰ্টিনোৰ বিশাল শিল্পকৰ্মৰ সংগ্ৰহৰ অধিকাংশ নিলামত বিক্ৰী কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|date=21 April 1877|url=http://www.mocavo.com/S-F-News-Letter-1877-Volume-27/299380/275|dead-url=4 October 2014}}</ref> মাৰ্টিনোৱে কৈছিল, "...মই মৃত্যুৰ প্ৰতি কোনো ভয় বা বিতৃষ্ণা আহৰণ কৰা নাই; বৰঞ্চ মই জীৱনৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে জীৱনৰ প্ৰতি এক গভীৰ আৰু নিৰন্তৰ আসক্তি অনুভৱ কৰিছো।" (হেৰিয়েট ৪৮৩)। তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল যে, যিহেতু তেওঁ জানিছিল যে মৃত্যু ওচৰ চাপি আহিছে, সেয়েহে দিনে দিনে তেওঁ ইয়াক লৈ ভীত বা শংকিত হোৱা নাছিল, আনকি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল যে কেনেকৈ তেওঁ এই কথাটোক তেওঁৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ কাম-কাজত প্ৰভাৱ পেলাবলৈ দিয়া নাছিল। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজবিজ্ঞানী]] bcul2tta8rt2ebncpj60pcbhnv1r8e2 0 137639 615793 614852 2026-07-04T18:43:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615793 wikitext text/x-wiki {{Short description|ULFA rebel}} {{Infobox person | name = ৰাজু বৰুৱা | image_name = File:A delegation led by the Chairman of ULFA, Shri Arabinda Rajkhowa meeting the Union Home Secretary, Shri R K Singh, in New Delhi on April 09, 2012 (cropped).jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = ২০১২ চনত ৰাজু বৰুৱা | birth_name = হিতেশ কলিতা | birth_date = | birth_place = বাহজানী, [[নলবাৰী]], [[অসম]]। | death_date = | death_place = | cause = | other_names =আনীছ আহমেদ <ref name="op">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Ulfa-leaders-children-speak-Bengali-not-Assamese/H1-Article1-484066.aspx|title=Ulfa leaders' children speak Bengali, not Assamese|last=Karmakar|first=Rahul|date=7 December 2009|newspaper=Hindustan Times|accessdate=9 December 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213040846/http://www.hindustantimes.com/Ulfa-leaders-children-speak-Bengali-not-Assamese/H1-Article1-484066.aspx|archivedate=13 December 2009}}</ref> | motive = | charge = ভাৰতীয় ফেডাৰেচনৰ বিৰুদ্ধে বিপ্লৱ। | conviction = | conviction_penalty = | conviction_status = Released on Bail,<ref>[http://www.timesofassam.com/2010/11/26/raju-barua-gets-bail-finally-will-be-moving-out-from-jail-tomorrow/ Times of Assam]</ref> 27 November 2010 | occupation = | spouse = নিৰলা নেওঁগ<ref name="op" /><ref name="ef">{{cite web|url=http://news4u.co.in/?p=45702|archive-url=https://archive.today/20120716221423/http://news4u.co.in/?p=45702|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=ULFA Chief Rajkhowa, Raju Baruah to be produced before Court|date=5 December 2009|publisher=News4u|accessdate=6 December 2009}}</ref><ref name="mn">{{cite web|url=http://www.morungexpress.com/regional/39050.html|title=ULFA leader breaks down before court appearance|date=5 December 2009|newspaper=The Morung Express|accessdate=9 December 2009|archivedate=7 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207100726/http://www.morungexpress.com/regional/39050.html|deadurl=yes}}</ref> | parents = সজ্যাবালা কলিতা (মাতৃ) <ref name="kl">{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/38088/|title=Come home, boys|last=Kashyap|first=Samudra Gupta|date=28 December 2003|publisher=Indianexpress.com|accessdate=7 December 2009}}</ref> | children =হেমাচেতা/প্ৰগতি (কন্যা) <ref name="op" /><ref name="mn" /> }} '''ৰাজু বৰুৱা ({{lang-en|Raju Baruah }})'''ৰ প্ৰকৃত নাম হিতেশ কলিতা<ref name="kl" /><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/guwahati/ULFA-s-Paresh-Baruah-fights-a-lone-battle/483167/H1-Article1-483134.aspx|title=ULFA's Paresh Baruah fights a lone battle|last=Karmakar|first=Rahul|date=5 December 2009|newspaper=Hindustan Times|accessdate=5 December 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091208115834/http://www.hindustantimes.com/guwahati/ULFA-s-Paresh-Baruah-fights-a-lone-battle/483167/H1-Article1-483134.aspx|archivedate=8 December 2009}}</ref> , ওৰফে অনিছ আহমেদ,<ref name="op" />''আলফা''ৰ উপ-মুখ্য সেনাধ্যক্ষ, সামৰিক অভিযানৰ মুৰব্বী, সামৰিক মুখপাত্ৰ <ref name="op" /><ref name="ef" /><ref name="kl" /><ref name="ij">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1091206/jsp/frontpage/story_11828699.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023211910/http://www.telegraphindia.com/1091206/jsp/frontpage/story_11828699.jsp|url-status=dead|archive-date=23 October 2012|title=Support makes duo defiant- Crowd turns Ulfa rebels into heroes|last=A Staff Reporter|date=6 December 2009|publisher=The Telegraph|accessdate=7 December 2009}}</ref><ref name="gh">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Ulfa-leaders-held-admit-China-link/H1-Article1-483167.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20091206163524/http://www.hindustantimes.com/Ulfa-leaders-held-admit-China-link/H1-Article1-483167.aspx|url-status=dead|archive-date=6 December 2009|title=Ulfa leaders held, admit China link|last=Tikku|first=Aloke|author2=Patowary, Digambar|date=5 December 2009|newspaper=Hindustan Times|accessdate=7 December 2009|archivedate=6 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091206163524/http://www.hindustantimes.com/Ulfa-leaders-held-admit-China-link/H1-Article1-483167.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="ab" /> আৰু নিষিদ্ধ সংগঠন আলফাৰ অসম ভিত্তিক অৰ্ধ স্বায়ত্তশাসিত 'এনিগমা বাহিনী'ৰ মুৰব্বী।<ref name="ab">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/1_49.htm|title=ULFA: Decapitation Failure|last=Routray|first=Bibhu Prasad|date=23 June 2003|publisher=SATP|accessdate=2009-11-07}}</ref> সংগঠনটোৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ [[পৰেশ বৰুৱা]] গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হোৱাৰ খবৰ পোৱাৰ লগে লগে ৰাজু বৰুৱাক নতুন সামৰিক মুৰব্বী হিচাপে গ্ৰহণ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/node/3107|title=ULFA C-in-C Paresh Baruah critically ill: Raju Baruah new military head|first= |date=28 July 2009|publisher=Assam Times|accessdate=2009-11-07}}</ref> ==মূখ্য সেনাধ্যক্ষৰ সৈতে সংঘাত== জানিব পৰা মতে, সংগঠনটোৰ সাধাৰণ সভাৰ অনুমোদন সাপেক্ষে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে মিত্ৰতা চুক্তি সন্দৰ্ভত বিভিন্ন মিত্ৰৰ সৈতে আলোচনাত মিলিত হৈছে আলফাৰ চি-ইন-চি বা মূখ্য সেনাধ্যক্ষ পৰেশ বৰুৱাই। ৰাজু বৰুৱাই এই আলোচনাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছে, যাৰ ফলত দুয়োৰে মাজত সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছে। লগতে কোৱা হৈছে যে চি-ইন-চিয়ে তেওঁক ৰাজহুৱাভাৱে ধমক দিছে। সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সকলো ক্ষমতা তেওঁৰ পৰা কাঢ়ি লোৱা হৈছিল আৰু মিৰপুৰ সামৰিক চিকিৎসালয়ত ‘চিকিৎসাধীন’ বুলি কোৱা হৈছিল কিন্তু আচলতে তেওঁ প্ৰায় বন্দী অৱস্থাত মিৰপুৰ মিলিটাৰী হাস্পতালত আছিল। ।<ref name="ab" /> ==মৃত্যুৰ উৰাবাতৰি== [[File:A delegation led by the Chairman of ULFA, Shri Arabinda Rajkhowa meeting the Union Home Secretary, Shri R K Singh, in New Delhi on April 09, 2012 (cropped).jpg|thumb|২০১২ চনত ৰাজু বৰুৱা]] ২০০০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত অসম ৰাইফলছে [[আগৰতলা]]ত এক প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে [[বাংলাদেশ]]ৰ [[চট্টগ্ৰাম]] পাহাৰীয়া অঞ্চলত বন্দুকৰ গুলীত বৰুৱা নিহত হৈছে। <ref>{{cite journal|last=Rehman|first=Teresa|date=4 July 2009|title=The Chase For The Invisible Man|journal=Tehelka Magazine|publisher=Tehelka|volume=6|issue=26|url=http://www.tehelka.com/story_main42.asp?filename=Ne040709the_chase.asp|accessdate=2009-11-10}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="cd">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1001224/national.htm#head2|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023194647/http://www.telegraphindia.com/1001224/national.htm#head2|url-status=dead|archive-date=23 October 2012|title=Mahanta refutes Army claim on attack|last=Talukdar|first=Sushanta|date=23 December 2009|publisher=Telegraphindia.com|accessdate=2009-11-10}}</ref> পাছদিনা নিজকে [[পৰেশ বৰুৱা]] বুলি পৰিচয় দিয়া এজন ব্যক্তিয়ে অজ্ঞাত স্থানৰপৰা বাতৰি কাকতৰ কাৰ্যালয় আৰু সম্প্ৰচাৰ সংস্থাসমূহলৈ ফোন কৰি সেনাবাহিনীৰ দাবীক অগ্ৰাহ্য কৰি কয় যে এইটো সংগঠনটোৰ আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে ভাৰত চৰকাৰৰ কেৱল অপপ্ৰচাৰৰ বাহিৰে আন একো নহয় আৰু ৰাজু বৰুৱাৰ একো হোৱা নাই।<ref name="cd" /> ==গ্ৰেপ্তাৰ== ২০০৯ চনৰ ৪ ডিচেম্বৰত বৰুৱাই আন আঠজন লোকৰ সৈতে সংগঠনটোৰ অধ্যক্ষ [[অৰবিন্দ ৰাজখোৱা]]ৰ সৈতে [[মেঘালয়]]ৰ [[ভাৰত]]-[[বাংলাদেশ]] সীমান্তৰ ওচৰত ভাৰতীয় কৰ্তৃপক্ষৰ সন্মুখত আত্মসমৰ্পণ কৰে। [[মেঘালয়]]ৰ পূব খাছি পাহাৰৰ ডাউকিৰ ওচৰত সীমান্ত পাৰ হোৱাৰ মুহূৰ্ততে সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনীয়ে তেওঁলোকক জিম্মাত লৈছিল বুলি জানিব পৰা যায়।<ref name="ef" /><ref name="ij" /><ref name="gh" /> ==জামিন লাভ== অসম চৰকাৰৰ অধীনত এবছৰ কাৰাগাৰত থকা ৰাজু বৰুৱাই জামিন লাভ কৰি ২০১০ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত মুকলি হয়।। ইয়াৰ পূৰ্বে বৰুৱাক দুটা টাডা গোচৰত আৰু এটা চিবিআই গোচৰত জামিন লাভ কৰিছিল। কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ পিছত বৰুৱাই বিশেষ নিৰাপত্তাৰ আৱৰণত [[নলবাৰী]] জিলাৰ জন্মস্থান বাহজানীলৈ ৰাওনা হয়। তেওঁৰ পৰিয়াল আৰু বন্ধু-বান্ধৱীয়ে তেওঁক আদৰিবলৈ [[গুৱাহাটী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ আহিছিল। বৰুৱাই আনৰ লগতে আলফা সমস্যা সমাধানৰ কামত জড়িত হ’ব বুলিও কয়।<ref name="rba">{{cite web|url=http://www.asianage.com/india/top-ulfa-leader-released-774|title=Raju Baruah, was accorded a grand welcome by hundreds of his supporters|date=27 November 2010|access-date=26 June 2026|archivedate=1 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201142227/http://www.asianage.com/india/top-ulfa-leader-released-774|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Baruah, Raju}} [[শ্ৰেণী:আলফাৰ সদস্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 9k48m6inq2fq583ffjpkbf9vo8fgqd9 0 137720 615794 615250 2026-07-04T18:44:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615794 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ | image = Rajendra Kumar.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date|df=y|1927|07|20}}<ref name=GuardianObit>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/news/1999/jul/31/guardianobituaries1 | title=Rajendra Kumar | newspaper=The Guardian | first=Lalit Mohan | last=Joshi | date=31 July 1999 | access-date=10 May 2021 }}</ref> | death_date = {{death date and age|1999|07|12|1927|07|20|df=y}} | other_names = ''জুবলী কুমাৰ'' | birth_name = ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ তুলি | birth_place = নৰোৱাল, পঞ্জাব প্ৰদেশ (ব্ৰিটিছ ভাৰত), (বৰ্তমানৰ পাঞ্জাব পাকিস্তান, [[পাকিস্তান]]) | death_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]]। | occupation = {{hlist|অভিনেতা|প্ৰযোজক|পৰিচালক }} | years_active = ১৯৪৯–১৯৯৮ চন | spouse = শুক্লা তুলি (?–1999) | children = ৩ জন, কুমাৰ গৌৰৱ সহ। | family = | relatives = ৰাজু পেটেল (জোঁৱাই) <br />ৰমেশ ভেল<br />অপি ৰালহন | honours = [[Padma Shri]] (1970)<ref>{{Cite web|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Field=Art|title=Padma Awards &#124; Interactive Dashboard|access-date=16 March 2022|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205251/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Field=Art|url-status=dead|archivedate=27 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127205251/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Field=Art|deadurl=yes}}</ref> }} '''ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ ({{lang-en|Rajendra Kumar}}) '''; আছিল ভাৰতৰ বলিউদ তথা হিন্দী চিনেমাৰ জনপ্ৰিয় অভিনেতা। ১৯৪৯ চনত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰি চাৰি দশকৰো অধিক সময়ৰ ভিতৰত ৮০খনতকৈও অধিক ছবিত কাম কৰিছিল। কুমাৰক ভাৰতীয় চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু সফল অভিনেতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ষাঠিৰ দশকৰ সময়ছোৱাত তেওঁ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল ছবিত ধাৰাবাহিক ভাবে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/why-rajendra-kumar-was-known-as-the-jubilee-kumar-of-bollywood-8039172/lite | title=Why Rajendra Kumar was known as the 'Jubilee Kumar' of Bollywood, his films ran for at least 25 weeks in cinemas | date=21 July 2022 }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাৱ প্ৰদেশৰ ছিয়ালকোটত থকা এটা পাঞ্জাবী হিন্দু ক্ষত্ৰিয় পৰিয়ালত ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{cite web|last=Raheja|first=Dinesh|title=Bollywood's Jubilee Kumar|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/09dinesh.htm|access-date=14 October 2011|archive-date=11 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211095118/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/09dinesh.htm|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ককাদেউতাক আছিল এজন সফল সামৰিক ঠিকাদাৰ আৰু তেওঁৰ পিতৃৰ বস্ত্ৰ ব্যৱসায় আছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সিন্ধ প্ৰদেশৰ কৰাচীত। ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পৰিয়ালটোৱে নিজৰ সকলো মাটি-সম্পত্তি এৰি [[ভাৰত]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলগীয়া হৈছিল। বম্বেত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত কুমাৰে হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জগতত নিজৰ ভাগ্য পৰীক্ষা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ কেতিয়াও নায়ক হ’ব বিচৰা নাছিল আৰু পৰিচালক এইচ এছ ৰাৱাইলৰ সহায়ক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰায় পাঁচ বছৰ ধৰি ৰাৱাইলৰ সৈতে ‘পাটাংগা’, ‘সাগাই’, ‘পকেট মাৰ’ আদি ছবিত সহায়ক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=peak>{{cite web|url=https://theprint.in/theprint-profile/acting-is-not-for-you-how-rajendra-kumar-braved-rejection-to-become-bollywoods-jubilee-king/1034645/|title='Acting is not for you'—how Rajendra Kumar braved rejection to become Bollywood's Jubilee King|website=[[ThePrint]] |date=12 July 2022}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== কুমাৰে হিন্দী ছবিৰ বেহল পৰিয়ালৰ শুক্লাক বিয়া কৰায়। শুক্লা ৰমেশ বেহল আৰু শ্যাম বেহলৰ ভগ্নী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰ গোল্ডি বেহল আৰু ৰবি বেহলৰ পেহীয়েক।<ref name=sis2>[https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywoods-forgotten-stars-8-interesting-facts-about-boogie-woogies-judge-ravi-behl Bollywood's Forgotten Stars: 8 Interesting facts about Boogie Woogie's judge – Ravi Behl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710191845/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywoods-forgotten-stars-8-interesting-facts-about-boogie-woogies-judge-ravi-behl |date=10 July 2020 }}, [[The Free Press Journal]], 17 June 2018.</ref> ৰাজেন্দ্ৰ আৰু শুক্লাৰ এজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যা আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ কুমাৰ গৌৰৱ এজন প্ৰাক্তন অভিনেতা। তেওঁৰ কন্যা ডিম্পলে হলিউডৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা ৰাজু পেটেলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক অ’ পি ৰলহানৰ সৈতে তেওঁৰ ভগ্নী মনোৰমাৰ বিবাহ হৈছিল। তেওঁৰ সৰু ভাতৃ আছিল চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক নৰেশ কুমাৰ। কুমাৰে সুনীল দত্ত আৰু নাৰ্গিছৰ সৈতে মাদাৰ ইণ্ডিয়া (১৯৫৭) ছবিত অভিনয় কৰিছিল য'ত [[সুনীল দত্ত]] আৰু ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰে নাৰ্গিছৰ চৰিত্ৰৰ পুত্ৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। দত্তৰ সৈতে তেওঁৰ বিশেষ সম্পৰ্ক আছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰচাৰত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যেতিয়াই দত্তই নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। ৰাজ কাপুৰৰ লগত ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰৰ ভাল বন্ধুত্ব আছিল। তেওঁলোকৰ বন্ধুত্ব ইমানেই ভাল আছিল যে তেওঁৰ পুত্ৰ কুমাৰ গৌৰৱৰ বাগ্দান হৈছিল [[ৰাজ কাপুৰ]]ৰ কন্যা ৰীমাৰ সৈতে। কিন্তু সন্তানৰ এংগেজমেণ্ট ভংগ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকৰ বন্ধুত্ব বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে আৰু কুমাৰ গৌৰৱে সুনীল দত্ত আৰু [[নাৰ্গিছ]]ৰ কন্যা নম্ৰতাক বিয়া কৰায়। <ref name=ball>{{cite web|url=https://www.dainiktribuneonline.com/news/archive/%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%97%E0%A4%AE/%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%A5%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%B2-%E0%A4%A6%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C/|title=मिसाल थी सुनील दत्त और राजेन्द्र कुमार की दोस्ती|date=15 March 2014}}</ref> বিভাজনৰ পূৰ্বে তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়াল ছিয়ালকোটৰ ওচৰৰ গাঁও সাংখাত্ৰাত বাস কৰিছিল। যিহেতু তেওঁ মুছলমান চুবুৰিত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল তেওঁৰ শৈশৱৰ প্ৰিয় বন্ধু ইউছুফ বেইগৰ মৃত্যু ১৯৮৮ চনত, ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে [[পাকিস্তান]] ভ্ৰমণ কৰিছিল ১৯৮৮ চনত তেওঁ নিজৰ বন্ধু ইউছুফ বেগৰ কবৰলৈও গৈছিল। ইউছুফ বেগৰ পিতৃ ৰমজান বেইগ সংখাটৰা হাইস্কুলত অধ্যক্ষ আছিল, আনহাতে ১৯৮৮ চনত তেওঁ [[পাকিস্তান]] ভ্ৰমণ কৰিছিল তেওঁৰ সাক্ষাৎকাৰত ৰমজান বাইগ তেওঁৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষক আৰু ইউছুফ বেইগ তেওঁৰ প্ৰিয় বন্ধু আছিল। ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰে [[উৰ্দু]] পঢ়িব আৰু লিখিব পাৰিছিল। ==মৃত্যু== কুমাৰে কেন্সাৰৰ সৈতে যুঁজি থকাৰ সময়ত কোনো ঔষধ খাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, ১৯৯৯ চনৰ ১২ জুলাইত ৭১ বছৰ বয়সত পুত্ৰৰ ৪৩বছৰীয়া জন্মদিনৰ মাত্ৰ এদিন পাছত আৰু ৭২বছৰীয়া জন্মদিনৰ মাত্ৰ ৮ দিন আগতে হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/obituary/story/19990726-bollywoods-marathon-crybaby-rajendra-kumar-passes-away-824494-1999-07-26#:~:text=The%20star%20of%20150%2Dodd,counts%2C%20blood%20transfusions%20and%20hospitals.|title='Bollywood's marathon crybaby' Rajendra Kumar passes away|date=26 July 1999 }}</ref> তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]]য়ে তেওঁৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে গভীৰ শোক প্ৰকাশ কৰে। মন্ত্ৰী প্ৰমোদ মহাজনে কয় যে "তেওঁৰ মৃত্যুৰ ফলত চিনেমাৰ জগতখন অধিক দৰিদ্ৰ হৈ পৰিছে।" আই এণ্ড বিৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী মুখতাৰ আব্বাছ নাকভিয়ে কয় যে চিনেমা দৰ্শকৰ আৱেগক দোলা দি থকা প্ৰবীণ অভিনেতাগৰাকীৰ মৃত্যু উদ্যোগটোৰ বাবে এক বৃহৎ ক্ষতি। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] l45k3a5s31chyo4fd9x63zdv0uftz7p 2 137730 615732 615397 2026-07-04T15:51:49Z MS Sakib 25393 615732 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীত শিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "চোপ্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা চোপ্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-চোপ্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "ভুলুণ্ঠিত", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "চোপ্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-চোপ্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "চোপ্ৰানো অপেৰা গায়ক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "চোপ্ৰানো অপেৰা গায়ক", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-চোপ্ৰানো গায়ক", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "ইব্ৰাহিমীয়", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } f8clwdmwjrlydqcbg4biuoodnt6eset 615757 615732 2026-07-04T17:31:25Z MS Sakib 25393 615757 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীত শিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "চোপ্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা চোপ্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-চোপ্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "ভুলুণ্ঠিত", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "চোপ্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-চোপ্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "চোপ্ৰানো অপেৰা গায়ক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "চোপ্ৰানো অপেৰা গায়ক", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-চোপ্ৰানো গায়ক", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "আব্ৰাহামিক", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } idpmgwx2eqmikeebxqfapgi9vv2efjb 615823 615757 2026-07-04T21:57:28Z MS Sakib 25393 615823 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীত শিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "ছ'প্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা ছ'প্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-ছ'প্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "ভুলুণ্ঠিত", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "ছ'প্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-ছ'প্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-ছ'প্ৰানো গায়ক", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "আব্ৰাহামিক", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } 3o3jz2k9vsdjiuxx2aussgoqglrp0hj 615824 615823 2026-07-04T22:00:44Z MS Sakib 25393 615824 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীত শিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "ছ'প্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা ছ'প্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-ছ'প্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "বলি", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "ছ'প্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-ছ'প্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-ছ'প্ৰানো গায়ক", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "আব্ৰাহামিক", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } 6mj77yvsewdja5ptlgdymn3iyq89535 615825 615824 2026-07-04T22:01:51Z MS Sakib 25393 615825 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীতশিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "ছ'প্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা ছ'প্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-ছ'প্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "বলি", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "ছ'প্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-ছ'প্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়ক", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-ছ'প্ৰানো গায়ক", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "আব্ৰাহামিক", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } fo4e4n84ouebvukizjihetuss0kavk5 615826 615825 2026-07-04T22:03:48Z MS Sakib 25393 615826 wikitext text/x-wiki nationalities = { "American": "মাৰ্কিন", "Turkish": "তুৰ্কী", "Indian": "ভাৰতীয়", "British": "ব্ৰিটিছ", "Chinese": "চীনা", "German": "জাৰ্মান", "French": "ফৰাচী", "Russian": "ৰাছিয়ান", "Afghan": "আফগান", "Albanian": "আলবেনীয়ান", "Andorran": "এণ্ডোৰান", "Angolan": "এংগোলান", "Antiguan": "এণ্টিগুৱান", "Argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Argentinian": "আৰ্জেণ্টিনীয়ান", "Armenian": "আৰ্মেনীয়ান", "Australian": "অষ্ট্ৰেলীয়ান", "Austrian": "অষ্ট্ৰীয়ান", "Azerbaijani": "আজাৰবাইজানী", "Azeri": "আজেৰী", "Bahamian": "বাহামীয়", "Bahraini": "বাহৰেইনী", "Bangladeshi": "বাংলাদেশী", "Barbadian": "বাৰ্বাডীয়", "Belarusian": "বেলাৰুছীয়ান", "Belgian": "বেলজীয়ান", "Belizean": "বেলিজীয়ান", "Belizeian": "বেলিজীয়ান", "Beninese": "বেনিনীয়", "Bermudian": "বাৰ্মুদীয়ান", "Bhutanese": "ভূটানী", "Bolivian": "বলিভীয়ান", "Bosnian": "বছনীয়ান", "Burmese": "বাৰ্মীজ", "Botswanan": "বটচোৱানীয়", "Brazilian": "ব্ৰাজিলীয়ান", "Bruneian": "ব্ৰুনেইয়ান", "Bulgarian": "বুলগেৰীয়ান", "Burkinabé": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burkinabe": "বুৰকিনা ফাছোৰ", "Burman": "বাৰ্মীজ", "Burundian": "বুৰুণ্ডীয়", "Cambodian": "কম্বোডীয়ান", "Cameroonian": "কেমেৰুনীয়ান", "Canadian": "কানাডীয়ান", "Cape Verdean": "কেপ ভাৰ্ডীয়", "Cabo Verdean": "কাবু ভাৰ্ডীয়ান", "Chadian": "চাদীয়ান", "Chilean": "চিলীয়", "Colombian": "কলম্বীয়", "Algerian": "আলজেৰীয়ান", "Comoran": "কোমোৰান", "Comorian": "কোমোৰীয়ান", "Congolese": "কংগোলিজ", "Danish": "ডেনিছ", "DR Congolese": "গণতান্ত্ৰিক কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰী", "Central African": "মধ্য আফ্ৰিকান", "Costa Rican": "কোষ্টাৰিকান", "Croatian": "ক্ৰোৱেছীয়ান", "Cuban": "কিউবান", "Cypriot": "চাইপ্ৰাছীয়", "Czech": "চেক", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Czech Republican": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Djiboutian": "জিবুটিয়ান", "Dominican": "ডমিনিকান", "Dutch": "ডাচ্চ", "Netherlandic": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlander": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "Netherlandsian": "নেদাৰলেণ্ডীয়", "East Timorese": "পূব তিমুৰীয়", "Timor-Lestean": "পূব তিমুৰীয়", "Ecuadorian": "ইকুৱেডৰীয়ান", "Egyptian": "ইজিপ্তিয়ান", "English": "ইংৰাজ", "Equatorial Guinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Equatoguinean": "নিৰক্ষীয় গিনীয়", "Estonian": "এষ্টোনীয়ান", "Eswatini": "এছোৱাতিনীয়ান", "Ethiopian": "ইথিওপীয়ান", "Fijian": "ফিজীয়ান", "Filipino": "ফিলিপিনো", "Finnish": "ফিনিছ", "Gabonese": "গেবনিজ", "Emirati": "আমিৰাতী", "Gambian": "গাম্বীয়", "Georgian": "জৰ্জীয়", "Ghanaian": "ঘানাইয়ান", "Eritrean": "ইৰিত্ৰীয়ান", "Gibraltarian": "জিব্ৰাল্টাৰীয়ান", "Greek": "গ্ৰীক", "Greenlandic": "গ্ৰীণলেণ্ডীয়", "Grenadian": "গ্ৰেনাডিয়ান", "Guatemalan": "গুৱাটেমালান", "Guinean": "গিনীয়", "Guinea-Bissauan": "গিনি-বিছাউৰ", "Malawian": "মালাউইয়ীয়", "Bissau-Guinean": "গিনি-বিছাউৰ", "Sammarinese": "চান মাৰিনীয়", "Guyanese": "গায়ানীজ", "Haitian": "হাইটিয়ান", "Honduran": "হণ্ডুৰান", "Hungarian": "হাংগেৰীয়ান", "Icelandic": "আইচলেণ্ডীয়", "Indonesian": "ইণ্ডোনেছিয়ান", "Iranian": "ইৰানী", "Japanese": "জাপানী", "Iraqi": "ইৰাকী", "Irish": "আইৰিছ", "Israeli": "ইজৰাইলী", "Italian": "ইটালীয়ান", "Ivorian": "আইভৰীয়", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্টৰ", "Jamaican": "জামাইকান", "Jordanian": "জৰ্ডানীয়ান", "Kazakh": "কাজাখ", "Kazakhi": "কাজাখী", "Kazakhstani": "কাজাখস্তানী", "Kenyan": "কেনীয়ান", "Kiribati": "কিৰিবাটি", "Korean": "কোৰীয়", "North Korean": "উত্তৰ কোৰিয়ান", "South Korean": "দক্ষিণ কোৰিয়ান", "Kuwaiti": "কুৱেইটী", "Kyrgyz": "কিৰগিজ", "Kyrgyzi": "কিৰগিজী", "Kyrgyzstani": "কিৰগিজস্তানী", "Laotian": "লাওচীয়ান", "Latvian": "লাটভীয়ান", "Lebanese": "লেবানিচ", "Liberian": "লাইবেৰীয়ান", "Libyan": "লিবীয়ান", "Liechtensteiner": "লিচটেনষ্টাইনাৰ", "Lithuanian": "লিথুৱানীয়ান", "Luxembourgish": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Luxembourgian": "লাক্সেমবাৰ্গীয়", "Macanese": "মেকাওৱীয়", "Timorese": "তিমুৰীয়", "Bosnia-Herzegovinian": "বছনিয়া-হাৰ্জেগোভিনীয়", "Macedonian": "মেচিডোনীয়", "North Macedonian": "উত্তৰ মেচিডোনীয়", "Malagasy": "মাদাগাস্কাৰীয়", "Malaysian": "মালয়েছিয়ান", "Maldivian": "মালদ্বীপীয়", "Malian": "মালীয়", "Maltese": "মাল্টীয়", "Marshallese": "মাৰ্শ্বালীয়", "Mauritanian": "মৌৰিতানীয়ান", "Mauritian": "মৌৰিছিয়ান", "Mexican": "মেক্সিকান", "Micronesian": "মাইক্ৰোনেছীয়", "Moldovan": "মোলডোভীয়", "Moldovian": "মোলডোভীয়", "Moldavian": "মোলডাভিয়ান", "Liechtensteinian": "লিচটেনষ্টাইনীয়", "Achaemenid": "আকেমেনীয়", "Monegasque": "মোনাকীয়", "Monégasque": "মোনাকীয়", "Mongolian": "মংগোলীয়", "Moroccan": "মৰক্কীয়", "Mozambican": "মোজাম্বিকান", "Myanmarese": "ম্যানমাৰৰ", "Namibian": "নামিবীয়", "Nauruan": "নাউৰুৱান", "Nepalese": "নেপালী", "Nepali": "নেপালী", "New Zealander": "নিউজিলেণ্ডীয়", "Nicaraguan": "নিকাৰাগুৱান", "Nigerien": "নাইজাৰীয়", "Nigerian": "নাইজেৰীয়", "Norwegian": "নৰৱেজীয়", "Omani": "ওমানী", "Pakistani": "পাকিস্তানী", "Palauan": "পালাউৱান", "Palestinian": "পেলেষ্টাইনী", "Panamanian": "পানামানীয়", "Papua New Guinean": "পাপুৱা নিউগিনীয়", "Paraguayan": "পাৰাগুৱীয়", "Peruvian": "পেৰুভীয়", "Polish": "পোলিছ", "Portuguese": "পৰ্তুগীজ", "Puerto Rican": "পুৱেৰ্তো ৰিকান", "Qatari": "কাটাৰী", "Romanian": "ৰোমানীয়", "Rwandan": "ৰুৱাণ্ডান", "Slovakian": "শ্লোভাকিয়ান", "Salvadoran": "ছালভাদোৰীয়", "Samoan": "চামোৱান", "San Marinese": "চান মাৰিনীয়", "Sanmarinese": "চান মাৰিনীয়", "Sao Tomean": "চাও টোমেীয়", "Saudi": "চৌদি", "Saudi Arabian": "চৌদি", "Scottish": "স্কটিছ", "Senegalese": "চেনেগালীয়", "Serbian": "চাৰ্বীয়", "Seychellois": "চেচেলীয়", "Sierra Leonean": "চিয়েৰা লিঅ'নীয়", "Singaporean": "ছিংগাপুৰী", "Slovak": "শ্লোভাক", "Slovenian": "শ্লোভেনীয়", "Slovene": "শ্লোভেনীয়", "Somali": "চোমালী", "South African": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "South Sudanese": "দক্ষিণ চুদানী", "Spanish": "স্পেনিছ", "Sri Lankan": "শ্ৰীলংকান", "Surinamese": "চুৰিনামী", "Swazi": "স্বাজি", "Swedish": "ছুইডিছ", "Swiss": "ছুইচ", "Swiss Confederation": "ছুইচ কনফেডাৰেচনৰ", "Syrian": "চিৰীয়", "Taiwanese": "টাইৱানী", "Tajiki": "তাজিকী", "Tajikistani": "তাজিকিস্তানী", "Tanzanian": "তাঞ্জানীয়ান", "Thai": "থাই", "Togolese": "টোগোলীয়", "Tongan": "টোংগান", "Trinidadian": "ত্ৰিনিদাদীয়ান", "Tunisian": "তিউনিছীয়", "Turkmen": "তুৰ্কমেন", "Turkmeni": "তুৰ্কমেনী", "Turkmenistani": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Turkmenistanian": "তুৰ্কমেনিস্তানী", "Tuvaluan": "টুভালুৱান", "Ugandan": "উগাণ্ডীয়", "Uruguayan": "উৰুগুৱীয়", "Uzbek": "উজবেক", "Uzbeki": "উজবেকী", "Uzbekistani": "উজবেকিস্তানী", "Vanuatu": "ভানুৱাটু", "Vatican": "ভেটিকান", "Venezuelan": "ভেনেজুৱেলীয়", "Vietnamese": "ভিয়েটনামী", "Welsh": "ৱেলছ", "Welshman": "ৱেলছ", "Yemeni": "য়েমেনী", "Zambian": "জাম্বীয়", "Zimbabwean": "জিম্বাবুৱীয়", "Abkhazian": "আবখাজীয়", "Artsakh": "আৰ্টছাখৰ", "Artsakhi": "আৰ্টছাখৰ", "Catalan": "কাটালান", "Chechen": "চেচেন", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Crimean": "ক্ৰিমিয়ান", "Falkland Islander": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জীয়", "Faroese": "ফাৰোয়েজীয়", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Montenegrin": "মণ্টেনেগ্ৰীয়", "Galician": "গেলিচীয়", "Ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "Gaza": "গাজাৰ", "Hong Konger": "হংকংবাসী", "Karelian": "কাৰেলীয়", "Kosovan": "কছোভীয়", "Kosovar": "কছোভাৰ", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Ni-Vanuatu": "নি-ভানুৱাটু", "Northern Cypriot": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছীয়", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছৰ", "Occitan": "অক্সিটান", "Ossetian": "ওছেটীয়", "Principense": "প্ৰিন্সিপীয়", "Quebecois": "কুইবেকোৱা", "Québécois": "কুইবেকোৱা", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Somalilander": "চোমালিলেণ্ডীয়", "South Ossetian": "দক্ষিণ ওছেটীয়", "Tibetan": "তিব্বতী", "Transnistrian": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰীয়", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Walloon": "ৱালুন", "West Bank": "পশ্চিম তীৰৰ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Western Saharan": "পশ্চিম ছাহাৰাৰ", "Abbasid": "আব্বাছীয়", "Akkadian": "আক্কাডীয়", "Anatolian": "আনাতোলিয়ান", "Ancient Egyptian": "প্ৰাচীন মিশৰীয়", "Ancient Greek": "প্ৰাচীন গ্ৰীক", "Tobagonian": "টোবাগোনিয়ান", "Anglo-Norman": "এংলো-নৰ্মান", "Ancient Roman": "প্ৰাচীন ৰোমান", "Anglo-Australian": "এংলো-অষ্ট্ৰেলিয়ান", "Anglo-Irish": "এংলো-আইৰিছ", "Anglo-Saxon": "এংলো-ছেক্সন", "Aramaean": "আৰামীয়", "Assyrian": "অচিৰীয়", "Athenian": "এথেনীয়", "Austro-Hungarian": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয়", "Ayyubid": "আইয়ুবীয়", "Aztec": "আজটেক", "Baekje": "বেকজে", "Balhae": "বালহে", "Bohemian": "বোহেমীয়", "Breton": "ব্ৰেটন", "Burgundian": "বাৰ্গাণ্ডীয়", "Byzantine": "বাইজেণ্টাইন", "Canaanite": "কানানীয়", "Carolingian": "কেৰোলিঞ্জীয়", "Carthaginian": "কাৰ্থেজিনীয়", "Celtic": "চেল্টিক", "Chola": "চোল", "Corinthian": "কৰিন্থীয়", "Cossack": "কছাক", "Czechoslovak": "চেকোশ্লোভাক", "Czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "Dacian": "ডাচীয়", "Eastern Roman": "পূব ৰোমান", "Edo": "এদো", "Elamite": "এলামীয়", "Etruscan": "ইট্ৰুস্কান", "Fatimid": "ফাতেমী", "Franconian": "ফ্ৰাংকোনীয়", "Frank": "ফ্ৰাংক", "Frankish": "ফ্ৰাংকিছ", "Frisian": "ফ্ৰিজিয়ান", "Gaul": "গল", "Gaulish": "গলীয়", "Ghaznavid": "গজনভীয়", "Ghurid": "ঘূৰীয়", "Goguryeo": "গোগুৰিয়ো", "Golden Horde": "গোল্ডেন হোৰ্ডৰ", "Goryeo": "গোৰিও", "Gupta": "গুপ্ত", "Han": "হান", "Harappan": "হৰপ্পীয়", "Hittite": "হিট্টিট", "Hunnic": "হুনীয়", "Holy Roman": "পৱিত্ৰ ৰোমান", "Holy Roman Empire": "পৱিত্ৰ ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ", "Hun": "হুন", "Hurrian": "হুৰীয়", "Iberian": "আইবেৰীয়", "Ilkhanid": "ইলখানীয়", "Illyrian": "ইলিৰীয়", "Inca": "ইনকা", "Jin": "জিন", "Joseon": "জোসন", "Jurchen": "জুৰচেন", "Babylonian": "বেবিলনীয়", "Khitan": "খিতান", "Khmer": "খমেৰ", "Kievan Rus": "কিভান ৰুছ", "Kushan": "কুষাণ", "Liao": "লিয়াও", "Livonian": "লিভোনীয়", "Lombard": "লম্বাৰ্ড", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "Lydian": "লিডীয়", "Macedon": "মেচিডোনীয়", "Mamluk": "মামলুক", "Mamluk Sultanate": "মামলুক চুলতানীৰ", "Tajik": "তাজিক", "Sudanese": "চুডানী", "Mauryan": "মৌৰ্য", "Maya": "মায়া", "Median": "মিদীয়", "Merovingian": "মেৰোভিঞ্জীয়", "Minoan": "মিনোৱান", "Ming": "মিং", "Moorish": "মূৰীয়", "Moravian": "মোৰাভীয়", "Mughal": "মোগল", "Mycenaean": "মাইচেনিয়", "Nabataean": "নাবাতীয়", "Norman": "নৰ্মান", "Norse": "নৰ্চ", "Numidian": "নুমিদীয়", "Olmec": "ওলমেক", "Ostrogoth": "অষ্ট্ৰোগথ", "Ottoman": "উচমানীয়", "Pala": "পাল", "Parthian": "পাৰ্থীয়", "Persian": "পাৰ্ছী", "Phoenician": "ফিনিছীয়", "Prussian": "প্ৰুছিয়ান", "Ptolemaic": "টলেমীয়", "Qing": "চিং", "Rashidun": "ৰাছিদুন", "Rhodesian": "ৰোডেছীয়", "Roman": "ৰোমান", "Safavid": "চাফাৱী", "Samogitian": "চামোগিতীয়", "Saracen": "চাৰাচেন", "Sarmatian": "চাৰ্মাটীয়", "Sasanian": "চাছানীয়", "Scythian": "স্কিথীয়", "Seleucid": "চেলেউচিড", "Seljuk": "চেলজুক", "Sena": "সেন", "Shang": "ছাং", "Silesian": "চাইলেছীয়", "Silla": "চিলা", "Song": "চুং", "Soviet": "ছোভিয়েট", "Spartan": "স্পাৰ্টান", "Sui": "চুই", "Sumerian": "চুমেৰীয়", "Tang": "তাং", "Tartar": "তাতাৰ", "Theban": "থিবীয়", "Thracian": "থ্ৰেছীয়", "Timurid": "তিমুৰীয়", "Tokugawa": "তোকুগাৱা", "Toltec": "টলটেক", "Transylvanian": "ট্ৰান্সিলভানীয়", "Umayyad": "উমাইয়া", "Urartian": "উৰাৰ্তীয়", "Vandal": "ভেণ্ডাল", "Vedic": "বৈদিক", "Cuban-American": "কিউবান-আমেৰিকান", "Anglo-American": "এংলো-আমেৰিকান", "Viking": "ভাইকিং", "Visigoth": "ভিছিগথ", "Wuyue": "উইউয়ে", "Xia": "চিয়া", "Yamato": "য়ামাতো", "Yuan": "য়ুৱান", "Yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "Yugoslavian": "যুগোশ্লাভ", "Zhou": "চৌ", "African-American": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান", "Afro-American": "আফ্ৰো-আমেৰিকান", "Arab-American": "আৰব-মাৰ্কিন", "British-American": "ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান", "Chinese-American": "চীনা-আমেৰিকান", "Korean-American": "কোৰীয়-আমেৰিকান", "Filipino-American": "ফিলিপিনো-আমেৰিকান", "French-American": "ফৰাচী-আমেৰিকান", "German-American": "জাৰ্মান-আমেৰিকান", "Greek-American": "গ্ৰীক-আমেৰিকান", "Haitian-American": "হাইটিয়ান-আমেৰিকান", "Indian-American": "ভাৰতীয়-আমেৰিকান", "Iranian-American": "ইৰানী-আমেৰিকান", "Irish-American": "আইৰিছ-মাৰ্কিন", "Italian-American": "ইটালীয়-আমেৰিকান", "Japanese-American": "জাপানী-আমেৰিকান", "Nigerian-American": "নাইজেৰীয়-আমেৰিকান", "Pakistani-American": "পাকিস্তানী-আমেৰিকান", "Vietnamese-American": "ভিয়েটনামী-আমেৰিকান", "Aboriginal": "এবৰিজিনেল", "Mexican-American": "মেক্সিকান-আমেৰিকান", "East Asian": "পূব এছিয়ান", "African": "আফ্ৰিকান", "Afro": "আফ্ৰো", "Afro-Caribbean": "আফ্ৰো-কেৰিবিয়ান", "Asian": "এছিয়ান", "Australasian": "অষ্ট্ৰেলেছীয়", "Balkan": "বলকান", "Baltic": "বাল্টিক", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Eurasian": "ইউৰেছীয়", "Hispanic": "হিস্পানিক", "Latin American": "লেটিন আমেৰিকান", "Latino": "লেটিনো", "Melanesian": "মেলানেছীয়", "Nordic": "নৰ্ডিক", "Polynesian": "পলিনেশীয়", "Scandinavian": "স্ক্যাণ্ডিনেভীয়", "Slavic": "শ্লাভীয়", "Turkic": "তুৰ্কীয়", "European": "ইউৰোপীয়ান", "North American": "উত্তৰ আমেৰিকান", "South American": "দক্ষিণ আমেৰিকান", "Antarctic": "এণ্টাৰ্কটিক", "Oceanian": "ওচেনিয়ান", "Southeast Asian": "দক্ষিণ-পূব এছিয়ান", "Central Asian": "মধ্য এছিয়ান", "South Asian": "দক্ষিণ এছিয়", "Siberian": "চাইবেৰীয়", "Mesopotamian": "মেচোপটেমীয়", "Middle Eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "Arabian": "আৰবীয়", "Guamanian": "গুৱামেনীয়", "soviet belarusian": "ছোভিয়েট বেলাৰুছীয়", "Carthagian": "কাৰ্থেজীয়", "Afghani": "আফগানী", "American Samoan": "আমেৰিকান চামোৱান", "Britannian": "ব্ৰিটানিয়ান", "Hispanian": "হিস্পানিয়ান", "Lusitanian": "লুচিটানীয়", "us-american": "মাৰ্কিন", "us american": "মাৰ্কিন", "usa-american": "মাৰ্কিন", "usa american": "মাৰ্কিন", "united states of american": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ", "serbia and montenegro": "চাৰ্বিয়া আৰু মণ্টেনেগ্ৰোৰ", "east german": "পূব জাৰ্মান", "west german": "পশ্চিম জাৰ্মান", "west pakistani": "পশ্চিম পাকিস্তানী", "east prussian": "পূব প্ৰুছীয়", "west prussian": "পশ্চিম প্ৰুছীয়", "Afghanistani": "আফগানিস্তানী", "soviet russian": "ছোভিয়েট ৰুছ", "soviet ukrainian": "ছোভিয়েট ইউক্ৰেইনীয়", "south vietnamese": "দক্ষিণ ভিয়েটনামী", "north vietnamese": "উত্তৰ ভিয়েটনামী", "tanganyikan": "তাংগানিকান", "zanzibari": "জাঞ্জিবাৰী", "east pakistani": "পূব পাকিস্তানী", "transjordanian": "ট্ৰান্সজৰ্ডানীয়", "czechoslovakian": "চেকোশ্লোভাক", "ussr": "ছোভিয়েট", } states_ethnicities = { "Alabama": "আলাবামাৰ", "Alabamian": "আলাবামাৰ", "Alaska": "আলাস্কাৰ", "Arizona": "এৰিজোনাৰ", "Arizonan": "এৰিজোনাৰ", "Arkansas": "আৰ্কানচাছৰ", "California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Californian": "কেলিফৰ্নিয়াৰ", "Colorado": "কলোৰাডোৰ", "Connecticut": "কানেক্টিকাটৰ", "Connecticuter": "কানেক্টিকাটৰ", "Delaware": "ডেলাৱেৰৰ", "Florida": "ফ্লৰিডাৰ", "Floridian": "ফ্লৰিডাৰ", "Georgia": "জৰ্জিয়াৰ", "Georgian": "জৰ্জিয়াৰ", "Hawaii": "হাৱাইৰ", "Hawaiian": "হাৱাইয়ান", "Idaho": "আইডাহোৰ", "Idahoan": "আইডাহোৰ", "Illinois": "ইলিনয়ৰ", "Illinoisan": "ইলিনয়ৰ", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Indianan": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Hoosier": "ইণ্ডিয়ানাৰ", "Iowa": "আয়োৱাৰ", "Iowan": "আয়োৱাৰ", "Kansas": "কানছাছৰ", "North Carolinian": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "Coloradan": "কলোৰাডোৰ", "Delawarean": "ডেলাৱেৰৰ", "Kansan": "কানছাছৰ", "Kentucky": "কেণ্টাকিৰ", "Kentuckian": "কেণ্টাকিৰ", "Louisiana": "লুইজিয়ানাৰ", "Louisianan": "লুইজিয়ানাৰ", "Maine": "মেইনৰ", "Mainer": "মেইনৰ", "Maryland": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Marylander": "মেৰিলেণ্ডৰ", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ", "Massachusettsan": "মেছাচুচেটছৰ", "Michigan": "মিছিগানৰ", "Michigander": "মিছিগানৰ", "Minnesota": "মিনেসোটাৰ" "Minnesotan": "মিনেসোটাৰ", "Arkansan": "আৰ্কানচাছৰ", "Alaskan": "আলাস্কাৰ", "Mississippi": "মিছিচিপিৰ", "Mississippian": "মিছিচিপিৰ", "Missouri": "মিছৌৰিৰ", "Montana": "মণ্টানাৰ", "Montanan": "মণ্টানাৰ", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nebraskan": "নেব্ৰাস্কাৰ", "Nevada": "নেভাডাৰ", "Nevadan": "নেভাডাৰ", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Hampshirite": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰৰ", "New Mexican": "নিউ মেক্সিকোৰ", "Ohioan": "অহিঅ'ৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Jerseyan": "নিউ জাৰ্চিৰ", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকোৰ", "New York": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "New Yorker": "নিউ ইয়ৰ্কৰ", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনাৰ", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "North Dakotan": "উত্তৰ ডাকোটাৰ", "Ohio": "অহিঅ'ৰ", "Oklahoma": "ওকলাহোমাৰ", "Oklahoman": "ওকলাহোমাৰ", "Oregon": "ওৰেগনৰ", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Pennsylvanian": "পেনচিলভেনিয়াৰ", "Missourian": "মিছৌৰিৰ", "Wisconsin": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Oregonian": "ওৰেগনৰ", "Washingtonian": "ৱাছিংটনৰ", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "South Carolinian": "দক্ষিণ কেৰোলিনাৰ", "Tennessee": "টেনেচিৰ", "Tennessean": "টেনেচিৰ", "Texas": "টেক্সাছৰ", "Texan": "টেক্সাছৰ", "Utah": "উটাহৰ", "Utahn": "উটাহৰ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্টৰ", "Vermonter": "ভাৰ্মণ্টৰ", "South Dakotan": "দক্ষিণ ডাকোটাৰ", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Virginian": "ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Washington": "ৱাছিংটনৰ", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "West Virginian": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়াৰ", "Wisconsinite": "উইচকনচিনৰ", "Rhode Islander": "ৰোড আইলেণ্ডৰ", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Wyomingite": "ৱাইঅ'মিংৰ", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশৰ", "Assam": "অসমৰ", "Assamese": "অসমীয়া", "Bihar": "বিহাৰৰ", "Bihari": "বিহাৰী", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়ৰ", "Chhattisgarhi": "ছত্তীশগড়ী", "Goa": "গোৱাৰ", "Goan": "গোৱাৰ", "Gujarat": "গুজৰাটৰ", "Gujarati": "গুজৰাটী", "Haryana": "হাৰিয়ানাৰ", "Haryanvi": "হাৰিয়ানৱী", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশৰ", "Himachali": "হিমাচলী", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ডৰ", "Jharkhandi": "ঝাৰখণ্ডী", "Maharashtrian": "মহাৰাষ্ট্ৰীয়", "Karnataka": "কৰ্ণাটকৰ", "Kannadiga": "কানাড়া", "Kerala": "কেৰালাৰ", "Keralite": "কেৰালাৰ", "Malayali": "মালায়ালী", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশৰ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰৰ", "Marathi": "মাৰাঠী", "Manipur": "মণিপুৰৰ", "Manipuri": "মণিপুৰী", "Meghalaya": "মেঘালয়ৰ", "Meghalayan": "মেঘালয়ৰ", "Mizoram": "মিজোৰামৰ", "Mizo": "মিজো", "Nagaland": "নাগালেণ্ডৰ", "Naga": "নাগা", "Odisha": "ওড়িশাৰ", "Odia": "ওড়িয়া", "Punjab": "পঞ্জাবৰ", "Punjabi": "পঞ্জাবী", "Rajasthan": "ৰাজস্থানৰ", "Rajasthani": "ৰাজস্থানী", "Sikkim": "ছিক্কিমৰ", "Sikkimese": "ছিক্কিমী", "Tamil Nadu": "তামিলনাডুৰ", "Tamil": "তামিল", "Telangana": "তেলেংগানাৰ", "Telugu": "তেলুগু", "Tripura": "ত্ৰিপুৰাৰ", "Tripuri": "ত্ৰিপুৰী", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশৰ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ডৰ", "West Bengal": "পশ্চিমবংগৰ", "Bengali": "বাঙালী", "Kashmir": "কাশ্মীৰৰ", "Kashmiri": "কাশ্মীৰী", "Amazigh": "আমাজিগ", "Amhara": "আমহাৰা", "Andalusian": "আন্দালুচিয়ান", "Arab": "আৰব", "Aztec": "এজটেক", "Baloch": "বেলুচ", "Bantu": "বাণ্টু", "Bashkir": "বাশকিৰ", "Basque": "বাস্ক", "Bavarian": "বাভাৰীয়", "Berber": "বাৰ্বাৰ", "Bodo": "বড়ো", "Breton": "ব্ৰেটন", "Catalan": "কাটালান", "Navajo": "নাভাহো", "Chechen": "চেচেন", "Cherokee": "চেৰোকী", "Circassian": "চাৰকাচিয়ান", "Coptic": "কপ্টিক", "Cornish": "কৰ্নিছ", "Corsican": "কৰ্চিকান", "Cree": "ক্ৰী", "Diné": "দিনে", "Flemish": "ফ্লেমিছ", "Gaelic": "গেলিক", "Galician": "গেলিচীয়", "Hmong": "হমং", "Igbo": "ইগবো", "Inca": "ইনকা", "Inuit": "ইনুইট", "Kiowa": "কিওৱা", "Sikh": "শিখ", "Konkani": "কোংকণী", "Kurdish": "কুৰ্দী", "Lango": "লাঙ্গো", "Laz": "লাজ", "Maasai": "মাচাই", "Maithili": "মৈথিলী", "Manx": "মেংকছ", "Maori": "মাওৰী", "Māori": "মাওৰী", "Maratha": "মাৰাঠা", "Mayan": "মায়ান", "Métis": "মেটিছ", "Mixtec": "মিক্সটেক", "Mongol": "মঙ্গোল", "Native American": "আদিবাসী আমেৰিকান", "Niuean": "নিউৱান", "Oromo": "ওৰোমো", "Parsi": "পাৰ্চী", "Pashtun": "পাষ্টুন", "Rajput": "ৰাজপুত", "Red Indian": "ৰেড ইণ্ডিয়ান", "Romani": "ৰোমানী", "Saami": "চামী", "Sami": "চামী", "Santali": "সাঁওতালী", "Sardinian": "চাৰ্ডিনীয়", "Scots": "স্কটছ", "Scots-born": "স্কটিছ বংশোদ্ভূত", "Scots-Irish": "স্কটছ-আইৰিছ", "Sicilian": "চিচিলীয়", "Sindhi": "সিন্ধী", "Sinhalese": "সিংহলী", "Sioux": "চিউ", "Sorbian": "চৰ্বিয়ান", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Tahitian": "তাহিতিয়ান", "Tatar": "তাতাৰ", "Tibetan": "তিব্বতী", "Tuareg": "তুৱাৰেগ", "Uyghur": "উইঘুৰ", "Venetian": "ভেনিছীয়", "Walloon": "ৱালুন", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Zulu": "জুলু", "Zuni": "জুনি", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইকৰ", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "jain": "জৈন", "sikh": "শিখ", "bahá'í": "বাহাই", "Ainu": "আইনু", "Ashanti": "আছাণ্টি", "Hutu": "হুতু", "Tutsi": "তুতচি", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ডৰ", "Puducherry": "পুডুচেৰীৰ", "Pygmy": "পিগমি", "Khoisan": "খোইচান", "Guarani": "গুৱাৰানী", "Mapuche": "মাপুচে", "Quechua": "কেচুৱা", "Aymara": "আইমাৰা", "Mestizo": "মেষ্টিজো", "Mulatto": "মুলাটো", "Creole": "ক্ৰিয়োল", "Cajun": "কাজুন", "Amish": "আমিছ", "Mormon": "মৰ্মন", "pashto": "পশতু", "Bedouin": "বেদুইন", "Druze": "দ্ৰুজ", "Samaritan": "চামাৰিটান", "Yazidi": "য়াজিদী", "Zoroastrian": "জৰাথুস্ত্ৰবাদী", "Sufi": "চুফী", "Wahhabi": "ৱাহাবী", "Salafi": "চালাফী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Ahmadiyya": "আহমদীয়া", "Basotho": "লেছোথান", "Mosotho": "লেছোথান", "Motswana": "বটচোৱানীয়", "Tswana": "চোৱানা", "Acadian": "আকাদীয়", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জৰ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়ৰ", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউৰ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ", "Ladakh": "লাডাখৰ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপৰ", "Pondicherry": "পণ্ডিচেৰীৰ", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'ৰ", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ", "Alberta": "আলবাৰ্টাৰ", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱানৰ", "Manitoba": "মানিটোবাৰ", "Quebec": "কুইবেকৰ", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰৰ", "Newfoundland": "নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ", "Pakhtun": "পাখতুন", "Pushtun": "পুস্তুন", "Pathan": "পাঠান", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়াৰ", } country_nouns = { "USA": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "United States of America": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Chagos Archipelago": "চাগোছ দ্বীপপুঞ্জ", "Curaçao": "কুৰাচাও", "American Samoa": "আমেৰিকান চামোৱা", "Asia": "এছিয়া", "Europe": "ইউৰোপ", "Africa": "আফ্ৰিকা", "North America": "উত্তৰ আমেৰিকা", "South America": "দক্ষিণ আমেৰিকা", "Antarctica": "এণ্টাৰ্কটিকা", "Oceania": "ওচেনিয়া", "Middle East": "মধ্যপ্ৰাচ্য", "Southeast Asia": "দক্ষিণ-পূব এছিয়া", "Central Asia": "মধ্য এছিয়া", "South Asia": "দক্ষিণ এছিয়া", "East Asia": "পূব এছিয়া", "Siberia": "চাইবেৰিয়া", "Balkans": "বলকান", "Baltics": "বাল্টিক", "Scandinavia": "স্ক্যাণ্ডিনেভিয়া", "Caribbean": "কেৰিবিয়ান", "Latin America": "লেটিন আমেৰিকা", "Deccan": "দাক্ষিণাত্য", "Rajputana": "ৰাজপুতানা", "Canary Islands": "কানাৰী দ্বীপপুঞ্জ", "Balearic Islands": "বালিয়াৰীয় দ্বীপপুঞ্জ", "Azores": "আজোৰেচ", "Madeira": "মাদেইৰা", "Galapagos": "গালাপাগোছ", "Easter Island": "ইষ্টাৰ দ্বীপ", "Polynesia": "পলিনেশিয়া", "Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া", "Melanesia": "মেলানেশিয়া", "Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো", "Guam": "গুৱাম", "US Virgin Islands": "মাৰ্কিন ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Northern Mariana Islands": "উত্তৰ মাৰিয়ানা দ্বীপপুঞ্জ", "the united states": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Gibraltar": "জিব্ৰাল্টাৰ", "Bermuda": "বাৰ্মুডা", "Cayman Islands": "কেইমেন দ্বীপপুঞ্জ", "British Virgin Islands": "ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ", "Falkland Islands": "ফকলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ", "Iberia": "আইবেৰিয়া", "Arabia": "আৰব", "Horn of Africa": "হৰ্ণ অফ আফ্ৰিকা", "Canada": "কানাডা", "Mexico": "মেক্সিকো", "Antigua & Barbuda": "এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা", "Brazil": "ব্ৰাজিল", "Argentina": "আৰ্জেণ্টিনা", "Colombia": "কলম্বিয়া", "Chile": "চিলি", "Ecuador": "ইকুৱেডৰ", "Uruguay": "উৰুগুৱে", "United Kingdom": "যুক্তৰাজ্য", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "England": "ইংলেণ্ড", "Scotland": "স্কটলেণ্ড", "Wales": "ৱেলছ", "Northern Ireland": "উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড", "Ireland": "আয়াৰলেণ্ড", "France": "ফ্ৰান্স", "Germany": "জাৰ্মানি", "Italy": "ইটালি", "Spain": "স্পেইন", "Portugal": "পৰ্তুগাল", "Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচ", "The Northern Netherlands": "উত্তৰ নেডাৰলেণ্ডচ", "Belgium": "বেলজিয়াম", "Switzerland": "ছুইজাৰলেণ্ড", "Austria": "অষ্ট্ৰিয়া", "Sweden": "ছুইডেন", "Norway": "নৰৱে", "Denmark": "ডেনমাৰ্ক", "Finland": "ফিনলেণ্ড", "Russia": "ৰাছিয়া", "Ukraine": "ইউক্ৰেইন", "Poland": "পোল’লেণ্ড", "Romania": "ৰোমানিয়া", "Hungary": "হাংগেৰী", "Greece": "গ্ৰীচ", "Serbia": "চাৰ্বিয়া", "Bosnia and Herzegovina": "বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা", "Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো", "North Macedonia": "উত্তৰ মেচিডোনিয়া", "Slovakia": "শ্লোভাকিয়া", "Kosovo": "কছোভো", "Belarus": "বেলাৰুছ", "China": "চীন", "Hong Kong": "হংকং", "Macau": "মেকাও", "Taiwan": "টাইৱান", "Japan": "জাপান", "South Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "India": "ভাৰত", "Bangladesh": "বাংলাদেশ", "Pakistan": "পাকিস্তান", "Myanmar": "ম্যানমাৰ", "Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া", "Singapore": "ছিংগাপুৰ", "Malaysia": "মালয়েছিয়া", "Thailand": "থাইলেণ্ড", "Vietnam": "ভিয়েটনাম", "Philippines": "ফিলিপাইন", "Nepal": "নেপাল", "Sri Lanka": "শ্ৰীলংকা", "Afghanistan": "আফগানিস্তান", "Uzbekistan": "উজবেকিস্তান", "Turkey": "তুৰস্ক", "Iran": "ইৰান", "Saudi Arabia": "চৌদি আৰব", "United Arab Emirates": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত", "Qatar": "কাটাৰ", "Kuwait": "কুৱেইট", "Oman": "ওমান", "Israel": "ইজৰায়েল", "Jordan": "জৰ্ডান", "Lebanon": "লেবানন", "Syria": "চিৰিয়া", "Iraq": "ইৰাক", "Egypt": "মিশৰ", "South Africa": "দক্ষিণ আফ্ৰিকা", "Nigeria": "নাইজেৰিয়া", "Kenya": "কেনিয়া", "Morocco": "মৰক্কো", "Ethiopia": "ইথিওপিয়া", "Ghana": "ঘানা", "Senegal": "চেনেগাল", "Algeria": "আলজেৰিয়া", "Tunisia": "তিউনিছিয়া", "Angola": "এংগোলা", "Cameroon": "কেমেৰুন", "Uganda": "উগাণ্ডা", "Gambia": "গাম্বিয়া", "Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়া", "New Zealand": "নিউজিলেণ্ড", "Aotearoa": "নিউজিলেণ্ড", "Transnistria": "ট্ৰান্সনিষ্ট্ৰিয়া", "Abkhazia": "আবখাজিয়া", "South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া", "Somaliland": "চোমালিলেণ্ড", "Mesopotamia": "মেচোপটেমিয়া", "Sumeria": "চুমেৰিয়া", "Babylonia": "বেবিলনিয়া", "Assyria": "অচিৰিয়া", "Phoenicia": "ফিনিশিয়া", "Carthage": "কাৰ্থেজ", "Macedonia": "মেচিডোনিয়া", "Gaul": "গল", "Britannia": "ব্ৰিটানিয়া", "Hispania": "হিস্পানিয়া", "Lusitania": "লুচিটানিয়া", "Thrace": "থ্ৰেচ", "Dacia": "ডাচিয়া", "Illyria": "ইলিৰিয়া", "Parthia": "পাৰ্থিয়া", "Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া", "Czechoslovakia": "চেকোশ্লোভাকিয়া", "Vijayanagara": "বিজয়নগৰ", "Maratha Empire": "মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য", "South Georgia and the South Sandwich Islands": "দক্ষিণ জৰ্জিয়া আৰু দক্ষিণ চেণ্ডউইচ দ্বীপপুঞ্জ", "Jersey": "জাৰ্চি", "Guernsey": "গাৰ্নচি", "Isle of Man": "আইল অফ মেন", "Sikh Empire": "শিখ সাম্ৰাজ্য", "Alderney": "অল্ডাৰ্নি", "Sark": "চাৰ্ক", "Curacao": "কুৰাচাও", "Aruba": "আৰুবা", "Sint Eustatius": "চিণ্ট ইউষ্টাচিয়াছ", "Sint Maarten": "চিণ্ট মাৰ্টেন", "Caribbean Netherlands": "কেৰিবিয়ান নেডাৰলেণ্ডচ", "Bonaire": "বোনাইৰে", "Anguilla": "এংগুইলা", "Montserrat": "মণ্টচেৰাট", "Turks and Caicos Islands": "টাৰ্কচ আৰু কাইকোচ দ্বীপপুঞ্জ", "Saint Helena": "চেণ্ট হেলেনা", "Ascension Island": "এচেনচন দ্বীপ", "Tristan da Cunha": "ট্ৰিষ্টান ডা কুনিয়া", "Akrotiri and Dhekelia": "আক্ৰোতিৰি আৰু ঢেকেলিয়া", "Pitcairn Islands": "পিটকেয়াৰ্ণ দ্বীপপুঞ্জ", "Faroe Islands": "ফ্যাৰো দ্বীপপুঞ্জ", "Greenland": "গ্ৰীণলেণ্ড", "Svalbard": "স্ভালবাৰ্ড", "New Caledonia": "নিউ কেলেডোনিয়া", "French Polynesia": "ফৰাচী পলিনেশিয়া", "Wallis and Futuna": "ৱালিচ আৰু ফুটুনা", "French Guiana": "ফৰাচী গায়ানা", "Martinique": "মাৰ্টিনিক", "Sahrawi Arab Democratic Republic": "ছাহাৰাউই আৰব গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Guadeloupe": "গুৱাদেলুপ", "Mayotte": "মায়োত", "Réunion": "ৰিইউনিয়ন", "Cook Islands": "কুক দ্বীপপুঞ্জ", "Niue": "নিউৱে", "Tokelau": "টোকেলাউ", "Western Sahara": "পশ্চিম ছাহাৰা", "Turkish Cyprus": "তুৰ্কী চাইপ্ৰাছ", "Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "North Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ", "Turkish Cypriot": "তুৰ্কী চাইপ্ৰিয়ট", "Artsakh": "আৰ্টছাখ", "Republic of Artsakh": "আৰ্টছাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saba": "চাবা", "Republic of China": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Nagorno-Karabakh": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ", "Nagorno-Karabakh Republic": "নাগোৰ্নো-কাৰাবাখ প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Donetsk People's Republic": "ডোনেটস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Luhansk People's Republic": "লুহানস্ক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী", "Palestine": "পেলেষ্টাইন", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Republic of Kosovo": "কছোভো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Turkish Republic of Northern Cyprus": "উত্তৰ চাইপ্ৰাছ তুৰ্কী প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Saint Pierre and Miquelon": "চেণ্ট পিয়েৰ আৰু মিকেলন", "Republic of Somaliland": "চোমালিলেণ্ড প্ৰজাতন্ত্ৰ", "East Germany": "পূব জাৰ্মানি", "West Germany": "পশ্চিম জাৰ্মানি", "British India": "ব্ৰিটিছ ভাৰত", "Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "Russian Empire": "ৰুছ সাম্ৰাজ্য", "Ottoman Empire": "উচমানীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Hungary": "হাংগেৰী ৰাজ্য", "Prussia": "প্ৰুছিয়া", "Austro-Hungarian Empire": "অষ্ট্ৰো-হাংগেৰীয় সাম্ৰাজ্য", "Kingdom of Yugoslavia": "যুগোশ্লাভিয়া ৰাজ্য", "Åland Islands": "অলান্দ দ্বীপপুঞ্জ", "Christmas Island": "খ্ৰীষ্টমাছ দ্বীপ", "Norfolk Island": "নৰফোক দ্বীপ", "Cocos (Keeling) Islands": "কোকোচ (কিলিং) দ্বীপপুঞ্জ","Federated States of Micronesia": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "British Indian Ocean Territory": "ব্ৰিটিছ ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চল", "Bougainville": "বুগেনভিল", "Czechia": "চেকিয়া", "Eswatini": "এছোৱাতিনি", "Swaziland": "ছোৱাজিলেণ্ড", "Czech Republic": "চেক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Burma": "ম্যানমাৰ", "Republic of Korea": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "ROK": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Korea, South": "দক্ষিণ কোৰিয়া", "Democratic People's Republic of Korea": "উত্তৰ কোৰিয়া", "DPRK": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Korea, North": "উত্তৰ কোৰিয়া", "Russian Federation": "ৰাছিয়া", "Lao People's Democratic Republic": "লাওচ", "Islamic Republic of Iran": "ইৰান", "Iran, Islamic Republic of": "ইৰান", "Syrian Arab Republic": "চিৰিয়া", "Lao PDR": "লাওচ", "Viet Nam": "ভিয়েটনাম", "Plurinational State of Bolivia": "বলিভিয়া", "Bolivarian Republic of Venezuela": "ভেনেজুৱেলা", "Congo Republic": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of Moldova": "মোলডোভা", "Brunei Darussalam": "ব্ৰুনেই", "Cabo Verde": "কেপ ভাৰ্ডে", "Timor-Leste": "পূব তিমুৰ", "DR Congo": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "DRC": "কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of the Congo": "কংগো প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Ivory Coast": "আইভৰি কোষ্ট", "The Gambia": "গাম্বিয়া", "The Bahamas": "বাহামাছ", "FSM": "মাইক্ৰোনেশিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "Caucasus": "ককেছাছ", "South Caucasus": "দক্ষিণ ককেছাছ", "North Caucasus": "উত্তৰ ককেছাছ", "Transcaucasia": "ট্ৰান্সককেশিয়া", "Southern Europe": "দক্ষিণ ইউৰোপ", "Central Europe": "মধ্য ইউৰোপ", "Eastern Europe": "পূব ইউৰোপ", "Western Europe": "পশ্চিম ইউৰোপ", "Northern Europe": "উত্তৰ ইউৰোপ", "Western Asia": "পশ্চিম এছিয়া", "Inner Asia": "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া", "Indochina": "ইণ্ডোচীন", "Levant": "লেভান্ত", "Fertile Crescent": "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ", "Maghreb": "মাগ্ৰেব", "Sahel": "চাহেল","West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ", "Mesoamerica": "মেচোআমেৰিকা", "Amazon Basin": "আমাজন অৱবাহিকা", "Malay Archipelago": "মালয় দ্বীপপুঞ্জ", "Benelux": "বেনেলাক্স", "British Isles": "ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ", "Patagonia": "পেটাগোনিয়া", "Beringia": "বেৰিংজিয়া", "West Bank": "পশ্চিম তীৰ", "Gaza Strip": "গাজা উপত্যকা", "Kurdistan": "কুৰ্দিস্তান", "Donbas": "ডনবাছ", "Crimean Peninsula": "ক্ৰিমিয়া উপদ্বীপ", "Republic of Abkhazia": "আবখাজিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "Republic of South Ossetia": "দক্ষিণ ওছেটিয়া প্ৰজাতন্ত্ৰ", "ROC": "চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ", "PRC": "গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন", "People's Republic of China": "গণচীন", "UK": "যুক্তৰাজ্য", "Great Britain": "গ্ৰেট ব্ৰিটেইন", "Britain": "ব্ৰিটেইন", "Holland": "নেডাৰলেণ্ডচ", "State of Palestine": "পেলেষ্টাইন ৰাষ্ট্ৰ", "Palestinian Territories": "পেলেষ্টাইন", } state_city_nouns = { "New York": "নিউ ইয়ৰ্ক", "New York City": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "NYC": "নিউ ইয়ৰ্ক চিটি", "new york city": "নিউ ইয়ৰ্ক চহৰ", "Syracuse": "চিৰাকিউচ", "syracuse": "চিৰাকিউজ", "Dallas": "ডালাচ", "Dallas, Texas": "টেক্সাছৰ ডালাচ", "Houston": "হিউষ্টন", "Houston, Texas": "টেক্সাছৰ হিউষ্টন", "San Francisco": "চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Francisco, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ফ্ৰান্সিস্কো", "San Diego, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ চান ডিয়েগো", "Los Angeles, California": "কেলিফৰ্নিয়াৰ লছ এঞ্জেলেছ", "San Diego": "চান ডিয়েগো", "Miami": "মিয়ামি", "Miami, Florida": "ফ্লৰিডাৰ মিয়ামি", "Seattle": "চিয়াটল", "Seattle, Washington": "ৱাছিংটনৰ চিয়াটল", "Washington D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ", "Washington, D.C.": "ৱাছিংটন ডিচি", "Chicago": "চিকাগো", "Philadelphia": "ফিলাডেলফিয়া", "Atlanta": "আটলাণ্টা", "Atlanta, Georgia": "জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টা", "Boston": "বোষ্টন", "Denver": "ডেনভাৰ", "Denver, Colorado": "কলোৰাডোৰ ডেনভাৰ", "Phoenix": "ফিনিক্স", "Phoenix, Arizona": "এৰিজোনাৰ ফিনিক্স", "Detroit": "ডেট্ৰয়েট", "Detroit, Michigan": "মিছিগানৰ ডেট্ৰয়েট", "Portland": "পৰ্টলেণ্ড", "Portland, Oregon": "ওৰেগনৰ পৰ্টলেণ্ড", "Las Vegas": "লাছ ভেগাচ", "Baltimore": "বাল্টিমোৰ", "San Antonio": "চান এণ্টোনিঅ'", "Austin": "অষ্টিন", "Jacksonville": "জেকচনভিল", "Indianapolis": "ইণ্ডিয়ানাপলিছ", "Columbus": "কলম্বাছ", "Charlotte": "শাৰ্লট", "Memphis": "মেমফিছ", "Louisville": "লুইচভিল", "Sahara": "ছাহাৰা", "Milwaukee": "মিলৱাকি", "Oklahoma City": "ওকলাহোমা চিটি", "New Orleans": "নিউ অৰলিয়েন্স", "Orlando": "অৰলেণ্ডো", "Tampa": "টাম্পা", "Salt Lake City": "চল্টলেক চিটি", "Richmond": "ৰিচমণ্ড", "Raleigh": "ৰেলী", "Sacramento": "চেক্ৰামেণ্টো", "Honolulu": "হনুলুলু", "Anchorage": "এংকোৰেজ", "Toronto": "টৰণ্টো", "Ottawa": "অটোৱা", "Vancouver": "ভ্যানকুভাৰ", "Montreal": "মণ্ট্ৰিয়ল", "Calgary": "কেলগেৰী", "Victoria, Canada": "ভিক্টোৰিয়া", "Halifax": "হেলিফেক্স", "Winnipeg": "উইনিপেগ", "Edmonton": "এডমণ্টন", "Quebec City": "কুবেক চিটি", "Venice": "ভেনিচ", "Mexico City": "মেক্সিকো চিটি", "Havana": "হাভানা", "San Juan": "চান হুৱান", "Cancun": "কেনকুন", "Tijuana": "তিয়ুৱানা", "Puebla": "পুয়েবলা", "Los Angeles": "লছ এঞ্জেলেছ", "São Paulo": "চাও পাউলো", "Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো", "Bogotá": "বোগোটা", "Santiago": "চান্তিয়াগো", "Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ'", "Caracas": "কাৰাকাচ", "Lima": "লিমা", "Asunción": "আচুনচিওন", "La Paz": "লা পাজ", "Sucre": "চুক্ৰে", "Georgetown": "জৰ্জটাউন", "Paramaribo": "পাৰামাৰিবো", "Cali": "কালি", "Barranquilla": "বাৰ্ৰানকুইলা", "Cartagena": "কাৰ্টেজেনা", "Valparaiso": "ভালপাৰাইচো", "Concepcion": "কনচেপসিয়ন", "Cordoba": "কৰ্ডোবা", "Rosario": "ৰোজাৰিঅ'", "Mendoza": "মেণ্ডোজা", "Belo Horizonte": "বেলো হৰিজন্তে", "Salvador": "চালভাদোৰ", "Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া", "Curitiba": "কুৰিতিবা", "Recife": "ৰেচিফে", "Fortaleza": "ফৰ্টালেজা", "Guayaquil": "গুৱাইয়াকিল", "Quito": "কুইতো", "Arequipa": "আৰেকিপা", "Cusco": "কুচকো", "Santa Cruz": "চান্তা ক্ৰুজ", "Cochabamba": "কোচাবাম্বা", "Maracaibo": "মাৰাকাইবো", "London": "লণ্ডন", "London, England": "ইংলেণ্ডৰ লণ্ডন", "Manchester": "মানচেষ্টাৰ", "Birmingham": "বাৰ্মিংহাম", "Bristol": "ব্ৰিষ্টল", "Edinburgh": "এডিনবৰা", "Dublin": "ডাবলিন", "Paris": "পেৰিছ", "Paris, France": "ফ্ৰান্সৰ পেৰিছ", "Berlin": "বাৰ্লিন", "Munich": "মিউনিখ", "Frankfurt am Main": "ফ্ৰাংকফুৰ্ট", "Hamburg": "হামবুৰ্গ", "Rome": "ৰোম", "Milan": "মিলান", "Naples": "নাপোলি", "Napoli": "নাপোলি", "Madrid": "মাদৃদ্", "Barcelona": "বাৰ্চেলোনা", "Valencia": "ভেলেন্সিয়া", "Lisbon": "লিচবন", "Amsterdam": "আমষ্টাৰডাম", "Brussels": "ব্ৰাচেলছ", "Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প", "Geneva": "জেনেভা", "Zurich": "জুৰিখ", "Vienna": "ভিয়েনা", "Stockholm": "ষ্টকহোম", "Oslo": "অচলো", "Saint-Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Copenhagen": "কোপেনহেগেন", "Helsinki": "হেলচিংকি", "Moscow": "মস্কো", "Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "St. Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ", "Kyiv": "কিভ", "Warsaw": "ৱাৰছ'", "Bucharest": "বুখাৰেষ্ট", "Budapest": "বুদাপেষ্ট", "Prague": "প্ৰাগ", "Athens": "এথেন্স", "Minsk": "মিনস্ক", "Tirana": "তিৰানা", "Andorra la Vella": "আন্দোৰা লা ভেল্লা", "Sarajevo": "চাৰায়েভৌ", "Zagreb": "জাঘ্ৰেব", "Nicosia": "নিকোচিয়া", "Tallinn": "তাল্লিন", "Reykjavik": "ৰিকজাভিক", "Pristina": "প্ৰিষ্টিনা", "Riga": "ৰিগা", "Vaduz": "ফাডুৎস", "Vilnius": "ভিলনিয়াছ", "Luxembourg City": "লাক্সেমবাৰ্গ চিটি", "Valletta": "ভালেত্তা", "Chisinau": "কিশিনাউ", "Podgorica": "পোডগোৰিচা", "Skopje": "স্কোপজে", "Belgrade": "বেলগ্ৰেড", "Bratislava": "ব্ৰাতিস্লাভা", "Ljubljana": "লুবলিয়ানা", "Bern": "বাৰ্ন", "Stuttgart": "ষ্টুটগাৰ্ট", "Dusseldorf": "ডুচেলডৰ্ফ", "Cologne": "কোলন", "Leipzig": "লাইপজিগ", "Dresden": "ড্ৰেচডেন", "Bordeaux": "বৰ্দো", "Toulouse": "তুলুজ", "Nice": "নিছ", "Turin": "তুৰিন", "Genoa": "জেনোৱা", "Bologna": "বোলোগনা", "Palermo": "পালেৰমো", "Porto": "পোৰ্তো", "Bilbao": "বিলবাও", "Malaga": "মালাগা", "Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক", "Yekaterinburg": "য়েকাটেৰিনবাৰ্গ", "Kazan": "কাজান", "Vladivostok": "ভ্লাদিভষ্টক", "Odessa": "ওডেচা", "Kharkiv": "খাৰকিভ", "Lviv": "লভিভ", "Beijing": "বেইজিং", "Shanghai": "চাংহাই", "Guangzhou": "গুৱাংঝৌ", "Shenzhen": "শেনঝেন", "Tianjin": "তিয়েনজিন", "Wuhan": "উহান", "Tokyo": "টোকিঅ'", "Kyoto": "কিয়োটো", "Osaka": "ওচাকা", "Sapporo": "চাপ্পোৰো", "Seoul": "চিউল", "Busan": "বুচান", "New Delhi": "নতুন দিল্লী", "Delhi": "দিল্লী", "Mumbai": "মুম্বাই", "Mumbai, India": "ভাৰতৰ মুম্বাই", "Kolkata": "কলকাতা", "Kolkata, India": "ভাৰতৰ কলকাতা", "Chennai": "চেন্নাই", "Bangalore": "বেংগালুৰু", "Bengaluru": "বেংগালুৰু", "Hyderabad": "হায়দৰাবাদ", "Ahmedabad": "আহমেদাবাদ", "Pune": "পুনে", "Surat": "চুৰাট", "Jaipur": "জয়পুৰ", "Lucknow": "লক্ষ্ণৌ", "Kanpur": "কাণপুৰ", "Nagpur": "নাগপুৰ", "Indore": "ইন্দোৰ", "Bhopal": "ভোপাল", "Patna": "পাটনা", "Visakhapatnam": "বিশাখাপত্তনম", "Vadodara": "ভাদোদৰা", "Ghaziabad": "গাজিয়াবাদ", "Ludhiana": "লুধিয়ানা", "Agra": "আগ্ৰা", "Varanasi": "বাৰাণসী", "Srinagar": "শ্ৰীনগৰ", "Amritsar": "অমৃতসৰ", "Allahabad": "এলাহাবাদ", "Prayagraj": "প্ৰয়াগৰাজ", "Ranchi": "ৰাঁচী", "Guwahati": "গুৱাহাটী", "Mysore": "মহীশূৰ", "Mysuru": "মহীশূৰ", "Dhaka": "ঢাকা", "Dhaka, Bangladesh": "বাংলাদেশৰ ঢাকা", "Chittagong": "চট্টগ্ৰাম", "Chattogram": "চট্টগ্ৰাম", "Sylhet": "ছিলেট", "Rajshahi": "ৰাজশাহী", "Khulna": "খুলনা", "Barisal": "বৰিশাল", "Rangpur": "ৰংপুৰ", "Mymensingh": "ময়মনসিংহ", "Comilla": "কুমিল্লা", "Cumilla": "কুমিল্লা", "Gazipur": "গাজীপুৰ", "Narayanganj": "নাৰায়ণগঞ্জ", "Cox's Bazar": "কক্সবজাৰ", "Bogra": "বগুড়া", "Jessore": "যশোৰ", "Jashore": "যশোৰ", "Pabna": "পাবনা", "Tangail": "টাঙ্গাইল", "Faridpur": "ফৰিদপুৰ", "Noakhali": "নোৱাখালী", "Dinajpur": "দিনাজপুৰ", "Brahmanbaria": "ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া", "Sirajganj": "চিৰাজগঞ্জ", "Jamalpur": "জামালপুৰ", "Karachi": "কৰাচী", "Lahore": "লাহোৰ", "Islamabad": "ইছলামাবাদ", "Yangon": "ইয়াংগুন", "Jakarta": "জাকাৰ্টা", "Kuala Lumpur": "কুৱালালামপুৰ", "Bangkok": "বেংকক", "Hanoi": "হ্যানয়", "Ho Chi Minh City": "হো চি মিন চিটি", "Manila": "মেনিলা", "Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু", "Colombo": "কলম্বো", "Kabul": "কাবুল", "Tashkent": "তাশখন্দ", "Istanbul": "ইস্তাম্বুল", "Ankara": "আংকাৰা", "Izmir": "ইজমিৰ", "Tehran": "তেহৰাণ", "Riyadh": "ৰিয়াদ", "Mecca": "মক্কা", "Medina": "মদিনা", "Jeddah": "জেদ্দা", "Dubai": "ডুবাই", "Abu Dhabi": "আবুধাবি", "Doha": "ডোহা", "Kuwait City": "কুৱেইট চিটি", "Muscat": "মাস্কাট", "Jerusalem": "জেৰুজালেম", "Amman": "আম্মান", "Beirut": "বেইৰুট", "Damascus": "দামেস্ক", "Baghdad": "বাগদাদ", "Baku": "বাকু", "Yerevan": "য়েৰেভান", "Thimphu": "থিম্পু", "Bandar Seri Begawan": "বন্দৰ চেৰি বেগাৱান", "Phnom Penh": "নমপেন", "Tbilisi": "তিবিলিসি", "Astana": "আস্তানা", "Almaty": "আলমাতি", "Vientiane": "ভিয়েনতিয়েন", "Bishkek": "বিশকেক", "Ulaanbaatar": "উলানবাটৰ", "Dushanbe": "দুশানবে", "Ashgabat": "আশগাবাত", "Sana'a": "সানা", "Samarkand": "সমৰখন্দ", "Bukhara": "বুখাৰা", "Chengdu": "চেংডু", "Chongqing": "চোংকিং", "Hangzhou": "হাংঝৌ", "Nanjing": "নানজিং", "Xian": "জিয়ান", "Harbin": "হাৰবিন", "Nagoya": "নাগোয়া", "Fukuoka": "ফুকুওকা", "Yokohama": "য়োকোহামা", "Kobe": "কোবে", "Incheon": "ইঞ্চিয়ন", "Daegu": "ডেগু", "Kaohsiung": "কাওচিউং", "Taichung": "তাইচুং", "Surabaya": "চুৰাবায়া", "Bandung": "বান্দুং", "Medan": "মেদান", "Penang": "পেনাং", "Johor Bahru": "জোহৰ বাহৰু", "Chiang Mai": "চিয়াং মাই", "Phuket": "ফুকেট", "Pattaya": "পাতায়া", "Da Nang": "দা নাং", "Cebu": "চেবু", "Davao": "দাভাও", "Mandalay": "মান্দালয়", "Naypyidaw": "নেপিডো", "Pokhara": "পোখৰা", "Kandy": "কেণ্ডি", "Galle": "গালে", "Isfahan": "ইছফাহান", "Shiraz": "শ্বিৰাজ", "Mashhad": "মাশহাদ", "Basra": "বছৰা", "Erbil": "এৰবিল", "Aleppo": "আলেপ্পো", "Haifa": "হাইফা", "Tel Aviv": "তেল আবিব", "Sharjah": "শাৰজাহ", "Manama": "মানামা", "Dhahran": "দাহৰান", "Aden": "আদেন", "Cairo": "কায়ৰো", "Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া", "Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ", "Cape Town": "কেপ টাউন", "Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া", "Lagos": "লাগোছ", "Nairobi": "নাইৰোবি", "Casablanca": "কাচাব্লাংকা", "Addis Ababa": "আডিছ আবাবা", "Accra": "আক্ৰা", "Dakar": "ডাকাৰ", "Algiers": "আলজিয়াৰ্ছ", "Tunis": "তিউনিছ", "Luanda": "লুৱাণ্ডা", "Porto-Novo": "পৰ্তো-নোভো", "Gaborone": "গ্যাবোৰোন", "Ouagadougou": "ওৱাগাডুগু", "Bujumbura": "বুজুম্বুৰা", "Praia": "প্ৰাইয়া", "Bangui": "বাংগুই", "N'Djamena": "এনজামেনা", "Moroni": "মোৰোনি", "Brazzaville": "ব্ৰাজাভিল", "Kinshasa": "কিনছাছা", "Abidjan": "আবিদজান", "Yamoussoukro": "ইয়ামুচুক্ৰো", "Djibouti City": "জিবুতি চিটি", "Malabo": "মালাবো", "Asmara": "আচমাৰা", "Libreville": "লিব্ৰেভিল", "Banjul": "বাঞ্জুল", "Conakry": "কোনাক্ৰি", "Bissau": "বিচাউ", "Maseru": "মাচেৰু", "Monrovia": "মনৰোভিয়া", "Antananarivo": "আন্তানানাৰিবো", "Lilongwe": "লিলংৱে", "Bamako": "বামাকো", "Nouakchott": "নোৱাকচোট", "Port Louis": "পৰ্ট লুইছ", "Maputo": "মাপুতো", "Windhoek": "উইণ্ডহোক", "Niamey": "নিয়ামে", "Kigali": "কিগালি", "Sao Tome": "চাও টোমে", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Mogadishu": "মোগাদিছু", "Juba": "জুবা", "Khartoum": "খাৰ্তুম", "Mbabane": "এমবাবানে", "Dodoma": "দোদোমা", "Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম", "Lomé": "লোমে", "Kampala": "কাম্পালা", "Lusaka": "লুচাকা", "Harare": "হাৰাৰে", "Giza": "গিজা", "Aswan": "আচোৱান", "Luxor": "লুক্সৰ", "Marrakesh": "মাৰাকেশ", "Fes": "ফেজ", "Tangier": "তাঞ্জিয়াৰ", "Oran": "ওৰান", "Mombasa": "মোম্বাচা", "Durban": "ডাৰবান", "Port Elizabeth": "পৰ্ট এলিজাবেথ", "Bloemfontein": "ব্লুমফণ্টেইন", "Abuja": "আবুজা", "Kano": "কানো", "Ibadan": "ইবাদান", "Douala": "দুৱালা", "Bulawayo": "বুলাৱায়ো", "Sydney": "ছিডনী", "Melbourne": "মেলবৰ্ণ", "Brisbane": "ব্ৰিচবেন", "Perth": "পাৰ্থ", "Adelaide": "এডিলেড", "Auckland": "অকলেণ্ড", "Wellington": "ৱেলিংটন", "Christchurch": "ক্ৰাইষ্টচাৰ্চ", "Hamilton": "হেমিল্টন", "Hobart": "হোবাৰ্ট", "Darwin": "ডাৰউইন", "Gold Coast": "গোল্ড কোষ্ট", "Suva": "চুভা", "Tarawa": "তাৰাৱা", "Majuro": "মাজুৰো", "Palikir": "পালিকিৰ", "Yaren": "ইয়াৰেন", "Ngerulmud": "ঙ্গেৰুলমুদ", "Port Moresby": "পৰ্ট মোৰেচবি", "Apia": "আপিয়া", "Honiara": "হোনিয়াৰা", "Nukuʻalofa": "নুকুয়ালোফা", "Funafuti": "ফুনাফুতি", "Port Vila": "পৰ্ট ভিলা", "Łódź": "লুজ", "Pyongyang": "পিয়ংইয়াং", "Taipei": "টাইপেই", "Marseille": "মাৰ্চেই", "Lyon": "লিয়ন", "Florence": "ফ্লৰেন্স", "Seville": "চেভিল", "Rotterdam": "ৰটাৰডাম", "Salzburg": "চালজবাৰ্গ", "Gothenburg": "গোথেনবাৰ্গ", "Bergen": "বাৰগেন", "Krakow": "ক্ৰাকোফ", "Sofia": "চোফিয়া", "Thessaloniki": "থেচালোনিকি", "Medellin": "মেডেলিন", "Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা", "Monterrey": "মণ্টেৰেই", "San Salvador": "চান চালভাদোৰ", "Guatemala City": "গুৱাটেমালা চিটি", "Tegucigalpa": "তেগুছিগালপা", "Managua": "মানাগুৱা", "Panama City": "পানামা চিটি", "Nassau": "নাচাউ", "Bridgetown": "ব্ৰিজটাউন", "Belmopan": "বেলমোপান", "Santo Domingo": "চান্তো দোমিংগো", "Port-au-Prince": "পৰ্ট-অউ-প্ৰিন্স", "Kingston": "কিংষ্টন", "Port of Spain": "পৰ্ট অফ স্পেইন", "New South Wales, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ চাউথ ৱেলছ", "Gujarat, India": "ভাৰতৰ গুজৰাট", "Maharashtra, India": "ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ", "Tamilnadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Odisha, India": "ভাৰতৰ ওড়িশা", "Punjab, India": "ভাৰতৰ পাঞ্জাব", "Tamil Nadu, India": "ভাৰতৰ তামিলনাডু", "Fort Worth": "ফৰ্ট ৱৰ্থ", "El Paso": "এল পাচো", "Nashville": "নেশভিল", "Tucson": "টাকচন", "Omaha": "ওমাহা", "Colorado Springs": "কলোৰাডো স্প্ৰিংস", "Virginia Beach": "ভাৰ্জিনিয়া বিচ", "Miami Beach": "মিয়ামি বিচ", "Pasadena": "পাচাদেনা", "Palo Alto": "পালো আল্টো", "Silicon Valley": "চিলিকন ভেলী", "Hollywood": "হলিউড", "Brooklyn": "ব্ৰুকলিন", "Manhattan": "মেনহাটন", "Queens": "কুইন্স", "Bronx": "ব্ৰংক্স", "Staten Island": "ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Beverly Hills": "বেভাৰ্লি হিলচ", "Glasgow": "গ্লাছগো", "Liverpool": "লিভাৰপুল", "Leeds": "লিডচ", "Sheffield": "শ্বেফিল্ড", "Newcastle": "নিউক্যাচল", "Nottingham": "নটিংহাম", "Cardiff": "কাৰ্ডিফ", "Belfast": "বেলফাষ্ট", "Cambridge": "কেম্ব্ৰিজ", "Oxford": "অক্সফোৰ্ড", "Southampton": "চাউদাম্পটন", "York": "ইয়ৰ্ক", "The Hague": "হেগ", "Bruges": "ব্ৰুজ", "Ghent": "ঘেণ্ট", "Cannes": "কান", "Strasbourg": "ষ্ট্ৰাচবুৰ্গ", "Monaco": "মোনাকো", "Nuremberg": "নুৰেমবাৰ্গ", "Hanover": "হানোভাৰ", "Bremen": "ব্ৰেমেন", "Malmo": "মালমো", "Aarhus": "আৰহুচ", "Sochi": "চোচি", "Volgograd": "ভলগোগ্ৰাদ", "Rostov": "ৰোস্তোভ", "Omsk": "ওমস্ক", "Sevastopol": "চেভাস্তোপোল", "Reykjavík": "ৰিকজাভিক", "Dubrovnik": "দুব্ৰোভনিক", "Dammam": "দাম্মাম", "Tabuk": "তাবুক", "Al Ain": "আল আইন", "Ramallah": "ৰামাল্লা", "Hebron": "হেব্ৰন", "Nablus": "নাবলুচ", "Jericho": "জেৰিকো", "Gaza City": "গাজা চিটি", "Tripoli": "ত্ৰিপোলি", "Benghazi": "বেনগাজী", "Homs": "হোমচ", "Latakia": "লাটাকিয়া", "Karbala": "কাৰবালা", "Najaf": "নাজাফ", "Kirkuk": "কিৰকুক", "Mosul": "মোচুল", "Dalian": "ডালিয়ান", "Xiamen": "চিয়ামেন", "Ningbo": "নিংবো", "Changsha": "চাংচা", "Zhengzhou": "ঝেংঝৌ", "Dongguan": "ডোংগুৱান", "Foshan": "ফোশান", "Jinan": "জিনান", "Changchun": "চাংচুন", "Urumqi": "উৰুমকি", "Lhasa": "লাছা", "Kunming": "কুনমিং", "Nanchang": "নানচাং", "Sendai": "চেনদাই", "Nara": "নাৰা", "Nagasaki": "নাগাচাকি", "Kawasaki": "কাৱাচাকি", "Saitama": "চাইতামা", "Chiba": "চিবা", "Shizuoka": "চিজুওকা", "Okayama": "ওকায়ামা", "Kumamoto": "কুমামোতো", "Kagoshima": "কাগোশিমা", "Okinawa": "ওকিনাওয়া", "Naha": "নাহা", "Trivandrum": "ত্ৰিবান্দ্ৰম", "Calicut": "কালিকট", "Bhubaneswar": "ভুৱনেশ্বৰ", "Cuttack": "কটক", "Jamshedpur": "জামশেদপুৰ", "Raipur": "ৰায়পুৰ", "Gwalior": "গোৱালিয়ৰ", "Jabalpur": "জব্বলপুৰ", "Ujjain": "উজ্জয়িনী", "Jodhpur": "যোধপুৰ", "Udaipur": "উদয়পুৰ", "Ajmer": "আজমেৰ", "Aligarh": "আলিগড়", "Meerut": "মিৰাট", "Gorakhpur": "গোৰখপুৰ", "Shimla": "চিমলা", "Dehradun": "ডেৰাদুন", "Haridwar": "হৰিদ্বাৰ", "Noida": "নয়ডা", "Gurgaon": "গুৰগাঁও", "Gurugram": "গুৰুগ্ৰাম", "Faridabad": "ফৰিদাবাদ", "Navi Mumbai": "নৱী মুম্বাই", "Thane": "থানে", "Nashik": "নাচিক", "Aurangabad": "ঔৰংগাবাদ", "Vijayawada": "বিজয়ৱাড়া", "Tirupati": "তিৰুপতি", "Dhanbad": "ধানবাদ", "Daejeon": "ডেজন", "Ulsan": "উলচান", "Suwon": "চুওন", "Tainan": "তাইনান", "Hsinchu": "চিনচু", "Makassar": "মাকাচাৰ", "Palembang": "পালেমবাং", "Ipoh": "ইপোহ", "Kuching": "কুচিং", "Kota Kinabalu": "কোতা কিনাবালু", "Ayutthaya": "আয়ুত্থায়া", "Hai Phong": "হাই ফং", "Hue": "হুৱে", "Quezon City": "কুইজন চিটি", "Makati": "মাকাতি", "Baguio": "বাগুইঅ'", "Lalitpur": "ললিতপুৰ", "Bhaktapur": "ভক্তপুৰ", "Jaffna": "জাফনা", "Trincomalee": "ত্ৰিনকোমালি", "Kandahar": "কান্দাহাৰ", "Jalalabad": "জালালাবাদ", "Mazar-i-Sharif": "মাজাৰ-ই-শৰীফ", "Herat": "হেৰাট", "Tabriz": "তাব্ৰিজ", "Ahvaz": "আহভাজ", "Qom": "কোম", "Kermanshah": "কেৰমানশাহ", "Tartu": "তাৰ্তু", "Kaunas": "কাউনাস", "Lodz": "লুজ", "Wroclaw": "ব্ৰোচলাও", "Brno": "ব্ৰনো", "Plzen": "পিলজেন", "Napoca": "নাপোকা", "Cluj-Napoca": "ক্লুজ-নাপোকা", "Split": "স্প্লিট", "Rijeka": "ৰিয়েকা", "Tampere": "টামপেৰে", "Turku": "তুৰ্কু", "Uppsala": "উপচালা", "Lund": "লুণ্ড", "Alicante": "আলিকান্তে", "Zaragoza": "জাৰাগোজা", "Shenyang": "শেনয়াং", "Rawalpindi": "ৰাৱালপিণ্ডি", "Faisalabad": "ফয়চালাবাদ", "Multan": "মুলতান", "Alabama": "আলাবামা", "Alaska": "আলাস্কা", "Arizona": "এৰিজোনা", "Arkansas": "আৰ্কানচাছ", "California": "কেলিফৰ্নিয়া", "Colorado": "কলোৰাডো", "Connecticut": "কানেক্টিকাট", "Delaware": "ডেলাৱেৰ", "Florida": "ফ্লৰিডা", "Georgia": "জৰ্জিয়া", "Hawaii": "হাৱাই", "Idaho": "আইডাহো", "Illinois": "ইলিনয়", "Indiana": "ইণ্ডিয়ানা", "Iowa": "আয়োৱা", "Kansas": "কানছাছ", "Kentucky": "কেণ্টাকি", "Louisiana": "লুইজিয়ানা", "Maine": "মেইন", "Maryland": "মেৰিলেণ্ড", "Massachusetts": "মেছাচুচেটছ", "Michigan": "মিছিগান", "Minnesota": "মিনেসোটা", "Mississippi": "মিছিচিপি", "Missouri": "মিছৌৰি", "Montana": "মণ্টানা", "Nebraska": "নেব্ৰাস্কা", "Nevada": "নেভাডা", "New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ", "New Jersey": "নিউ জাৰ্চি", "New Mexico": "নিউ মেক্সিকো", "North Carolina": "উত্তৰ কেৰোলিনা", "North Dakota": "উত্তৰ ডাকোটা", "Ohio": "অহিঅ'", "Oklahoma": "ওকলাহোমা", "Oregon": "ওৰেগন", "Pennsylvania": "পেনচিলভেনিয়া", "Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড", "South Carolina": "দক্ষিণ কেৰোলিনা", "South Dakota": "দক্ষিণ ডাকোটা", "Tennessee": "টেনেচি", "Texas": "টেক্সাছ", "Utah": "উটাহ", "Vermont": "ভাৰ্মণ্ট", "Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া", "Washington": "ৱাছিংটন", "West Virginia": "পশ্চিম ভাৰ্জিনিয়া", "Wisconsin": "উইচকনচিন", "Wyoming": "ৱাইঅ'মিং", "Andhra Pradesh": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ", "Arunachal Pradesh": "অৰুণাচল প্ৰদেশ", "Assam": "অসম", "Bihar": "বিহাৰ", "Chhattisgarh": "ছত্তীশগড়", "Goa": "গোৱা", "Gujarat": "গুজৰাট", "Haryana": "হাৰিয়ানা", "Himachal Pradesh": "হিমাচল প্ৰদেশ", "Jharkhand": "ঝাৰখণ্ড", "Karnataka": "কৰ্ণাটক", "Kerala": "কেৰালা", "Madhya Pradesh": "মধ্যপ্ৰদেশ", "Maharashtra": "মহাৰাষ্ট্ৰ", "Manipur": "মণিপুৰ", "Meghalaya": "মেঘালয়", "Mizoram": "মিজোৰাম", "Nagaland": "নাগালেণ্ড", "Odisha": "ওড়িশা", "Punjab": "পাঞ্জাব", "Rajasthan": "ৰাজস্থান", "Sikkim": "ছিক্কিম", "Tamil Nadu": "তামিলনাডু", "Telangana": "তেলেংগানা", "Tripura": "ত্ৰিপুৰা", "Uttar Pradesh": "উত্তৰপ্ৰদেশ", "Uttarakhand": "উত্তৰাখণ্ড", "West Bengal": "পশ্চিমবংগ", "Andaman and Nicobar Islands": "আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ", "Lakshadweep": "লাক্ষাদ্বীপ", "Ladakh": "লাডাখ", "Chandigarh": "চণ্ডীগড়", "Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu": "দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি আৰু দমন আৰু দিউ", "Jammu and Kashmir": "জম্মু আৰু কাশ্মীৰ", "Adygea": "আদিগেয়া", "Altai": "আলতাই", "Bashkortostan": "বাশকোৰ্তোস্তান", "Buryatia": "বুৰিয়াতিয়া", "Chechnya": "চেচনিয়া", "Chuvashia": "চুভাশিয়া", "Crimea": "ক্ৰিমিয়া", "Dagestan": "দাগেস্তান", "Ingushetia": "ইঙ্গুশেতিয়া", "Kabardino-Balkaria": "কাবাৰ্ডিনো-বালকাৰিয়া", "Kalmykia": "কালমিকিয়া", "Karachay-Cherkessia": "কাৰাচায়-চেৰ্কেচিয়া", "Karelia": "কাৰেলিয়া", "Khakassia": "খাকাচিয়া", "Komi": "কোমি", "Mari El": "মাৰি এল", "Mordovia": "মৰ্দোভিয়া", "North Ossetia-Alania": "উত্তৰ ওছেটিয়া-আলানিয়া", "Sakha": "সাখা", "Tatarstan": "তাতাৰস্তান", "Tuva": "তুভা", "Udmurtia": "উদমূৰ্তিয়া", "Khanty-Mansi": "খান্তি-মান্সি", "Chukotka": "চুকোটকা", "Yamalo-Nenets": "ইয়ামালো-নেনেটছ", "Amur": "আমূৰ", "Arkhangelsk": "আৰখানগেলস্ক", "Astrakhan": "আস্ত্ৰাখান", "Belgorod": "বেলগোৰোদ", "Bryansk": "ব্ৰিয়ানস্ক", "Chelyabinsk": "চেলিয়াবিনস্ক", "Irkutsk": "ইৰকুটস্ক", "Ivanovo": "ইভানোভৌ", "Kaliningrad": "কালিনিনগ্ৰাদ", "Kaluga": "কালুগা", "Kemerovo": "কেমেৰোভৌ", "Kirov": "কিৰভ", "Kostroma": "কোস্ত্ৰোমা", "Kurgan": "কুৰগান", "Kursk": "কুৰস্ক", "Leningrad": "লেনিনগ্ৰাদ", "Lipetsk": "লিপেটস্ক", "Magadan": "মাগাদান", "Novgorod": "নোভগোৰোদ", "Moscow Oblast": "মস্কো ওব্লাস্ত", "Murmansk": "মূৰমানস্ক", "Nizhny Novgorod": "নিঝনি নোভগোৰোদ", "Orenburg": "ওৰেনবুৰ্গ", "Oryol": "ওৰিওলো", "Penza": "পেনজা", "Pskov": "পচকভ", "Ryazan": "ৰিয়াজান", "Sakhalin": "চাখালিন", "Samara": "চামাৰা", "Saratov": "চাৰাতোভ", "Smolensk": "স্মোলেনস্ক", "Sverdlovsk": "স্ভেৰ্ডলভস্ক", "Tambov": "তাম্বোভ", "Tomsk": "তোমস্ক", "Tula": "তুলা", "Tver": "তভেৰ", "Tyumen": "তিউমেন", "Ulyanovsk": "উলিয়ানোভস্ক", "Vladimir": "ভ্লাদিমিৰ", "Vologda": "ভোলোগদা", "Voronezh": "ভোৰোনেজ", "Yaroslavl": "ইয়াৰোস্লাভল", "Zabaykalsky": "জাবায়কালস্কি", "Kamchatka": "কামচাতকা", "Krasnodar": "ক্ৰাসনোদৰ", "Krasnoyarsk": "ক্ৰাসনোয়াৰ্স্ক", "Perm": "পেৰ্ম", "Primorsky": "প্ৰিমোৰস্কি", "Stavropol": "স্তাভ্ৰোপোল", "Khabarovsk": "খাবাৰোভস্ক", "Acre": "এক্ৰে", "Alagoas": "আলাগোয়াছ", "Amapá": "আমাপা", "Amazonas": "আমাজোনাস", "Bahia": "বাহিয়া", "Ceará": "চিয়েৰা", "Espírito Santo": "এস্পিৰিতো চান্তো", "Goiás": "গোয়াস", "Maranhão": "মাৰানহাঁও", "Mato Grosso": "মাতো গ্ৰোচো", "Mato Grosso do Sul": "মাতো গ্ৰোচো দো চুল", "Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছ", "Rondônia": "ৰণ্ডোনিয়া", "Campeche": "কেম্পেচে", "Pará": "পাৰা", "Paraíba": "পাৰাইবা", "Paraná": "পাৰানা", "Pernambuco": "পেৰ্নামবুকো", "Piauí": "পিয়াউই", "Rio Grande do Norte": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো নৰ্তে", "Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল", "Roraima": "ৰোৰাইমা", "Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনা", "Sergipe": "চেৰগিপে", "Tocantins": "তোকানচিন্স", "Federal District": "ফেডাৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট", "Catamarca": "কাতামাৰ্কা", "Chaco": "চাকো", "Chubut": "চুবুত", "Córdoba": "কৰ্ডোবা", "Corrientes": "কোৰিয়েন্তেস", "Entre Ríos": "এন্ত্ৰে ৰিঅ'চ", "Formosa": "ফৰমোসা", "Jujuy": "হুইয়াই", "La Pampa": "লা পাম্পা", "La Rioja": "লা ৰিঅ'হা", "Misiones": "মিচিওনেস", "Neuquén": "নেউকেন", "Río Negro": "ৰিঅ' নেগ্ৰো", "Salta": "চালতা", "San Luis": "চান লুইছ", "Santa Fe": "চান্তা ফে", "Santiago del Estero": "চান্তিয়াগো দেল এস্তেৰো", "Tierra del Fuego": "তিয়েৰা দেল ফুয়েগো", "Tucumán": "তুকুমান", "North Kalimantan": "উত্তৰ কালিমন্তান", "Aguascalientes": "আগুৱাস্কালিয়েন্তেস", "Baja California": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া", "Baja California Sur": "বাহা কেলিফৰ্নিয়া চুৰ", "Chiapas": "চিয়াপাচ", "Chihuahua": "চিহুৱাহুৱা", "Coahuila": "কোৱাহুইলা", "Colima": "কোলিমা", "Durango": "ডুৰাংগো", "Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো", "Guerrero": "গুৱেৰেৰো", "Hidalgo": "হিদালগো", "Jalisco": "হালিস্কো", "Mexico State": "মেক্সিকো ষ্টেট", "Michoacán": "মিচোৱাকান", "Morelos": "মোৰেলোচ", "Nayarit": "নায়াৰিত", "Nuevo León": "নুয়েভো লেওন", "Oaxaca": "ৱাহাকা", "Querétaro": "কেৰেতাৰো", "Quintana Roo": "কুইন্তানা ৰু", "San Luis Potosí": "চান লুইছ পতোচি", "Sinaloa": "চিনালোয়া", "Sonora": "চোনোৰা", "Tabasco": "তাবাস্কো", "Tamaulipas": "তামাউলিপাস", "Tlaxcala": "ত্লাক্সকালা", "Veracruz": "ভেৰাক্ৰুজ", "Yucatán": "য়ুকাতান", "Zacatecas": "জাকাতেকাচ", "Aceh": "আচেহ", "Bali": "বালি", "Papua": "পাপুৱা", "Banten": "বান্তেন", "Bengkulu": "বেংকুলু", "Gorontalo": "গোৰোন্তালো", "Jambi": "জাম্বি", "West Sumatra": "পশ্চিম সুমাত্ৰা", "West Java": "পশ্চিম জাভা", "Central Java": "মধ্য জাভা", "East Java": "পূব জাভা", "West Kalimantan": "পশ্চিম কালিমন্তান", "South Kalimantan": "দক্ষিণ কালিমন্তান", "Central Kalimantan": "মধ্য কালিমন্তান", "East Kalimantan": "পূব কালিমন্তান", "Bangka Belitung": "বাংকা বেলিতুং", "Riau Islands": "ৰিয়াউ দ্বীপপুঞ্জ", "Lampung": "লাম্পুং", "Maluku": "মালুকু", "North Maluku": "উত্তৰ মালুকু", "West Nusa Tenggara": "পশ্চিম নুচা তেংগাৰা", "East Nusa Tenggara": "পূব নুচা তেংগাৰা", "West Papua": "পশ্চিম পাপুৱা", "Riau": "ৰিয়াউ", "West Sulawesi": "পশ্চিম চুলাৱেচি", "South Sulawesi": "দক্ষিণ চুলাৱেচি", "Central Sulawesi": "মধ্য চুলাৱেচি", "Southeast Sulawesi": "দক্ষিণ-পূব চুলাৱেচি", "North Sulawesi": "উত্তৰ চুলাৱেচি", "South Sumatra": "দক্ষিণ সুমাত্ৰা", "North Sumatra": "উত্তৰ সুমাত্ৰা", "Yogyakarta": "যোগ্যাৰ্কাটা", "Johor": "জোহৰ", "Kedah": "কেদাহ", "Kelantan": "কেলান্তান", "Malacca": "মালাক্কা", "Negeri Sembilan": "নেগেৰি চেম্বিলান", "Pahang": "পাহাং", "Perak": "পেৰাক", "Perlis": "পেৰলিচ", "Sabah": "চাবাহ", "Sarawak": "চাৰাৱাক", "Selangor": "চেলাঙ্গৰ", "Terengganu": "তেৰেঙ্গানু", "Putrajaya": "পুত্ৰজায়া", "Labuan": "লাবুয়ান", "Anhui": "আনহুই", "Fujian": "ফুজিয়ান", "Gansu": "গানচু", "Guangdong": "গুৱাংডং", "Guizhou": "গুইঝৌ", "Hainan": "হাইনান", "Hebei": "হেবেই", "Heilongjiang": "হেইলুংজিয়াং", "Henan": "হেনান", "Hubei": "হুবাই", "Hunan": "হুনান", "Jiangsu": "জিয়াংসু", "Jiangxi": "জিয়াংচি", "Jilin": "জিলিন", "Liaoning": "লিয়াওনিং", "Qinghai": "কিংহাই", "Shaanxi": "শ্বানচি", "Shandong": "শানডং", "Shanxi": "শানচি", "Sichuan": "চিচুৱান", "Yunnan": "য়ুন্নান", "Zhejiang": "ঝেজিয়াং", "Guangxi": "গুৱাংচি", "Inner Mongolia": "ইনাৰ মংগোলিয়া", "Ningxia": "নিংছিয়া", "Tibet": "তিব্বত", "Xinjiang": "শিনজিয়াং", "Victoria": "ভিক্টোৰিয়া", "Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড", "Western Australia": "পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া", "South Australia": "দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া", "Ontario": "অণ্টাৰিঅ'", "Alberta": "আলবাৰ্টা", "Tasmania": "তাচমানিয়া", "Northern Territory": "উত্তৰ অঞ্চল", "Australian Capital Territory": "অষ্ট্ৰেলীয় ৰাজধানী অঞ্চল", "Quebec": "কুইবেক", "Nova Scotia": "নোভা স্কোচিয়া", "New Brunswick": "নিউ ব্ৰান্সউইক", "Manitoba": "মানিটোবা", "British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া", "Prince Edward Island": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড", "Saskatchewan": "চাচকাচুৱান", "Newfoundland and Labrador": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ", "Northwest Territories": "উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলসমূহ", "Yukon": "য়ুকন", "Nunavut": "নুনাভুত", "Lower Saxony": "লোৱাৰ চেক্সনি", "Bavaria": "বাভাৰিয়া", "Baden-Württemberg": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ", "Hesse": "হেচেন", "Saxony": "চেক্সনি", "Thuringia": "থুৰিনজিয়া", "Rhineland-Palatinate": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট", "North Rhine-Westphalia": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া", "Schleswig-Holstein": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন", "Brandenburg": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ", "Brittany": "ব্ৰিটানি", "Mecklenburg-Vorpommern": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ", "Saxony-Anhalt": "চেক্সনি-আনহাল্ট", "Saarland": "চাৰলেণ্ড", "Île-de-France": "ইল-দ্য-ফ্ৰঁস", "Provence-Alpes-Côte d'Azur": "প্ৰোভঁস-আল্প-কোত দাজ্যূৰ", "Normandy": "নৰমেণ্ডি", "Nouvelle-Aquitaine": "নুভেল-একুইটেইন", "Occitanie": "অক্সিটানি", "Auvergne-Rhône-Alpes": "অভাৰনিয়ে-ৰোন-আল্পস", "Centre-Val de Loire": "চেণ্ট্ৰে-ভাল দ্য লোৱাৰ", "Grand Est": "গ্ৰাঁদ এস্ত", "Hauts-de-France": "ওত-দ্য-ফ্ৰঁস", "Bourgogne-Franche-Comté": "বুৰগোনিয়ে-ফ্ৰাঁশ-কঁতে", "Pays de la Loire": "পেই দ্য লা লোৱাৰ", "Corsica": "কৰ্চিকা", "Lombardy": "লম্বাৰ্ডি", "Lazio": "লাজিও", "Campania": "কাম্পানিয়া", "Sicily": "চিচিলি", "Veneto": "ভেনেতো", "Emilia-Romagna": "এমিলিয়া-ৰোমাগনা", "Piedmont": "পিদমনট", "Apulia": "আপুৰিয়া", "Tuscany": "তুস্কানি", "Calabria": "কালাব্ৰিয়া", "Sardinia": "চাৰ্ডিনিয়া", "Liguria": "লিগুৰিয়া", "Marche": "মাৰ্কে", "Abruzzo": "আব্ৰুজ্জো", "Friuli Venezia Giulia": "ফ্ৰিউলি ভেনেজিয়া জুলিয়া", "Trentino-Alto Adige": "ট্ৰেণ্টিনো-আলতো আদিগে", "Umbria": "উমব্ৰিয়া", "Basilicata": "বাচিলিকাতা", "Basque Country": "বাস্ক কাণ্ট্ৰি", "Molise": "মোলিচে", "Aosta Valley": "আওস্তা ভেলী", "Andalusia": "আন্দালুচিয়া", "Catalonia": "কাটালোনিয়া", "Valencian Community": "ভেলেন্সিয়ান কমিউনিটি", "Galicia": "গালিচিয়া", "Castile and León": "কাষ্টাইল আৰু লেওন", "Castilla-La Mancha": "কাষ্টাইলা-লা মাঞ্চা", "Murcia": "মুৰচিয়া", "Aragon": "আৰাগন", "Extremadura": "এক্সট্ৰেমাদোৰা", "Asturias": "আস্তুৰিয়াচ", "Navarre": "নাভাৰে", "Cantabria": "কাণ্টাব্ৰিয়া", "Hokkaido": "হোক্কাইদো", "Honshu": "হোনশু", "Kyushu": "কিউশু", "Shikoku": "শিকোকু", "Kanto": "কান্তো", "Kansai": "কানসাই", "Tohoku": "তোহোকু", "Chubu": "চুবু", "Chugoku": "চুগোকু", "east berlin": "পূব বাৰ্লিন", "west berlin": "পশ্চিম বাৰ্লিন", } academic_subjects = { "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "law": "আইন", "neurosurgery": "নিউৰোচাৰ্জাৰী", "children's books": "শিশু গ্ৰন্থ", "children's literature": "শিশু সাহিত্য", "textbooks": "পাঠ্যপুথি", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "anti-war": "যুদ্ধবিৰোধী", "trade union": "ট্ৰেড ইউনিয়ন", "lgbt": "এলজিবিটি", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "lgbtq": "এলজিবিটিকিউ", "lgbtq+": "এলজিবিটিকিউ+", "human rights": "মানৱ অধিকাৰ", "fiction": "কল্পকাহিনী", "science fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "fantasy": "ফেণ্টাচী", "science fiction and fantasy": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী", "nuclear medicine": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসা", "philosophy": "দৰ্শন", "religion": "ধৰ্ম", "theology": "ধৰ্মতত্ত্ব", "ecology": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "clinical psychology": "ক্লিনিকেল মনোবিজ্ঞান", "religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়ন", "biblical studies": "বাইবেল অধ্যয়ন", "islamic theology": "ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব", "christian theology": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মতত্ত্ব", "jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্ব", "hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব", "buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্ব", "sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্ব", "jain theology": "জৈন ধৰ্মতত্ত্ব", "history": "ইতিহাস", "world history": "বিশ্ব ইতিহাস", "ancient history": "প্ৰাচীন ইতিহাস", "physical education": "শাৰীৰিক শিক্ষা", "medieval history": "মধ্যযুগীয় ইতিহাস", "modern history": "আধুনিক ইতিহাস", "contemporary history": "সমসাময়িক ইতিহাস", "military history": "সামৰিক ইতিহাস", "political history": "ৰাজনৈতিক ইতিহাস", "social history": "সামাজিক ইতিহাস", "economic history": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাস", "cultural history": "সাংস্কৃতিক ইতিহাস", "history of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাস", "history of religion": "ধৰ্মৰ ইতিহাস", "art history": "শিল্পৰ ইতিহাস", "american history": "মাৰ্কিন ইতিহাস", "british history": "ব্ৰিটিছ ইতিহাস", "french history": "ফৰাচী ইতিহাস", "german history": "জাৰ্মান ইতিহাস", "italian history": "ইটালীয় ইতিহাস", "spanish history": "স্পেনিছ ইতিহাস", "russian history": "ৰুছ ইতিহাস", "chinese history": "চীনা ইতিহাস", "japanese history": "জাপানী ইতিহাস", "indian history": "ভাৰতীয় ইতিহাস", "south asian history": "দক্ষিণ এছিয়াৰ ইতিহাস", "middle eastern history": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ইতিহাস", "victorian literature": "ভিক্টোৰিয়ান সাহিত্য", "african history": "আফ্ৰিকাৰ ইতিহাস", "european history": "ইউৰোপৰ ইতিহাস", "colonial history": "ঔপনিৱেশিক ইতিহাস", "church history": "চাৰ্চৰ ইতিহাস", "music history": "সংগীতৰ ইতিহাস", "portuguese history": "পৰ্তুগীজ ইতিহাস", "brazilian history": "ব্ৰাজিলীয় ইতিহাস", "literature": "সাহিত্য", "comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্য", "world literature": "বিশ্ব সাহিত্য", "classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্য", "medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্য", "modern literature": "আধুনিক সাহিত্য", "contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্য", "renaissance literature": "ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "american literature": "মাৰ্কিন সাহিত্য", "british literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্য", "english literature": "ইংৰাজী সাহিত্য", "french literature": "ফৰাচী সাহিত্য", "german literature": "জাৰ্মান সাহিত্য", "italian literature": "ইটালীয় সাহিত্য", "spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্য", "portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্য", "russian literature": "ৰুছ সাহিত্য", "chinese literature": "চীনা সাহিত্য", "japanese literature": "জাপানী সাহিত্য", "korean literature": "কোৰীয় সাহিত্য", "arabic literature": "আৰবী সাহিত্য", "persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্য", "sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্য", "bengali literature": "বাংলা সাহিত্য", "hindi literature": "হিন্দী সাহিত্য", "urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্য", "tamil literature": "তামিল সাহিত্য", "telugu literature": "তেলুগু সাহিত্য", "kannada literature": "কন্নড় সাহিত্য", "malayalam literature": "মালায়ালম সাহিত্য", "marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্য", "gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্য", "punjabi literature": "পঞ্জাবী সাহিত্য", "odia literature": "ওড়িয়া সাহিত্য", "assamese literature": "অসমীয়া সাহিত্য", "african-american literature": "আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্য", "greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্য", "latin literature": "লেটিন সাহিত্য", "oral literature": "মৌখিক সাহিত্য", "religion and literature": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "william shakespeare and renaissance literature": "উইলিয়াম শ্বেইকছপীয়েৰ আৰু ৰেনেসাঁ সাহিত্য", "constitutional law": "সাংবিধানিক আইন", "criminal law": "ফৌজদাৰী আইন", "civil law": "দেৱানী আইন", "international law": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইন", "environmental law": "পৰিৱেশ আইন", "human rights law": "মানৱ অধিকাৰ আইন", "tax law": "কৰ আইন", "commercial law": "বাণিজ্যিক আইন", "philosophy of law": "আইন দৰ্শন", "political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞান", "politics": "ৰাজনীতি", "political philosophy": "ৰাজনৈতিক দৰ্শন", "international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক", "international security": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা", "security studies": "নিৰাপত্তা অধ্যয়ন", "strategic studies": "কৌশলগত অধ্যয়ন", "peace studies": "শান্তি অধ্যয়ন", "conflict studies": "সংঘাত অধ্যয়ন", "public administration": "জনপ্ৰশাসন", "public policy": "জননীতি", "governance": "সুশাসন", "diplomacy": "কূটনীতি", "development studies": "উন্নয়ন অধ্যয়ন", "urban studies": "নগৰ অধ্যয়ন", "rural studies": "গ্ৰাম্য অধ্যয়ন", "gender studies": "লিংগ অধ্যয়ন", "women's studies": "নাৰী অধ্যয়ন", "economics": "অৰ্থনীতি", "finance": "বিত্ত", "accounting": "হিচাপবিজ্ঞান", "management": "ব্যৱস্থাপনা", "marketing": "বিপণন", "business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসন", "sociology": "সমাজতত্ত্ব", "anthropology": "নৃতত্ত্ব", "archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্ব", "geography": "ভূগোল", "demography": "জনগাঁথনি বিজ্ঞান", "criminology": "অপৰাধ বিজ্ঞান", "social work": "সমাজকৰ্ম", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক অধ্যয়ন", "heritage studies": "ঐতিহ্য অধ্যয়ন", "museum studies": "সংগ্ৰহালয় অধ্যয়ন", "education": "শিক্ষা", "philosophy of education": "শিক্ষা দৰ্শন", "english language": "ইংৰাজী ভাষা", "bengali language": "বাংলা ভাষা", "arabic language": "আৰবী ভাষা", "chinese language": "চীনা ভাষা", "japanese language": "জাপানী ভাষা", "sanskrit": "সংস্কৃত", "linguistics": "ভাষাবিজ্ঞান", "philology": "ভাষাতত্ত্ব", "etymology": "ব্যুৎপত্তিবিদ্যা", "semiotics": "চিহ্নতত্ত্ব", "pragmatics": "প্ৰয়োগতত্ত্ব", "phonetics": "ধ্বনিতত্ত্ব", "phonology": "ধ্বনিবিজ্ঞান", "syntax": "বাক্যতত্ত্ব", "morphology": "ৰূপতত্ত্ব", "translation studies": "অনুবাদ অধ্যয়ন", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "communication": "যোগাযোগবিদ্যা", "media studies": "গণমাধ্যম অধ্যয়ন", "journalism": "সাংবাদিকতা", "information science": "তথ্য বিজ্ঞান", "library science": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞান", "ethics": "নীতিশাস্ত্ৰ", "logic": "যুক্তিবিদ্যা", "metaphysics": "অধিবিদ্যা", "epistemology": "জ্ঞানতত্ত্ব", "aesthetics": "নন্দনতত্ত্ব", "moral philosophy": "নৈতিক দৰ্শন", "philosophy of science": "বিজ্ঞানৰ দৰ্শন", "philosophy of religion": "ধৰ্ম দৰ্শন", "philosophy of language": "ভাষা দৰ্শন", "religious philosophy": "ধৰ্মীয় দৰ্শন", "islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজ", "quranic studies": "কোৰআন অধ্যয়ন", "hadith studies": "হাদিছ অধ্যয়ন", "fiqh": "ফিকহ", "christian studies": "খ্ৰীষ্টীয় অধ্যয়ন", "jewish studies": "ইহুদী অধ্যয়ন", "buddhist studies": "বৌদ্ধ অধ্যয়ন", "hindu studies": "হিন্দু অধ্যয়ন", "comparative religion": "তুলনামূলক ধৰ্মতত্ত্ব", "missiology": "মিচনবিদ্যা", "african religions": "আফ্ৰিকান ধৰ্ম", "postcolonial studies": "উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অধ্যয়ন", "holocaust studies": "হলোকাষ্ট অধ্যয়ন", "genocide studies": "গণহত্যা অধ্যয়ন", "indigenous people and colonialism": "আদিবাসী আৰু উপনিৱেশবাদ", "physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞান", "quantum physics": "কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞান", "astrophysics": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞান", "chemistry": "ৰসায়ন বিজ্ঞান", "mathematics": "গণিত", "statistics": "পৰিসংখ্যা", "astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান", "geology": "ভূতত্ত্ব", "environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞান", "materials science": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান", "data science": "তথ্য বিজ্ঞান", "computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান", "artificial intelligence": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা", "machine learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "cybersecurity": "চাইবাৰ নিৰাপত্তা", "software engineering": "চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং", "information technology": "তথ্য প্ৰযুক্তি", "robotics": "ৰবটিক্স", "engineering": "প্ৰকৌশল বিদ্যা", "nanotechnology": "নেনোপ্ৰযুক্তি", "biotechnology": "জীৱপ্ৰযুক্তি", "biology": "জীৱবিজ্ঞান", "botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞান", "zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞান", "genetics": "জিনতত্ত্ব", "microbiology": "অণুজীৱ বিজ্ঞান", "biochemistry": "জীৱৰসায়ন", "neuroscience": "স্নায়ুবিজ্ঞান", "immunology": "ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান", "epidemiology": "মহামাৰী বিজ্ঞান", "medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞান", "global health": "বিশ্ব স্বাস্থ্য", "veterinary medicine": "পশু চিকিৎসা", "medical ethics": "চিকিৎসা নীতিশাস্ত্ৰ", "pharmacy": "ফাৰ্মাচী", "nursing": "নাৰ্ছিং", "anatomy": "শৰীৰস্থান", "physiology": "শৰীৰতত্ত্ব", "pathology": "ৰোগতত্ত্ব", "pharmacology": "ঔষধ বিজ্ঞান", "veterinary science": "পশু চিকিৎসা বিজ্ঞান", "nutrition": "পুষ্টি বিজ্ঞান", "dentistry": "দাঁতৰ চিকিৎসা বিজ্ঞান", "surgery": "শল্য চিকিৎসা", "reproductive health": "প্ৰজনন স্বাস্থ্য", "cardiology": "হৃদৰোগ বিজ্ঞান", "oncology": "কৰ্কটৰোগ বিজ্ঞান", "psychiatry": "মনোৰোগ বিদ্যা", "classics": "ধ্ৰুপদী অধ্যয়ন", "mythology": "পুৰাণবিদ্যা", "folklore": "লোকসাহিত্য", "folk culture": "লোকসংস্কৃতি", "literary criticism": "সাহিত্য সমালোচনা", "literary theory": "সাহিত্যতত্ত্ব", "rhetoric": "অলংকাৰশাস্ত্ৰ", "poetry": "কবিতা", "the royal society": "ৰয়েল ছচাইটি", "the mediaeval period": "মধ্যযুগ", "antiquity": "প্ৰাচীন কাল", "late medieval religion": "পৰৱৰ্তী মধ্যযুগীয় ধৰ্ম", "the italian renaissance": "ইটালীয় ৰেনেসাঁ", "japan": "জাপান", "witchcraft and magic": "যাদুটোনা", "early modern europe": "প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ইউৰোপ", "russia and the soviet union": "ৰাছিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়ন", "russia": "ৰাছিয়া", "theatre and film": "নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ", "modern age": "আধুনিক যুগ", "english": "ইংৰাজী", "russian music": "ৰাছিয়ান সংগীত", "religion and author": "ধৰ্ম আৰু সাহিত্য", "french poetry and dance": "ফৰাচী কবিতা আৰু নৃত্য", "portuguese and brazilian history": "পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰাজিলীয়ান ইতিহাস", "petroleum engineering": "পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰকৌশল", "mechanical engineering": "যান্ত্ৰিক প্ৰকৌশল", "electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil engineering": "অসামৰিক প্ৰকৌশল", "chemical engineering": "ৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "computer engineering": "কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "industrial engineering": "ঔদ্যোগিক প্ৰকৌশল", "aerospace engineering": "মহাকাশ প্ৰকৌশল", "aeronautical engineering": "বিমান প্ৰকৌশল", "automotive engineering": "অটোমোটিভ প্ৰকৌশল", "biomedical engineering": "বায়োমেডিকেল প্ৰকৌশল", "environmental engineering": "পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "materials engineering": "পদাৰ্থ প্ৰকৌশল", "marine engineering": "মেৰিন প্ৰকৌশল", "mining engineering": "খনি প্ৰকৌশল", "nuclear engineering": "পাৰমাণৱিক প্ৰকৌশল", "agricultural engineering": "কৃষি প্ৰকৌশল", "structural engineering": "গাঁথনিগত প্ৰকৌশল", "telecommunications engineering": "টেলিকমিউনিকেচন প্ৰকৌশল", "geotechnical engineering": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত প্ৰকৌশল", "mechatronics engineering": "মেকাট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "systems engineering": "চিষ্টেম প্ৰকৌশল", "textile engineering": "টেক্সটাইল প্ৰকৌশল", "robotics engineering": "ৰবটিক্স প্ৰকৌশল", "water resources engineering": "জলসম্পদ প্ৰকৌশল", "metallurgical engineering": "ধাতৱ প্ৰকৌশল", "manufacturing engineering": "উৎপাদন প্ৰকৌশল", "biochemical engineering": "জৈৱৰাসায়নিক প্ৰকৌশল", "transportation engineering": "পৰিবহণ প্ৰকৌশল", "energy engineering": "শক্তি প্ৰকৌশল", "materials science and engineering": "পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "acoustical engineering": "শব্দ প্ৰকৌশল", "optical engineering": "আলোক প্ৰকৌশল", "ocean engineering": "সমুদ্ৰ প্ৰকৌশল", "genetic engineering": "জিন প্ৰকৌশল", "food engineering": "খাদ্য প্ৰকৌশল", "information engineering": "তথ্য প্ৰকৌশল", "hardware engineering": "হাৰ্ডৱেৰ প্ৰকৌশল", "electrical and electronic engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক প্ৰকৌশল", "electrical and electronics engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰকৌশল", "computer science and engineering": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৌশল", "civil and environmental engineering": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ প্ৰকৌশল", "mechanical and aerospace engineering": "যান্ত্ৰিক আৰু মহাকাশ প্ৰকৌশল", "electrical and computer engineering": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ প্ৰকৌশল", "electronic and electrical engineering": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশল", "civil": "অসামৰিক", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "chemical": "ৰাসায়নিক", "aerospace": "মহাকাশ", "aeronautical": "বিমান", "automotive": "অটোমোটিভ", "agricultural": "কৃষি", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "environmental": "পৰিৱেশ", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "industrial": "ঔদ্যোগিক", "structural": "গাঁথনিগত", "geotechnical": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত", "metallurgical": "ধাতৱ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন" } sport_subjects = { "association football": "ফুটবল", "football": "ফুটবল", "soccer": "ফুটবল", "footballing": "ফুটবল", "futsal": "ফুটছাল", "beach soccer": "বিচ্ছ ফুটবল", "american football": "আমেৰিকান ফুটবল", "Canadian football": "কানাডিয়ান ফুটবল", "All-American football": "অল-আমেৰিকান ফুটবল", "australian rules football": "অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰুলছ ফুটবল", "gaelic football": "গেলিক ফুটবল", "gridiron": "গ্ৰিডিৰন", "rugby": "ৰাগবী", "rugby union": "ৰাগবী ইউনিয়ন", "rugby league": "ৰাগবী লিগ", "rugby football": "ৰাগবী ফুটবল", "rugby league and rugby union": "ৰাগবী লিগ আৰু ৰাগবী ইউনিয়ন", "hockey": "হকী", "field hockey": "ফিল্ড হকী", "ice hockey": "আইচ হকী", "indoor hockey": "ইনড'ৰ হকী", "sledge hockey": "স্লেজ হকী", "inline hockey": "ইনলাইন হকী", "roller hockey": "ৰোলাৰ হকী", "street hockey": "ষ্ট্ৰীট হকী", "ball hockey": "বল হকী", "underwater hockey": "আণ্ডাৰৱাটাৰ হকী", "floor hockey": "ফ্ল'ৰ হকী", "bandy": "বেণ্ডি", "cricket": "ক্ৰিকেট", "cricketing": "ক্ৰিকেট", "T20 cricket": "টি২০ ক্ৰিকেট", "ODI cricket": "এদিনীয়া ক্ৰিকেট", "First-class cricket": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট", "First-class": "প্ৰথম শ্ৰেণীৰ", "List A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "List-A cricket": "লিষ্ট এ ক্ৰিকেট", "Test cricket": "টেষ্ট ক্ৰিকেট", "tennis": "টেনিছ", "real tennis": "ৰিয়েল টেনিছ", "table tennis": "টেবুল টেনিছ", "tabletennis": "টেবুল টেনিছ", "badminton": "বেডমিণ্টন", "squash": "স্কোৱাছ", "baseball": "বেছবল", "baseball league": "বেছবল লিগ", "negro league baseball": "নিগ্ৰো লিগ বেছবল", "softball": "ছফ্টবল", "padel": "পেডেল", "pickleball": "পিকলবল", "racquetball": "ৰেকেটবল", "negro leagues": "নিগ্ৰো লিগ", "negro league": "নিগ্ৰো লিগ", "basketball": "বাস্কেটবল", "volleyball": "ভলীবল", "beach volleyball": "বিচ্ছ ভলীবল", "snow volleyball": "স্ন' ভলীবল", "netball": "নেটবল", "handball": "হেণ্ডবল", "beach handball": "বিচ্ছ হেণ্ডবল", "korfball": "কৰ্ফবল", "sepak takraw": "চেপাক তাক্ৰো", "goalball": "গোলবল", "ultimate frisbee": "আল্টিমেট ফ্ৰিছবী", "golf": "গল্ফ", "archery": "ধনুৰ্বিদ্যা", "shooting": "শ্বুটিং", "darts": "ডাৰ্টছ", "bowling": "বোলিং", "ten-pin": "টেন-পিন", "billiards": "বিলিয়াৰ্ডছ", "snooker": "স্নুকাৰ", "pool": "পুল", "IVY league": "আইভী লিগ", "croquet": "ক্ৰোকে", "pétanque": "পেতাংক", "boules": "বুলছ", "curling": "কাৰ্লিং", "wrestling": "মল্লযুঁজ", "freestyle wrestling": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজ", "greco-roman wrestling": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজ", "boxing": "বক্সিং", "martial arts": "মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mixed martial arts": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ", "mma": "এমএমএ", "judo": "জুডো", "karate": "কাৰাটে", "taekwondo": "টাইকোৱাণ্ডো", "jiujitsu": "জিউজিৎছু", "jiu-jitsu": "জিউ-জিৎছু", "MMA fighter": "এমএমএ যুঁজাৰু", "brazilian jiu-jitsu": "ব্ৰাজিলিয়ান জিউ-জিৎছু", "muay thai": "মুৱাই থাই", "kickboxing": "কিকবক্সিং", "sambo": "সাম্বো", "sumo": "চুমো", "fencing": "ফেন্সিং", "wushu": "উশ্বু", "aikido": "আইকিডো", "kendo": "কেণ্ডো", "capoeira": "কাপোৱেৰা", "krav maga": "ক্ৰাভ মাগা", "pencak silat": "পেনচাক চিলাত", "athletics": "এথলেটিকছ", "sprinting": "স্প্ৰিণ্ট", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "weightlifting": "ভাৰোত্তোলন", "powerlifting": "পাৱাৰলিফটিং", "bodybuilding": "বডীবিল্ডিং", "olympic sports": "অলিম্পিক ক্ৰীড়া", "swimming": "সাঁতোৰ", "synchronized swimming": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰ", "artistic swimming": "আৰ্টিষ্টিক সাঁতোৰ", "open water swimming": "মুক্ত পানীৰ সাঁতোৰ", "diving": "ডাইভিং", "water polo": "ৱাটাৰ পোলো", "rowing": "ৰোৱিং", "canoeing": "কেনোয়িং", "kayaking": "কায়াকিং", "sailing": "ছেইলিং", "surfing": "চাৰ্ফিং", "water skiing": "ৱাটাৰ স্কিইং", "dragon boat": "ড্ৰেগন ব'ট", "figure skating": "ফিগাৰ স্কেটিং", "speed skating": "স্পীড স্কেটিং", "short track speed skating": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটিং", "alpine skiing": "আল্পাইন স্কিইং", "cross-country skiing": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিইং", "ski jumping": "স্কি জাম্পিং", "snowboarding": "স্ন'বৰ্ডিং", "bobsleigh": "ববস্লেই", "luge": "লুজ", "skeleton": "স্কেলেটন", "cycling": "চাইক্লিং", "road cycling": "ৰোড চাইক্লিং", "track cycling": "ট্ৰেক চাইক্লিং", "mountain biking": "মাউণ্টেইন বাইকিং", "bmx": "বিএমএক্স", "bicycle motocross": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ", "cyclo-cross": "চাইক্ল'-ক্ৰছ", "motor racing": "মটৰ ৰেচিং", "auto racing": "অট' ৰেচিং", "motorsport": "মটৰস্প'ৰ্ট", "formula one": "ফৰ্মুলা ৱান", "f1": "এফ১", "motorcycling": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "motogp": "মটোজিপি", "equestrian": "অশ্বাৰোহণ", "polo": "পোলো", "triathlon": "ট্ৰায়াথলন", "biathlon": "বায়াথলন", "skateboarding": "স্কেটবৰ্ডিং", "sport climbing": "স্প'ৰ্ট ক্লাইম্বিং", "mountaineering": "পৰ্বতাৰোহণ", "bouldering": "ব'ল্ডাৰিং", "parkour": "পাৰকুৰ", "orienteering": "অৰিয়েণ্টিয়াৰিং", "air sports": "বিমান ক্ৰীড়া", "paragliding": "পেৰাগ্লাইডিং", "esports": "ই-স্প'ৰ্টছ", "chess": "দাবা", "bridge": "ব্ৰীজ", "go": "গ'", "shogi": "শ্বোগি", "xiangqi": "চিয়াংচি", "backgammon": "বেকগেমমোন", "checkers": "চেকাৰ্ছ", "mahjong": "মাহজং", "kabaddi": "কাবাডী", "kho kho": "খো খো", "lacrosse": "লেক্ৰছ", "ringette": "ৰিংগেট", "shinty": "শিণ্টি", "camogie": "কেমোগি", "hurling": "হাৰ্লিং", "floorball": "ফ্ল'ৰবল", "teqball": "টেকবল", "fistball": "ফিষ্টবল", "NFL": "এনএফএল", "National Football League": "নেচনেল ফুটবল লিগ", "NBA": "এনবিএ", "National Basketball Association": "নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "WNBA": "ডব্লিউএনবিএ", "Women's National Basketball Association": "ৱিমেন্স নেচনেল বাস্কেটবল এছোচিয়েশ্বন", "MLB": "এমএলবি", "Major League Baseball": "মেজাৰ লিগ বেছবল", "NHL": "এনএইচএল", "National Hockey League": "নেচনেল হকী লিগ", "MLS": "এমএলএছ", "Major League Soccer": "মেজাৰ লিগ ছকাৰ", "NWSL": "এনডব্লিউএছএল", "National Women's Soccer League": "নেচনেল ৱিমেন্স ছকাৰ লিগ", "FIFA World Cup": "ফিফা বিশ্বকাপ", "Copa America": "কোপা আমেৰিকা", "UEFA Euro": "উয়েফা ইউৰো", "AFC Asian Cup": "এএফচি এছিয়ান কাপ", "AFCON": "আফকন", "EPL": "ইপিএল", "English Premier League": "ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "UCL": "ইউচিএল", "UEFA Champions League": "উয়েফা চেম্পিয়ন্স লিগ", "UEL": "ইউইএল", "UEFA Europa League": "উয়েফা ইউৰোপা লিগ", "UECL": "ইউইচিএল", "UEFA Conference League": "উয়েফা কনফাৰেন্স লিগ", "La Liga": "লা লিগা", "Serie A": "চেৰি আ", "Bundesliga": "বুন্দেশলিগা", "Ligue 1": "লিগ ১", "Süper Lig": "ছুপাৰ লিগ", "Eredivisie": "এৰেডিভিছি", "Primeira Liga": "প্ৰিমেইৰা লিগা", "Pro League": "প্ৰো লিগ", "Scottish Premiership": "স্কটিছ প্ৰিমিয়াৰশ্বিপ", "Swiss Super League": "চুইছ ছুপাৰ লিগ", "Austrian Bundesliga": "অষ্ট্ৰিয়ান বুন্দেশলিগা", "Danish Superliga": "ডেনিছ ছুপাৰলিগা", "Norwegian Eliteserien": "নৰৱেজিয়ান এলিটছেৰিয়েন", "Swedish Allsvenskan": "চুইডিছ অলসভেনস্কান", "Polish Ekstraklasa": "পোলিছ এক্সট্ৰাক্লাছা", "Czech First League": "চেক ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Ukrainian Premier League": "ইউক্ৰেইনীয় প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "Greek Super League": "গ্ৰীক ছুপাৰ লিগ", "Romanian SuperLiga": "ৰোমানিয়ান ছুপাৰলিগা", "Croatian Football League": "ক্ৰোৱেচিয়ান ফুটবল লিগ", "Serbian SuperLiga": "চাৰ্বিয়ান ছুপাৰলিগা", "Hungarian NB I": "হাংগেৰিয়ান এনবি ১", "Bulgarian First League": "বুলগেৰিয়ান ফাৰ্ষ্ট লিগ", "Liga MX": "লিগা এমএক্স", "Brasileirão": "ব্ৰাজিলিয়ান ছিৰিজ এ", "Argentine Primera División": "আৰ্জেণ্টাইন প্ৰাইমেৰা ডিভিছন", "J1 League": "জে১ লিগ", "K League 1": "কে লিগ ১", "Chinese Super League": "চাইনিজ ছুপাৰ লিগ", "A-League Men": "এ-লিগ মেন", "ISL": "আইএছএল", "Indian Super League": "ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লিগ", "IPL": "আইপিএল", "Indian Premier League": "ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "PSL": "পিএছএল", "Pakistan Super League": "পাকিস্তান ছুপাৰ লিগ", "BBL": "বিবিএল", "Big Bash League": "বিগ বেছ লিগ", "CPL": "চিপিএল", "Caribbean Premier League": "কেৰিবিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "SA20": "এছএ২০", "South Africa Twenty20 League": "চাউথ আফ্ৰিকা টুৱেণ্টি২০ লিগ", "BPL": "বিপিএল", "Bangladesh Premier League": "বাংলাদেশ প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "LPL": "এলপিএল", "Lanka Premier League": "লংকা প্ৰিমিয়াৰ লিগ", "The Hundred": "দ্য হাণ্ড্ৰেড", "Wimbledon": "উইম্বলডন", "US Open": "ইউএছ অ'পেন", "French Open": "ফ্ৰেন্স অ'পেন", "Australian Open": "অষ্ট্ৰেলিয়ান অ'পেন", "ATP": "এটিপি", "WTA": "ডব্লিউটিএ", "BWF": "বিডব্লিউএফ", "UFC": "ইউএফচি", "WWE": "ডব্লিউডব্লিউই", "eskrima": "এস্ক্ৰিমা", "rugby sevens": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby 7s": "ৰাগবী চেভেন্স", "seven-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "7-a-side rugby": "ৰাগবী চেভেন্স", "rugby tens": "ৰাগবী টেন্স", "rugby 10s": "ৰাগবী টেন্স", "ten-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "10-a-side rugby": "ৰাগবী টেন্স", "wheelchair rugby": "হুইলচেয়াৰ ৰাগবী", "tag rugby": "টেগ ৰাগবী", "touch rugby": "টাচ ৰাগবী", "beach rugby": "বিচ্ছ ৰাগবী", "automobile": "মটৰগাড়ী", "car": "গাড়ী", "motor": "মটৰ", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "touring car": "ট্যুৰিং কাৰ", "sports car": "স্প'ৰ্টছ কাৰ", "endurance": "এণ্ডোৰেঞ্চ", "formula": "ফৰ্মুলা", "Formula One": "ফৰ্মুলা ৱান", "Formula Two": "ফৰ্মুলা টু", "Formula Three": "ফৰ্মুলা থ্ৰী", "electric": "বৈদ্যুতিক", "Formula E": "ফৰ্মুলা ই", "autonomous": "স্বয়ংক্ৰিয়", "solar car": "সৌৰচালিত গাড়ী", "dirt track": "ডাৰ্ট ট্ৰেক", "dirt modified": "ডাৰ্ট মডিফাইড", "modified": "মডিফাইড", "supermodified": "ছুপাৰমডিফাইড", "sprint car": "স্প্ৰিণ্ট কাৰ", "midget car": "মিজেট কাৰ", "legend car": "লেজেণ্ড কাৰ", "drag": "ড্ৰেগ", "rally": "ৰেলী", "rallycross": "ৰেলীক্ৰছ", "off-road": "অফ-ৰোড", "desert": "মৰুভূমি", "motocross": "মটোক্ৰছ", "supercross": "ছুপাৰক্ৰছ", "enduro": "এণ্ডুৰো", "motorcycle": "মটৰচাইকেল", "speedway": "স্পীডৱে", "kart": "কাৰ্ট", "go-kart": "গ'-কাৰ্ট", "autocross": "অট'ক্ৰছ", "powerboat": "পাৱাৰব'ট", "motorboat": "মটৰব'ট", "offshore powerboat": "অফশ্বোৰ পাৱাৰব'ট", "hydroplane": "হাইড্ৰোপ্লেন", "wheelchair basketball": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল", "table hockey": "টেবুল হকী", "rink hockey": "ৰিংক হকী", "para table tennis": "পেৰা টেবুল টেনিছ", "para athletics": "পেৰা এথলেটিকছ", "racewalking": "ৰেছৱাকিং", "modern pentathlon": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলন", "artistic gymnastics": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্টিকছ", "rhythmic gymnastics": "ৰিডমিক জিমনাষ্টিকছ", "trampoline gymnastics": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্টিকছ", "windsurfing": "উইণ্ডচাৰ্ফিং", "keirin": "কেইৰিন", "arm wrestling": "বাহুযুদ্ধ", "nordic combined": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড", "ice dancing": "আইচ ডান্সিং", "horse racing": "ঘোঁৰাদৌৰ", "draughts": "ড্ৰাফ্টছ", "poker": "পোকাৰ", "yacht racing": "ইয়ট ৰেচিং", "ski mountaineering": "স্কি পৰ্বতাৰোহণ", "women's lacrosse": "মহিলাৰ লেক্ৰছ", "pesäpallo": "পেসাপালো", "pelota": "পেলোটা", "bullfighting": "বুলফাইটিং", "motorsports": "মটৰস্প'ৰ্টছ", "motorcycle racing": "মটৰচাইকেল ৰেচিং", "freestyle skiing": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিইং", "sport shooting": "স্প'ৰ্ট শ্বুটিং", "olympic games": "অলিম্পিক গেমছ", "olympics": "অলিম্পিক গেমছ", "summer olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "summer olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympic games": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "winter olympics": "শীতকালীন অলিম্পিক গেমছ", "youth olympic games": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "youth olympics": "যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "summer youth olympics": "গ্ৰীষ্মকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympic games": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "winter youth olympics": "শীতকালীন যুৱ অলিম্পিক গেমছ", "paralympic games": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "paralympics": "পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympic games": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "summer paralympics": "গ্ৰীষ্মকালীন পেৰালিম্পিক", "winter paralympic games": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক গেমছ", "winter paralympics": "শীতকালীন পেৰালিম্পিক", "asian winter games": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "awg": "এছিয়ান শীতকালীন গেমছ", "asian indoor and martial arts games": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "aimag": "এছিয়ান ইনড'ৰ আৰু মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian indoor games": "এছিয়ান ইনড'ৰ গেমছ", "asian martial arts games": "এছিয়ান মাৰ্শাল আৰ্টছ গেমছ", "asian beach games": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "abg": "এছিয়ান বিচ্ছ গেমছ", "asian youth games": "এছিয়ান যুৱ গেমছ", "african youth games": "আফ্ৰিকান যুৱ গেমছ", "african beach games": "আফ্ৰিকান বিচ্ছ গেমছ", "european youth olympic festival": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "eyof": "ইউৰোপীয় যুৱ অলিম্পিক উৎসৱ", "commonwealth youth games": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "cyg": "কমনৱেলথ যুৱ গেমছ", "mediterranean games": "মেডিটেৰেনিয়ান গেমছ", "islamic solidarity games": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "isg": "ইছলামিক ছলিডেৰিটি গেমছ", "francophonie games": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "games of la francophonie": "ফ্ৰাঙ্কোফোনি গেমছ", "world games": "ৱৰ্ল্ড গেমছ", "world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "sportaccord world combat games": "ৱৰ্ল্ড কমবেট গেমছ", "world beach games": "ৱৰ্ল্ড বিচ্ছ গেমছ", "deaflympics": "ডেফলিম্পিকছ", "summer deaflympics": "গ্ৰীষ্মকালীন ডেফলিম্পিকছ", "winter deaflympics": "শীতকালীন ডেফলিম্পিকছ", "universiade": "ইউনিভাৰ্চিয়াড", "world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "fisu world university games": "ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্ছিটি গেমছ", "summer universiade": "গ্ৰীষ্মকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "winter universiade": "শীতকালীন ইউনিভাৰ্চিয়াড", "bolivarian games": "বলিভাৰিয়ান গেমছ", "central american games": "মধ্য আমেৰিকান গেমছ", "pacific games": "পেচিফিক গেমছ", "south pacific games": "দক্ষিণ পেচিফিক গেমছ", "arab games": "আৰব গেমছ", "pan arab games": "আৰব গেমছ", "balkan games": "বলকান গেমছ", "games of the small states of europe": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "gsse": "ইউৰোপৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ গেমছ", "island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "natwest island games": "আইলেণ্ড গেমছ", "lusophone games": "লুচাফোন গেমছ", "jogos da lusofonia": "লুচাফোন গেমছ", "sa games": "এছএ গেমছ", "south asian games": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "sag": "দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ", "saf games": "ছাফ গেমছ", "south asian federation games": "দক্ষিণ এছিয়ান ফেডাৰেচন গেমছ", "military world games": "মিলিটেৰী ৱৰ্ল্ড গেমছ", "cism world games": "চিআইএছএম ৱৰ্ল্ড গেমছ", "maccabiah games": "মাকাবিয়াহ গেমছ", "maccabiah": "মাকাবিয়াহ গেমছ" } professions = { # Games & Sports "footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association footballer": "ফুটবল খেলুৱৈ", "association football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "football player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "soccer player": "ফুটবল খেলুৱৈ", "professional footballer": "পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic footballer": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "gaelic football player": "গেলিক ফুটবল খেলুৱৈ", "rules footballer": "ৰুলছ ফুটবল খেলুৱৈ", "american football player": "আমেৰিকান ফুটবল খেলুৱৈ", "gridiron football player": "গ্ৰিডিৰন ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college football player": "অল-আমেৰিকান কলেজ ফুটবল খেলুৱৈ", "all-american college": "অল-আমেৰিকান কলেজ", "offensive lineman": "অফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive lineman": "ডিফেন্সিভ লাইনমেন", "defensive end": "ডিফেন্সিভ এণ্ড", "defensive tackle": "ডিফেন্সিভ টেকল", "offensive tackle": "অফেন্সিভ টেকল", "guard": "গাৰ্ড", "center": "চেণ্টাৰ", "return specialist": "ৰিটাৰ্ন স্পেচিয়েলিষ্ট", "defensive back": "ডিফেন্সিভ বেক", "kick returner": "কিক ৰিটাৰ্নাৰ", "quarterback": "কোৱাৰ্টাৰবেক", "running back": "ৰানিং বেক", "wide receiver": "ৱাইড ৰিচিভাৰ", "tight end": "টাইট এণ্ড", "linebacker": "লাইনবেকাৰ", "cornerback": "কৰ্ণাৰবেক", "football cornerback": "ফুটবল কৰ্ণাৰবেক", "football tight end": "ফুটবল টাইট এণ্ড", "football defensive back": "ফুটবল ডিফেন্সিভ বেক", "safety": "ছেফটি", "kicker": "কিকাৰ", "punter": "পাণ্টাৰ", "forward": "ফৰৱাৰ্ড", "striker": "ষ্ট্ৰাইকাৰ", "winger": "উইংগাৰ", "midfielder": "মিডফিল্ডাৰ", "defender": "ডিফেণ্ডাৰ", "center-back": "চেণ্টাৰ-বেক", "full-back": "ফুল-বেক", "wing-back": "উইং-বেক", "sweeper": "চুইপাৰ", "goalkeeper": "গ'লৰক্ষক", "association football coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "association football manager": "ফুটবল মেনেজাৰ", "soccer coach": "ফুটবল প্ৰশিক্ষক", "football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "association football referee": "ফুটবল ৰেফাৰী", "cricketer": "ক্ৰিকেটাৰ", "batsman": "বেটছমেন", "bowler": "বলাৰ", "wicket-keeper": "উইকেটৰক্ষক", "all-rounder": "অলৰাউণ্ডাৰ", "fielder": "ফিল্ডাৰ", "spinner": "স্পিনাৰ", "fast bowler": "ফাষ্ট বলাৰ", "seam bowler": "ছীম বলাৰ", "leg spinner": "লেগ স্পিনাৰ", "off spinner": "অফ স্পিনাৰ", "medium pacer": "মিডিয়াম পেচাৰ", "cricket umpire": "ক্ৰিকেত আম্পায়াৰ", "pitcher": "পিচাৰ", "basketball player": "বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "professional basketball player": "পেছাদাৰী বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "wheelchair basketball player": "হুইলচেয়াৰ বাস্কেটবল খেলুৱৈ", "placekicker": "প্লেচকিকাৰ", "basketball coach": "বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "college basketball coach": "কলেজ বাস্কেটবল প্ৰশিক্ষক", "basketball referee": "বাস্কেটবল ৰেফাৰী", "baseball player": "বেছবল খেলুৱৈ", "professional baseball player": "পেছাদাৰী বেছবল খেলুৱৈ", "baseball pitcher": "বেছবল পিচাৰ", "professional baseball pitcher": "পেছাদাৰী বেছবল পিচাৰ", "baseball coach": "বেছবল প্ৰশিক্ষক", "baseball umpire": "বেছবল আম্পায়াৰ", "volleyball player": "ভলীবল খেলুৱৈ", "beach volleyball player": "বিচ্ছ ভলীবল খেলুৱৈ", "volleyball coach": "ভলীবল প্ৰশিক্ষক", "ice hockey player": "আইচ হকী খেলুৱৈ", "professional ice hockey player": "পেছাদাৰী আইচ হকী খেলুৱৈ", "ice hockey defenceman": "আইচ হকী ডিফেঞ্চমেন", "ice hockey coach": "আইচ হকী প্ৰশিক্ষক", "field hockey player": "ফিল্ড হকী খেলুৱৈ", "table hockey player": "টেবুল হকী খেলুৱৈ", "rink hockey player": "ৰিংক হকী খেলুৱৈ", "bandy player": "বেণ্ডি খেলুৱৈ", "floorball player": "ফ্ল'ৰবল খেলুৱৈ", "tennis player": "টেনিছ খেলুৱৈ", "table tennis player": "টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "para table tennis player": "পেৰা টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ", "badminton player": "বেডমিণ্টন খেলুৱৈ", "squash player": "স্কোৱাছ খেলুৱৈ", "rugby union player": "ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "international rugby union player": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ৰাগবী ইউনিয়ন খেলুৱৈ", "rugby league player": "ৰাগবী লিগ খেলুৱৈ", "rugby sevens player": "ৰাগবী চেভেন্স খেলুৱৈ", "athlete": "এথলীট", "sportsperson": "ক্ৰীড়াবিদ", "sportsman": "ক্ৰীড়াবিদ", "athletics competitor": "এথলীট", "para athlete": "পেৰা এথলীট", "para athletics competitor": "পেৰা এথলেটিকছ প্ৰতিযোগী", "paralympian": "পেৰালিম্পিয়ান", "paralympic athlete": "পেৰালিম্পিক এথলীট", "runner": "দৌৰবিদ", "sprinter": "স্প্ৰিণ্টাৰ", "distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "long-distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "middle-distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "ultramarathon runner": "আল্ট্ৰামেৰাথন দৌৰবিদ", "steeplechase runner": "ষ্টিপলচেজ ৰানাৰ", "hurdler": "হাৰ্ডলাৰ", "racewalker": "ৰেছৱাকাৰ", "race walker": "ৰেছ ৱাকাৰ", "marathon runner": "মেৰাথন দৌৰবিদ", "decathlete": "ডেকাথলিট", "heptathlete": "হেপ্টাথলিট", "pentathlete": "পেণ্টাথলিট", "modern pentathlete": "মডাৰ্ণ পেণ্টাথলিট", "triathlete": "ট্ৰায়াথলিট", "long jumper": "দীঘল জাপৰ খেলুৱৈ", "pole vaulter": "পল ভল্টাৰ", "vaulter": "ভল্টাৰ", "triple jumper": "ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "thrower": "নিক্ষেপকাৰী", "shot putter": "শ্বট পুট খেলুৱৈ", "discus thrower": "ডিছকাছ থ্ৰ'ৱাৰ", "javelin thrower": "জেভলিন থ্ৰ'ৱাৰ", "hammer thrower": "হামাৰ থ্ৰ'ৱাৰ", "gymnast": "জিমনাষ্ট", "artistic gymnast": "আৰ্টিষ্টিক জিমনাষ্ট", "rhythmic gymnast": "ৰিডমিক জিমনাষ্ট", "trampoline gymnast": "ট্ৰাম্পোলিন জিমনাষ্ট", "swimmer": "সাঁতোৰবিদ", "paralympic swimmer": "পেৰালিম্পিক সাঁতোৰবিদ", "synchronized swimmer": "চিংক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "swimming coach": "সাঁতোৰৰ প্ৰশিক্ষক", "diver": "ডাইভাৰ", "water polo player": "ৱাটাৰ পোলো খেলুৱৈ", "surfer": "চাৰ্ফাৰ", "windsurfer": "উইণ্ডচাৰ্ফাৰ", "cyclist": "চাইক্লীষ্ট", "racing cyclist": "ৰেচিং চাইক্লীষ্ট", "track cyclist": "ট্ৰেক চাইক্লীষ্ট", "road cyclist": "ৰোড চাইক্লীষ্ট", "bicycle racer": "বাইচাইকেল ৰেচাৰ", "sport cyclist": "স্প'ৰ্ট চাইক্লীষ্ট", "keirin cyclist": "কেইৰিন চাইক্লীষ্ট", "boxer": "বক্সাৰ", "professional boxer": "পেছাদাৰী বক্সাৰ", "wrestler": "মল্লযুঁজাৰু", "professional wrestler": "পেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "amateur wrestler": "অপেছাদাৰী মল্লযুঁজাৰু", "freestyle wrestler": "ফ্ৰীষ্টাইল মল্লযুঁজাৰু", "greco-roman wrestler": "গ্ৰেকো-ৰোমান মল্লযুঁজাৰু", "sport wrestler": "স্প'ৰ্ট মল্লযুঁজাৰু", "sumo wrestler": "চুমো মল্লযুঁজাৰু", "rikishi": "ৰিকিশ্বি", "arm wrestler": "বাহুযুঁজাৰু", "martial artist": "মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial artist": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টিষ্ট", "mixed martial arts fighter": "মিক্সড মাৰ্শাল আৰ্টছ যুঁজাৰু", "fighter": "যুঁজাৰু", "muay thai fighter": "মুৱাই থাই যুঁজাৰু", "kickboxer": "কিকবক্সাৰ", "judoka": "জুডোকা", "para judoka": "পেৰা জুডোকা", "taekwondo practitioner": "টাইকোৱাণ্ডো অনুশীলনকাৰী", "taekwondo athlete": "টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "taekwondoin": "টাইকোৱাণ্ডোইন", "para taekwondo athlete": "পেৰা টাইকোৱাণ্ডো এথলীট", "karateka": "কাৰাটেকা", "fencer": "ফেন্সাৰ", "jumper": "জাম্পাৰ", "skier": "স্কিয়াৰ", "alpine skier": "আল্পাইন স্কিয়াৰ", "para-alpine skier": "পেৰা-আল্পাইন স্কিয়াৰ", "cross-country skier": "ক্ৰছ-কাণ্ট্ৰি স্কিয়াৰ", "freestyle skier": "ফ্ৰীষ্টাইল স্কিয়াৰ", "nordic combined skier": "নৰ্ডিক কম্বাইণ্ড স্কিয়াৰ", "ski jumper": "স্কি জাম্পাৰ", "snowboarder": "স্ন'বৰ্ডাৰ", "figure skater": "ফিগাৰ স্কেটাৰ", "speed skater": "স্পীড স্কেটাৰ", "short track speed skater": "শৰ্ট ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "short-track speed skater": "শৰ্ট-ট্ৰেক স্পীড স্কেটাৰ", "pair skater": "পেয়াৰ স্কেটাৰ", "ice dancer": "আইচ ডান্সাৰ", "bobsledder": "ববস্লেডাৰ", "luger": "লুজ খেলুৱৈ", "skeleton racer": "স্কেলেটন ৰেচাৰ", "curler": "কাৰ্লাৰ", "male curler": "পুৰুষ কাৰ্লাৰ", "female curler": "মহিলা কাৰ্লাৰ", "curling coach": "কাৰ্লিং প্ৰশিক্ষক", "racer": "ৰেচাৰ", "racing driver": "ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "golfer": "গল্ফাৰ", "professional golfer": "পেছাদাৰী গল্ফাৰ", "archer": "ধনুৰ্বিদ", "para archer": "পেৰা ধনুৰ্বিদ", "sport shooter": "স্প'ৰ্ট শ্বুটাৰ", "sports shooter": "স্প'ৰ্টছ শ্বুটাৰ", "shooting athlete": "শ্বুটিং এথলীট", "equestrian": "অশ্বাৰোহী", "jockey": "জকী", "racecar driver": "ৰেচকাৰ ড্ৰাইভাৰ", "stock car racing driver": "ষ্টক কাৰ ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "rally driver": "ৰেলী ড্ৰাইভাৰ", "rally co-driver": "ৰেলী ক'-ড্ৰাইভাৰ", "motorsports competitor": "মটৰস্প'ৰ্টছ প্ৰতিযোগী", "motorcycle racer": "মটৰচাইকেল ৰেচাৰ", "motorcycle rider": "মটৰচাইকেল ৰাইডাৰ", "motorcycle speedway rider": "মটৰচাইকেল স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "speedway rider": "স্পীডৱে ৰাইডাৰ", "rider": "ৰাইডাৰ", "chess player": "দাবাড়ু", "chess grandmaster": "দাবা গ্ৰেণ্ডমাষ্টাৰ", "chess composer": "দাবা সুৰকাৰ", "go player": "গ' খেলুৱৈ", "shogi player": "শ্বোগি খেলুৱৈ", "draughts player": "ড্ৰাফ্টছ খেলুৱৈ", "darts player": "ডাৰ্টছ খেলুৱৈ", "snooker player": "স্নুকাৰ খেলুৱৈ", "billiard player": "বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "poker player": "পোকাৰ খেলুৱৈ", "bridge player": "ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "weightlifter": "ভাৰোত্তোলক", "powerlifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "bodybuilder": "বডীবিল্ডাৰ", "strongman": "ষ্ট্ৰংমেন", "rower": "ৰোৱাৰ", "coxswain": "কক্সোৱেইন", "canoeist": "কেনোয়িষ্ট", "kayaker": "কায়াকাৰ", "yacht racer": "ইয়ট ৰেচাৰ", "sailor": "নাৱিক", "mountaineer": "পৰ্বতাৰোহী", "mountain climber": "পৰ্বতাৰোহী", "climber": "আৰোহী", "rock climber": "শৈলাৰোহী", "ski mountaineer": "স্কি পৰ্বতাৰোহী", "orienteer": "অৰিয়েণ্টিয়াৰ", "handball player": "হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "handball coach": "হেণ্ডবল প্ৰশিক্ষক", "softball player": "ছফ্টবল খেলুৱৈ", "softball coach": "ছফ্টবল প্ৰশিক্ষক", "lacrosse player": "লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "women’s lacrosse player": "মহিলা লেক্ৰছ খেলুৱৈ", "netball player": "নেটবল খেলুৱৈ", "futsal player": "ফুটছাল খেলুৱৈ", "kabaddi player": "কাবাডী খেলুৱৈ", "pesäpallo player": "পেসাপালো খেলুৱৈ", "hurler": "হাৰ্লাৰ", "pelotari": "পেলোতাৰি", "bullfighter": "বুলফাইটাৰ", "torero": "তৰেৰো", "player": "খেলুৱৈ", "coach": "প্ৰশিক্ষক", "sports coach": "ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষক", "trainer": "প্ৰশিক্ষক", "umpire": "আম্পায়াৰ", "referee": "ৰেফাৰী", "sports official": "ক্ৰীড়া বিষয়া", "sports administrator": "ক্ৰীড়া প্ৰশাসক", "college athletics administrator": "কলেজ এথলেটিকছ প্ৰশাসক", "track and field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "track & field athlete": "ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড এথলীট", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "track athlete": "ট্ৰেক এথলীট", # --- Writers, Authors & Literature --- "writer": "লেখক", "author": "লেখক", "book author": "গ্ৰন্থকাৰ", "novelist": "ঔপন্যাসিক", "essayist": "প্ৰবন্ধকাৰ", "poet": "কবি", "playwright": "নাট্যকাৰ", "dramatist": "নাট্যকাৰ", "dramaturge": "নাট্যকাৰ", "screenwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "scriptwriter": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "television writer": "টেলিভিছন লেখক", "tv writer": "টিভি লেখক", "comics writer": "কমিক্স লেখক", "comic book writer": "কমিক বুক লেখক", "manga artist": "মাংগা শিল্পী", "mangaka": "মাংগাকা", "light novelist": "লাইট নভেলিষ্ট", "haiku poet": "হাইকু কবি", "waka poet": "ৱাকা কবি", "storyteller": "গল্পকাৰ", "narrator": "বৰ্ণনাকাৰী", "writer of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "writer of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction": "কথাসাহিত্যিক", "author of fiction books": "কথাসাহিত্যিক", "fiction writer": "কথাসাহিত্যিক", "short story writer": "চুটিগল্পকাৰ", "flash fiction author": "ফ্লেছ ফিকচন লেখক", "writer of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "author of non-fiction": "প্ৰবন্ধকাৰ", "non-fiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "nonfiction writer": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "author of science fiction books": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "science fiction author": "কল্পবিজ্ঞান লেখক", "writer of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy": "ফেণ্টাচী লেখক", "author of fantasy books": "ফেণ্টাচী লেখক", "fantasy author": "ফেণ্টাচী লেখক", "fiction and fantasy author": "কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "science fiction, fiction and fantasy author": "কল্পবিজ্ঞান, কথাসাহিত্য আৰু ফেণ্টাচী লেখক", "writer of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror": "হৰৰ সাহিত্যিক", "author of horror books": "হৰৰ সাহিত্যিক", "writer of mystery fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "writer of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "author of detective fiction": "ৰহস্য সাহিত্যিক", "author of detective novels": "ৰহস্য ঔপন্যাসিক", "writer of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime fiction": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "author of crime novels": "অপৰাধ ঔপন্যাসিক", "crime writer": "অপৰাধ সাহিত্যিক", "writer of thrillers": "থ্ৰিলাৰ সাহিত্যিক", "thriller author": "থ্ৰিলাৰ লেখক", "writer of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "writer of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "author of historical fiction": "ঐতিহাসিক কথাসাহিত্যিক", "author of historical novels": "ঐতিহাসিক ঔপন্যাসিক", "writer of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "author of romance novels": "ৰোমাণ্টিক ঔপন্যাসিক", "writer of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's literature": "শিশু সাহিত্যিক", "author of children's books": "শিশু সাহিত্যিক", "children's writer": "শিশু সাহিত্যিক", "children's author": "শিশু সাহিত্যিক", "writer of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "author of young adult fiction": "কিশোৰ সাহিত্যিক", "writer of comic books": "কমিক্স লেখক", "author of comic books": "কমিক্স লেখক", "writer of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "author of graphic novels": "গ্ৰাফিক নভেল লেখক", "writer of manga": "মাংগা লেখক", "writer of poetry": "কবি", "writer of essays": "প্ৰবন্ধকাৰ", "writer of plays": "নাট্যকাৰ", "writer of screenplays": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "writer of biographies": "জীৱনীকাৰ", "author of biographies": "জীৱনীকাৰ", "biographer": "জীৱনীকাৰ", "writer of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of autobiographies": "আত্মজীৱনীকাৰ", "autobiographer": "আত্মজীৱনীকাৰ", "author of memoirs": "স্মৃতিকথাকাৰ", "memoirist": "স্মৃতিকথাকাৰ", "writer of travel literature": "ভ্ৰমণ সাহিত্যিক", "travel writer": "ভ্ৰমণ-কাহিনী লেখক", "writer of nature writing": "প্ৰকৃতিবিষয়ক লেখক", "science writer": "বিজ্ঞান লেখক", "food writer": "খাদ্যবিষয়ক লেখক", "sportswriter": "ক্ৰীড়া লেখক", "antiwar writer": "যুদ্ধবিৰোধী লেখক", "writer of parodies": "পেৰ'ডী লেখক", "satirist": "ব্যংগকাৰ", "humorist": "ৰম্যলেখক", "hymnwriter": "স্তোত্ৰকাৰ", "author of textbooks": "পাঠ্যপুথি প্ৰণেতা", "odia-language writer": "ওড়িয়া ভাষাৰ লেখক", "publisher": "প্ৰকাশক", "publisher and writer": "প্ৰকাশক আৰু লেখক", "newspaper publisher": "বাতৰিকাকত প্ৰকাশক", "postcard publisher": "পোষ্টকাৰ্ড প্ৰকাশক", "editor": "সম্পাদক", "newspaper editor": "বাতৰিকাকত সম্পাদক", "magazine editor": "আলোচনী সম্পাদক", "literary editor": "সাহিত্য সম্পাদক", "contributing editor": "অৱদানকাৰী সম্পাদক", "journalist": "সাংবাদিক", "sports journalist": "ক্ৰীড়া সাংবাদিক", "music journalist": "সংগীত সাংবাদিক", "photojournalist": "আলোকচিত্ৰ সাংবাদিক", "investigative journalist": "অনুসন্ধানী সাংবাদিক", "opinion journalist": "মতামত সাংবাদিক", "reporter": "প্ৰতিবেদক", "columnist": "স্তম্ভকাৰ", "newscaster": "সংবাদ পৰিৱেশক", "news anchor": "সংবাদ পৰিৱেশক", "anchor": "এংকৰ", "newspaperman": "বাতৰিকাকত কৰ্মী", "translator": "অনুবাদক", "literary translator": "সাহিত্য অনুবাদক", "lexicographer": "অভিধানপ্ৰণেতা", "bibliographer": "গ্ৰন্থপঞ্জীকাৰ", "chronicler": "বুৰঞ্জীবিদ", # --- Arts, Entertainment & Media --- "actor": "অভিনেতা", "actress": "অভিনেত্ৰী", "child actor": "শিশুশিল্পী", "film actor": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "film actress": "চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "television actor": "টেলিভিছন অভিনেতা", "stage actor": "মঞ্চ অভিনেতা", "stage actress": "মঞ্চ অভিনেত্ৰী", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেতা", "voice actress": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "dub actor": "ডাবিং অভিনেতা", "seiyū": "কণ্ঠাভিনেতা", "pornographic actor": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেতা", "pornographic actress": "পৰ্ণগ্ৰাফিক অভিনেত্ৰী", "av actress": "এভি অভিনেত্ৰী", "av idol": "এভি আইডল", "gravure idol": "গ্ৰেভিউৰ আইডল", "idol": "আইডল", "idol singer": "আইডল গায়ক", "director": "পৰিচালক", "film director": "চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক", "filmmaker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film-maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "film maker": "চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা", "television director": "টেলিভিছন পৰিচালক", "theater director": "নাট্য পৰিচালক", "theatre director": "নাট্য পৰিচালক", "stage director": "মঞ্চ পৰিচালক", "theatrical director": "মঞ্চ পৰিচালক", "anime director": "এনিমে পৰিচালক", "music director": "সংগীত পৰিচালক", "choir director": "কয়াৰ পৰিচালক", "band director": "বেণ্ড পৰিচালক", "art director": "কলা নিৰ্দেশক", "producer": "প্ৰযোজক", "film producer": "চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক", "television producer": "টেলিভিছন প্ৰযোজক", "theatre producer": "নাট্য প্ৰযোজক", "music producer": "সংগীত প্ৰযোজক", "record producer": "ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক", "radio producer": "ৰেডিঅ' প্ৰযোজক", "singer": "গায়ক", "female singer": "গায়িকা", "playback singer": "নেপথ্য গায়ক", "folk singer": "লোকসংগীতশিল্পী", "pop singer": "পপ গায়ক", "rock musician": "ৰক সংগীতশিল্পী", "jazz singer": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "blues musician": "ব্লুজ সংগীতশিল্পী", "gospel singer": "গচপেল গায়ক", "country singer": "কাণ্ট্ৰি গায়ক", "opera singer": " অপেৰা গায়ক", "soprano": "ছ'প্ৰানো", "operatic soprano": "অপেৰা ছ'প্ৰানো", "mezzo-soprano": "মেজো-ছ'প্ৰানো", "tenor": "টেনৰ", "baritone": "বেৰিটোন", "vocalist": "কণ্ঠশিল্পী", "musician": "সংগীতজ্ঞ", "musical artist": "সংগীতশিল্পী", "jazz musician": "জ্যাজ সংগীতশিল্পী", "folk musician": "লোকসংগীত শিল্পী", "electronic musician": "ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতশিল্পী", "composer": "সুৰকাৰ", "music composer": "সংগীত সুৰকাৰ", "film score composer": "চলচ্চিত্ৰৰ আৱহসংগীত সুৰকাৰ", "songwriter": "গীতিকাৰ", "lyricist": "গীতিকাৰ", "arranger": "সংগীত আয়োজক", "music arranger": "সংগীত আয়োজক", "pianist": "পিয়ানোবাদক", "jazz pianist": "জ্যাজ পিয়ানোবাদক", "classical pianist": "ধ্ৰুপদী পিয়ানোবাদক", "guitarist": "গিটাৰিষ্ট", "jazz guitarist": "জ্যাজ গিটাৰিষ্ট", "bass guitarist": "বেছ গিটাৰিষ্ট", "bassist": "বেছবাদক", "jazz bassist": "জ্যাজ বেছবাদক", "violinist": "বেহেলাবাদক", "cellist": "চেলোবাদক", "violist": "ভায়োলাবাদক", "harpist": "হাৰ্পবাদক", "flutist": "বাঁহীবাদক", "lutenist": "লিউটবাদক", "librettist": "লিব্ৰেটিষ্ট", "flautist": "বাঁহীবাদক", "saxophonist": "চেক্সোফনবাদক", "jazz saxophonist": "জ্যাজ চেক্সোফনবাদক", "trumpeter": "ট্ৰাম্পেটাৰ", "trombonist": "ট্ৰমব'নবাদক", "clarinetist": "ক্লেৰিনেটবাদক", "oboist": "অব'বাদক", "accordionist": "একৰ্ডিয়নবাদক", "organist": "অৰ্গানবাদক", "keyboardist": "কিবৰ্ডবাদক", "harpsichordist": "হাৰ্পচিকৰ্ডবাদক", "drummer": "ড্ৰামাৰ", "percussionist": "পাৰকাচনবাদক", "multi-instrumentalist": "মাল্টি-ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট", "conductor": "কণ্ডাক্টৰ", "bandleader": "বেণ্ডলিডাৰ", "dancer": "নৃত্যশিল্পী", "ballet dancer": "বেলে নৃত্যশিল্পী", "ballerina": "বেলেৰিনা", "choreographer": "কোৰিঅ'গ্ৰাফাৰ", "comedian": "কমেডিয়ান", "stand-up comedian": "ষ্টেণ্ড-আপ কমেডিয়ান", "entertainer": "মনোৰঞ্জনকাৰী", "performer": "পাৰফৰ্মাৰ", "performing artist": "পাৰফৰ্মিং আৰ্টিষ্ট", "performance artist": "পাৰফৰমেন্স আৰ্টিষ্ট", "stunt performer": "ষ্টাণ্ট পাৰফৰ্মাৰ", "stuntman": "ষ্টাণ্টমেন", "magician": "জাদুকৰ", "clown": "ক্লাউন", "puppeteer": "পুতুলা নাচশিল্পী", "circus performer": "চাৰ্কাচ শিল্পী", "cabaret artist": "কেবাৰে শিল্পী", "drag queen": "ড্ৰেগ কুইন", "drag performer": "ড্ৰেগ পাৰফৰ্মাৰ", "artist": "শিল্পী", "painter": "চিত্ৰশিল্পী", "portrait painter": "প্ৰতিকৃতি চিত্ৰশিল্পী", "landscape painter": "ভূদৃশ্য চিত্ৰশিল্পী", "baroque painter": "বাৰোক চিত্ৰশিল্পী", "watercolorist": "জলৰং শিল্পী", "drawer": "চিত্ৰশিল্পী", "sculptor": "ভাস্কৰ", "illustrator": "চিত্ৰকৰ", "botanical illustrator": "উদ্ভিদ চিত্ৰকৰ", "scientific illustrator": "বৈজ্ঞানিক চিত্ৰকৰ", "cartoonist": "কাৰ্টুনিষ্ট", "caricaturist": "কেৰিকেচাৰিষ্ট", "comics artist": "কমিক্স শিল্পী", "comic artist": "কমিক শিল্পী", "comic book artist": "কমিক বুক শিল্পী", "comics creator": "কমিক্স স্ৰষ্টা", "animator": "এনিমেটৰ", "photographer": "আলোকচিত্ৰশিল্পী", "visual artist": "ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট", "digital artist": "ডিজিটেল আৰ্টিষ্ট", "media artist": "মিডিয়া আৰ্টিষ্ট", "video artist": "ভিডিঅ' আৰ্টিষ্ট", "installation artist": "ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট", "graffiti artist": "গ্ৰেফিটি শিল্পী", "muralist": "ম্যুৰেল শিল্পী", "mosaic artist": "মোজাইক শিল্পী", "glass artist": "কাঁচ শিল্পী", "ceramicist": "চেৰামিক শিল্পী", "ceramist": "চেৰামিক শিল্পী", "printmaker": "প্ৰিণ্টমেকাৰ", "engraver": "খোদাইশিল্পী", "lithographer": "লিথোগ্ৰাফাৰ", "calligrapher": "কেললিগ্ৰাফাৰ", "textile artist": "টেক্সটাইল শিল্পী", "television host": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "designer": "ডিজাইনাৰ", "fashion designer": "ফেশ্বন ডিজাইনাৰ", "interior designer": "ইণ্টেৰিয়ৰ ডিজাইনাৰ", "landscape designer": "লেণ্ডস্কেপ ডিজাইনাৰ", "set designer": "ছেট ডিজাইনাৰ", "scenographer": "ছেনোগ্ৰাফাৰ", "production designer": "প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ", "costume designer": "কষ্ট্যুম ডিজাইনাৰ", "lighting designer": "লাইটিং ডিজাইনাৰ", "sound designer": "চাউণ্ড ডিজাইনাৰ", "special-effects designer": "স্পেচিয়েল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "visual effects designer": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ ডিজাইনাৰ", "industrial designer": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ডিজাইনাৰ", "furniture designer": "ফাৰ্নিচাৰ ডিজাইনাৰ", "jewelry designer": "জুৱেলাৰী ডিজাইনাৰ", "game designer": "গেম ডিজাইনাৰ", "video game designer": "ভিডিঅ' গেম ডিজাইনাৰ", "typographer": "টাইপোগ্ৰাফাৰ", "draftsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "draughtsperson": "ড্ৰাফ্টছপাৰ্চন", "tv actor": "টিভি অভিনেতা", "tv director": "টিভি পৰিচালক", "tv producer": "টিভি প্ৰযোজক", "tv station owner": "টিভি ষ্টেচনৰ মালিক", "reality tv participant": "ৰিয়েলিটি টিভি অংশগ্ৰহণকাৰী", "reality tv personality": "ৰিয়েলিটি টিভি ব্যক্তিত্ব", "presenter": "উপস্থাপক", "host": "উপস্থাপক", "television presenter": "টেলিভিছন উপস্থাপক", "tv presenter": "টিভি উপস্থাপক", "tv host": "টিভি উপস্থাপক", "radio presenter": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "radio host": "ৰেডিঅ' উপস্থাপক", "broadcaster": "সম্প্ৰচাৰক", "radio broadcaster": "ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰক", "podcaster": "পডকাষ্টাৰ", "webcaster": "ৱেবকাষ্টাৰ", "announcer": "ঘোষক", "dj": "ডিজে", "disc jockey": "ডিস্ক জকী", "radio dj": "ৰেডিঅ' ডিজে", "model": "মডেল", "fashion model": "ফেশ্বন মডেল", "beauty queen": "বিউটি কুইন", "beauty pageant titleholder": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "personality": "ব্যক্তিত্ব", "media personality": "মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "television personality": "টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "tv personality": "টিভি ব্যক্তিত্ব", "tarento": "তাৰেন্তো (মিডিয়া ব্যক্তিত্ব)", "internet personality": "ইণ্টাৰনেট ব্যক্তিত্ব", "social media personality": "ছচিয়েল মিডিয়া ব্যক্তিত্ব", "youtuber": "ইউটিউবাৰ", "gaming youtuber": "গেমিং ইউটিউবাৰ", "tech youtuber": "টেক ইউটিউবাৰ", "streamer": "ষ্ট্ৰীমাৰ", "live streamer": "লাইভ ষ্ট্ৰীমাৰ", "gaming streamer": "গেমিং ষ্ট্ৰীমাৰ", "vlogger": "ভ্লগাৰ", "food vlogger": "ফুড ভ্লগাৰ", "travel vlogger": "ট্ৰেভেল ভ্লগাৰ", "blogger": "ব্লগাৰ", "food blogger": "ফুড ব্লগাৰ", "travel blogger": "ট্ৰেভেল ব্লগাৰ", "content creator": "কণ্টেণ্ট ক্ৰিয়েটৰ", "digital creator": "ডিজিটেল ক্ৰিয়েটৰ", "video creator": "ভিডিঅ' ক্ৰিয়েটৰ", "ugc creator": "ইউজিচি ক্ৰিয়েটৰ", "influencer": "ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "social media influencer": "ছচিয়েল মিডিয়া ইনফ্লুৱেন্সাৰ", "brand ambassador": "ব্ৰেণ্ড এম্বেচেডৰ", "content strategist": "কণ্টেণ্ট ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "social media manager": "ছচিয়েল মিডিয়া মেনেজাৰ", "community manager": "কমিউনিটি মেনেজাৰ", "social media marketer": "ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটাৰ", "digital marketer": "ডিজিটেল মাৰ্কেটাৰ", "marketing strategist": "মাৰ্কেটিং ষ্ট্ৰেটেজিষ্ট", "digital marketing specialist": "ডিজিটেল মাৰ্কেটিং স্পেচিয়েলিষ্ট", "affiliate marketer": "এফিলিয়েট মাৰ্কেটাৰ", "publicist": "পাব্লিচিষ্ট", "critic": "সমালোচক", "art critic": "শিল্পকলা সমালোচক", "film critic": "চলচ্চিত্ৰ সমালোচক", "music critic": "সংগীত সমালোচক", "theatre critic": "নাট্য সমালোচক", "literary critic": "সাহিত্য সমালোচক", "cinematographer": "চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ", "videographer": "ভিডিঅ'গ্ৰাফাৰ", "camera operator": "কেমেৰা অপাৰেটৰ", "film editor": "চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক", "make-up artist": "মেকআপ আৰ্টিষ্ট", "hairdresser": "হেয়াৰড্ৰেচাৰ", "theatre manager": "থিয়েটাৰ মেনেজাৰ", "impresario": "ইমপ্ৰেছাৰিঅ'", "recording artist": "ৰেকৰ্ডিং আৰ্টিষ্ট", "hip hop artist": "হিপ হপ আৰ্টিষ্ট", "rapper": "ৰেপাৰ", "reality television participant": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন অংশগ্ৰহণকাৰী", "progamer": "প্ৰ'গামাৰ", "technology reviewer": "প্ৰযুক্তি পৰ্যালোচক", "tech reviewer": "টেক পৰ্যালোচক", "software reviewer": "ছফ্টৱেৰ পৰ্যালোচক", "hardware reviewer": "হাৰ্ডৱেৰ পৰ্যালোচক", "computer reviewer": "কম্পিউটাৰ পৰ্যালোচক", "laptop reviewer": "লেপটপ পৰ্যালোচক", "desktop reviewer": "ডেস্কটপ পৰ্যালোচক", "tablet reviewer": "টেবলেট পৰ্যালোচক", "smartphone reviewer": "স্মাৰ্টফোন পৰ্যালোচক", "mobile phone reviewer": "ম'বাইল ফোন পৰ্যালোচক", "phone reviewer": "ফোন পৰ্যালোচক", "camera reviewer": "কেমেৰা পৰ্যালোচক", "lens reviewer": "লেন্স পৰ্যালোচক", "drone reviewer": "ড্ৰোন পৰ্যালোচক", "smartwatch reviewer": "স্মাৰ্টৱাচ পৰ্যালোচক", "wearable reviewer": "ৱেৰেবল পৰ্যালোচক", "headphone reviewer": "হেডফোন পৰ্যালোচক", "earphone reviewer": "য়েৰফোন পৰ্যালোচক", "speaker reviewer": "স্পীকাৰ পৰ্যালোচক", "microphone reviewer": "মাইক্ৰ'ফোন পৰ্যালোচক", "monitor reviewer": "মনিটৰ পৰ্যালোচক", "display reviewer": "ডিছপ্লে পৰ্যালোচক", "keyboard reviewer": "কীবৰ্ড পৰ্যালোচক", "mouse reviewer": "মাউচ পৰ্যালোচক", "printer reviewer": "প্ৰিণ্টাৰ পৰ্যালোচক", "router reviewer": "ৰাউটাৰ পৰ্যালোচক", "network reviewer": "নেটৱৰ্ক পৰ্যালোচক", "gaming reviewer": "গেমিং পৰ্যালোচক", "video game reviewer": "ভিডিঅ' গেম পৰ্যালোচক", "game reviewer": "গেম পৰ্যালোচক", "console reviewer": "কনচোল পৰ্যালোচক", "graphics card reviewer": "গ্ৰাফিক্স কাৰ্ড পৰ্যালোচক", "cpu reviewer": "চিপিইউ পৰ্যালোচক", "processor reviewer": "প্ৰচেছৰ পৰ্যালোচক", "motherboard reviewer": "মাদাৰবৰ্ড পৰ্যালোচক", "memory reviewer": "মেম'ৰী পৰ্যালোচক", "ssd reviewer": "এছএছডি পৰ্যালোচক", "hard drive reviewer": "হাৰ্ড ড্ৰাইভ পৰ্যালোচক", "storage reviewer": "ষ্টোৰেজ পৰ্যালোচক", "power supply reviewer": "পাৱাৰ চাপ্লাই পৰ্যালোচক", "cooler reviewer": "কুলাৰ পৰ্যালোচক", "home appliance reviewer": "হ'ম এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "appliance reviewer": "এপ্লায়েন্স পৰ্যালোচক", "electronics reviewer": "ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "consumer electronics reviewer": "কঞ্জিউমাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স পৰ্যালোচক", "gadget reviewer": "গেজেট পৰ্যালোচক", "automobile reviewer": "অট'ম'বাইল পৰ্যালোচক", "car reviewer": "কাৰ পৰ্যালোচক", "motorcycle reviewer": "মটৰচাইকেল পৰ্যালোচক", "bicycle reviewer": "বাইচাইকেল পৰ্যালোচক", "book reviewer": "বুক পৰ্যালোচক", "film reviewer": "ফিল্ম পৰ্যালোচক", "movie reviewer": "মুভি পৰ্যালোচক", "television reviewer": "টেলিভিছন পৰ্যালোচক", "tv reviewer": "টিভি পৰ্যালোচক", "music reviewer": "মিউজিক পৰ্যালোচক", "album reviewer": "এলবাম পৰ্যালোচক", "restaurant reviewer": "ৰেষ্টুৰেণ্ট পৰ্যালোচক", "food reviewer": "ফুড পৰ্যালোচক", "wine reviewer": "ৱাইন পৰ্যালোচক", "travel reviewer": "ট্ৰেভেল পৰ্যালোচক", "hotel reviewer": "হোটেল পৰ্যালোচক", "product reviewer": "প্ৰডাক্ট পৰ্যালোচক", "reviewer": "পৰ্যালোচক", # --- Academic, Scholars & Educators --- "professor": "অধ্যাপক", "assistant professor": "সহকাৰী অধ্যাপক", "associate professor": "সহযোগী অধ্যাপক", "emeritus professor": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "distinguished professor": "বিশিষ্ট অধ্যাপক", "chair professor": "চেয়াৰ অধ্যাপক", "university professor": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক", "mathematics professor": "গণিতৰ অধ্যাপক", "chemistry professor": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "law professor": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of medicine": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physics": "পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of chemistry": "ৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of mathematics": "গণিতৰ অধ্যাপক", "professor of biology": "জীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of sociology": "সমাজবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of economics": "অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক", "professor of political science": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of history": "ইতিহাসৰ অধ্যাপক", "professor of philosophy": "দৰ্শনৰ অধ্যাপক", "professor of law": "আইনৰ অধ্যাপক", "professor of psychology": "মনোবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of education": "শিক্ষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of Art": "কলাৰ অধ্যাপক", "professor of Arts": "কলাৰ অধ্যাপক", "associate professor of Art": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "associate professor of Arts": "কলাৰ সহযোগী অধ্যাপক", "assistant professor of Art": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "assistant professor of Arts": "কলাৰ সহকাৰী অধ্যাপক", "lecturer of Art": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "lecturer of Arts": "কলাৰ প্ৰৱক্তা", "student of Art": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "student of Arts": "কলাৰ শিক্ষাৰ্থী", "professor of anthropology": "নৃবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of archaeology": "প্ৰত্নতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of geography": "ভূগোলৰ অধ্যাপক", "professor of geology": "ভূতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of astronomy": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of computer science": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of engineering": "প্ৰকৌশলবিদ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of statistics": "পৰিসংখ্যাৰ অধ্যাপক", "professor of linguistics": "ভাষাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of literature": "সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of english": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of bengali": "বঙালী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ অধ্যাপক", "professor of islamic studies": "ইছলামিক ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ অধ্যাপক", "professor of public administration": "জনপ্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of international relations": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ অধ্যাপক", "professor of journalism": "সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক", "professor of media studies": "মিডিয়া ষ্টাডিজৰ অধ্যাপক", "professor of business administration": "ব্যৱসায় প্ৰশাসনৰ অধ্যাপক", "professor of marketing": "বিপণনৰ অধ্যাপক", "professor of finance": "বিত্তৰ অধ্যাপক", "professor of accounting": "হিসাববিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of management": "ব্যৱস্থাপনাৰ অধ্যাপক", "professor of agriculture": "কৃষিবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of veterinary science": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of environmental science": "পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacy": "ফাৰ্মাচীৰ অধ্যাপক", "professor of public health": "জনস্বাস্থ্যৰ অধ্যাপক", "professor of nursing": "নাৰ্চিংৰ অধ্যাপক", "professor of microbiology": "অণুজীৱবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of biochemistry": "জীৱৰসায়নৰ অধ্যাপক", "professor of genetics": "জিনতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of zoology": "প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of botany": "উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অধ্যাপক", "professor of physiology": "শৰীৰতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of anatomy": "শৰীৰস্থানৰ অধ্যাপক", "professor of pathology": "ৰোগতত্ত্বৰ অধ্যাপক", "professor of pharmacology": "ফাৰ্মাক'লজীৰ অধ্যাপক", "scholar": "পণ্ডিত", "academic": "শিক্ষাবিদ", "academician": "একাডেমিসিয়ান", "researcher": "গৱেষক", "principal investigator": "প্ৰধান গৱেষক", "research fellow": "গৱেষণা ফেল'", "senior fellow": "ছিনিয়ৰ ফেল'", "junior fellow": "জুনিয়ৰ ফেল'", "visiting fellow": "ভিজিটিং ফেল'", "honorary fellow": "সন্মানীয় ফেল'", "distinguished fellow": "বিশিষ্ট ফেল'", "corresponding member": "কৰেচপণ্ডিং সদস্য", "endowed chair": "এণ্ডাউড চেয়াৰধাৰী", "scholar of islamic theology": "ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of christian theology": "খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of hindu theology": "হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of buddhist theology": "বৌদ্ধ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of sikh theology": "শিখ ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of baháʼí theology": "বাহাই ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "scholar of jewish theology": "ইহুদী ধৰ্মতত্ত্বৰ পণ্ডিত", "christian scholar": "খ্ৰীষ্টান পণ্ডিত", "hindu scholar": "হিন্দু পণ্ডিত", "buddhist scholar": "বৌদ্ধ পণ্ডিত", "sikh scholar": "শিখ পণ্ডিত", "jewish scholar": "ইহুদী পণ্ডিত", "jain scholar": "জৈন পণ্ডিত", "zoroastrian scholar": "জৰাথুষ্ট্ৰীয় পণ্ডিত", "baháʼí scholar": "বাহাই পণ্ডিত", "taoist scholar": "তাওবাদী পণ্ডিত", "confucian scholar": "কনফুচিয়ান পণ্ডিত", "shinto scholar": "শিন্তো পণ্ডিত", "religious scholar": "ধৰ্মীয় পণ্ডিত", "scholar of religion": "ধৰ্মবিষয়ক পণ্ডিত", "scholar of religious studies": "ধৰ্মীয় অধ্যয়নৰ পণ্ডিত", "scholar of islamic law": "ইছলামিক আইনৰ পণ্ডিত", "biblical scholar": "বাইবেলৰ পণ্ডিত", "old testament scholar": "অ'ল্ড টেষ্টামেণ্টৰ পণ্ডিত", "scholar of American literature": "আমেৰিকান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of British literature": "ব্ৰিটিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of English literature": "ইংৰাজী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Italian literature": "ইটালীৰ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Spanish literature": "স্পেনিছ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of French literature": "ফৰাচী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of German literature": "জাৰ্মান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Russian literature": "ৰাছিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Chinese literature": "চীনা সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Japanese literature": "জাপানী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Korean literature": "কোৰিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Arabic literature": "আৰবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Persian literature": "ফাৰ্চী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Sanskrit literature": "সংস্কৃত সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Bengali literature": "বঙালী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Hindi literature": "হিন্দী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Urdu literature": "উৰ্দু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Tamil literature": "তামিল সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Marathi literature": "মাৰাঠী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Gujarati literature": "গুজৰাটী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Punjabi literature": "পাঞ্জাবী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Turkish literature": "তুৰ্কী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Greek literature": "গ্ৰীক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Latin literature": "লেটিন সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Portuguese literature": "পৰ্তুগীজ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Dutch literature": "ডাচ সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of Scandinavian literature": "স্কেনডিনেভিয়ান সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of comparative literature": "তুলনামূলক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of world literature": "বিশ্ব সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of classical literature": "ধ্ৰুপদী সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of medieval literature": "মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of modern literature": "আধুনিক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of contemporary literature": "সমসাময়িক সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "scholar of children's literature": "শিশু সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literature scholar": "সাহিত্যৰ পণ্ডিত", "literary scholar": "সাহিত্য গৱেষক", "literature researcher": "সাহিত্য গৱেষক", "classicist": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "classical scholar": "ধ্ৰুপদী পণ্ডিত", "medievalist": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "medieval scholar": "মধ্যযুগৰ বিশেষজ্ঞ", "hellenist": "হেলেনিষ্ট", "latinist": "লেটিনিষ্ট", "romanist": "ৰোমানিষ্ট", "germanist": "জাৰ্মানিষ্ট", "anglist": "এংলিষ্ট", "arabist": "আৰবিষ্ট", "sinologist": "চীনতত্ত্ববিদ", "indologist": "ভাৰততত্ত্ববিদ", "egyptologist": "মিশৰতত্ত্ববিদ", "coptologist": "কপ্টোলজিষ্ট", "orientalist": "প্ৰাচ্যবিদ", "historian": "ইতিহাসবিদ", "local historian": "স্থানীয় ইতিহাসবিদ", "regional historian": "আঞ্চলিক ইতিহাসবিদ", "art historian": "শিল্পকলাৰ ইতিহাসবিদ", "architectural historian": "স্থাপত্যৰ ইতিহাসবিদ", "legal historian": "আইনৰ ইতিহাসবিদ", "medical historian": "চিকিৎসাবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "economic historian": "অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "church historian": "চাৰ্চৰ ইতিহাসবিদ", "literary historian": "সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ", "philosophy historian": "দৰ্শনৰ ইতিহাসবিদ", "historian of science": "বিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ", "historian of mathematics": "গণিতৰ ইতিহাসবিদ", "prehistorian": "প্ৰাক-ইতিহাসবিদ", "educator": "শিক্ষাবিদ", "educationist": "শিক্ষাবিদ", "educationalist": "শিক্ষাবিদ", "pedagogue": "শিক্ষাবিদ", "educational theorist": "শিক্ষাতাত্ত্বিক", "teacher": "শিক্ষক", "schoolteacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "school teacher": "বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "high school teacher": "হাইস্কুলৰ শিক্ষক", "university teacher": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "lecturer": "প্ৰৱক্তা", "university lecturer": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱক্তা", "instructor": "প্ৰশিক্ষক", "online educator": "অনলাইন শিক্ষাবিদ", "online coach": "অনলাইন প্ৰশিক্ষক", "music educator": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "music teacher": "সংগীত শিক্ষক", "music pedagogue": "সংগীত শিক্ষাবিদ", "sports pedagogue": "ক্ৰীড়া শিক্ষাবিদ", "headteacher": "প্ৰধান শিক্ষক", "schoolmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "dean": "ডীন", "rector": "ৰেক্টৰ", "chancellor": "আচাৰ্য", "university president": "বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সভাপতি", "academic administrator": "একাডেমিক প্ৰশাসক", "university administrator": "বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰশাসক", "student": "শিক্ষাৰ্থী", # --- Medicine, Science & Tech --- "scientist": "বিজ্ঞানী", "physicist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "nuclear physicist": "পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "particle physicist": "কণা পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "astrophysicist": "জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "biophysicist": "জীৱপদাৰ্থবিজ্ঞানী", "chemist": "ৰসায়নবিদ", "organic chemist": "জৈৱ ৰসায়নবিদ", "analytical chemist": "বিশ্লেষণী ৰসায়নবিদ", "biochemist": "জীৱৰসায়নবিদ", "geochemist": "ভূ-ৰসায়নবিদ", "biologist": "জীৱবিজ্ঞানী", "marine biologist": "সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানী", "neurobiologist": "স্নায়ুজীৱবিজ্ঞানী", "cell biologist": "কোষজীৱবিজ্ঞানী", "microbiologist": "অণুজীৱবিজ্ঞানী", "bacteriologist": "বেক্টেৰিয়াবিজ্ঞানী", "virologist": "ভাইৰাছবিজ্ঞানী", "geneticist": "জিনতত্ত্ববিদ", "zoologist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "botanist": "উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "ecologist": "পৰিৱেশবিজ্ঞানী", "physiologist": "শৰীৰতত্ত্ববিদ", "plant physiologist": "উদ্ভিদ শৰীৰতত্ত্ববিদ", "anatomist": "শৰীৰস্থানবিদ", "pathologist": "ৰোগতত্ত্ববিদ", "pharmacologist": "ফাৰ্মাক'লজিষ্ট", "immunologist": "ইমিউনোলজিষ্ট", "epidemiologist": "এপিডেমিওলজিষ্ট", "endocrinologist": "এণ্ডোক্ৰিনোলজিষ্ট", "parasitologist": "পৰজীৱীবিজ্ঞানী", "ornithologist": "পক্ষীবিজ্ঞানী", "entomologist": "কীটতত্ত্ববিদ", "arachnologist": "এৰাকনোলজিষ্ট", "myriapodologist": "মিৰিয়াপোডোলজিষ্ট", "carcinologist": "কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "helminthologist": "হেলমিনথোলজিষ্ট", "annelidologist": "এনিলিডোলজিষ্ট", "spongiologist": "স্পঞ্জিওলজিষ্ট", "herpetologist": "হাৰ্পেটোলজিষ্ট", "mycologist": "মাইকোলজিষ্ট", "phycologist": "ফাইকোলজিষ্ট", "bryologist": "ব্ৰায়োলজিষ্ট", "lichenologist": "লাইকেনোলজিষ্ট", "phytopathologist": "উদ্ভিদ ৰোগতত্ত্ববিদ", "paleontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "palaeontologist": "জীৱাশ্মবিদ", "geologist": "ভূ-তত্ত্ববিদ", "geophysicist": "ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "seismologist": "ভূমিকম্পবিজ্ঞানী", "mineralogist": "খনিজবিজ্ঞানী", "meteorologist": "বতৰবিজ্ঞানী", "climatologist": "জলবায়ুবিজ্ঞানী", "hydrologist": "হাইড্ৰোলজিষ্ট", "oceanographer": "সমুদ্ৰবিজ্ঞানী", "astronomer": "জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী", "earth scientist": "ভূ-বিজ্ঞানী", "soil scientist": "মৃত্তিকাবিজ্ঞানী", "materials scientist": "পদাৰ্থবিজ্ঞানী", "food scientist": "খাদ্যবিজ্ঞানী", "agricultural scientist": "কৃষিবিজ্ঞানী", "animal scientist": "প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "veterinary scientist": "পশুচিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical scientist": "চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "medical researcher": "চিকিৎসা গৱেষক", "cancer researcher": "কেন্সাৰ গৱেষক", "neuroscientist": "স্নায়ুবিজ্ঞানী", "computer scientist": "কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী", "information scientist": "তথ্যবিজ্ঞানী", "library scientist": "গ্ৰন্থাগাৰ বিজ্ঞানী", "social scientist": "সমাজবিজ্ঞানী", "political scientist": "ৰাজনীতি বিজ্ঞানী", "mathematician": "গণিতজ্ঞ", "philosopher": "দাৰ্শনিক", "statistician": "পৰিসংখ্যাবিদ", "biostatistician": "জীৱপৰিসংখ্যাবিদ", "demographer": "জনগাঁথনিবিদ", "geographer": "ভূগোলবিদ", "cartographer": "মানচিত্ৰকাৰ", "map maker": "মানচিত্ৰকাৰ", "geodesist": "ভূমিতিবিদ", "surveyor": "জৰীপকাৰী", "speleologist": "গুহাবিজ্ঞানী", "naturalist": "প্ৰকৃতিবিদ", "anthropologist": "নৃবিজ্ঞানী", "cultural anthropologist": "সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞানী", "ethnologist": "নৃবিজ্ঞানী", "ethnographer": "নৃতাত্ত্বিক", "professor emeritus": "এমেৰিটাছ অধ্যাপক", "sociologist": "সমাজবিজ্ঞানী", "criminologist": "অপৰাধবিজ্ঞানী", "penologist": "দণ্ডবিজ্ঞানী", "victimologist": "ভিক্টিমোলজিষ্ট", "psychologist": "মনোবিজ্ঞানী", "social psychologist": "সামাজিক মনোবিজ্ঞানী", "psychiatrist": "মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ", "psychoanalyst": "মনোসমীক্ষক", "psychotherapist": "চাইকোথেৰাপিষ্ট", "family therapist": "ফেমেলী থেৰাপিষ্ট", "linguist": "ভাষাবিদ", "philologist": "ভাষাতত্ত্ববিদ", "classical philologist": "ধ্ৰুপদী ভাষাতত্ত্ববিদ", "musicologist": "সংগীততত্ত্ববিদ", "ethnomusicologist": "নৃতাত্ত্বিক সংগীততত্ত্ববিদ", "theatrologist": "নাট্যতত্ত্ববিদ", "theologian": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "theologist": "ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "catholic theologian": "কেথলিক ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "protestant theologian": "প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "jesuit theologian": "জেচুইট ধৰ্মতত্ত্ববিদ", "museologist": "সংগ্ৰহালয়তত্ত্ববিদ", "genealogist": "বংশলতিকাবিদ", "numismatist": "মুদ্ৰাতত্ত্ববিদ", "philatelist": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "logician": "যুক্তিবিদ", "agronomist": "কৃষিবিদ", "agriculturalist": "কৃষিবিদ", "horticulturist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "zootechnician": "প্ৰাণীবিদ্যাবিশাৰদ", "bioinformatician": "জীৱতথ্যবিজ্ঞানী", "futurist": "ভৱিষ্যতবিদ", "doctor": "চিকিৎসক", "physician": "চিকিৎসক", "medical doctor": "চিকিৎসক", "surgeon": "শল্যচিকিৎসক", "cardiac surgeon": "কাৰ্ডিয়াক চাৰ্জন", "orthopedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "plastic surgeon": "প্লাষ্টিক চাৰ্জন", "cardiologist": "হৃদৰোগ বিশেষজ্ঞ", "neurologist": "স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "oncologist": "কৰ্কটৰোগ বিশেষজ্ঞ", "urologist": "ইউৰোলজিষ্ট", "internist": "ইণ্টাৰ্নিষ্ট", "pediatrician": "শিশিৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "gynaecologist": "স্ত্ৰীৰোগ বিশেষজ্ঞ", "obstetrician": "প্ৰসূতি বিশেষজ্ঞ", "ophthalmologist": "চক্ষুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "dermatologist": "চৰ্মৰোগ বিশেষজ্ঞ", "anesthesiologist": "এনেস্থেচিওলজিষ্ট", "radiologist": "ৰেডিঅ'লজিষ্ট", "dentist": "দাঁতৰ চিকিৎসক", "veterinary medicine doctor": "পশুচিকিৎসক", "orthodontist": "অৰ্থোডণ্টিষ্ট", "endodontist": "এণ্ডোডণ্টিষ্ট", "periodontist": "পেৰিঅ'ডণ্টিষ্ট", "cosmetic dentist": "কছমেটিক ডেণ্টিষ্ট", "physician assistant": "চিকিৎসকৰ সহকাৰী", "nurse": "নাৰ্চ", "midwife": "ধাই", "pharmacist": "ফাৰ্মাচিষ্ট", "veterinarian": "পশুচিকিৎসক", "public health doctor": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health physician": "জনস্বাস্থ্য চিকিৎসক", "public health professional": "জনস্বাস্থ্য পেছাদাৰী", "medical physician": "চিকিৎসক", "medicine physician": "চিকিৎসক", "veterinary medicine physician": "পশুচিকিৎসক", "neurosurgeon": "নিউৰোচাৰ্জন", "nuclear medicine physician": "পাৰমাণৱিক চিকিৎসাবিজ্ঞানী", "civil war soldier": "গৃহ-যুদ্ধৰ সৈনিক", "civil war general": "গৃহ-যুদ্ধৰ জেনেৰেল", # Engineer & Others "engineer": "অভিযন্তা", "agricultural engineer": "কৃষি অভিযন্তা", "aeronautical engineer": "এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aerospace engineer": "এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "aerospace and aeronautical engineer": "এৰোস্পেচ আৰু এৰোনটিকেল অভিযন্তা", "aeronautical and aerospace engineer": "এৰোনটিকেল আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "audio engineer": "অডিঅ' অভিযন্তা", "automotive engineer": "অটোমোটিভ অভিযন্তা", "biomedical engineer": "বায়োমেডিকেল অভিযন্তা", "biochemical engineer": "জৈৱৰাসায়নিক অভিযন্তা", "chemical engineer": "ৰাসায়নিক অভিযন্তা", "civil engineer": "অসামৰিক অভিযন্তা", "computer engineer": "কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "electrical engineer": "বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electronic engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "environmental engineer": "পৰিৱেশ অভিযন্তা", "food engineer": "খাদ্য অভিযন্তা", "genetic engineer": "জিন অভিযন্তা", "geotechnical engineer": "ভূ-প্ৰযুক্তিগত অভিযন্তা", "hardware engineer": "হাৰ্ডৱেৰ অভিযন্তা", "hydraulic engineer": "হাইড্ৰলিক অভিযন্তা", "industrial engineer": "ঔদ্যোগিক অভিযন্তা", "information engineer": "তথ্য অভিযন্তা", "locomotive engineer": "লক'মটিভ অভিযন্তা", "manufacturing engineer": "উৎপাদন অভিযন্তা", "marine engineer": "মেৰিন অভিযন্তা", "materials engineer": "মেটেৰিয়েলছ অভিযন্তা", "mechatronics engineer": "মেকাট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "mechanical engineer": "যান্ত্ৰিক অভিযন্তা", "metallurgical engineer": "ধাতৱ অভিযন্তা", "military engineer": "সামৰিক অভিযন্তা", "mining engineer": "খনি অভিযন্তা", "network engineer": "নেটৱৰ্ক অভিযন্তা", "nuclear engineer": "পাৰমাণৱিক অভিযন্তা", "ocean engineer": "সমুদ্ৰ অভিযন্তা", "optical engineer": "অপটিকেল অভিযন্তা", "petroleum engineer": "পেট্ৰ'লিয়াম অভিযন্তা", "process engineer": "প্ৰচেছ অভিযন্তা", "project engineer": "প্ৰকল্প অভিযন্তা", "quality engineer": "কোৱালিটি অভিযন্তা", "railway engineer": "ৰে'লৱে অভিযন্তা", "robotics engineer": "ৰবটিক্স অভিযন্তা", "software engineer": "ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা", "sound engineer": "চাউণ্ড অভিযন্তা", "acoustical engineer": "একাউষ্টিকেল অভিযন্তা", "structural engineer": "ষ্ট্ৰাকচাৰেল অভিযন্তা", "systems engineer": "চিষ্টেম অভিযন্তা", "telecommunications engineer": "টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা", "textile engineer": "টেক্সটাইল অভিযন্তা", "transportation engineer": "পৰিবহণ অভিযন্তা", "water resources engineer": "জলসম্পদ অভিযন্তা", "energy engineer": "শক্তি অভিযন্তা", "consulting engineer": "পৰামৰ্শদাতা অভিযন্তা", "design engineer": "ডিজাইন অভিযন্তা", "electrical and electronic engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক অভিযন্তা", "electrical and electronics engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযন্তা", "electronic and electrical engineer": "ইলেক্ট্ৰনিক আৰু বৈদ্যুতিক অভিযন্তা", "electrical and computer engineer": "বৈদ্যুতিক আৰু কম্পিউটাৰ অভিযন্তা", "civil and environmental engineer": "অসামৰিক আৰু পৰিৱেশ অভিযন্তা", "mechanical and aerospace engineer": "যান্ত্ৰিক আৰু এৰোস্পেচ অভিযন্তা", "ceramic engineer": "চেৰামিক অভিযন্তা", "instrumentation engineer": "ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন অভিযন্তা", "power engineer": "পাৱাৰ অভিযন্তা", "control engineer": "কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "systems and control engineer": "চিষ্টেম আৰু কণ্ট্ৰোল অভিযন্তা", "welding engineer": "ৱেল্ডিং অভিযন্তা", "safety engineer": "ছেফটি অভিযন্তা", "reliability engineer": "ৰিলায়েবিলিটি অভিযন্তা", "production engineer": "প্ৰডাকচন অভিযন্তা", "site engineer": "চাইট অভিযন্তা", "field engineer": "ফিল্ড অভিযন্তা", "pipeline engineer": "পাইপলাইন অভিযন্তা", "data scientist": "ডেটা বিজ্ঞানী", "machine learning researcher": "মেচিন লাৰ্নিং গৱেষক", "ai researcher": "কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা গৱেষক", "ai scientist": "এআই বিজ্ঞানী", "programmer": "প্ৰগ্ৰামাৰ", "computer programmer": "কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামাৰ", "software developer": "ছফ্টৱেৰ ডেভেলপাৰ", "developer": "ডেভেলপাৰ", "video game developer": "ভিডিঅ' গেম ডেভেলপাৰ", "security analyst": "নিৰাপত্তা বিশ্লেষক", "technologist": "প্ৰযুক্তিবিদ", "inventor": "আৱিষ্কাৰক", "architect": "স্থপতি", "landscape architect": "লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেক্ট", "urban planner": "নগৰ পৰিকল্পনাবিদ", "builder": "নিৰ্মাতা", "shipbuilder": "জাহাজ নিৰ্মাতা", "organ builder": "অৰ্গান নিৰ্মাতা", "swordsmith": "তৰোৱাল নিৰ্মাতা", "clockmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "watchmaker": "ঘড়ী নিৰ্মাতা", "scientific instrument maker": "বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "silversmith": "ৰূপৰ কাৰিকৰ", "goldsmith": "সোণাৰী", "astronaut": "মহাকাশচাৰী", # --- Politics, Law, Business & Administration --- "politician": "ৰাজনীতিবিদ", "local politician": "স্থানীয় ৰাজনীতিবিদ", "former politician": "প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ", "communist politician": "কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ", "political figure": "ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্ব", "statesman": "ৰাষ্ট্ৰনেতা", "statesperson": "ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যক্তিত্ব", "leader": "নেতা", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেতা", "president": "ৰাষ্ট্ৰপতি", "vice president": "উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি", "prime minister": "প্ৰধানমন্ত্ৰী", "minister": "মন্ত্ৰী", "cabinet position": "কেবিনেট সদস্য", "chancellor": "চেন্সেলৰ", "governor": "ৰাজ্যপাল", "colonial governor": "ঔপনিৱেশিক গৱৰ্নৰ", "mayor": "মেয়ৰ", "senator": "চিনেটৰ", "state senator": "ষ্টেট চিনেটৰ", "representative": "প্ৰতিনিধি", "state representative": "ষ্টেট ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভ", "member of parliament": "সংসদ সদস্য", "parliamentarian": "সাংসদ", "deputy": "ডেপুটি", "state legislator": "ৰাজ্যিক বিধায়ক", "ambassador": "ৰাষ্ট্ৰদূত", "diplomat": "কূটনীতিবিদ", "political candidate": "ৰাজনৈতিক প্ৰাৰ্থী", "candidate": "প্ৰাৰ্থী", "political consultant": "ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা", "political commentator": "ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ", "lobbyist": "লবীষ্ট", "commentator": "ভাষ্যকাৰ", "lawyer": "আইনজীৱী", "advocate": "অধিবক্তা", "attorney": "এটৰ্নী", "barrister": "বেৰিষ্টাৰ", "solicitor": "ছলিচিটৰ", "prosecutor": "প্ৰচিকিউটৰ", "jurist": "আইনজ্ঞ", "legal scholar": "আইন গৱেষক", "legal academic": "আইন শিক্ষাবিদ", "judge": "বিচাৰক", "magistrate": "দণ্ডাধীশ", "supreme court justice": "উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "high court justice": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ", "notary": "নোটাৰী", "civil law notary": "চিভিল ল' নোটাৰী", "human rights lawyer": "মানৱ অধিকাৰ আইনজীৱী", "constitutional lawyer": "সাংবিধানিক আইনজীৱী", "criminal lawyer": "ফৌজদাৰী আইনজীৱী", "civil lawyer": "দেৱানী আইনজীৱী", "family lawyer": "পাৰিবাৰিক আইনজীৱী", "tax lawyer": "কৰ আইনজীৱী", "corporate lawyer": "কৰ্পোৰেট আইনজীৱী", "business lawyer": "ব্যাৱসায়িক আইনজীৱী", "commercial lawyer": "বাণিজ্যিক আইনজীৱী", "labor lawyer": "শ্ৰম আইনজীৱী", "employment lawyer": "নিয়োগ আইনজীৱী", "immigration lawyer": "অভিবাসন আইনজীৱী", "environmental lawyer": "পৰিৱেশ আইনজীৱী", "international lawyer": "আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনজীৱী", "military lawyer": "সামৰিক আইনজীৱী", "intellectual property lawyer": "বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইনজীৱী", "patent lawyer": "পেটেণ্ট আইনজীৱী", "copyright lawyer": "কপিৰাইট আইনজীৱী", "entertainment lawyer": "বিনোদন আইনজীৱী", "sports lawyer": "ক্ৰীড়া আইনজীৱী", "consumer rights lawyer": "গ্ৰাহক অধিকাৰ আইনজীৱী", "civil rights lawyer": "নাগৰিক অধিকাৰ আইনজীৱী", "education lawyer": "শিক্ষা আইনজীৱী", "health lawyer": "স্বাস্থ্য আইনজীৱী", "reality television personality": "ৰিয়েলিটি টেলিভিছন ব্যক্তিত্ব", "reality show personality": "ৰিয়েলিটি শ্ব' ব্যক্তিত্ব", "activist": "কৰ্মী", "rights activist": "অধিকাৰ কৰ্মী", "human rights activist": "মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights activist": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "civil rights advocate": "নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights activist": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "women's rights advocate": "নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt activist": "এলজিবিটি কৰ্মী", "lgbtq activist": "এলজিবিটিকিউ কৰ্মী", "lgbtq+ activist": "এলজিবিটিকিউ+ কৰ্মী", "gay rights activist": "সমকামী অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq+ rights activist": "এলজিবিটিকিউ+ অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbt rights activist": "এলজিবিটি অধিকাৰ কৰ্মী", "lgbtq rights activist": "এলজিবিটিকিউ অধিকাৰ কৰ্মী", "political activist": "ৰাজনৈতিক কৰ্মী", "social activist": "সমাজকৰ্মী", "cultural activist": "সাংস্কৃতিক কৰ্মী", "peace activist": "শান্তিকৰ্মী", "anti-war activist": "যুদ্ধবিৰোধী কৰ্মী", "independence activist": "স্বাধীনতা কৰ্মী", "trade union activist": "ট্ৰেড ইউনিয়ন কৰ্মী", "trade unionist": "শ্ৰমিক নেতা", "trade union leader": "শ্ৰমিক নেতা", "labor leader": "শ্ৰমিক নেতা", "environmentalist": "পৰিৱেশবাদী", "conservationist": "পৰিৱেশ সংৰক্ষণবাদী", "feminist": "নাৰীবাদী", "self-described feminist": "স্বঘোষিত নাৰীবাদী", "suffragist": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "suffragette": "ভোটাধিকাৰ কৰ্মী", "abolitionist": "দাসপ্ৰথাবিৰোধী", "humanitarian": "মানৱতাবাদী", "humanist": "মানৱতাবাদী", "philanthropist": "দানবীৰ", "social reformer": "সমাজ সংস্কাৰক", "patriot": "দেশপ্ৰেমিক", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "resistance member": "প্ৰতিৰোধ কৰ্মী", "partisan": "পাৰ্টিজান", "dissident": "ভিন্নমতাৱলম্বী", "rebel": "বিদ্ৰোহী", "propagandist": "প্ৰপাগাণ্ডাকাৰী", "conspiracy theorist": "ষড়যন্ত্ৰতত্ত্ববিদ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "business person": "ব্যৱসায়ী", "businessman": "ব্যৱসায়ী", "businesswoman": "ব্যৱসায়ী (মহিলা)", "businessperson": "ব্যৱসায়ী", "merchant": "বণিক", "entrepreneur": "উদ্যোক্তা", "serial entrepreneur": "ধাৰাবাহিক উদ্যোক্তা", "social entrepreneur": "সামাজিক উদ্যোক্তা", "industrialist": "শিল্পপতি", "financier": "পুঁজিপতি", "investor": "বিনিয়োগকাৰী", "banker": "বেংকাৰ", "private banker": "প্ৰাইভেট বেংকাৰ", "stock market specialist": "পুঁজিবজাৰ বিশেষজ্ঞ", "ceo": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "executive": "কাৰ্যবাহী", "business executive": "ব্যাৱসায়িক কাৰ্যবাহী", "insurance executive": "বীমা কাৰ্যবাহী", "manager": "মেনেজাৰ", "business manager": "বিজনেছ মেনেজাৰ", "bank manager": "বেংক মেনেজাৰ", "cultural manager": "কালচাৰেল মেনেজাৰ", "accountant": "একাউণ্টেণ্ট", "consultant": "পৰামৰ্শদাতা", "business theorist": "ব্যাৱসায়িক তাত্ত্বিক", "business academic": "ব্যাৱসায়িক শিক্ষাবিদ", "restaurateur": "ৰেষ্টুৰেণ্ট ব্যৱসায়ী", "business owner": "ব্যৱসায়ৰ মালিক", "company owner": "কোম্পানীৰ মালিক", "shop owner": "দোকানৰ মালিক", "restaurant owner": "ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মালিক", "owner": "মালিক", "hotel owner": "হোটেলৰ মালিক", "bar owner": "বাৰৰ মালিক", "café owner": "কেফেৰ মালিক", "bakery owner": "বেকাৰীৰ মালিক", "nightclub owner": "নাইটক্লাবৰ মালিক", "newspaper owner": "বাতৰিকাকতৰ মালিক", "media owner": "মিডিয়াৰ মালিক", "radio station owner": "ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ মালিক", "television station owner": "টেলিভিছন ষ্টেচনৰ মালিক", "cinema owner": "চিনেমা হলৰ মালিক", "theater owner": "থিয়েটাৰৰ মালিক", "team owner": "ক্ৰীড়া দলৰ মালিক", "racehorse owner": "ৰেচহৰ্ছৰ মালিক", "stable owner": "অশ্বশালাৰ মালিক", "landowner": "ভূমিৰ মালিক", "estate owner": "এষ্টেটৰ মালিক", "plantation owner": "বাগানৰ মালিক", "planter": "প্লাণ্টাৰ", "factory owner": "কাৰখানাৰ মালিক", "mine owner": "খনিৰ মালিক", "shipowner": "জাহাজ মালিক", "real estate developer": "ৰিয়েল এষ্টেট ডেভেলপাৰ", "art dealer": "আৰ্ট ডিলাৰ", "bookseller": "গ্ৰন্থ বিক্ৰেতা", "jeweler": "জুৱেলাৰ", "baker": "বেকাৰ", "brewer": "ব্ৰুৱাৰ", "chef": "শ্বেফ", "cook": "ৰান্ধনি", "gastronome": "গেষ্ট্ৰোনম", "organic farmer": "জৈৱ কৃষক", "farmer": "কৃষক", "seed collector": "বীজ সংগ্ৰাহক", "botanical collector": "উদ্ভিদ সংগ্ৰাহক", "administrator": "প্ৰশাসক", "public administrator": "জনপ্ৰশাসক", "government administrator": "চৰকাৰী প্ৰশাসক", "colonial administrator": "ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "bureaucrat": "আমোলা", "civil servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "public servant": "চৰকাৰী বিষয়া", "official": "বিষয়া", "officer": "বিষয়া", "functionary": "কৰ্মকৰ্তা", "ceremonial officer": "আনুষ্ঠানিক বিষয়া", "advisor": "উপদেষ্টা", "club president": "ক্লাবৰ সভাপতি", "association president": "সন্থাৰ সভাপতি", "society president": "সমিতিৰ সভাপতি", "organization president": "সংগঠনৰ সভাপতি", "student club president": "ছাত্ৰ ক্লাবৰ সভাপতি", "honorary president": "সন্মানীয় সভাপতি", "acting president": "ভাৰপ্ৰাপ্ত সভাপতি", "interim president": "অন্তৱৰ্তীকালীন সভাপতি", "former president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "past president": "প্ৰাক্তন সভাপতি", "immediate past president": "সদ্য প্ৰাক্তন সভাপতি", "founding president": "প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি", "co-president": "যুটীয়া সভাপতি", "joint president": "যুটীয়া সভাপতি", "national president": "জাতীয় সভাপতি", "state president": "ৰাজ্যিক সভাপতি", "district president": "জিলা সভাপতি", "regional president": "আঞ্চলিক সভাপতি", "local president": "স্থানীয় সভাপতি", "chapter president": "শাখা সভাপতি", "branch president": "শাখা সভাপতি", "executive president": "কাৰ্যবাহী সভাপতি", "senior president": "জ্যেষ্ঠ সভাপতি", "president emeritus": "এমেৰিটাছ সভাপতি", "chairman": "অধ্যক্ষ", "chairwoman": "অধ্যক্ষা", "Board president": "বৰ্ডৰ সভাপতি", "chairperson": "সভাপতি/অধ্যক্ষ", "president of town": "নগৰৰ মেয়ৰ", "clubman": "ক্লাবমেন", "clubwoman": "ক্লাবৱুমেন", "socialite": "চছিয়েলাইট", "public figure": "জনপৰিচিত ব্যক্তিত্ব", "speaker": "বক্তা", "public speaker": "বক্তা", "generalissimo": "জেনেৰেলিচিমো", "supreme commander": "সৰ্বোচ্চ অধিনায়ক", "commander-in-chief": "সৰ্বাধিনায়ক", "chief of defence staff": "চীফ অৱ ডিফেন্স ষ্টাফ", "chief of staff": "চীফ অৱ ষ্টাফ", "chief of the general staff": "চীফ অৱ দ্য জেনেৰেল ষ্টাফ", "defense minister": "প্ৰতিৰক্ষামন্ত্ৰী", "captain general": "কেপ্টেইন জেনেৰেল", "general of the army": "জেনেৰেল অৱ দ্য আৰ্মী", "field marshal": "ফিল্ড মাৰ্শ্বাল", "marshal": "মাৰ্শ্বাল", "general": "জেনেৰেল", "army general": "সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "colonel general": "কৰ্ণেল জেনেৰেল", "lieutenant general": "লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল", "major general": "মেজাৰ জেনেৰেল", "brigadier general": "ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "brigadier": "ব্ৰিগেডিয়াৰ", "colonel": "কৰ্ণেল", "lieutenant colonel": "লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "major": "মেজাৰ", "captain": "কেপ্টেইন", "first lieutenant": "ফাৰ্ষ্ট লেফটেনেণ্ট", "second lieutenant": "ছেকেণ্ড লেফটেনেণ্ট", "lieutenant": "লেফটেনেণ্ট", "sub-lieutenant": "চাব-লেফটেনেণ্ট", "ensign": "এনচাইন", "senior warrant officer": "ছিনিয়ৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "master warrant officer": "মাষ্টাৰ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "army officer": "সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "army captain": "সেনাবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "army major": "সেনাবাহিনীৰ মেজাৰ", "army colonel": "সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "army lieutenant": "সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "chief warrant officer": "চীফ ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "warrant officer": "ৱাৰেণ্ট অফিচাৰ", "commissioned officer": "কমিছনড অফিচাৰ", "non-commissioned officer": "নন-কমিছনড অফিচাৰ", "sergeant major": "চাৰ্জেণ্ট মেজাৰ", "chief master sergeant": "চীফ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "senior master sergeant": "ছিনিয়ৰ মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "master sergeant": "মাষ্টাৰ চাৰ্জেণ্ট", "sergeant first class": "চাৰ্জেণ্ট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "staff sergeant": "ষ্টাফ চাৰ্জেণ্ট", "technical sergeant": "টেকনিকেল চাৰ্জেণ্ট", "gunnery sergeant": "গানাৰী চাৰ্জেণ্ট", "flight sergeant": "ফ্লাইট চাৰ্জেণ্ট", "sergeant": "চাৰ্জেণ্ট", "corporal": "কৰ্পোৰেল", "lance corporal": "লেন্স কৰ্পোৰেল", "private first class": "প্ৰাইভেট ফাৰ্ষ্ট ক্লাছ", "private": "প্ৰাইভেট", "admiral of the fleet": "এডমিৰেল অৱ দ্য ফ্লিট", "fleet admiral": "ফ্লিট এডমিৰেল", "admiral": "এডমিৰেল", "navy admiral": "নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "vice admiral": "ভাইচ এডমিৰেল", "rear admiral": "ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "commodore": "কমোডৰ", "commander": "কমাণ্ডাৰ", "lieutenant commander": "লেফটেনেণ্ট কমাণ্ডাৰ", "naval lieutenant": "নৌ লেফটেনেণ্ট", "naval officer": "নৌ বিষয়া", "navy captain": "নৌবাহিনীৰ কেপ্টেইন", "navy commander": "নৌবাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "navy lieutenant": "নৌবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট", "midshipman": "মিডশ্বিপমেন", "master chief petty officer": "মাষ্টাৰ চীফ পেটি অফিচাৰ", "chief petty officer": "চীফ পেটি অফিচাৰ", "petty officer": "পেটি অফিচাৰ", "able seaman": "এবল চিমেন", "leading seaman": "লিডিং চিমেন", "ordinary seaman": "অৰ্ডিনেৰী চিমেন", "seaman": "নাবিক", "rating": "ৰেটিং", "naval cadet": "নেভেল কেডেট", "marshal of the air force": "মাৰ্শ্বাল অৱ দ্য এয়াৰ ফ'ৰ্চ", "air chief marshal": "এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল", "air marshal": "এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "air force general": "বিমান বাহিনীৰ জেনেৰেল", "air vice-marshal": "এয়াৰ ভাইচ মাৰ্শ্বাল", "air commodore": "এয়াৰ কমোডৰ", "air officer": "এয়াৰ অফিচাৰ", "air force officer": "বিমান বাহিনীৰ বিষয়া", "air force captain": "বিমান বাহিনীৰ কেপ্টেইন", "air force commander": "বিমান বাহিনীৰ কমাণ্ডাৰ", "group captain": "গ্ৰুপ কেপ্টেইন", "wing commander": "উইং কমাণ্ডাৰ", "squadron leader": "স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ", "flight lieutenant": "ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট", "flying officer": "ফ্লাইং অফিচাৰ", "pilot officer": "পাইলট অফিচাৰ", "aircraftman": "এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "leading aircraftman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টমেন", "aircraftwoman": "এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "leading aircraftwoman": "লিডিং এয়াৰক্ৰাফ্টৱুমেন", "airman": "এয়াৰমেন", "airwoman": "এয়াৰৱুমেন", "officer cadet": "অফিচাৰ কেডেট", "cadet": "কেডেট", "gentleman cadet": "জেণ্টলমেন কেডেট", "general officer": "জেনেৰেল অফিচাৰ", "flag officer": "ফ্লেগ অফিচাৰ", "senior officer": "জ্যেষ্ঠ বিষয়া", "junior officer": "কনিষ্ঠ বিষয়া", "staff officer": "ষ্টাফ অফিচাৰ", "line officer": "লাইন অফিচাৰ", "commandant": "কমাণ্ডেণ্ট", "base commander": "বেছ কমাণ্ডাৰ", "company commander": "কোম্পানী কমাণ্ডাৰ", "platoon commander": "প্লাটুন কমাণ্ডাৰ", "staff captain": "ষ্টাফ কেপ্টেইন", "adjutant": "এডজুটেণ্ট", "quartermaster": "কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ", "provost marshal": "প্ৰভষ্ট মাৰ্শ্বাল", "military police": "মিলিটেৰী পুলিচ", "military attache": "মিলিটেৰী এটাচে", "marine": "মেৰিন", "marine officer": "মেৰিন বিষয়া", "marine captain": "মেৰিন কেপ্টেইন", "infantryman": "পদাতিক সেনা", "cavalryman": "অশ্বাৰোহী সেনা", "artilleryman": "আৰ্টিলাৰিমেন", "sapper": "ছেপাৰ", "sniper": "স্নাইপাৰ", "pilot": "পাইলট", "marksman": "মাৰ্কচমেন", "boatswain": "বোটচোৱেইন", "coxswain": "কক্সচোৱেইন", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "coast guard commander": "কোষ্ট গাৰ্ড কমাণ্ডাৰ", "border guard": "সীমান্তৰক্ষী", "mercenary": "ভাড়াতীয়া সৈনিক", "mercenary commander": "ভাড়াতীয়া সেনাপতি", "militiaman": "মিলিচিয়া সদস্য", "guerrilla": "গেৰিলা", "resistance fighter": "প্ৰতিৰোধ যুঁজাৰু", "freedom fighter": "মুক্তিযুঁজাৰু", "partisan": "পাৰ্টিজান", "revolutionary": "বিপ্লৱী", "military historian": "সামৰিক ইতিহাসবিদ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "war hero": "যুদ্ধবীৰ", "veteran": "যুদ্ধপ্ৰবীণ", "secret agent": "গোপন এজেণ্ট", "intelligence analyst": "গোয়েন্দা বিশ্লেষক", "detective": "ডিটেক্টিভ", "investigator": "তদন্তকাৰী", "inspector general": "ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "deputy inspector general": "ডেপুটি ইন্সপেক্টৰ জেনেৰেল", "superintendent of police": "ছুপাৰিণ্টেণ্ডেণ্ট অৱ পুলিচ", "police chief": "আৰক্ষী প্ৰধান", "police commissioner": "আৰক্ষী আয়ুক্ত", "inspector": "পৰিদৰ্শক", "sub-inspector": "উপ-পৰিদৰ্শক", "assistant sub-inspector": "সহকাৰী উপ-পৰিদৰ্শক", "constable": "কনিষ্টবল", "law enforcement officer": "আইন প্ৰৱৰ্তনকাৰী বিষয়া", "prison officer": "কাৰাগাৰ বিষয়া", "prison governor": "কাৰাগাৰ প্ৰশাসক", "security guard": "নিৰাপত্তাৰক্ষী", "bodyguard": "দেহৰক্ষী", "killed in action": "যুদ্ধত নিহত", "missing in action": "যুদ্ধত নিৰুদ্দেশ", "prisoner of war": "যুদ্ধবন্দী", "war victim": "যুদ্ধৰ বলি", "killed in ww1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww1": "সৈনিক, প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in ww2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "killed in world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "soldier, killed in ww2": "সৈনিক, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত নিহত", "veteran of world war ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of world war i": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "killed in the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধত নিহত", "veteran of the korean war": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war veteran": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "korean war participant": "কোৰিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধত নিহত", "veteran of the vietnam war": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war veteran": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "vietnam war participant": "ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "american civil war veteran": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the american civil war": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "american civil war participant": "আমেৰিকান গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধত নিহত", "spanish civil war veteran": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the spanish civil war": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "spanish civil war participant": "স্পেনিছ গৃহ-যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধত নিহত", "veteran of the napoleonic wars": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars veteran": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "napoleonic wars participant": "নেপোলিয়নিক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধত নিহত", "crimean war veteran": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the crimean war": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "crimean war participant": "ক্ৰিমিয়ান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধত নিহত", "boer war veteran": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the boer war": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "boer war participant": "বোৱাৰ যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধত নিহত", "gulf war veteran": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the gulf war": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "gulf war participant": "উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধত নিহত", "iraq war veteran": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the iraq war": "ইৰাক যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "iraq war participant": "ইৰাক যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "killed in the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধত নিহত", "afghanistan war veteran": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "veteran of the war in afghanistan": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ প্ৰবীণ সৈনিক", "afghanistan war participant": "আফগানিস্তান যুদ্ধৰ অংশগ্ৰহণকাৰী", "religious leader": "ধৰ্মীয় নেতা", "religious worker": "ধৰ্মীয় কৰ্মী", "priest": "পুৰোহিত/যাজক", "catholic priest": "কেথলিক যাজক", "religious priest": "যাজক", "orthodox priest": "অৰ্থডক্স যাজক", "anglican priest": "এংলিকান যাজক", "clergyman": "যাজক", "catholic clergyman": "কেথলিক যাজক", "cleric": "যাজক", "pastor": "পেষ্টৰ", "protestant pastor": "প্ৰটেষ্টেণ্ট পেষ্টৰ", "lutheran pastor": "লুথেৰান পেষ্টৰ", "presbyter": "প্ৰেছবিটাৰ", "presbyterian minister": "প্ৰেছবিটেৰিয়ান মন্ত্ৰী", "baptist minister": "বেপ্টিষ্ট মন্ত্ৰী", "bishop": "বিছপ", "anglican bishop": "এংলিকান বিছপ", "orthodox bishop": "অৰ্থডক্স বিছপ", "archbishop": "আৰ্চবিছপ", "catholic archbishop": "কেথলিক আৰ্চবিছপ", "cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "catholic cardinal": "কেথলিক কাৰ্ডিনেল", "canon": "কেনন", "archdeacon": "আৰ্চডিকন", "abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "monk": "সন্ন্যাসী", "buddhist monk": "বৌদ্ধ সন্ন্যাসী", "nun": "সন্ন্যাসিনী", "friar": "ফ্ৰায়াৰ", "jesuit": "জেচুইট", "missionary": "মিছনাৰী", "lds missionary": "এলডিএছ মিছনাৰী", "preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "saint": "সন্ত", "mystic": "ৰহস্যবাদী", "imam": "ইমাম", "islamic scholar": "ইছলামিক পণ্ডিত", "rabbi": "ৰাব্বি", "mormon leader": "মৰ্মন নেতা", "royal": "ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য", "emperor": "সম্ৰাট", "king": "ৰজা", "prince": "ৰাজকুমাৰ", "princess": "ৰাজকুমাৰী", "duke": "ডিউক", "ruler": "শাসক", "noble": "অভিজাত", "nobleman": "অভিজাত ব্যক্তি", "noblewoman": "সম্ভ্ৰান্ত মহিলা", "aristocrat": "এৰিষ্টক্ৰেট", "peer": "পিয়েৰ", "count": "কাউণ্ট", "countess": "কাউণ্টেছ", "marquis": "মাৰ্কুইছ", "baron": "বেৰন", "baronet": "বেৰোনেট", "knight": "নাইট", "lord": "লৰ্ড", "courtier": "ৰাজসভাসদ", "chamberlain": "চেম্বাৰলেইন", "samurai": "চামুৰাই", "heiress": "উত্তৰাধিকাৰিণী", "criminal": "অপৰাধী", "thief": "চোৰ", "robber": "ডকাইত", "bank robber": "বেংক ডকাইত", "smuggler": "চোৰাংচোৱা", "drug trafficker": "ড্ৰাগছ সৰবৰাহকাৰী", "drug lord": "ড্ৰাগছ সম্ৰাট", "fraudster": "প্ৰৱঞ্চক", "gangster": "গেংষ্টাৰ", "mobster": "মবষ্টাৰ", "kidnapper": "অপহৰণকাৰী", "rapist": "ধৰ্ষণকাৰী", "murderer": "খুনী", "assassin": "গুপ্তঘাতক", "serial killer": "চিৰিয়েল কিলাৰ", "spree killer": "স্প্ৰী কিলাৰ", "terrorist": "সন্ত্ৰাসবাদী", "war criminal": "যুদ্ধাপৰাধী", "pirate": "জলদস্যু", "outlaw": "আইনভংগকাৰী", "slave trader": "দাস ব্যৱসায়ী", "executioner": "জল্লাদ", "convict": "কয়েদী", "prostitute": "পতিতা", "slave": "দাস", "slave owner": "দাসমালিক", "victim": "বলি", "murder victim": "হত্যাৰ বলি", "holocaust victim": "হ'ল'কাষ্টৰ বলি", "torture victim": "নিৰ্যাতনৰ বলি", "detainee": "বন্দী", "guantanamo detainee": "গুৱাণ্টানামো বন্দী", "traveler": "ভ্ৰমণকাৰী", "traveller": "যাত্ৰী", "tourist": "পৰ্যটক", "explorer": "অন্বেষক", "adventurer": "এডভেঞ্চাৰাৰ", "immigrant": "প্ৰব্ৰজনকাৰী", "settler": "বসতি স্থাপনকাৰী", "collector": "সংগ্ৰাহক", "art collector": "শিল্প সংগ্ৰাহক", "stamp collector": "ডাকটিকট সংগ্ৰাহক", "antiquarian": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "antiquary": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰাহক", "curator": "কিউৰেটৰ", "museum curator": "সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ", "museum director": "সংগ্ৰহালয়ৰ সঞ্চালক", "docent": "প্ৰদৰ্শক", "archivist": "নথি-পত্ৰ ৰক্ষক", "librarian": "গ্ৰন্থাগাৰিক", "social worker": "সমাজকৰ্মী", "pet trainer": "পোহনীয়া জন্তুৰ প্ৰশিক্ষক", "gardener": "মালী", "forester": "বনৰক্ষী", "astrologer": "জ্যোতিষী", "mnemonist": "স্মৃতিশক্তি বিশেষজ্ঞ", "origami artist": "অৰিগামী শিল্পী", "thinker": "চিন্তাবিদ", "esperantist": "এস্পেৰেণ্টিষ্ট", "supercentenarian": "ছুপাৰচেণ্টেনেৰিয়ান", "martyr": "শ্বহীদ", "participant": "অংশগ্ৰহণকাৰী", "creator": "স্ৰষ্টা", # --- Awards, Honors & Titles --- "winner": "বিজয়ী", "laureate": "বিজয়ী", "recipient": "প্ৰাপক", "honoree": "সন্মানপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি", "medalist": "পদকজয়ী", "medallist": "পদকজয়ী", "champion": "চেম্পিয়ন", "world champion": "বিশ্ব চেম্পিয়ন", "Grand Slam champion": "গ্ৰেণ্ড শ্লেম চেম্পিয়ন", "record holder": "ৰেকৰ্ডধাৰী", "fellow": "ফেল'", "member": "সদস্য", "national hero": "জাতীয় বীৰ", "Nobel Prize laureate": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "nobel laureate": "ন'বেল বিজয়ী", "nobel prize winner": "ন'বেল বঁটা বিজয়ী", "Nobel Peace Prize laureate": "ন'বেল শান্তি বঁটা বিজয়ী", "Nobel Prize-winning economist": "ন'বেলজয়ী অৰ্থনীতিবিদ", "Pulitzer Prize winner": "পুলিৎজাৰ বঁটা বিজয়ী", "Academy Award winner": "অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Fields Medalist": "ফিল্ডছ পদকজয়ী", "Abel Prize laureate": "আবেল বঁটা বিজয়ী", "Turing Award laureate": "টিউৰিং বঁটা বিজয়ী", "Wolf Prize laureate": "উলফ বঁটা বিজয়ী", "Breakthrough Prize laureate": "ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা বিজয়ী", "Crafoord Prize laureate": "ক্ৰাফোৰ্ড বঁটা বিজয়ী", "Dirac Medal recipient": "ডিৰাক পদক প্ৰাপক", "Boltzmann Medal recipient": "বোল্টজমেন পদক প্ৰাপক", "Nevanlinna Prize winner": "নেভানলিনা বঁটা বিজয়ী", "Gödel Prize winner": "গ'ডেল বঁটা বিজয়ী", "Kyoto Prize laureate": "কিয়োটো বঁটা বিজয়ী", "Lasker Award recipient": "লাস্কাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Templeton Prize laureate": "টেম্পলটন বঁটা বিজয়ী", "Shaw Prize laureate": "শ্ব' বঁটা বিজয়ী", "Holberg Prize laureate": "হলবাৰ্গ বঁটা বিজয়ী", "Enrico Fermi Award recipient": "এনৰিকো ফাৰ্মি বঁটা প্ৰাপক", "Max Planck Medal recipient": "মেক্স প্লেংক পদক প্ৰাপক", "IEEE Medal of Honor recipient": "আইইইই মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Right Livelihood Award laureate": "ৰাইট লাইভলিহুড বঁটা বিজয়ী", "Sakharov Prize laureate": "শাখাৰভ বঁটা বিজয়ী", "UNESCO Peace Prize recipient": "ইউনেস্কো শান্তি বঁটা প্ৰাপক", "Booker Prize winner": "বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "International Booker Prize winner": "ইণ্টাৰনেচনেল বুকাৰ বঁটা বিজয়ী", "National Book Award winner": "নেচনেল বুক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Hugo Award winner": "হুগো বঁটা বিজয়ী", "Nebula Award winner": "নেবুলা বঁটা বিজয়ী", "Edgar Award winner": "এডগাৰ বঁটা বিজয়ী", "Commonwealth Writers' Prize winner": "কমনৱেলথ ৰাইটাৰ্ছ প্ৰাইজ বিজয়ী", "BAFTA Award winner": "বাফটা বঁটা বিজয়ী", "Cannes Film Festival award winner": "কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ বঁটা বিজয়ী", "Golden Globe Award winner": "গোল্ডেন গ্লোব বঁটা বিজয়ী", "Grammy Award winner": "গ্ৰেমী বঁটা বিজয়ী", "Emmy Award winner": "এমী বঁটা বিজয়ী", "Tony Award winner": "টনি বঁটা বিজয়ী", "Juno Award winner": "জুনো বঁটা বিজয়ী", "MTV Video Music Award winner": "এমটিভি ভিডিঅ' মিউজিক এৱাৰ্ড বিজয়ী", "Ballon d'Or winner": "বেলন ডি'অৰ বিজয়ী", "FIFA World Cup winner": "ফিফা বিশ্বকাপজয়ী", "Olympic gold medalist": "অলিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Olympic silver medalist": "অলিম্পিক ৰূপ্যপদকজয়ী", "Olympic bronze medalist": "অলিম্পিক ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "Paralympic gold medalist": "পেৰালিম্পিক স্বৰ্ণপদকজয়ী", "Knight Bachelor": "নাইট বেচেলৰ", "Dame Commander": "ডেম কমাণ্ডাৰ", "Officer of the Order of the British Empire": "অফিচাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Member of the Order of the British Empire": "মেম্বাৰ অৱ দি অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ", "Companion of Honour": "কম্পেনিয়ন অৱ অনাৰ", "Victoria Cross recipient": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰাপক", "George Cross recipient": "জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Presidential Medal of Freedom recipient": "প্ৰেচিডেন্সিয়েল মেডেল অৱ ফ্ৰিডম প্ৰাপক", "Congressional Gold Medal recipient": "কংগ্ৰেছনেল গোল্ড মেডেল প্ৰাপক", "Medal of Honor recipient": "মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Purple Heart recipient": "পাৰ্পল হাৰ্ট প্ৰাপক", "Kennedy Center honoree": "কেনেডী চেণ্টাৰ সন্মান প্ৰাপক", "Army medal of Honor recipient": "আৰ্মী মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "air force Medal of Honor recipient": "এয়াৰ ফ'ৰ্চ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Navy medal of Honor recipient": "নেভি মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "Legion of Honour recipient": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰ প্ৰাপক", "Chevalier of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ চেভলিয়াৰ", "Officer of the Legion of Honour": "লেজিয়ঁ দ'অনাৰৰ অফিচাৰ", "Knight's Cross recipient": "নাইটছ ক্ৰছ প্ৰাপক", "Iron Cross recipient": "আইৰন ক্ৰছ প্ৰাপক", "Pour le Mérite recipient": "পুৰ ল্য মেৰিট প্ৰাপক", "Hero of the Soviet Union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "Hero of Socialist Labour": "সমাজতান্ত্ৰিক শ্ৰমৰ বীৰ", "Hero of the Russian Federation": "ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ বীৰ", "Order of Lenin recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ লেনিন প্ৰাপক", "Bharat Ratna recipient": "ভাৰতৰত্ন প্ৰাপক", "Padma Shri recipient": "পদ্মশ্ৰী প্ৰাপক", "Padma Bhushan recipient": "পদ্মভূষণ প্ৰাপক", "Padma Vibhushan recipient": "পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক", "Dadasaheb Phalke Award recipient": "দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰাপক", "Jnanpith Award recipient": "জ্ঞানপীঠ বঁটা প্ৰাপক", "Sahitya Akademi Award winner": "সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী", "Param Vir Chakra recipient": "পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপক", "Ashoka Chakra recipient": "অশোক চক্ৰ প্ৰাপক", "Independence Award recipient": "স্বাধীনতা বঁটা প্ৰাপক", "Ekushey Padak recipient": "একুশে পদক প্ৰাপক", "Bangla Academy Literary Award recipient": "বাংলা একাডেমী সাহিত্য বঁটা প্ৰাপক", "National Film Award recipient": "ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰাপক", "Bir Sreshtho": "বীৰশ্ৰেষ্ঠ", "Bir Uttom": "বীৰ উত্তম", "Bir Bikrom": "বীৰ বিক্ৰম", "Bir Protik": "বীৰ প্ৰতীক", "Nishan-e-Imtiaz recipient": "নিচান-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Nishan-e-Haider recipient": "নিচান-ই-হায়দৰ প্ৰাপক", "Hilal-i-Imtiaz recipient": "হিলাল-ই-ইমতিয়াজ প্ৰাপক", "Order of the Rising Sun recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ৰাইজিং চান প্ৰাপক", "Order of Culture recipient": "অৰ্ডাৰ অৱ কালচাৰ প্ৰাপক", "Person of Cultural Merit": "পাৰ্চন অৱ কালচাৰেল মেৰিট", "Medal of the Republic recipient": "মেডেল অৱ দ্য ৰিপাব্লিক প্ৰাপক", "righteous among the nations": "ৰাইচাচ এমং দ্য নেচনছ", "lifetime achievement award recipient": "জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা প্ৰাপক", "human rights award recipient": "মানৱ অধিকাৰ বঁটা প্ৰাপক", "Fellow of the Royal Society": "ফেল' অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Foreign Member of the Royal Society": "ফৰেইন মেম্বাৰ অৱ দ্য ৰয়েল ছচাইটি", "Royal Society fellow": "ৰয়েল ছচাইটিৰ ফেল'", "AAAS Fellow": "এএএএছ ফেল'", "British Academy Fellow": "ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ ফেল'", "Royal Academy fellow": "ৰয়েল একাডেমীৰ ফেল'", "National Academy of Sciences member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ সদস্য", "foreign associate of the National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ ছায়েন্সেছৰ বিদেশী সহযোগী", "National Academy of Engineering member": "নেচনেল একাডেমী অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ সদস্য", "Royal Society of Edinburgh fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ এডিনবাৰ্গৰ ফেল'", "Royal Geographical Society fellow": "ৰয়েল জিঅ'গ্ৰাফিকেল ছচাইটিৰ ফেল'", "Linnean Society fellow": "লিনিয়ান ছচাইটিৰ ফেল'", "Optica Fellow": "অপটিকা ফেল'", "APS Fellow": "এপিএছ ফেল'", "Institute of Physics fellow": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্সৰ ফেল'", "Royal Society of Literature fellow": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ লিটাৰেচাৰৰ ফেল'", "ACM Fellow": "এচিএম ফেল'", "IEEE Fellow": "আইইইই ফেল'", "American Academy of Arts and Sciences fellow": "আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰ ফেল'", "Fulbright Scholar": "ফুলব্ৰাইট স্কলাৰ", "Rhodes Scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "rhodes scholar": "ৰোডচ স্কলাৰ", "Guggenheim Fellow": "গুগেনহেইম ফেল'", "Marshall Scholar": "মাৰ্শ্বাল স্কলাৰ", "MacArthur Fellow": "মেকআৰ্থাৰ ফেল'", "Humboldt Fellow": "হামবোল্ট ফেল'", "performer in ziegfeld follies": "জিগফেল্ড ফলিছৰ পাৰফৰ্মাৰ", "playboy model": "প্লেবয় মডেল", "horse trainer": "ঘোঁৰা প্ৰশিক্ষক", "contract bridge player": "কণ্ট্ৰেক্ট ব্ৰীজ খেলুৱৈ", "field athlete": "ফিল্ড এথলীট", "all-american girls professional baseball league player": "অল-আমেৰিকান গাৰ্লছ প্ৰফেচনেল বেছবল লিগ খেলুৱৈ", "high jumper": "হাই জাম্পাৰ", "athletic director": "এথলেটিক ডিৰেক্টৰ", "world record-holder": "বিশ্ব ৰেকৰ্ডধাৰী", "lineman": "লাইনমেন", "ten-pin bowler": "টেন-পিন বলাৰ", "bicycle motocross rider": "বাইচাইকেল মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "government official": "চৰকাৰী বিষয়া", "auto racing driver": "অট' ৰেচিং ড্ৰাইভাৰ", "blues guitarist": "ব্লুজ গিটাৰিষ্ট", "vaudeville performer": "ভডভিল পাৰফৰ্মাৰ", "bull rider": "বুল ৰাইডাৰ", "war correspondent": "যুদ্ধ সংবাদদাতা", "blues singer": "ব্লুজ গায়ক", "show host": "শ্ব' হ'ষ্ট", "etcher": "এচাৰ", "choral conductor": "ক'ৰেল কণ্ডাক্টৰ", "national guard": "নেচনেল গাৰ্ড", "skateboarder": "স্কেটবৰ্ডাৰ", "promoter": "প্ৰম'টাৰ", "air national guard officer": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড বিষয়া", "air national guard": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড", "air national guard colonel": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড কৰ্ণেল", "air national guard general": "এয়াৰ নেচনেল গাৰ্ড জেনেৰেল", "motivational speaker": "অনুৰ্প্ৰেৰণামূলক বক্তা", "publisher of sheet music": "স্বৰলিপি প্ৰকাশক", ", Syracuse": ", চিৰাকিউজ", "correspondent": "সংবাদদাতা", "talk radio host": "টক ৰেডিঅ' হ'ষ্ট", "middle distance runner": "মজলীয়া দূৰত্বৰ দৌৰবিদ", "lacrosse coach": "লেক্ৰছ প্ৰশিক্ষক", "field coach": "ফিল্ড প্ৰশিক্ষক", "disc golfer": "ডিস্ক গল্ফাৰ", "hedge fund manager": "হেজ ফাণ্ড মেনেজাৰ", "US American tennis player": "মাৰ্কিন টেনিছ খেলুৱৈ", "rowing coach": "ৰোৱিং প্ৰশিক্ষক", "sporting event": "ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা", "flag football player": "ফ্লেগ ফুটবল খেলুৱৈ", "silent film actor": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাপক", "manufacturer": "প্ৰস্তুতকাৰক", "visual effects artist": "ভিজুৱেল ইফেক্টছ শিল্পী", "score vocalist": "স্ক'ৰ ভোকালিষ্ট", "automobile designer": "অট'ম'বাইল ডিজাইনাৰ", "rodeo performer": "ৰোডিঅ' পাৰফৰ্মাৰ", "tap dancer": "টেপ ডান্সাৰ", "silent film actress": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী", "American football offensive guard": "আমেৰিকান ফুটবল অফেন্সিভ গাৰ্ড", "special effects artist": "স্পেচিয়েল ইফেক্ট শিল্পী", "offensive guard": "অফেন্সিভ গাৰ্ড", "politician in Massachusetts": "মেছাচুচেটছৰ ৰাজনীতিবিদ", "reformer": "সংস্কাৰক", "contemporary artist": "সমসাময়িক শিল্পী", "professor of electrical engineering": "বৈদ্যুতিক প্ৰকৌশলৰ অধ্যাপক", "editorial cartoonist": "এডিটৰিয়েল কাৰ্টুনিষ্ট", "personal trainer": "পাৰ্চনেল ট্ৰেইনাৰ", "United States Army officer": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "article in Bulletin of the American Astronomical Society": "বুলেটিন অৱ দ্য আমেৰিকান এষ্ট্ৰোনমিকেল ছচাইটিত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "ichthyologist": "মৎস্যবিজ্ঞানী", "college athletic administrator": "কলেজ এথলেটিক প্ৰশাসক", "orchestrator": "অৰ্কেষ্ট্ৰেটৰ", "advertising executive": "এডভাৰটাইজিং এক্সিকিউটিভ", "community leader": "কমিউনিটি লিডাৰ", "coast guard admiral": "কোষ্ট গাৰ্ড এডমিৰেল", "arena football player": "এৰিনা ফুটবল খেলুৱৈ", "women's rights defender": "নাৰী অধিকাৰ ৰক্ষক", "nonprofit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organization": "অলাভজনক সংস্থা", "nonprofit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "non-profit organisation": "অলাভজনক সংস্থা", "motocross racer": "মটোক্ৰছ ৰেচাৰ", "motocross rider": "মটোক্ৰছ ৰাইডাৰ", "automobile racer": "অট'ম'বাইল ৰেচাৰ", "auto racer": "অট' ৰেচাৰ", "car racer": "কাৰ ৰেচাৰ", "motor boat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "motorboat racer": "মটৰবোট ৰেচাৰ", "powerboat racer": "পাৱাৰবোট ৰেচাৰ", "American Representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "USA Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "United States Representative": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধি সভাৰ সদস্য", "court preacher": "ৰাজদৰবাৰৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "secretary of state": "চেক্ৰেটেৰী অৱ ষ্টেট", #Others "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এছ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "লঘু যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ বিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "এয়াৰ ছুপেৰিঅ'ৰিটি ফাইটাৰ", "interceptor aircraft": "ইণ্টাৰচেপ্টৰ বিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এচকৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "টুইন-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "ছিংগল-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ", "fighter trainer aircraft": "ফাইটাৰ ট্ৰেইনাৰ এয়াৰক্ৰাফ্ট", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "গ্ৰাউণ্ড-এটেক এয়াৰক্ৰাফ্ট", "attack aircraft": "আক্ৰমণকাৰী বিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান", "strike fighter": "ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ", "fighter reconnaissance aircraft": "ফাইটাৰ ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "reconnaissance aircraft": "ৰিকনেচেন্স এয়াৰক্ৰাফ্ট", "gold medallist": "স্বৰ্ণপদকজয়ী", "silver medallist": "ৰূপ্যপদকজয়ী", "bronze medallist": "ব্ৰঞ্জপদকজয়ী", "olympian": "অলিম্পিয়ান", "long and high jumper": "দীঘল আৰু ওখ জাপৰ খেলুৱৈ", "long, high and triple jumper": "দীঘল, ওখ আৰু ট্ৰিপল জাম্পাৰ", "strength athlete": "ষ্ট্ৰেংথ এথলীট", "crossfit athlete": "ক্ৰছফিট এথলীট", "nutritionist": "পুষ্টিবিদ", "mountain runner": "মাউণ্টেইন ৰানাৰ", "cheerleader": "চিয়াৰলিডাৰ", "water skier": "ৱাটাৰ স্কিয়াৰ", "speed skier": "স্পীড স্কিয়াৰ", "harness racer": "হাৰনেছ ৰেচাৰ", "heavy metal band": "হেভি মেটেল বেণ্ড", "metal band": "মেটেল বেণ্ড", "music band": "সংগীত বেণ্ড", "rock band": "ৰক বেণ্ড", "pop band": "পপ বেণ্ড", "jazz band": "জ্যাজ বেণ্ড", "blues band": "ব্লুজ বেণ্ড", "folk band": "ফোক বেণ্ড", "punk band": "পাংক বেণ্ড", "indie band": "ইণ্ডি বেণ্ড", "black metal band": "ব্লেক মেটেল বেণ্ড", "dark metal band": "ডাৰ্ক মেটেল বেণ্ড", "death metal band": "ডেথ মেটেল বেণ্ড", "thrash metal band": "থ্ৰেশ্ব মেটেল বেণ্ড", "doom metal band": "ডুম মেটেল বেণ্ড", "power metal band": "পাৱাৰ মেটেল বেণ্ড", "progressive metal band": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল বেণ্ড", "symphonic metal band": "ছিম্ফোনিক মেটেল বেণ্ড", "gothic metal band": "গথিক মেটেল বেণ্ড", "nu metal band": "নু মেটেল বেণ্ড", "alternative metal band": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল বেণ্ড", "speed metal band": "স্পীড মেটেল বেণ্ড", "industrial metal band": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল বেণ্ড", "metalcore band": "মেটেলকোৰ বেণ্ড", "hard rock band": "হাৰ্ড ৰক বেণ্ড", "alternative rock band": "অল্টাৰনেটিভ ৰক বেণ্ড", "progressive rock band": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক বেণ্ড", "psychedelic rock band": "চাইকেডেলিক ৰক বেণ্ড", "garage rock band": "গেৰেজ ৰক বেণ্ড", "grunge band": "গ্ৰাঞ্জ বেণ্ড", "post-rock band": "পোষ্ট-ৰক বেণ্ড", "post-punk band": "পোষ্ট-পাংক বেণ্ড", "new wave band": "নিউ ৱেভ বেণ্ড", "electronic band": "ইলেক্ট্ৰনিক বেণ্ড", "experimental band": "এক্সপেৰিমেণ্টেল বেণ্ড", "fusion band": "ফিউজন বেণ্ড", "reggae band": "ৰেগে বেণ্ড", "ska band": "স্কা বেণ্ড", "country band": "কাণ্ট্ৰি বেণ্ড", "bluegrass band": "ব্লুগ্ৰাছ বেণ্ড", "hip hop band": "হিপ হপ বেণ্ড", "rap band": "ৰেপ বেণ্ড", "dance band": "ডান্স বেণ্ড", "tribute band": "ত্ৰিবিউট বেণ্ড", "cover band": "কভাৰ বেণ্ড", "marching band": "মাৰ্চিং বেণ্ড", "brass band": "ব্ৰাছ বেণ্ড", "concert band": "কনচাৰ্ট বেণ্ড", "boy band": "বয় বেণ্ড", "girl band": "গাৰ্ল বেণ্ড", "vocal band": "ভোকাল বেণ্ড", "live band": "লাইভ বেণ্ড", "wedding band": "ৱেডিং বেণ্ড", "school band": "স্কুল বেণ্ড", "military band": "মিলিটেৰী বেণ্ড", "army band": "আৰ্মী বেণ্ড", "gasser drag racer": "গেচাৰ ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "drag racer": "ড্ৰেগ ৰেচাৰ", "bookmaker": "বুকমেকাৰ", "barrel racer": "বেৰেল ৰেচাৰ", "speed racer": "স্পীড ৰেচাৰ", "crew chief": "ক্ৰু চীফ", "constructor": "নিৰ্মাতা", "pga tour member": "পিজিএ ট্যুৰ সদস্য", "heavyweight boxer": "হেভিৱেট বক্সাৰ", "welterweight boxer": "ৱেল্টাৰৱেট বক্সাৰ", "strongwoman": "ষ্ট্ৰংৱুমেন", "weight lifter": "ভাৰোত্তোলক", "power lifter": "পাৱাৰলিফ্টাৰ", "escapologist": "এস্কেপোলজিষ্ট", "political analyst": "ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক", "malacologist": "মেলাকোলজিষ্ট", "safety microbiologist": "নিৰাপত্তা অণুজীৱবিজ্ঞানী", "public safety official": "জননিৰাপত্তা বিষয়া", "horseshoe pitcher": "হৰ্ছশ্বু পিচাৰ", "fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by boeing": "বোয়িংৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by boeing": "বোয়িংৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by boeing": "বোয়িংৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by lockheed martin": "লকহিড মাৰ্টিনৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by sukhoi": "সুখোইৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by sukhoi": "সুখোইৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by airbus": "এয়াৰবাছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by airbus": "এয়াৰবাছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bombardier": "বম্বাৰ্ডিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "airliner series by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "airliner family by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft series by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "cargo aircraft model by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by avic": "এভিকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by hal": "হ্যালৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "attack aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "strike fighter family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ ছিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান ছিৰিজ", "airliner family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান ছিৰিজ", "cargo aircraft family by bae systems": "বিএই ছিষ্টেমছৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান ছিৰিজ", "military trainer aircraft family by avic": "এভিকৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান ছিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান মডেল", "attack aircraft series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান ছিৰিজ", "attack aircraft family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণকাৰী বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by avic": "এভিকৰ ষ্ট্ৰাইক ফাইটাৰ মডেল", "strike fighter series by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by avic": "এভিকৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based strike fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based strike fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based strike fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by avic": "এভিকৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "airliner model by avic": "এভিকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "fighter aircraft series by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by hal": "হেলৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "military trainer aircraft model by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "military trainer aircraft series by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "military trainer aircraft family by hal": "হেলৰ সামৰিক প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by hal": "হেলৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "strike fighter model by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান মডেল", "strike fighter series by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "strike fighter family by hal": "হেলৰ আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "carrier-based fighter aircraft model by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান মডেল", "carrier-based fighter aircraft series by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "carrier-based fighter aircraft family by hal": "হেলৰ বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by eurofighter": "ইউৰোফাইটাৰৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান মডেল", "fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "prototype fighter aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান মডেল", "prototype fighter aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান চিৰিজ", "prototype fighter aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰটোটাইপ যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "attack aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান মডেল", "attack aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান চিৰিজ", "attack aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ আক্ৰমণ বিমান পৰিয়াল", "trainer aircraft model by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান মডেল", "trainer aircraft series by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান চিৰিজ", "trainer aircraft family by messerschmitt": "মেচাৰশমিটৰ প্ৰশিক্ষণ বিমান পৰিয়াল", "airliner model by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by comac": "কোমাকৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by comac": "কোমাকৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", "airliner model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান মডেল", "airliner series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান চিৰিজ", "airliner family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিয়াল", "cargo aircraft model by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান মডেল", "cargo aircraft series by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান চিৰিজ", "cargo aircraft family by dornier": "ডৰ্নিয়াৰৰ কাৰ্গো বিমান পৰিয়াল", #published/released "published book": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "book published": "প্ৰকাশিত কিতাপ", "published article": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "article published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published journal": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "journal published": "প্ৰকাশিত সাময়িকী", "published magazine": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "magazine published": "প্ৰকাশিত মেগাজিন", "published newspaper": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "newspaper published": "প্ৰকাশিত বাতৰিকাকত", "published novel": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "novel published": "প্ৰকাশিত উপন্যাস", "published short story": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "short story published": "প্ৰকাশিত চুটিগল্প", "published poem": "প্ৰকাশিত কবিতা", "poem published": "প্ৰকাশিত কবিতা", "published play": "প্ৰকাশিত নাটক", "play published": "প্ৰকাশিত নাটক", "published essay": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "essay published": "প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ", "published thesis": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "thesis published": "প্ৰকাশিত অভিসন্দৰ্ভ", "published dissertation": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "dissertation published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাভিসন্দৰ্ভ", "published encyclopedia": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "encyclopedia published": "প্ৰকাশিত বিশ্বকোষ", "published dictionary": "প্ৰকাশিত অভিধান", "dictionary published": "প্ৰকাশিত অভিধান", "published textbook": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "textbook published": "প্ৰকাশিত পাঠ্যপুথি", "published comic": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "comic published": "প্ৰকাশিত কমিক্স", "published manga": "প্ৰকাশিত মাংগা", "manga published": "প্ৰকাশিত মাংগা", "published graphic novel": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "graphic novel published": "প্ৰকাশিত গ্ৰাফিক উপন্যাস", "scholarly article published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article published": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article published": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article published": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article published": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper published": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper published": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "working paper published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "position paper published": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "white paper published": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "technical paper published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report published": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report published": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report published": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper published": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper published": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "policy paper published": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "issue paper published": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper published": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "monograph published": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published scholarly article": "প্ৰকাশিত পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "published academic article": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "published research article": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "published scientific article": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "published peer-reviewed article": "প্ৰকাশিত সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "published journal article": "প্ৰকাশিত জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "published review article": "প্ৰকাশিত পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "published survey article": "প্ৰকাশিত সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "published conference paper": "প্ৰকাশিত সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "published academic paper": "প্ৰকাশিত শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "published research paper": "প্ৰকাশিত গৱেষণাপত্ৰ", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published position paper": "প্ৰকাশিত অৱস্থানপত্ৰ", "published white paper": "প্ৰকাশিত শ্বেতপত্ৰ", "published technical paper": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published scientific paper": "প্ৰকাশিত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "published discussion paper": "প্ৰকাশিত আলোচনাপত্ৰ", "published policy paper": "প্ৰকাশিত নীতিপত্ৰ", "published issue paper": "প্ৰকাশিত বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "published background paper": "প্ৰকাশিত পটভূমি পত্ৰ", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published manuscript": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "manuscript published": "প্ৰকাশিত পাণ্ডুলিপি", "published monograph": "প্ৰকাশিত মনোগ্ৰাফ", "published bibliography": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "bibliography published": "প্ৰকাশিত গ্ৰন্থপঞ্জী", "published catalogue": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalog": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "catalog published": "প্ৰকাশিত তালিকাপত্ৰ", "published catalogue raisonné": "প্ৰকাশিত পূৰ্ণংগ তালিকাপত্ৰ", "published report": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "report published": "প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদন", "published research report": "প্ৰকাশিত গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "published case report": "প্ৰকাশিত কেচ ৰিপোৰ্ট", "published technical report": "প্ৰকাশিত কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "published working paper": "প্ৰকাশিত কাৰ্যপত্ৰ", "published conference proceeding": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "conference proceeding published": "প্ৰকাশিত সন্মিলন কাৰ্যবিৱৰণী", "published proceedings": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "proceedings published": "প্ৰকাশিত কাৰ্যবিৱৰণী", "published abstract": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "abstract published": "প্ৰকাশিত সাৰাংশ", "published handbook": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "handbook published": "প্ৰকাশিত হেণ্ডবুক", "published guidebook": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "guidebook published": "প্ৰকাশিত গাইডবুক", "published manual": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "manual published": "প্ৰকাশিত নিৰ্দেশিকা", "published atlas": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "atlas published": "প্ৰকাশিত এটলাচ", "published map": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "map published": "প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ", "published gazetteer": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "gazetteer published": "প্ৰকাশিত গেজেটিয়াৰ", "published software": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "software published": "প্ৰকাশিত ছফ্টৱেৰ", "released software": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "software released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছফ্টৱেৰ", "published video game": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "video game published": "প্ৰকাশিত ভিডিঅ' গেম", "released video game": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "video game released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ভিডিঅ' গেম", "released film": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "film released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered film": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "film premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "released movie": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "movie released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ", "premiered movie": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "movie premiered": "প্ৰদৰ্শিত চলচ্চিত্ৰ", "aired television episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast television episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "television episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired tv episode": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "broadcast tv episode": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন খণ্ড", "aired television series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast television series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "aired tv series": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series aired": "প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "broadcast tv series": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "launched website": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "website launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched web site": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "web site launched": "মুকলি কৰা ৱেবচাইট", "launched service": "মুকলি কৰা সেৱা", "service launched": "মুকলি কৰা সেৱা", "released album": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "album released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত এলবাম", "released song": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "song released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত গান", "released single": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "single released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছিংগল", "released ep": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", "ep released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত ইপি", #film "film": "চলচ্চিত্ৰ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "feature film": "পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "docudrama film": "ডকুড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "tv film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "action film": "একচন চলচ্চিত্ৰ", "adventure film": "এডভেঞ্চাৰ চলচ্চিত্ৰ", "comedy film": "কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "drama film": "নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "romance film": "ৰোমাণ্টিক চলচ্চিত্ৰ", "romantic comedy film": "ৰোমাণ্টিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ", "romantic drama film": "ৰোমাণ্টিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "historical film": "ঐতিহাসিক চলচ্চিত্ৰ", "biographical film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "biopic film": "জীৱনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "war film": "যুদ্ধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "crime film": "অপৰাধভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "thriller film": "থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "psychological thriller film": "মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ", "mystery film": "ৰহস্য চলচ্চিত্ৰ", "horror film": "ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "supernatural horror film": "অতিপ্ৰাকৃত ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ", "slasher film": "শ্লেছাৰ চলচ্চিত্ৰ", "science fiction film": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "fantasy film": "ফেণ্টাচি চলচ্চিত্ৰ", "superhero film": "ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ", "disaster film": "দুৰ্যোগভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "post-apocalyptic film": "প্ৰলয়োত্তৰ চলচ্চিত্ৰ", "monster film": "দানৱভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "martial arts film": "মাৰ্শ্বাল আৰ্টভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "sports film": "ক্্ৰীড়াভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "musical film": "সংগীতধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "dance film": "নৃত্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ", "family film": "পাৰিবাৰিক চলচ্চিত্ৰ", "children's film": "শিশুতোষ চলচ্চিত্ৰ", "teen film": "কিশোৰ চলচ্চিত্ৰ", "coming-of-age film": "বয়ঃসন্ধিকালভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ", "road film": "ৰোড চলচ্চিত্ৰ", "western film": "ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "neo-western film": "নিঅ'-ৱেষ্টাৰ্ণ চলচ্চিত্ৰ", "film noir": "ফিল্ম নোৱাৰ", "neo-noir film": "নিঅ'-নোৱাৰ চলচ্চিত্ৰ", "independent film": "স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰ", "experimental film": "পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰ", "silent film": "নিৰ্বাক চলচ্চিত্ৰ", "black-and-white film": "বগা-ক'লা চলচ্চিত্ৰ", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "television show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv show": "টেলিভিছন অনুষ্ঠান", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "miniseries": "মিনিচিৰিজ", "novel": "উপন্যাস", "short story": "চুটিগল্প", "poem": "কবিতা", "play": "নাটক", "book": "কিতাপ", "comic": "কমিক্স", "manga": "মাংগা", "graphic novel": "গ্ৰাফিক উপন্যাস", "sitcom": "চিটকম", "soap opera": "চোপ অপেৰা", "anime": "এনিমে", "cartoon": "কাৰ্টুন", "reality show": "ৰিয়েলিটি শ্ব'", "talk show": "টক শ্ব'", "game show": "গেম শ্ব'", "variety show": "বিচিত্ৰাণুষ্ঠান", "quiz show": "কুইজ শ্ব'", "news program": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "news show": "সংবাদ অনুষ্ঠান", "current affairs program": "সাময়িক বিষয়ক অনুষ্ঠান", "documentary series": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "documentary television series": "প্ৰামাণ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "docuseries": "প্ৰামাণ্যধাৰাবাহিক", "drama series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "drama television series": "নাট্যধাৰাবাহিক", "crime drama": "অপৰাধভিত্তিক নাটক", "medical drama": "মেডিকেল নাটক", "legal drama": "আইনভিত্তিক নাটক", "political drama": "ৰাজনৈতিক নাটক", "thriller series": "থ্ৰিলাৰ ধাৰাবাহিক", "mystery series": "ৰহস্যধাৰাবাহিক", "fantasy series": "ফেণ্টাচি ধাৰাবাহিক", "science fiction television series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "superhero television series": "ছুপাৰহিৰো টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "animated series": "এনিমেটেড ধাৰাবাহিক", "animated television series": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "children's television series": "শিশুতোষ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "teen drama": "কিশোৰ নাটক", "web television series": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "podcast": "পডকাষ্ট", "radio series": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিক", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "album": "এলবাম", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "show episode": "অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "ep": "ইপি", "song": "গান", "music video": "সংগীত ভিডিঅ'", "opera": "অপেৰা", "software": "ছফ্টৱেৰ", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "web series episode": "ৱেব ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "tv series episode": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "television show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "tv show episode": "টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "animated television series episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated television show episode": "এনিমেটেড টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "radio series episode": "ৰেডিঅ' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "radio show episode": "ৰেডিঅ' অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "podcast episode": "পডকাষ্টৰ খণ্ড", "podcast series episode": "পডকাষ্ট ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television series episode": "ৱেব টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web television show episode": "ৱেব টেলিভিছন অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "sitcom episode": "চিটকমৰ খণ্ড", "soap opera episode": "চোপ অপেৰাৰ খণ্ড", "anime episode": "এনিমে খণ্ড", "cartoon episode": "কাৰ্টুনৰ খণ্ড", "reality show episode": "ৰিয়েলিটি শ্ব'ৰ খণ্ড", "talk show episode": "টক শ্ব'ৰ খণ্ড", "game show episode": "গেম শ্ব'ৰ খণ্ড", "documentary tv series": "প্ৰামাণ্য টিভি ধাৰাবাহিক", "drama tv series": "নাট্যধৰ্মী টিভি ধাৰাবাহিক", "science fiction tv series": "বিজ্ঞান কল্পকাহিনীভিত্তিক টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিক", "children's tv series": "শিশুতোষ টিভি ধাৰাবাহিক", "web tv series": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিক", "animated tv series episode": "এনিমেটেড টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "animated tv show episode": "এনিমেটেড টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "web tv series episode": "ৱেব টিভি ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "web tv show episode": "ৱেব টিভি অনুষ্ঠানৰ খণ্ড", "superhero tv series": "ছুপাৰহিৰো টিভি ধাৰাবাহিক", "Cleric": "ধৰ্মযাজক", "Clergyman": "ধৰ্মযাজক", "Churchman": "গীৰ্জাৰ সদস্য", "Ecclesiastic": "ধৰ্মযাজক", "Priest": "পুৰোহিত", "Presbyter": "প্ৰাচীন যাজক", "Elder": "প্ৰবীণ", "Pastor": "ধৰ্মপালক", "Rector": "ৰেক্টৰ", "Vicar": "ভিকাৰ", "Curate": "সহকাৰী যাজক", "Chaplain": "চেপ্লেইন", "Canon": "কেনন", "Dean": "ডীন", "Deacon": "ডিকন", "Subdeacon": "চাবডিকন", "Archdeacon": "আৰ্চডিকন", "Bishop": "বিচপ", "Auxiliary Bishop": "সহকাৰী বিচপ", "Titular Bishop": "টাইটুলাৰ বিচপ", "Coadjutor Bishop": "কোএডজুটৰ বিচপ", "Archbishop": "আৰ্চবিচপ", "Metropolitan": "মেট্ৰ'পলিটান", "Metropolitan Archbishop": "মেট্ৰ'পলিটান আৰ্চবিচপ", "Patriarch": "পেট্ৰিয়াৰ্ক", "Catholicos": "কেথলিকোচ", "Pope": "পোপ", "Cardinal": "কাৰ্ডিনেল", "Monsignor": "মনচিনিয়ৰ", "Abbot": "মঠাধ্যক্ষ", "Abbess": "মঠাধ্যক্ষা", "Prior": "প্ৰায়ৰ", "Prioress": "প্ৰায়োৰেচ", "Monk": "সন্ন্যাসী", "Nun": "সন্ন্যাসিনী", "Friar": "ফ্ৰায়াৰ", "Brother": "ব্ৰাডাৰ", "Sister": "চিষ্টাৰ", "Missionary": "মিচনেৰী", "Evangelist": "ইভানজেলিষ্ট", "Preacher": "ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Televangelist": "টেলিভিছন ধৰ্মপ্ৰচাৰক", "Theologian": "ধৰ্মতাত্ত্বিক", "Catechist": "ধৰ্মশিক্ষক", "Sacristan": "চেক্ৰিষ্টান", "Verger": "ভাৰ্জাৰ", "Sexton": "চেক্সটন", "Acolyte": "একোলাইট", "Altar Server": "বেদী পৰিচাৰক", "Seminarian": "যাজক শিক্ষাৰ্থী", "Novice": "শিক্ষানবিচ", "Hermit": "নিৰ্জনবাসী সন্ন্যাসী", "Anchorite": "বৈৰাগী", "Reverend": "ৰেভাৰেণ্ড", "Very Reverend": "ভেৰী ৰেভাৰেণ্ড", "Right Reverend": "ৰাইট ৰেভাৰেণ্ড", "Most Reverend": "মোষ্ট ৰেভাৰেণ্ড", "Father": "ফাদাৰ", "Mother Superior": "মাদাৰ ছুপেৰিয়ৰ", "Provincial": "প্ৰভিন্সিয়েল", "General Superior": "জেনেৰেল ছুপেৰিয়ৰ", "Superior General": "ছুপেৰিয়ৰ জেনেৰেল", "Primate": "প্ৰাইমেট", "Exarch": "এক্সাৰ্ক", "Eparch": "এপাৰ্ক", "Archimandrite": "আৰ্চিমেন্দ্ৰাইট", "Hegumen": "হেগুমেন", "Hieromonk": "হিয়েৰোমাংক", "Protopresbyter": "প্ৰটোপ্ৰেচবিটাৰ", "Protoiereus": "প্ৰটোয়েৰিউচ", "Reader": "পাঠক", "Cantor": "কেণ্টৰ", "Choir Director": "গায়কদলৰ পৰিচালক", "church minister": "গীৰ্জাৰ ধৰ্মযাজক", "Christian minister": "খ্ৰীষ্টীয় ধৰ্মযাজক", "Protestant minister": "প্ৰটেষ্টাণ্ট ধৰ্মযাজক", "Anglican minister": "এংলিকান ধৰ্মযাজক", "Lutheran minister": "লুথেৰান ধৰ্মযাজক", "Methodist minister": "মেথডিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Presbyterian minister": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান ধৰ্মযাজক", "Reformed minister": "ৰিফৰ্মড ধৰ্মযাজক", "Baptist minister": "বেপ্টিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Congregational minister": "কংগ্ৰেগেচনেল ধৰ্মযাজক", "Evangelical minister": "ইভানজেলিকেল ধৰ্মযাজক", "Pentecostal minister": "পেণ্টেকোষ্টেল ধৰ্মযাজক", "Free Church minister": "ফ্ৰী চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "United Church minister": "ইউনাইটেড চাৰ্চৰ ধৰ্মযাজক", "Nonconformist minister": "ননকনফৰ্মিষ্ট ধৰ্মযাজক", "Ordained minister": " অভিষিক্ত ধৰ্মযাজক", "licensed minister": "অনুমোদিত ধৰ্মযাজক", "associate minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "assistant minister": "সহকাৰী ধৰ্মযাজক", "parish minister": "পেৰিচ ধৰ্মযাজক", "campus minister": "কেম্পাছ ধৰ্মযাজক", "worship minister": "উপাসনাবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "mission minister": "মিছনবিষয়ক ধৰ্মযাজক", "street photographer": "পথ আলোকচিত্ৰী", "street artist": "পথশিল্পী", "street painter": "পথ চিত্ৰশিল্পী", "street sculptor": "পথ ভাস্কৰ", "street musician": "পথসংগীতশিল্পী", "street singer": "পথগায়ক", "street performer": "ষ্ট্ৰীট পাৰফৰ্মাৰ", "street dancer": "পথ নৃত্যশিল্পী", "street actor": "পথ অভিনেতা", "street magician": "পথ জাদুকৰ", "street clown": "পথ ভাৰ", "street mime": "পথ মূকাভিনয়শিল্পী", "street comedian": "পথ কৌতুকশিল্পী", "street poet": "পথ কবি", "street storyteller": "পথ গল্পকথক", "street busker": "ষ্ট্ৰীট বাস্কাৰ", "street preacher": "পথ প্ৰচাৰক", "street evangelist": "পথ খ্ৰীষ্টপ্ৰচাৰক", "street vendor": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street seller": "ৰাস্তাৰ বিক্ৰেতা", "street hawker": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street peddler": "ৰাস্তাৰ ফেৰীৱালা", "street trader": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street merchant": "ৰাস্তাৰ ব্যৱসায়ী", "street bookseller": "ৰাস্তাৰ কিতাপবিক্ৰেতা", "street florist": "ৰাস্তাৰ ফুলবিক্ৰেতা", "street food vendor": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food seller": "ৰাস্তাৰ খাদ্য বিক্ৰেতা", "street food chef": "ৰাস্তাৰ খাদ্যৰ ৰান্ধনি", "street cook": "ৰাস্তাৰ ৰান্ধনি", "street barber": "ৰাস্তাৰ নাপিত", "street cobbler": "ৰাস্তাৰ মুচী", "street cleaner": "ৰাস্তা পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "street sweeper": "ৰাস্তা ঝাড়ুদাৰ", "comedian": "কৌতুকশিল্পী", "poet": "কবি", "storyteller": "গল্পকথক", "busker": "বাস্কাৰ", "vendor": "বিক্ৰেতা", "seller": "বিক্ৰেতা", "cleaner": "পৰিচ্ছন্নতাকৰ্মী", "sweeper": "ঝাড়ুদাৰ", "hawker": "ফেৰীৱালা", "mime": "মূকাভিনেতা", "peddler": "ফেৰীৱালা", "trader": "ব্যৱসায়ী", "bookseller": "কিতাপবিক্ৰেতা", "barber": "নাপিত", "cobbler": "মুচী", "road bicycle racer": "পথ চাইকেল ৰেচাৰ", "royal navy officer": "ৰয়েল নেভী বিষয়া", "politician us": "মাৰ্কিন ৰাজনীতিবিদ", "correspondence chess player": "কৰেচপণ্ডেন্স দবাখেলুৱৈ", "owarai tarento": "ওৱাৰাই তাৰেণ্টো", "soldier": "সৈনিক", "dynasty person": "ৰাজবংশৰ ব্যক্তি", "slalom canoeist": "শ্লালোম কেনোয়িষ্ট", "land surveyor": "ভূমি জৰীপকাৰী", "fiba referee": "ফিবা ৰেফাৰী", "draughtsman": "ড্ৰাফ্টছমেন", "economist": "অৰ্থনীতিবিদ", "union army general": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "long distance runner": "দূৰপাল্লাৰ দৌৰবিদ", "printer": "মুদ্ৰক", "road racing cyclist": "পথ ৰেচিং চাইক্লিষ্ট", "choirmaster": "কায়াৰমাষ্টাৰ", "college faculty": "কলেজ শিক্ষক", "lieutenant colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল", "operatic tenor": "অপেৰেটিক টেনৰ", "person": "ব্যক্তি", "archaeologist": "প্ৰত্নতাত্ত্বিক", "u.s. air force general": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ জেনেৰেল", "recipient ofvictoria cross": "ভিক্টোৰিয়া ক্ৰচ প্ৰাপক", "cross country skier": "ক্ৰচ কাণ্ট্ৰী স্কিয়াৰ", "east german rower": "পূব জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "millionaire heiress": "কোটিপতি উত্তৰাধিকাৰিণী", "playwright working": "নাট্যকাৰ", "u.s. military veteran": "মাৰ্কিন সামৰিক প্ৰবীণ", "master builder": "প্ৰধান নিৰ্মাতা", "royal air force officer": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ বিষয়া", "us volleyball player": "মাৰ্কিন ভলীবল খেলুৱৈ", "gallerist": "গেলেৰিষ্ট", "fur trader": "পশম ব্যৱসায়ী", "mass murderer": "গণহত্যাকাৰী", "ballet master": "বেলে মাষ্টাৰ", "dressage rider": "ড্ৰেচেজ ৰাইডাৰ", "patriarch of constantinople": "কনষ্টাণ্টিনোপলৰ পেট্ৰিয়াৰ্ক", "acrobatic gymnast": "এক্ৰোবেটিক জিমনাষ্ট", "stained glass artist": "ষ্টেইনড গ্লাচ শিল্পী", "us herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "county governor": "কাউণ্টিৰ গৱৰ্ণৰ", "royal air force air marshal": "ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চ এয়াৰ মাৰ্শ্বাল", "racehorse trainer": "ৰেচহৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "federal judge": "ফেডাৰেল বিচাৰক", "talk show host": "টক শ্ব' পৰিৱেশক", "socialist": "সমাজতান্ত্ৰিক", "u.s. representative": "মাৰ্কিন প্ৰতিনিধি", "operatic baritone": "অপেৰেটিক বেৰিটোন", "chief executive officer": "প্ৰধান কাৰ্যবাহী বিষয়া", "beauty pageant winner": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী", "kobzar": "কোবজাৰ", "soprano singer": "ছ'প্ৰানো গায়িকা", "mixed-media artist": "মিক্সড-মিডিয়া শিল্পী", "audiobook narrator": "অডিঅ'বুক কথক", "double-bassist": "ডাবল-বেচ বাদক", "cameraman": "কেমেৰামেন", "sprint canoeist": "স্প্ৰিণ্ট কেনোয়িষ্ট", "penman": "পেনমেন", "science communicator": "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কাৰী", "man of letters": "পণ্ডিত ব্যক্তি", "sitting volleyball player": "চিটিং ভলীবল খেলুৱৈ", "botswana athlete": "বটচোৱানাৰ ক্ৰীড়াবিদ", "grammarian": "বৈয়াকৰণ", "orchestra conductor": "অৰ্কেষ্ট্ৰা কণ্ডাক্টৰ", "emergency medicine physician": "জৰুৰী চিকিৎসাবিদ", "capuchin friar": "কেপুচিন ফ্ৰায়াৰ", "wikimedian": "উইকিমিডিয়ান", "bibliophile": "গ্ৰন্থানুৰাগী", "pipe organ builder": "পাইপ অৰ্গান নিৰ্মাতা", "royal navy rear-admiral": "ৰয়েল নেভী ৰিয়াৰ এডমিৰেল", "operatic mezzo-soprano": "অপেৰেটিক মেজো-ছ'প্ৰানো", "radiation oncologist": "ৰেডিয়েচন অনকোলজিষ্ট", "us entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "diarist": "দিনলিপিকাৰ", "world war ii veteran": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰবীণ সেনাসদস্য", "us air force officer": "মাৰ্কিন বিমানবাহিনীৰ বিষয়া", "confederate army general": "কনফেডাৰেট সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "police officer": "আৰক্ষী বিষয়া", "us ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "synchronised swimmer": "চিনক্ৰোনাইজড সাঁতোৰবিদ", "u.s. herpetologist": "মাৰ্কিন হাৰপেটোলজিষ্ট", "planetary scientist": "গ্ৰহবিজ্ঞানী", "lepidopterist": "লেপিডোপ্টেৰিষ্ট", "pastoralist": "পশুপালক", "picture book author": "চিত্ৰগ্ৰন্থ ৰচয়িতা", "west indian cricketer": "ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেটাৰ", "u.s. navy admiral": "মাৰ্কিন নৌবাহিনীৰ এডমিৰেল", "horticulturalist": "উদ্যানতত্ত্ববিদ", "union united states army officer": "ইউনিয়ন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "us science fiction author": "মাৰ্কিন কল্পবিজ্ঞান লেখক", "potter": "মৃৎশিল্পী", "blessed": "ধন্য", "vicar general": "ভিকাৰ জেনেৰেল", "singer songwriter": "গায়ক-গীতিকাৰ", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "military personnel": "সামৰিক সদস্য", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "Army personnel": "সেনাসদস্য", "air force personnel": "বিমানবাহিনীৰ সদস্য", "Navy personnel": "নৌবাহিনীৰ সদস্য", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "হিতৈষী", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "soccer representant": "ফুটবল প্ৰতিনিধি", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আইনবহিৰ্ভূত মটৰচাইকেল আৰোহী", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছৰ স্বৰ্ণপদকজয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাৰ বলি", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়িকা", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "headmaster": "প্ৰধান শিক্ষক", "cardinal ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ কাৰ্ডিনেল", "pop-folk singer": "পপ-ফোক গায়ক", "holocaust survivor": "হলোকাষ্টৰপৰা বাচি যোৱা ব্যক্তি", "patron ofarts": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "nascar crew chief": "নাচকাৰ ক্ৰু চীফ", "u.s. zoologist": "মাৰ্কিন প্ৰাণীবিজ্ঞানী", "lawn bowler": "লন বোলাৰ", "suspected serial killer": "সন্দেহভাজন ছিৰিয়েল কিলাৰ", "conservation biologist": "সংৰক্ষণ জীৱবিজ্ঞানী", "concertmaster": "কনচাৰ্টমাষ্টাৰ", "new media artist": "নিউ মিডিয়া শিল্পী", "taxonomist": "শ্ৰেণীবিন্যাসবিদ", "u.s. botanist": "মাৰ্কিন উদ্ভিদবিজ্ঞানী", "stylist": "ষ্টাইলিষ্ট", "palaeobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "plant breeder": "উদ্ভিদ প্ৰজননবিদ", "benefactor": "দাতা", "legislator": "আইনপ্ৰণেতা", "attorney general": "এটৰ্নী জেনেৰেল", "hispanist": "হিস্পানিষ্ট", "diabetologist": "ডায়াবেটোলজিষ্ট", "toxicologist": "বিষতত্ত্ববিদ", "nephrologist": "নেফ্ৰোলজিষ্ট", "antiquarian seller": "প্ৰাচীন বস্তুৰ বিক্ৰেতা", "rancher": "পামৰ মালিক", "ss officer": "এছএছ বিষয়া", "world war ii u-boat commander": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ইউ-বোট কমাণ্ডাৰ", "allergist": "এলাৰ্জিষ্ট", "rebel leader": "বিদ্ৰোহী নেতা", "band leader": "বেণ্ড লিডাৰ", "school principal": "স্কুল অধ্যক্ষ", "bandurist": "বান্দুৰিষ্ট", "outlaw biker": "আউতল বাইকাৰ", "topographer": "টপোগ্ৰাফাৰ", "orator": "বক্তা", "archbishop of canterbury": "কেণ্টাৰবেৰীৰ আৰ্চবিচপ", "double bassist": "ডাবল বেচ বাদক", "commonwealth games gold medallist": "কমনৱেলথ গেমছ স্বৰ্ণপদক জয়ী", "officer ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "carpenter": "কাঠমিস্ত্ৰী", "sub-lieutenant ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ চাব-লেফটেনেণ্ট", "u.s. army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "titanic victim": "টাইটানিক দুৰ্ঘটনাত নিহত", "soprano opera singer": "ছ'প্ৰানো অপেৰা গায়িকা", "canon ofcathedral chapter naumburg": "নমবুৰ্গ কেথেড্ৰেল অধ্যায়ৰ কেনন", "professor of law at syracuse university": "চিৰাকিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনৰ অধ্যাপক", "land owner": "ভূমিমালিক", "patron": "পৃষ্ঠপোষক", "hebraist": "হিব্ৰু পণ্ডিত", "violoncellist": "ভায়োলোনচেলিষ্ট", "us army major general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেজৰ জেনেৰেল", "time-based media artist": "টাইম-বেচড মিডিয়া শিল্পী", "crystallographer": "ক্ৰিষ্টেলোগ্ৰাফাৰ", "cosplayer": "কচপ্লেয়াৰ", "property developer": "সম্পত্তি উন্নয়নকাৰী", "intellectual": "বুদ্ধিজীৱী", "interpreter": "দোভাষী", "md": "এমডি", "u.s. ichthyologist": "মাৰ্কিন মৎস্যবিজ্ঞানী", "resistance fighter during ww-ii": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন প্ৰতিৰোধ যোদ্ধা", "hunter": "চিকাৰী", "ejected minister": "বহিষ্কৃত মন্ত্ৰী", "biathlete": "বায়াথলিট", "national hero of azerbaijan": "আজাৰবাইজানী জাতীয় বীৰ", "sprint athlete": "স্প্ৰিণ্ট এথলীট", "soft tennis player": "ছফ্ট টেনিছ খেলুৱৈ", "physiotherapist": "ফিজিঅ'থেৰাপিষ্ট", "clerk": "কেৰাণী", "draftsperson": "নক্সাকাৰ", "heir": "উত্তৰাধিকাৰী", "u.s. army general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ জেনেৰেল", "election candidate": "নিৰ্বাচনী প্ৰাৰ্থী", "aquatic ecologist": "জলজ বাস্তুবিজ্ঞানী", "petrologist": "শিলাতত্ত্ববিদ", "analyst": "বিশ্লেষক", "augustinian friar": "অগাষ্টিনিয়ান ফ্ৰায়াৰ", "yoga instructor": "যোগব্যায়াম প্ৰশিক্ষক", "royal navy vice-admiral": "ৰয়েল নেভী ভাইচ এডমিৰেল", "us malacologist": "মাৰ্কিন মেলাকোলজিষ্ট", "u.s. army medal of honor recipient": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "member city council": "চিটি কাউন্সিলৰ সদস্য", "race queen": "ৰেচ কুইন", "speculative fiction writer": "স্পেকুলেটিভ ফিকচন লেখক", "editor-in-chief": "প্ৰধান সম্পাদক", "papyrologist": "পেপিৰাকোলজিষ্ট", "archbishop ofroman catholic church": "ৰোমান কেথলিক চাৰ্চৰ আৰ্চবিচপ", "miniaturist": "মিনিয়েচাৰিষ্ট", "bass-baritone": "বেচ-বেৰিটোন", "medieval historian": "মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক", "gallery owner": "গেলেৰীৰ মালিক", "taxidermist": "টেক্সিডাৰ্মিষ্ট", "policeman": "আৰক্ষী সদস্য", "notary public": "নোটাৰী পাব্লিক", "gastroenterologist": "গেষ্ট্ৰোএণ্টেৰোলজিষ্ট", "singing teacher": "গানৰ শিক্ষক", "united states air force": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিমানবাহিনী", "online course instructor": "অনলাইন কোৰ্চ প্ৰশিক্ষক", "us carcinologist": "মাৰ্কিন কাৰ্চিনোলজিষ্ট", "remixer": "ৰিমিক্সাৰ", "legionary": "লিজিঅ'নাৰী", "public official": "চৰকাৰী বিষয়া", "conservator": "সংৰক্ষক", "parson": "পাৰচন", "folklorist": "লোকবিজ্ঞানী", "musical director": "সংগীত পৰিচালক", "polar explorer": "মেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "u.s. paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "consul": "কনচাল", "africanist": "আফ্ৰিকানিষ্ট", "aviator": "বিমানচালক", "sexologist": "যৌনবিজ্ঞানী", "noble woman": "সম্ভ্ৰান্ত নাৰী", "pilot ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ পাইলট", "guantanamo bay detainee": "গুৱাণ্টানামো বে বন্দী", "set decorator": "ছেট ডেকোৰেটৰ", "east german gymnast": "পূব জাৰ্মান জিমনাষ্ট", "instrumentalist": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "business woman": "নাৰী ব্যৱসায়ী", "miner": "খনি শ্ৰমিক", "executive vice president": "কাৰ্যবাহী ভাইচ প্ৰেচিডেণ্ট", "catholic blessed": "কেথলিক ধন্য", "west german rower": "পশ্চিম জাৰ্মান ৰোৱাৰ", "mountain bike orienteer": "মাউণ্টেইন বাইক ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "protistologist": "প্ৰোটিষ্টোলজিষ্ট", "conchologist": "শংখবিজ্ঞানী", "merchant banker": "মাৰ্চেণ্ট বেংকাৰ", "tailor": "দৰ্জী", "bassoonist": "বেচুন বাদক", "u.s. army brigadier general": "মাৰ্কিন সেনাবাহিনীৰ ব্ৰিগেডিয়াৰ জেনেৰেল", "kapellmeister": "কাপেলমেইষ্টাৰ", "weather presenter": "বতৰ পৰিৱেশক", "keynote speaker": "মূলবক্তা", "heraldist": "হেৰাল্ডিষ্ট", "reality show participant": "ৰিয়েলিটি শ্ব' অংশগ্ৰহণকাৰী", "royal navy admiral offleet": "ৰয়েল নেভী এডমিৰেল অফ ফ্লিট", "serial rapist": "ছিৰিয়েল ৰেপিষ্ট", "paleographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "histologist": "কলাস্থানবিদ", "us arachnologist": "মাৰ্কিন এৰাকনোলজিষ্ট", "biotechnologist": "জৈৱপ্ৰযুক্তিবিদ", "political prisoner": "ৰাজনৈতিক বন্দী", "stockbroker": "ষ্টকব্ৰোকাৰ", "public prosecutor": "চৰকাৰী অধিবক্তা", "canonist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "war veteran": "যুদ্ধ প্ৰবীণ", "carom billiards player": "কেৰম বিলিয়াৰ্ডছ খেলুৱৈ", "mountain guide": "পাহাৰীয়া গাইড", "orthopaedic surgeon": "অৰ্থোপেডিক চাৰ্জন", "stand up comedian": "ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান", "mime artist": "মূকাভিনেতা", "cancer epidemiologist": "কেন্সাৰ এপিডেমিওলজিষ্ট", "us paleontologist": "মাৰ্কিন জীৱাশ্মবিদ", "wikipedian": "উইকিপিডিয়ান", "impressionist": "ইম্প্ৰেচনিষ্ট", "hornist": "হৰ্ণ বাদক", "acarologist": "একাৰোলজিষ্ট", "screenplay writer": "চিত্ৰনাট্যকাৰ", "palaeographer": "পেলিওগ্ৰাফাৰ", "xiangsheng performer": "জিয়াংশেং পাৰফৰ্মাৰ", "member of czech parliament": "চেক সংসদৰ সদস্য", "beekeeper": "মৌমাছি পালক", "community organizer": "কমিউনিটি সংগঠক", "weaver": "তাঁতী", "navigator": "নাবিক", "u.s. entomologist": "মাৰ্কিন কীটতত্ত্ববিদ", "certified public accountant": "চাৰ্টিফাইড পাব্লিক একাউণ্টেণ্ট", "byzantinist": "বাইজেণ্টিন বিশেষজ্ঞ", "illusionist": "জাদুকৰ", "baritone singer": "বেৰিটোন গায়ক", "biological anthropologist": "জীৱতাত্ত্বিক নৃবিজ্ঞানী", "nasa astronaut": "নাছা মহাকাশচাৰী", "hydrobiologist": "হাইড্ৰোবায়োলজিষ্ট", "arctic explorer": "সুমেৰু ভ্ৰমণকাৰী", "polymath": "বহুশাস্ত্ৰজ্ঞ", "penwoman": "লেখিকা", "anglicist": "এংলিচিষ্ট", "director of church music": "চাৰ্চ সংগীত পৰিচালক", "union army medal of honor recipient": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ মেডেল অৱ অনাৰ প্ৰাপক", "micropalaeontologist": "মাইক্ৰোপেলিওণ্টোলজিষ্ট", "glaciologist": "হিমবাহবিজ্ঞানী", "hotel manager": "হোটেল মেনেজাৰ", "college head": "কলেজৰ অধ্যক্ষ", "showman": "শ্ব'মেন", "japanologist": "জাপানোলজিষ্ট", "radio talk show host": "ৰেডিঅ' টক শ্ব' পৰিৱেশক", "canon law jurist": "কেনন আইন বিশেষজ্ঞ", "secretary": "সচিব", "antiquarian bookseller": "প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ বিক্ৰেতা", "mammalogist": "স্তন্যপায়ী প্ৰাণীবিদ", "paleobotanist": "পেলিওবোটানিষ্ট", "program maker": "অনুষ্ঠান নিৰ্মাতা", "international lawn bowler": "আন্তৰ্জাতিক লন বোলাৰ", "tenor singer": "টেনৰ গায়ক", "venture capitalist": "ভেঞ্চাৰ কেপিটেলিষ্ট", "hotelier": "হোটেল মালিক", "dynasty politician": "ৰাজবংশৰ ৰাজনীতিবিদ", "barrister-at-law": "বেৰিষ্টাৰ-এট-ল'", "community worker": "কমিউনিটি কৰ্মী", "federal government official": "ফেডাৰেল চৰকাৰী বিষয়া", "colonial administrator ondutch gold coast": "ডাচ গোল্ড কোষ্টৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক", "speech-language pathologist": "বাক্ আৰু ভাষা পেথোলজিষ্ট", "archimandrite of kiev pechersk lavra": "কিয়েভ পেচেৰ্স্ক লেভ্ৰাৰ আৰ্কিমান্দ্ৰাইট", "policy advisor": "নীতি উপদেষ্টা", "bioethicist": "বায়োএথিচিষ্ট", "union army officer": "ইউনিয়ন সেনাবাহিনীৰ বিষয়া", "organizer": "সংগঠক", "high court judge": "উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক", "january uprising participant": "জানুৱাৰী অভ্যুত্থানত অংশগ্ৰহণকাৰী", "paediatrician": "শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞ", "exhibition curator": "প্ৰদৰ্শনী কিউৰেটৰ", "hero ofsoviet union": "ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বীৰ", "ocean rower": "ওচেন ৰোৱাৰ", "u.s. ornithologist": "মাৰ্কিন পক্ষীবিদ", "aerobic gymnast": "এৰোবিক জিমনাষ্ট", "elementary school teacher": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক", "protozoologist": "প্ৰোটোজোলজিষ্ট", "inorganic chemist": "অজৈৱ ৰসায়নবিদ", "hydrographer": "হাইড্ৰোগ্ৰাফাৰ", "free-diver": "ফ্ৰী-ডাইভাৰ", "angel investor": "এঞ্জেল ইনভেষ্টৰ", "sambist": "চাম্বিষ্ট", "new caledonian judoka": "নিউ কেলেডোনিয়ান জুডোকা", "classical violinist": "ধ্ৰুপদী বেহালাবাদক", "mechanic": "মেকানিক", "colonel ofpolish army": "পোলিছ সেনাবাহিনীৰ কৰ্ণেল", "recipient ofpurple heart medal": "পাৰ্পল হাৰ্ট মেডেল প্ৰাপক", "us author": "মাৰ্কিন লেখক", "executive producer": "কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক", "diplomat. deputy high commissioner": "কূটনীতিবিদ ডেপুটি হাই কমিছনাৰ", "district administrator": "জিলা প্ৰশাসক", "army officer ineast india company": "ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা বিষয়া", "privateer": "প্ৰাইভেটিয়াৰ", "large estate owner": "বিশাল এষ্টেট মালিক", "salvation army officer": "চালভেশ্যন আৰ্মি বিষয়া", "royal navy captain": "ৰয়েল নেভী কেপ্তেইন", "concentration camp guard": "কনচেনট্ৰেচন কেম্প গাৰ্ড", "keyboard player": "কীবোৰ্ড বাদক", "nogizaka46 member": "নোগিজাকা৪৬ সদস্য", "woman handball player": "মহিলা হেণ্ডবল খেলুৱৈ", "ecuadoran herpetologist": "ইকুৱেডৰিয়ান হাৰপেটোলজিষ্ট", "campaigner": "প্ৰচাৰক", "railroad executive": "ৰেলপথ কাৰ্যবাহী", "community activist": "কমিউনিটি আন্দোলনকৰ্মী", "craftsman": "কাৰিকৰ", "auctioneer": "নিলামকাৰী", "decorator": "সাজ-সজ্জাকাৰী", "hygienist": "হাইজিনিষ্ট", "epigrapher": "এপিগ্ৰাফাৰ", "distributor": "পৰিৱেশক", "showgirl": "শ্ব'গাৰ্ল", "apostolic nuncio": "এপোষ্টোলিক নুন্সিও", "wood-engraver": "কাঠ-খোদাইকাৰী", "sporting director": "ক্্ৰীড়া পৰিচালক", "east german sprinter": "পূব জাৰ্মান স্প্ৰিণ্টাৰ", "vase painter": "ফুলদানী চিত্ৰকৰ", "artisan": "কাৰিকৰ", "grazier": "পশুপালক", "carver": "খোদাইকাৰী", "dealer": "ডিলাৰ", "hereditary peer": "বংশানুক্ৰমিক পিয়াৰ", "pulmonologist": "পালমোনোলজিষ্ট", "athletic trainer": "এথলেটিক প্ৰশিক্ষক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেট বাদক", "neonatologist": "নিঅ'নেটোলজিষ্ট", "orthodox pope egypt": "মিচৰৰ অৰ্থডক্স পোপ", "abbess oflichtenthal monastery": "লিচেনথাল মঠৰ এবেচ", "arts patron": "শিল্পকলা পৃষ্ঠপোষক", "golf course architect": "গলফ কোৰ্চ স্থপতি", "rhetorician": "বক্তৃতাশিল্পী", "orchestra leader": "অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিচালক", "prosaist": "গদ্যকাৰ", "beauty pageant contestant": "সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী", "disability rights activist": "প্ৰতিবন্ধী অধিকাৰ কৰ্মী", "slavist": "শ্লাভিষ্ট", "italianist": "ইটালিয়ানিষ্ট", "grand duke": "গ্ৰেণ্ড ডিউক", "freshwater ecologist": "মিথাপানীৰ বাস্তুবিজ্ঞানী", "group rhythmic gymnast": "দলীয় ৰিদমিক জিমনাষ্ট", "épée fencer": "এপে ফেন্সাৰ", "mezzo-soprano singer": "মেজো-ছ'প্ৰানো গায়িকা", "member of czechoslovak parliament": "চেকোশ্লোভাক সংসদৰ সদস্য", "instrument maker": "বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাতা", "actuary": "একচুৱাৰী", "mariner": "নাবিক", "medical practitioner": "চিকিৎসক", "catholic prelate": "কেথলিক প্ৰিলেট", "ethicist": "নীতিশাস্ত্ৰবিদ", "speech pathologist": "বাক্ পেথোলজিষ্ট", "nascar team owner": "নাচকাৰ দল মালিক", "director of photography": "চিত্ৰগ্ৰাহক", "united states navy": "মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ নৌবাহিনী", "police detective": "আৰক্ষী চোৰাংচোৱা", "carmelite friar": "কাৰ্মেলাইট ফ্ৰায়াৰ", "foil fencer": "ফয়েল ফেন্সাৰ", "chansonnier": "চেনচোনিয়াৰ", "mixer": "মিক্সাৰ", "blacksmith": "কমাৰ", "mineral collector": "খনিজ সংগ্ৰাহক", "general practitioner": "সাধাৰণ চিকিৎসক", "member ofparliament": "সংসদ সদস্য", "cabinet minister": "কেবিনেট মন্ত্ৰী", "member of slovak national council": "শ্লোভাক জাতীয় পৰিষদৰ সদস্য", "dynasty official": "ৰাজবংশৰ বিষয়া", "prelate": "প্ৰিলেট", "government statistician": "চৰকাৰী পৰিসংখ্যাবিদ", "ski-orienteer": "স্কি-ওৰিয়েণ্টিয়াৰ", "tiktoker": "টিকটকাৰ", "dramaturg": "নাট্যকাৰ", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "sound mixer": "শব্দ মিশ্ৰণকাৰী", "film screenwriter": "চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যকাৰ", "Army soldier": "সেনাবাহিনীৰ সৈনিক", "air force soldier": "বিমান সৈনিক", "Navy soldier": "নৌ সৈনিক", "music player": "মিউজিক প্লেয়াৰ", "video player": "ভিডিঅ' প্লেয়াৰ", "media player": "মিডিয়া প্লেয়াৰ", "audio player": "অডিঅ' প্লেয়াৰ", "record player": "ৰেকৰ্ড প্লেয়াৰ", "web player": "ৱেব প্লেয়াৰ", "streaming player": "ষ্ট্ৰীমিং প্লেয়াৰ", "radio player": "ৰেডিঅ' প্লেয়াৰ", "piano player": "পিয়ানোবাদক", "violin player": "বেহালাবাদক", "guitar player": "গীটাৰবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "drum player": "ড্ৰামবাদক", "flute player": "বাঁহীবাদক", "keyboard player": "কীবোৰ্ডবাদক", "organ player": "অৰ্গানবাদক", "trumpet player": "ট্ৰাম্পেটবাদক", "saxophone player": "চেক্সোফোনবাদক", "clarinet player": "ক্লেৰিনেটবাদক", "cello player": "চেলোবাদক", "bass player": "বেচবাদক", "harp player": "বীণাবাদক", "harmonica player": "হাৰমোনিকাবাদক", "accordion player": "একৰ্ডিয়নবাদক", "banjo player": "বেনজোবাদক", "mandolin player": "মেণ্ডোলিনবাদক", "ukulele player": "ইউকুলেলেবাদক", "tabla player": "তবলাবাদক", "sitar player": "চেতাৰবাদক", "sarod player": "সৰোদবাদক", "dotara player": "দোতাৰাবাদক", "esraj player": "এছৰাজবাদক", "shehnai player": "চেহনাইবাদক", "bagpipe player": "বেগপাইপবাদক", "percussion player": "তালবাদক", "instrument player": "বাদ্যযন্ত্ৰী", "session player": "চেচনবাদক", "solo player": "এককবাদক", } female_professions = { "actor": "অভিনেত্ৰী", "singer": "গায়িকা", "writer": "লেখিকা", "hero": "নায়িকা", "leader": "নেত্ৰী", "comedian": "কৌতুক অভিনেত্ৰী", "author": "লেখিকা", "presenter": "পৰিৱেশিকা", "news presenter": "সংবাদ পৰিৱেশিকা", "professor": "অধ্যাপিকা", "voice actor": "কণ্ঠাভিনেত্ৰী", "political leader": "ৰাজনৈতিক নেত্ৰী", "chairman": "সভানেত্ৰী", "chairperson": "সভানেত্ৰী", "teacher": "শিক্ষিকা", } translated_adjectives = { "Catholic": "কেথলিক", "Roman Catholic": "ৰোমান কেথলিক", "Orthodox": "অৰ্থডক্স", "Eastern Orthodox": "পূব অৰ্থডক্স", "Oriental Orthodox": "ওৰিয়েণ্টেল অৰ্থডক্স", "Protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "Anglican": "এংলিকান", "Lutheran": "লুথেৰান", "Reformed": "ৰিফৰ্মড", "Calvinist": "কেলভিনবাদী", "Presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Methodist": "মেথডিষ্ট", "Baptist": "বেপ্টিষ্ট", "Congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "Evangelical": "ইভানজেলিকেল", "Pentecostal": "পেণ্টেকোষ্টেল", "Anabaptist": "এনাব্যাপ্টিষ্ট", "Mennonite": "মেনোনাইট", "Quaker": "কোৱেকাৰ", "Moravian": "মোৰাভিয়ান", "Unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "Jehovah's Witness": "যিহোৱাৰ সাক্ষী", "Latter-day Saint": "লেটাৰ-ডে চেইণ্ট", "Mormon": "মৰমন", "Orthodox Jewish": "অৰ্থডক্স ইহুদী", "Coptic": "কপটিক", "Coptic Orthodox": "কপটিক অৰ্থডক্স", "Armenian Apostolic": "আৰ্মেনিয়ান এপোষ্টোলিক", "Armenian Catholic": "আৰ্মেনিয়ান কেথলিক", "Syriac": "চিৰিয়াক", "Syriac Orthodox": "চিৰিয়াক অৰ্থডক্স", "Syriac Catholic": "চিৰিয়াক কেথলিক", "Chaldean Catholic": "কেলডিয়ান কেথলিক", "Maronite": "মেৰোনাইট", "Melkite": "মেলকাইট", "Ethiopian Orthodox": "ইথিওপিয়ান অৰ্থডক্স", "Eritrean Orthodox": "ইৰিত্ৰিয়ান অৰ্থডক্স", "Ethiopian Catholic": "ইথিওপিয়ান কেথলিক", "Eritrean Catholic": "ইৰিত্ৰিয়ান কেথলিক", "Old Catholic": "ওল্ড কেথলিক", "Independent Catholic": "স্বতন্ত্ৰ কেথলিক", "Polish Catholic": "পোলিছ কেথলিক", "Apostolic": "এপোষ্টোলিক", "Holiness": "হোলিনেচ", "Nazarene": "নাজাৰিন", "Church of Christ": "চাৰ্চ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Disciples of Christ": "ডিচাইলছ অৱ ক্ৰাইষ্ট", "Brethren": "ব্ৰেড্ৰেন", "Plymouth Brethren": "প্লাইমাউথ ব্ৰেড্ৰেন", "Amish": "আমিছ", "Christadelphian": "ক্ৰিষ্টাদেলফিয়ান", "Swedenborgian": "চুইডেনবৰ্গিয়ান", "New Apostolic": "নিউ এপোষ্টোলিক", "Coptic Catholic": "কপটিক কেথলিক", "Greek Orthodox": "গ্ৰীক অৰ্থডক্স", "Russian Orthodox": "ৰুছ অৰ্থডক্স", "Serbian Orthodox": "ছাৰ্বীয় অৰ্থডক্স", "Romanian Orthodox": "ৰোমানীয় অৰ্থডক্স", "Bulgarian Orthodox": "বুলগেৰীয় অৰ্থডক্স", "Georgian Orthodox": "জৰ্জীয় অৰ্থডক্স", "Antiochian Orthodox": "এণ্টিওকিয়ান অৰ্থডক্স", "Apostolic Pentecostal": "এপোষ্টোলিক পেণ্টেকোষ্টেল", "Oneness Pentecostal": "ৱাননেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Holiness Pentecostal": "হোলিনেচ পেণ্টেকোষ্টেল", "Independent Baptist": "ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট বেপ্টিষ্ট", "Southern Baptist": "চাউদাৰ্ণ বেপ্টিষ্ট", "Primitive Baptist": "প্ৰিমিটিভ বেপ্টিষ্ট", "Free Baptist": "ফ্ৰী বেপ্টিষ্ট", "Particular Baptist": "পাৰ্টিকুলাৰ বেপ্টিষ্ট", "United Methodist": "ইউনাইটেড মেথডিষ্ট", "Wesleyan": "ৱেচলিয়ান", "Free Methodist": "ফ্ৰী মেথডিষ্ট", "United Reformed": "ইউনাইটেড ৰিফৰ্মড", "Dutch Reformed": "ডাচ ৰিফৰ্মড", "Continental Reformed": "কণ্টিনেণ্টেল ৰিফৰ্মড", "Orthodox Presbyterian": "অৰ্থডক্স প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Free Presbyterian": "ফ্ৰী প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "Abrahamic": "আব্ৰাহামিক", "Charismatic": "কেৰিজমেটিক", "Muslim": "মুছলিম", "Islamic": "ইছলামী", "Sunni": "ছুন্নী", "Shia": "ছিয়া", "Isma'ili": "ইসমাইলী", "Zaidi": "জায়িদী", "Sufi": "চুফী", "Ahmadi": "আহমদিয়া", "Salafi": "চালাফী", "Wahhabi": "ওহাবী", "Ibadi": "ইবাদী", "Alevi": "আলেভী", "Alawite": "আলাৱী", "Bektashi": "বেকতাশী", "Alevi-Bektashi": "আলেভী-বেকতাশী", "Nizari": "নিজাৰী", "Musta'li": "মুস্তালী", "Dawoodi Bohra": "দাউদী বোহৰা", "Sulaymani": "চুলাইমানী", "Mu'tazilite": "মুতাজিলী", "Ash'ari": "আশআৰী", "Maturidi": "মাতুৰিদী", "Barelvi": "বেৰেলভী", "Deobandi": "দেওবন্দী", "Tablighi": "তাবলীগী", "Quranist": "কুৰআনবাদী", "Nation of Islam": "নেচন অৱ ইছলাম", "Jewish": "ইহুদী", "Conservative Jewish": "কনজাৰভেটিভ ইহুদী", "Reform Jewish": "ৰিফৰ্ম ইহুদী", "Hasidic": "হাচিডিক", "Karaite": "কাৰাইত", "Samaritan": "চামাৰীয়", "Messianic Jewish": "মেচিয়ানিক ইহুদী", "Hebrew Roots": "হিব্ৰু ৰুটছ", "Karaite Jewish": "কাৰাইত ইহুদী", "Samaritan Israelite": "চামাৰীয় ইজৰাইলী", "Noahid": "নোৱাহাইড", "Sephardi": "চেফাৰ্দী", "Ashkenazi": "আশকেনাজী", "Mizrahi": "মিজৰাহী", "Noahide": "নোৱাহাইড", "Hindu": "হিন্দু", "Vaishnava": "বৈষ্ণৱ", "Shaiva": "শৈৱ", "Shakta": "শাক্ত", "Smarta": "স্মাৰ্ত", "Lingayat": "লিঙ্গায়ত", "Gaudiya Vaishnava": "গৌড়ীয় বৈষ্ণৱ", "Sri Vaishnava": "শ্ৰীবৈষ্ণৱ", "Madhva": "মাধ্ব", "Nimbarka": "নিম্বাৰ্ক", "Ramanandi": "ৰামানন্দী", "Shaiva Siddhanta": "শৈৱ সিদ্ধান্ত", "Kashmir Shaivite": "কাশ্মীৰী শৈৱ", "Veerashaiva": "বীৰশৈৱ", "Arya Samaji": "আৰ্য সমাজী", "Brahmo": "ব্ৰাহ্ম", "ISKCON": "ইসকন", "Gaudiya": "গৌড়ীয়", "Shaivite": "শৈৱ", "Vaishnavite": "বৈষ্ণৱ", "Smartist": "স্মাৰ্ত", "Shaktist": "শাক্ত", "Buddhist": "বৌদ্ধ", "Theravada": "থেৰবাদ", "Mahayana": "মহাযান", "Vajrayana": "বজ্ৰযান", "Zen": "জেন", "Shinto": "শিন্তো", "Nichiren": "নিচিৰেন", "Pure Land": "পিওৰ লেণ্ড", "Chan": "চেন", "Seon": "চন", "Fo Guang Shan": "ফো গুৱাং শান", "Gelug": "গেলুগ", "Kagyu": "কাগ্যু", "Nyingma": "নিংমা", "Sakya": "সাক্য", "Jodo Shinshu": "জোদো শিনশু", "Soka Gakkai": "চোকা গাক্কাই", "Navayana": "নৱ্যযান", "Manichaean": "মাণিকীয়", "Gelugpa": "গেলুগ", "Kagyupa": "কাগ্যু", "Nyingmapa": "নিংমা", "Sakyapa": "সাক্য", "Shin": "শিন", "Nichiren Shoshu": "নিচিৰেন শোশু", "Tibetan Buddhist": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Chinese Buddhist": "চীনা বৌদ্ধ", "Jain": "জৈন", "Digambara": "দিগম্বৰ", "Svetambara": "শ্বেতাম্বৰ", "Sikh": "শিখ", "Nanakpanthi": "নানকপন্থী", "Khalsa": "খালচা", "Baháʼí": "বাহাই", "Zoroastrian": "জৰথুষ্ট্ৰীয়", "Parsi": "পাৰ্চী", "Yazidi": "য়াজিদী", "Druze": "দ্ৰুজ", "Taoist": "তাওবাদী", "Confucian": "কনফুছীয়", "Mandaean": "মান্দীয়", "Tenrikyo": "তেনৰিক্যো", "Cao Dai": "কাও দাই", "Hoa Hao": "হোৱা হাও", "Falun Gong": "ফালুন গং", "Spiritist": "স্পিৰিটিষ্ট", "Theosophist": "থিওচফিষ্ট", "Scientologist": "চায়েণ্টোলজিষ্ট", "Unificationist": "ইউনিফিকেচনবাদী", "Adventist": "এডভেণ্টিষ্ট", "Universalist": "ইউনিভাৰ্চেলিষ্ট", "Twelver": "ইছনা আশ্যাৰী", "Tibetan": "তিব্বতী বৌদ্ধ", "Pagan": "পৌত্তলিক", "Neopagan": "নব্য পৌত্তলিক", "Wiccan": "উইকান", "Animist": "প্ৰাণবাদী", "Rastafarian": "ৰাস্তাফেৰিয়ান", "Ayyavazhi": "আইয়াভাজী", "Cheondoist": "চেওন্দোবাদী", "Shamanist": "শ্বামানবাদী", "Dinka": "ডিনকা ধৰ্মাবলম্বী", "Vodou": "ভোডু", "Vodun": "ভোদুন", "Santería": "চানতেৰিয়া", "Candomblé": "কান্দোম্বলে", "Umbanda": "উমবান্দা", "Kemetist": "কেমেটবাদী", "Rodnover": "ৰদনোভাৰ", "Slavic Native Faith": "শ্লাভিক দেশীয় ধৰ্মাবলম্বী", "Romuva": "ৰোমুভা", "Dievturi": "দিয়েভতুৰি", "Donyi-Polo": "দোন্যি-পোলো", "Bon": "বন", "Native American": "নেটিভ আমেৰিকান ধৰ্মাবলম্বী", "Aboriginal": "আদিবাসী ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional African": "আফ্ৰিকান ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Traditional Chinese": "চীনা ঐতিহ্যিক ধৰ্মাবলম্বী", "Folk": "লোকধৰ্মীয়", "Indigenous": "আদিবাসী", "Assyrian": "এচিৰীয়", "Assyrian Church of the East": "এচিৰীয় চাৰ্চ অৱ দ্য ইষ্ট", "Restorationist": "ৰেষ্টোৰেচনিষ্ট", "Stone-Campbell": "ষ্টোন-কেম্পবেল", "Hutterite": "হুটেৰাইট", "Old Order": "ওল্ড অৰ্ডাৰ", "Irvingite": "আৰ্ভিংগাইট", "Almohad": "আলমোহাদ", "Eckankar": "একংকাৰ", "Subud": "চুবুদ", "Raëlian": "ৰায়েলীয়", "Neo-Druid": "নব্য ড্ৰুইড", "Druid": "ড্ৰুইড", "Asatru": "আচাত্ৰু", "Heathen": "হিথেন", "Germanic Pagan": "জাৰ্মাণিক পৌত্তলিক", "Hellenic": "হেলেনিক", "Hellenist": "হেলেনিক", "Kemetic": "কেমেটিক", "Roman Pagan": "ৰোমান পৌত্তলিক", "Celtic": "চেল্টিক", "Baltic": "বাল্টিক", "Slavic": "শ্লাভিক", "Finnic": "ফিনিক", "Tengrist": "তেংগ্ৰীবাদী", "Tengri": "তেংগ্ৰী", "Muisca": "মুইসকা", "Mapuche": "মাপুচে", "Inuit": "ইনুইট", "Ainu": "আইনু", "Māori": "মাওৰী", "Zulu": "জুলু", "Yoruba": "য়োৰুবা", "Igbo": "ইগবো", "Akan": "আকান", "Odinist": "ওডিনবাদী", "Romani": "ৰোমানী", "Gnostic": "গ্নোষ্টিক", "Mithraic": "মিথ্ৰাইক", "Mithraist": "মিথ্ৰাবাদী", "Hermetic": "হাৰ্মেটিক", "Rosicrucian": "ৰোজিক্ৰুচিয়ান", "Esoteric": "গূঢ়তাত্ত্বিক", "Occult": "গূঢ়বিদ্যাবিষয়ক", "Mystic": "ৰহস্যবাদী", "Mystical": "ৰহস্যমজ়", "Deist": "ডেইষ্ট", "Pantheist": "সৰ্বেশ্বৰবাদী", "Panentheist": "সৰ্বান্তৰেশ্বৰবাদী", "Monotheist": "একেশ্বৰবাদী", "Polytheist": "বহুঈশ্বৰবাদী", "Henotheist": "একদেৱবাদী", "Nontheist": "নিৰীশ্বৰবাদী", "Atheist": "নাস্তিক", "Agnostic": "অজ্ঞেয়বাদী", "Humanist": "মানৱতাবাদী", "Secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "Freethinker": "মুক্তচিন্তাবাদী", "Syro-Malabar": "চিৰো-মালাবাৰ", "Syro-Malankara": "চিৰো-মালাংকাৰা", "Jacobite": "জেকোবাইট", "Nestorian": "নেষ্টোৰিয়ান", "Pushtimarg": "পুষ্টিমাৰ্গীয়", "Swaminarayan": "স্বামিনাৰায়ণ", "Ramakrishna": "ৰামকৃষ্ণ মিছনভুক্ত", "Hassidic": "হাচিডিক", "Dervish": "দৰবেশ", "Moorish Science": "মূৰিছ চাইন্স", "United Church": "ইউনাইটেড চাৰ্চ", "Nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "Ordained": "অভিষিক্ত", "licensed": "অনুমোদিত", "parish": "পেৰিচ", "campus": "কেম্পাছ", "youth": "যুৱ", "music": "সংগীত", "worship": "উপাসনা", "mission": "মিছন", "Church of England": "চাৰ্চ অফ ইংলেণ্ডৰ", "Church of Scotland": "চাৰ্চ অফ স্কটলেণ্ডৰ", "Church of Ireland": "চাৰ্চ অফ আয়াৰলেণ্ডৰ", "Church of Wales": "চাৰ্চ অফ ৱেলচৰ", "Church of Norway": "চাৰ্চ অফ নৰৱেৰ", "Church of Sweden": "চাৰ্চ অফ চুইডেনৰ", "Church of Denmark": "চাৰ্চ অফ ডেনমাৰ্কৰ", "Church of Finland": "চাৰ্চ অফ ফিনলেণ্ডৰ", "Church of Iceland": "চাৰ্চ অফ আইচলেণ্ডৰ", "Church of Nigeria": "চাৰ্চ অফ নাইজেৰিয়াৰ", "Church of Uganda": "চাৰ্চ অফ উগাণ্ডাৰ", "Church of South India": "চাৰ্চ অফ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ", "coast guard": "কোষ্ট গাৰ্ড", "List A": "লিষ্ট এ", "List-A": "লিষ্ট এ", "Twenty20": "টুৱেণ্টি২০", "T20": "টি-টুৱেণ্টি", "Twenty-20": "টুৱেণ্টি২০", "ODI": "অ'ডিআই", "First-class": "প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ", "para": "পেৰা", "para-olympic": "পেৰালিম্পিক", "criminal": "অপৰাধমূলক", "Syracuse": "চিৰাকিউজ", "head": "প্ৰধান", "first": "প্ৰথম", "second": "দ্বিতীয়", "third": "তৃতীয়", "fourth": "চতুৰ্থ", "fifth": "পঞ্চম", "sixth": "ষষ্ঠ", "last": "সৰ্বশেষ", "chief": "প্ৰধান", "deputy": "উপ", "acting": "ভাৰপ্ৰাপ্ত", "interim": "অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন", "principal": "প্ৰধান", "president": "সভাপতি", "founder": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founder": "সহ-প্ৰতিষ্ঠাতা", "award winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "owner": "মালিক", "pioneer": "অগ্ৰদূত", "paralympic": "পেৰালিম্পিক", "olympic": "অলিম্পিক", "world": "বিশ্ব", "sir": "চাৰ", "lord": "লৰ্ড", "lady": "লেডী", "madam": "মেডাম", "ph.d.": "পিএইচডি", "ph.d": "পিএইচডি", "phd": "পিএইচডি", "ph.": "পিএইচ", "prof.": "অধ্যাপক", "prof": "অধ্যাপক", "c.": "অনুমাণিক", "ca.": "অনুমাণিক", "dr": "ডক্টৰ", "dr.": "ড°", "m.d.": "এম.ডি", "d.sc.": "ডি.এছচি", "d.phil.": "ডি.ফিল", "award": "পুৰস্কাৰ", "thriller": "থ্ৰিলাৰ", "crime": "অপৰাধ", "non-fiction": "নন-ফিকচন", "flash fiction": "ফ্লেছ ফিকচন", "short story": "চুটিগল্প", "short-story": "চুটিগল্প", "-story": "-গল্প", "story": "গল্প", "mystery": "ৰহস্য", "civil war": "গৃহ-যুদ্ধৰ", "american civil war": "মাৰ্কিন গৃহ-যুদ্ধৰ", "feminist": "নাৰীবাদী", "bengali": "বঙালী", "modern": "আধুনিক", "World War 2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWI": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW1": "প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ", "WWII": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "WW2": "দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ", "former": "প্ৰাক্তন", "film": "চলচ্চিত্ৰ", "stage": "মঞ্চ", "television": "টেলিভিছন", "tv": "টিভি", "wheelchair": "হুইলচেয়াৰ", "show": "শ্ব'", "tv show": "টিভি শ্ব'", "television show": "টেলিভিছন শ্ব'", "and": "আৰু", "american tv show": "আমেৰিকান টিভি শ্ব'", "american television show": "আমেৰিকান টেলিভিছন শ্ব'", "radio": "ৰেডিঅ'", "theatre": "নাট্য", "theater": "নাট্য", "latin-american": "লেটিন আমেৰিকান", "jazz": "জেজ", "freelance": "ফ্ৰীলেন্স", "science-fiction": "কল্পবিজ্ঞান", "science fiction": "বিজ্ঞান কথাসাহিত্য", "fantasy": "ফেণ্টাচি", "romantic": "ৰোমাণ্টিক", "liberal": "উদাৰপন্থী", "nationalist": "জাতীয়তাবাদী", "democratic party": "ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ", "democratic": "গণতান্ত্ৰিক", "republican": "ৰিপাব্লিকান", "southern": "দক্ষিণাঞ্চলীয়", "northern": "উত্তৰাঞ্চলীয়", "eastern": "পূব", "western": "পশ্চিমীয়া", "historic": "ঐতিহাসিক", "historical": "ঐতিহাসিক", "science documentary": "বিজ্ঞানভিত্তিক প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "documentary": "প্ৰামাণ্যচিত্ৰ", "commercial": "বাণিজ্যিক", "digital": "ডিজিটেল", "online": "অনলাইন", "internet": "ইণ্টাৰনেট", "podcast": "পডকাষ্ট", "youtube": "ইউটিউব", "web": "ৱেব", "horror": "ভৌতিক", "comic": "কমিক", "literary": "সাহিত্যিক", "satirical": "ব্যঙ্গাত্মক", "political": "ৰাজনৈতিক", "religious": "ধৰ্মীয়", "spiritual": "আধ্যাত্মিক", "non-professional": "অপেছাদাৰ", "freestyle": "ফ্ৰীষ্টাইল", "academic": "শৈক্ষিক", "scholarly": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ", "research": "গৱেষণাধৰ্মী", "professional": "পেছাদাৰ", "amateur": "অপেছাদাৰ", "self-taught": "স্বশিক্ষিত", "trained": "প্ৰশিক্ষিত", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "national": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "club": "ক্লাব", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "particle": "কণা", "evolutionary": "বিৱৰ্তনীয়", "computational": "গণনামূলক", "pacifist": "শান্তিবাদী", "social-media": "সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যম", "content": "কনটেণ্ট", "assistant": "সহকাৰী", "associate": "সহযোগী", "college": "কলেজ", "school": "বিদ্যালয়", "high-school": "হাইস্কুল", "high school": "হাইস্কুল", "women's": "নাৰী", "men's": "পুৰুষ", "art": "শিল্প", "music": "সংগীত", "record": "ৰেকৰ্ড", "pornographic": "পৰ্ণোগ্ৰাফিক", "kosher": "কোশাৰ", "halal": "হালাল", "university": "বিশ্ববিদ্যালয়", "medical": "চিকিৎসা", "sports": "ক্্ৰীড়া", "local": "স্থানীয়", "ballet": "বেলে", "church": "গীৰ্জা", "legal": "আইনী", "opinion": "মতামত", "landscape": "ভূদৃশ্য", "electrical": "বৈদ্যুতিক", "fashion": "ফেশ্বন", "mechanical": "যান্ত্ৰিক", "article": "প্ৰবন্ধ", "book": "পুস্তক", "social": "সামাজিক", "female": "নাৰী", "male": "পুৰুষ", "newspaper": "বাতৰিকাকত", "choir": "কায়াৰ", "regional": "আঞ্চলিক", "agricultural": "কৃষি", "interior": "অভ্যন্তৰ", "cultural": "সাংস্কৃতিক", "recording": "ৰেকৰ্ডিং", "army": "সেনা", "chemical": "ৰাসায়নিক", "business": "ব্যৱসায়", "company": "কোম্পানী", "restaurant": "ৰেষ্টুৰেণ্ট", "shop": "দোকান", "factory": "কাৰখানাৰ", "mine": "খনিৰ", "marine": "মেৰিন", "textile": "বস্ত্ৰ", "sound": "শব্দ", "stand-up": "ষ্টেণ্ড-আপ", "video": "ভিডিঅ'", "mining": "খনি", "costume": "সাজ-পোছাক", "literature": "সাহিত্য", "dubbing": "ডাবিং", "theatrical": "মঞ্চ", "private": "ব্যক্তিগত", "food": "খাদ্য", "glass": "কাঁচ", "science": "বিজ্ঞান", "media": "গণমাধ্যম", "children's": "শিশুতোষ", "-language": "ভাষাৰ", "child": "শিশু", "set": "ছেট", "naval": "নৌ", "production": "প্ৰযোজনা", "prose": "গদ্য", "performance": "পাৰফৰমেন্স", "dance": "নৃত্য", "law": "আইন", "architectural": "স্থাপত্য", "economic": "অৰ্থনৈতিক", "industrial": "শিল্প", "language": "ভাষা", "comics": "কমিক্স", "racing": "ৰেচিং", "audio": "অডিঅ'", "scientific": "বৈজ্ঞানিক", "drag": "ড্ৰেগ", "cabaret": "কেবৰে", "contributing": "অৱদানকাৰী", "magazine": "মেগাজিন", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "children's book": "শিশুতোষ কিতাপ", "mixed": "মিশ্ৰ", "installation": "ইনষ্টলেচন", "aircraft": "বিমান", "technology": "প্ৰযুক্তি", "artistic": "শৈল্পিক", "biblical": "বাইবেলীয়", "game": "গেম", "investigative": "অনুসন্ধানী", "physical": "শাৰীৰিক", "botanical": "উদ্ভিদবিষয়ক", "bank": "বেংক", "beauty": "সৌন্দৰ্য", "aerospace": "এৰোস্পেচ", "forestry": "বনবিদ্যা", "concert": "কনচাৰ্ট", "plant": "উদ্ভিদ", "real estate": "ৰিয়েল এষ্টেট", "investment": "বিনিয়োগ", "country": "কাণ্ট্ৰী", "independence": "স্বাধীনতা", "aeronautical": "এৰোনটিকেল", "portrait": "প্ৰতিকৃতি", "rhythmic": "ৰিদমিক", "materials": "বস্তু", "sport": "ক্্ৰীড়া", "creative": "সৃজনশীল", "track": "ট্ৰেক", "natural": "প্ৰাকৃতিক", "song": "গান", "computer": "কম্পিউটাৰ", "comedy": "কমেডী", "voice": "কণ্ঠ", "movie": "চলচ্চিত্ৰ", "railway": "ৰেলৱে", "animation": "এনিমেছন", "table": "টেবুল", "ship": "জাহাজ", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰ", "anime": "এনিমে", "ice": "বৰফ", "jewelry": "গহনা", "veterinary": "পশুচিকিৎসা", "religion": "ধৰ্ম", "manga": "মাংগা", "colonial": "ঔপনিৱেশিক", "party": "দলীয়", "structural": "গাঁথনিক", "character": "চৰিত্ৰ", "drama": "নাট্য", "twitch": "টুইচ", "pharmaceutical": "ফাৰ্মাচিউটিকেল", "history": "ইতিহাস", "primary school": "প্ৰাথমিক বিদ্যালয়", "make-up": "মেকআপ", "hydraulic": "হাইড্ৰোলিক", "biomedical": "বায়োমেডিকেল", "mathematics": "গণিত", "test": "টেষ্ট", "multimedia": "মাল্টিমিডিয়া", "copperplate": "কপাৰপ্লেট", "sea": "সামুদ্ৰিক", "educational": "শিক্ষামূলক", "bomber": "বোমাৰু", "news": "সংবাদ", "screen": "পৰ্দা", "dub": "ডাব", "public health": "জনস্বাস্থ্য", "adult": "প্ৰাপ্তবয়স্ক", "indigenous": "আদিবাসী", "health": "স্বাস্থ্য", "secondary school": "মাধ্যমিক বিদ্যালয়", "storyboard": "ষ্টোৰীবোৰ্ড", "republic": "প্ৰজাতন্ত্ৰ", "cookbook": "ৰন্ধন প্ৰণালীৰ কিতাপ", "administrative": "প্ৰশাসনিক", "fitness": "ফিটনেচ", "wood": "কাঠ", "studies": "গৱেষণা", "pediatric": "শিশু", "conceptual": "ধাৰণাগত", "automotive": "অটোমোটিভ", "script": "চিত্ৰনাট্য", "rally": "ৰেলী", "philosophy": "দৰ্শন", "garden": "বাগান", "furniture": "আচ-বাবপত্ৰ", "forest": "বন", "communication": "যোগাযোগ", "ai": "এআই", "vocal": "কণ্ঠ", "odia-language": "ওড়িয়া ভাষাৰ", "casting": "কাষ্টিং", "racecar": "ৰেচকাৰ", "ceramic": "চেৰামিক", "graffiti": "গ্ৰেফিটি", "software": "ছফ্টৱেৰ", "civic": "নাগৰিক", "tapestry": "টেপেষ্ট্ৰী", "hymn": "স্তোত্ৰ", "poster": "পোষ্টাৰ", "pastry": "পেষ্ট্ৰী", "multidisciplinary": "বহুবিষয়ক", "tattoo": "টেঁটু", "cultural studies": "সাংস্কৃতিক গৱেষণা", "gymnastics": "জিমনাষ্টিকছ", "soil": "মৃত্তিকা", "cognitive": "জ্ঞানীয়", "state": "ৰাষ্ট্ৰীয়", "urban": "নগৰ", "music video": "মিউজিক ভিডিঅ'", "psychology": "মনোবিজ্ঞান", "glamour": "গ্লেমাৰ", "cardiac": "কাৰ্ডিয়াক", "makeup": "মেকআপ", "forensic": "ফৰেনচিক", "navy": "নৌ", "miniature": "মিনিয়েচাৰ", "nazi": "নাৎসী", "architecture": "স্থাপত্য", "electronics": "ইলেক্ট্ৰনিক্স", "copper": "তাম", "street": "ৰাস্তা", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "talent": "প্ৰতিভা", "dialect": "উপভাষা", "transgender": "ৰূপান্তৰকামী", "mixed media": "মিক্সড মিডিয়া", "climate": "জলবায়ু", "rules": "ৰুলছ", "labour": "লেবাৰ", "financial": "আৰ্থিক", "Major League": "মেজৰ লীগ", "League": "লীগ", "labour party": "লেবাৰ পাৰ্টি", "organic": "জৈৱ", "celebrity": "তাৰকা", "marketing": "বিপণন", "engineering": "প্ৰকৌশল", "mathematical": "গাণিতিক", "far-right": "চৰম সোঁপন্থী", "porcelain painter": "চীনামাটিৰ চিত্ৰশিল্পী", "porcelain": "চীনামাটি", "nursing": "নাৰ্চিং", "soul": "চোল", "vice": "ভাইচ", "romance": "ৰোমান্স", "air force": "বিমানবাহিনী", "stock car": "ষ্টক কাৰ", "piano": "পিয়ানো", "type": "টাইপ", "textbook": "পাঠ্যপুথি", "animal": "প্ৰাণী", "nature": "প্ৰকৃতি", "abstract": "বিমূৰ্ত", "renaissance": "ৰেনেছাঁ", "insurance": "বীমা", "life": "লাইফ", "lighting": "আলোকসজ্জা", "arts": "শিল্পকলা", "design": "নক্সা", "electric blues": "ইলেক্ট্ৰিক ব্লুজ", "court": "আদালত", "sex": "যৌন", "chemistry": "ৰসায়ন", "stained-glass": "ষ্টেইন-গ্লাচ", "wildlife": "বন্যপ্ৰাণী", "av": "এভি", "underwater": "আণ্ডাৰৱাটাৰ", "chicago blues": "চিকাগো ব্লুজ", "atmospheric": "বায়ুমণ্ডলীয়", "energy": "ইন্ধন", "agrarian": "কৃষিজীৱী", "communications": "যোগাযোগ", "porn": "পৰ্ণ", "watercolour": "জলৰং", "scenic": "দৃশ্য-পট", "session": "চেচন", "earth": "আৰ্থ", "developmental": "উন্নয়নমূলক", "interdisciplinary": "আন্তঃবিষয়ক", "trans": "ট্ৰান্স", "travel": "ভ্ৰমণ", "race car": "ৰেচ কাৰ", "chartered": "চাৰ্টাৰ্ড", "reformed": "সংস্কাৰকৃত", "fine art": "চাৰুকলা", "visual arts": "দৃশ্যশিল্প", "published": "প্ৰকাশিত", "unpublished": "অপ্ৰকাশিত", "molecular": "আণৱিক", "theoretical": "তাত্ত্বিক", "applied": "ফলিত", "clinical": "ক্লিনিকেল", "cyber": "চাইবাৰ", "retired": "অৱসৰপ্ৰাপ্ত", "graphic": "গ্ৰাফিক", "experimental": "পৰীক্ষামূলক", "ISIS": "আইছিছ", "urdu": "উৰ্দু", "hindi": "হিন্দী", "arabic": "আৰবী", "persian": "ফাৰ্চী", "tamil": "তামিল", "european": "ইউৰোপীয়", "telugu": "তেলেগু", "punjabi": "পঞ্জাবী", "gujarati": "গুজৰাটী", "marathi": "মাৰাঠী", "sanskrit": "সংস্কৃত", "latin": "লাটিন", "hebrew": "হিব্ৰু", "russian": "ৰুছ", "ukrainian": "ইউক্ৰেইনীয়", "soviet": "ছোভিয়েট", "georgian": "জৰ্জীয়", "yugoslav": "যুগোশ্লাভ", "latvian": "লাটভীয়", "mexican": "মেক্সিকান", "taliban": "তালিবান", "kazakh": "কাজাখ", "serbian": "ছাৰ্বীয়", "swiss": "চুইছ", "austrian": "অষ্ট্ৰীয়", "italian": "ইটালীয়", "spanish": "স্পেনিছ", "dutch": "ডাচ", "belgian": "বেলজিয়ান", "swedish": "ছুইডিছ", "danish": "ডেনিছ", "norwegian": "নৰৱেজীয়", "finnish": "ফিনিছ", "polish": "পোলিছ", "czech": "চেক", "slovak": "শ্লোভাক", "hungarian": "হাংগেৰীয়", "romanian": "ৰোমানীয়", "bulgarian": "বুলগেৰীয়", "greek": "গ্ৰীক", "turkish": "তুৰ্কী", "irish": "আইৰিছ", "scottish": "স্কটিছ", "welsh": "ৱেলছ", "japanese": "জাপানী", "chinese": "চীনা", "korean": "কোৰীয়", "vietnamese": "ভিয়েটনামী", "thai": "থাই", "brazilian": "ব্ৰাজিলীয়", "argentine": "আৰ্জেণ্টিনীয়", "colombian": "কলম্বীয়", "peruvian": "পেৰুভীয়", "venezuelan": "ভেনিজুৱেলীয়", "cuban": "কিউবান", "egyptian": "মিচৰীয়", "moroccan": "মৰোক্কীয়", "south african": "দক্ষিণ আফ্ৰিকান", "nigerian": "নাইজেৰীয়", "kenyan": "কেনীয়", "ghanaian": "ঘানীয়", "iranian": "ইৰানী", "iraqi": "ইৰাকী", "syrian": "চিৰীয়", "lebanese": "লেবাননী", "israeli": "ইজৰাইলী", "arab": "আৰব", "arabian": "আৰৱীয়", "islamic": "ইছলামী", "christian": "খ্ৰীষ্টান", "secular": "ধৰ্মনিৰপেক্ষ", "atheist": "নাস্তিক", "catholic": "কেথলিক", "protestant": "প্ৰটেষ্টাণ্ট", "muslim": "মুছলমান", "hindu": "হিন্দু", "buddhist": "বৌদ্ধ", "jewish": "ইহুদী", "orthodox": "অৰ্থডক্স", "sufi": "চুফী", "evangelical": "ইভানজেলিকেল", "shia": "ছিয়া", "sunni": "ছুন্নী", "anglican": "এংলিকান", "jesuit": "জেচুইট", "benedictine": "বেনেডিক্টাইন", "presbyterian": "প্ৰেচবিটেৰিয়ান", "baptist": "বেপ্টিষ্ট", "franciscan": "ফ্ৰান্সিছকান", "unitarian": "ইউনিটেৰিয়ান", "cistercian": "চিষ্টাৰচিয়ান", "episcopal": "এপিস্কোপাল", "quaker": "কোৱেকাৰ", "congregationalist": "কংগ্ৰেগেচনেলিষ্ট", "congregational": "কংগ্ৰেগেচনেল", "methodist": "মেথডিষ্ট", "roman-catholic": "ৰোমান কেথলিক", "baroque": "বাৰোক", "flamenco": "ফ্লেমেনকো", "nonconformist": "ননকনফৰ্মিষ্ট", "temperance": "টেম্পাৰেন্স", "military": "সামৰিক", "gothic": "গথিক", "african": "আফ্ৰিকান", "asian": "এছীয়", "american": "মাৰ্কিন", "british": "ব্ৰিটিছ", "indian": "ভাৰতীয়", "bangladeshi": "বাংলাদেশী", "pakistani": " পাকিস্তানী", "canadian": "কানাডীয়", "middle-eastern": "মধ্যপ্ৰাচ্যৰ", "south-asian": "দক্ষিণ এছীয়", "east-asian": "পূব এছীয়", "family": "পাৰিবাৰিক", "constitutional": "সাংবিধানিক", "civil law": "দেৱানী আইন", "civil court": "দেৱানী আদালত", "civil case": "দেৱানী গোচৰ", "civil action": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil proceeding": "দেৱানী কাৰ্যধাৰা", "civil litigation": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil suit": "দেৱানী মোকৰ্দমা", "civil jurisdiction": "দেৱানী এক্তিয়াৰ", "civil judge": "দেৱানী বিচাৰক", "civil division": "দেৱানী বিভাগ", "civil matter": "দেৱানী বিষয়সমূহ", "civil dispute": "দেৱানী বিবাদ", "civil remedy": "দেৱানী প্ৰতিকাৰ", "civil liability": "দেৱানী দায়ৱদ্ধতা", "civil wrong": "দেৱানী অন্যায়", "civil procedure": "দেৱানী কাৰ্যবিধি", "civil code": "দেৱানী বিধি", "civil marriage": "দেৱানী বিবাহ", "civil partnership": "দেৱানী অংশীদাৰিত্ব", "tax": "কৰ", "corporate": "কৰ্পোৰেট", "commercial": "বাণিজ্যিক", "labor": "শ্ৰম", "employment": "কৰ্মসংস্থান", "immigration": "অভিবাসন", "environmental": "পৰিৱেশ", "international": "আন্তৰ্জাতিক", "intellectual property": "মেধাস্বত্ব", "patent": "পেটেণ্ট", "copyright": "কপিৰাইট", "entertainment": "বিনোদন", "consumer rights": "গ্ৰাহক অধিকাৰ", "civil rights": "নাগৰিক অধিকাৰ", "education": "শিক্ষা", "health": "স্বাস্থ্য", "famous": "বিখ্যাত", "notable": "উল্লেখযোগ্য", "renowned": "প্ৰখ্যাত", "legendary": "কিংবদন্তিতুল্য", "iconic": "আইকনিক", "popular": "জনপ্ৰিয়", "mainstream": "মূলসুঁতিৰ", "award-winning": "পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত", "acclaimed": "সমাদৃত", "celebrated": "প্ৰসিদ্ধ", "distinguished": "বিশিষ্ট", "influential": "প্ৰভাৱশালী", "guest": "অতিথি", "resident": "আৱাসিক", "full-time": "পূৰ্ণকালীন", "part-time": "খণ্ডকালীন", "important": "গুৰুত্বপূৰ্ণ", "leading": "শীৰ্ষস্থানীয়", "major": "প্ৰধান", "eminent": "প্ৰখ্যাত", "well-known": "সুপৰিচিত", "best-selling": "বেষ্টচেলাৰ", "founding": "প্ৰতিষ্ঠাতা", "co-founding": "সহপ্ৰতিষ্ঠাতা", "viral": "ভাইৰেল", "lead": "প্ৰধান", "bestselling": "বেষ্টচেলিং", "current": "বৰ্তমান", "active": "সক্ৰিয়", "veteran": "প্ৰবীণ", "young": "তৰুণ", "senior": "জ্যেষ্ঠ", "convicted": "দোষী সাব্যস্ত", "alleged": "অভিযুক্ত", "junior": "কনিষ্ঠ", "emerging": "উদীয়মান", "upcoming": "আসন্ন", "deceased": "মৃত", "living": "জীৱিত", "independent": "স্বতন্ত্ৰ", "successful": "সফল", "wartime": "যুদ্ধকালীন", "decorated": "সন্মানিত", "tech": "প্ৰযুক্তি", "certified": "প্ৰমাণ-পত্ৰপ্ৰাপ্ত", "licensed": "অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত", "visiting": "অতিথি", "adjunct": "খণ্ডকালীন", "prominent": "বিশিষ্ট", "early": "প্ৰাৰম্ভিক", "about": "প্ৰায়", "anonymous": "বেনামী", "sentenced": "দণ্ডিত", "accused": "অভিযুক্ত", "unidentified": "অজ্ঞাত", "pseudonymous": "ছদ্মনামধাৰী", "illegitimate": "অবৈধ", "eldest": "জ্যেষ্ঠ", "younger": "কনিষ্ঠতৰ", "youngest": "সৰ্বোকনিষ্ঠ", "maternal": "মাতৃসূত্ৰে", "paternal": "পিতৃসূত্ৰে", "coadjutor": "সহকাৰী", "suffect": "স্থলাভিষিক্ত", "nominal": "নামমাত্ৰ", "titular": "নামমাত্ৰ", "postdoctoral": "পোষ্টডক্টৰেল", "board": "বৰ্ড", "elite": "অভিজাত", "competitive": "প্ৰতিযোগিতামূলক", "voluntary": "স্বেচ্ছাসেৱী", "full": "পূৰ্ণ", "part": "আংশিক", "related": "সম্পৰ্কীয়", "affiliated": "অধিভুক্ত", "associated": "সংশ্লিষ্ট", "teaching": "শিক্ষাদান", "employer": "নিয়োগকৰ্তা", "employee": "কৰ্মচাৰী", "staff": "কৰ্মী", "spokesperson": "মুখপাত্ৰ", "agent": "প্ৰতিনিধি", "contributor": "অৱদানকাৰী", "executed": "মৃত্যুদণ্ডপ্ৰাপ্ত", "expert": "বিশেষজ্ঞ", "missing": "নিৰুদ্দেশ", "murdered": "হত্যাৰ বলি", "representative": "প্ৰতিনিধি", "specialist": "বিশেষজ্ঞ", "volunteer": "স্বেচ্ছাসেৱক", "fighter prototype": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰটোটাইপ", "fighter ace": "ফাইটাৰ এচ", "fighter replica": "যুদ্ধবিমানৰ প্ৰতিৰূপ", "fighter aircraft": "যুদ্ধবিমান", "fighter aircraft family": "যুদ্ধবিমান পৰিয়াল", "fighter-bomber aircraft": "বোমাৰু যুদ্ধবিমান", "fighter jet": "যুদ্ধবিমান", "Military aircraft": "সামৰিক বিমান", "night fighter": "ৰাত্ৰিকালীন যুদ্ধবিমান", "heavy fighter": "গধুৰ যুদ্ধবিমান", "light fighter": "পাতল যুদ্ধবিমান", "trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "multirole fighter": "বহুমুখী যুদ্ধবিমান", "air superiority fighter": "আকাশ-আধিপত্য যুদ্ধবিমান", "interceptor aircraft": "প্ৰতিৰোধী যুদ্ধবিমান", "carrier-based fighter": "বিমানবাহী ৰণতৰীভিত্তিক যুদ্ধবিমান", "naval fighter": "নৌ যুদ্ধবিমান", "escort fighter": "এস্কৰ্ট যুদ্ধবিমান", "jet fighter": "জেট যুদ্ধবিমান", "twin-engine fighter": "দ্বি-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "single-engine fighter": "একক-ইঞ্জিন যুদ্ধবিমান", "fighter trainer": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "fighter trainer aircraft": "প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "advanced trainer aircraft": "উন্নত প্ৰশিক্ষণ বিমান", "ground-attack aircraft": "ভূ-আক্ৰমণ বিমান", "attack aircraft": "আক্ৰমণৰ যুদ্ধবিমান", "military trainer aircraft": "সামৰিক প্ৰশিক্ষণ যুদ্ধবিমান", "strike fighter": "আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধবিমান", "fighter reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা যুদ্ধবিমান", "reconnaissance aircraft": "চোৰাংচোৱা বিমান", "hall of fame": "হল অৱ ফেম", "semi-professional": "আধা-পেছাদাৰ", "defunct": "বিলুপ্ত", "video game": "ভিডিঅ' গেম", "scholarly article": "পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ", "academic article": "শৈক্ষিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমকক্ষ-পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধ", "journal article": "জাৰ্নেল প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনামূলক প্ৰবন্ধ", "survey article": "সমীক্ষামূলক প্ৰবন্ধ", "conference paper": "সন্মিলন প্ৰবন্ধ", "academic paper": "শৈক্ষিক গৱেষণাপত্ৰ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ", "technical report": "কাৰিকৰী প্ৰতিৱেদন", "case report": "কেচ ৰিপোৰ্ট", "research report": "গৱেষণা প্ৰতিৱেদন", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "policy paper": "নীতিপত্ৰ", "issue paper": "বিষয়ভিত্তিক পত্ৰ", "background paper": "পটভূমি পত্ৰ", "monograph": "মনোগ্ৰাফ", "computer game": "কম্পিউটাৰ গেম", "mobile game": "ম'বাইল গেম", "arcade game": "আৰ্কেড গেম", "board game": "বৰ্ড গেম", "role-playing game": "ৰোল-প্লেয়িং গেম", "extended play": "ইপি", "studio album": "ষ্টুডিঅ' এলবাম", "live album": "লাইভ এলবাম", "compilation album": "সংকলন এলবাম", "soundtrack album": "চাউণ্ডট্ৰেক এলবাম", "short film": "হ্ৰস্বদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ", "documentary film": "প্ৰামাণ্য চলচ্চিত্ৰ", "television film": "টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ", "animated film": "এনিমেছন চলচ্চিত্ৰ", "television episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "tv episode": "টেলিভিছন খণ্ড", "episode": "খণ্ড", "television series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "tv series": "টেলিভিছন ধাৰাবাহিক", "web series": "ৱেব ধাৰাবাহিক", "website": "ৱেবচাইট", "web site": "ৱেবচাইট", "service": "সেৱা", "operating system": "অপাৰেটিং চিষ্টেম", "web browser": "ৱেব ব্ৰাউজাৰ", "series episode": "ধাৰাবাহিকৰ খণ্ড", "bengali-language": "বঙালী ভাষাৰ", "bengali language": "বঙালী ভাষাৰ", "english-language": "বঙালী ভাষাৰ", "english language": "বঙালী ভাষাৰ", "marine": "মেৰিন", "nuclear": "পাৰমাণৱিক", "telecommunications": "টেলিকমিউনিকেচন", "englishmedia": "ইংৰাজী", "englishlanguage": "ইংৰাজী ভাষাৰ", "bengalimedia": "বঙালী", "bengalilanguage": "বঙালী ভাষাৰ", "arabicmedia": "আৰবী", "arabiclanguage": "আৰবী ভাষাৰ","persianmedia": "ফাৰ্চী","persianlanguage": "ফাৰ্চী ভাষাৰ","dutchmedia": "ডাচ","dutchlanguage": "ডাচ ভাষাৰ", "University of Michigan": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wisconsin": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minnesota": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nebraska": "নেব্ৰাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kansas": "কানছাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Missouri": "মিছৌৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oklahoma": "ওকলাহোমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kentucky": "কেণ্টাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tennessee": "টেনেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Arkansas": "আৰ্কানচাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mississippi": "মিছিচিপি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alabama": "আলাবামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Georgia": "জৰ্জিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Idaho": "আইডাহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montana": "মণ্টানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nevada": "নেভাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wyoming": "ৱাইঅ'মিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maine": "মেইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Massachusetts": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Virginia": "ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maryland": "মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toledo": "টলেডো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dayton": "ডেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Akron": "এক্ৰন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Scranton": "স্ক্ৰেণ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tampa": "টাম্পা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Richmond": "ৰিচমণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Denver": "ডেনভাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hartford": "হাৰ্টফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of York": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nottingham": "নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sheffield": "শ্বেফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southampton": "চাউদাম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leicester": "লেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sussex": "চাচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kent": "কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bath": "বাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Reading": "ৰিডিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dundee": "ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stirling": "ষ্টাৰ্লিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aberdeen": "এবাৰডিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Warwick": "ৱাৰউইক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Essex": "এচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hull": "হাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bradford": "ব্ৰেডফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cologne": "কলন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bonn": "বন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hamburg": "হামবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Freiburg": "ফ্ৰাইবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Heidelberg": "হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tübingen": "টিউবিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Göttingen": "গটিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Münster": "মুনষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Leipzig": "লাইপজিগ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jena": "য়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Milan": "মিলান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Naples": "নেপলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pisa": "পিচা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Florence": "ফ্লৰেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Siena": "চিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Genoa": "জেনোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Parma": "পাৰ্মা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salamanca": "চালামাঙ্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seville": "চেভিল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Granada": "গ্ৰানাডা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Murcia": "মুৰ্চিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zaragoza": "জাৰাগোজা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oviedo": "ওভিয়েদো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Coimbra": "কোইম্ব্ৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aveiro": "আভেইৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Minho": "মিনহো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Évora": "এভোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Athens": "এথেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Crete": "ক্ৰিট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Patras": "পাত্ৰাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Thessaly": "থেচালি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Belgrade": "বেলগ্ৰেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zagreb": "জাগ্ৰেব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sarajevo": "চাৰায়েভৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Skopje": "স্কোপিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pristina": "প্ৰিষ্টিনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bucharest": "বুখাৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sofia": "চোফিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tirana": "তিৰানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malta": "মাল্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tokyo": "টোকিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kyoto": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Osaka": "ওচাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tsukuba": "চুকুবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nagasaki": "নাগাচাকি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kanazawa": "কানাজাৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Seoul": "চিউল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Incheon": "ইঞ্চিয়ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suwon": "চুওন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hong Kong": "হংকং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Macau": "মেকাও বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Taipei": "টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tainan": "তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beijing": "বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shanghai": "চাংহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jinan": "জিনান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wuhan": "উহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nanjing": "নানজিং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Xiamen": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Madras": "মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hyderabad": "হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Allahabad": "এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kashmir": "কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Burdwan": "বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chittagong": "চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rajshahi": "ৰাজশাহী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Barishal": "বৰিশাল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khulna": "খুলনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Comilla": "কুমিল্লা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malacca": "মালাক্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Yangon": "ইয়াংগুন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mandalay": "মান্দালয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bangkok": "বেংকক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chiang Mai": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Melbourne": "মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sydney": "চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Adelaide": "এডিলেড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Newcastle": "নিউক্যাচল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wollongong": "উলংগং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zululand": "জুলুলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lagos": "লাগোছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Botswana": "বটচোৱানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Córdoba": "কৰ্ডোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lancaster": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Portsmouth": "পোৰ্টসমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Plymouth": "প্লাইমাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sunderland": "চাণ্ডাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salford": "চালফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lincoln": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chester": "চেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Northampton": "নৰ্থম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bedfordshire": "বেডফোৰ্ডশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Roehampton": "ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buckingham": "বাকিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Greenwich": "গ্ৰিনউইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Wolverhampton": "উলভাৰহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Huddersfield": "হাডাৰ্চফিল্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cumbria": "কামব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Derby": "ডাৰ্বি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brighton": "ব্ৰাইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chichester": "চিচেষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marburg": "মাৰবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Würzburg": "ভ্যুৰৎসবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Konstanz": "কনষ্টানৎস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Passau": "পাছাউ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kiel": "কিয়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bremen": "ব্ৰেমেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Duisburg-Essen": "ডুইচবুৰ্গ-এচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Hohenheim": "হোহেনহাইম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bayreuth": "বায়ৰয়থ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Augsburg": "আউগচবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Catania": "কাতানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bari": "বাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Palermo": "পালেৰ্মো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calabria": "কালাব্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Salerno": "চালেৰ্নো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ferrara": "ফেৰাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trieste": "ত্ৰিয়েস্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alicante": "আলিকান্তে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Málaga": "মালাগা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cádiz": "কাদিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Valladolid": "ভায়াদোলিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Laguna": "লা লাগুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Extremadura": "এক্সত্ৰেমাদুৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lausanne": "লোজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bern": "বাৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fribourg": "ফ্ৰিবুৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basel": "বাচেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bergen": "বাৰগেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tromsø": "ত্ৰম্সো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Agder": "আগদেৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Stavanger": "স্তাভাংগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turku": "তুৰ্কু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Oulu": "ওউলু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jyväskylä": "ইউভাচকুলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lapland": "লেপলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tartu": "তাৰ্তু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Latvia": "লাটভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vilnius": "ভিলনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kaunas": "কাউনাস বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moscow": "মস্কো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kazan": "কাজান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tomsk": "তোমস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Novosibirsk": "নোভোচিবিৰ্স্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Saint Petersburg": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Irkutsk": "ইৰকুতস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ankara": "আংকাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Istanbul": "ইস্তাম্বুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Marmara": "মাৰমাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Çukurova": "চুকুৰোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ege": "এগে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Erciyes": "এৰজিয়েছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tehran": "তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Isfahan": "ইছফাহান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Shiraz": "শ্বিৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tabriz": "তাব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baghdad": "বাগদাদ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Basrah": "বছৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mosul": "মোচুল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kufa": "কুফা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jordan": "জৰ্ডান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Amman": "আম্মান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Damascus": "দামেস্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Aleppo": "আলেপ্পো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Beirut": "বেইৰুট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balamand": "বালামান্দ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cairo": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alexandria": "আলেক্সান্দ্ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Helwan": "হেলৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Assiut": "আচিওত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Khartoum": "খাৰ্তুম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gezira": "গেজিৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Addis Ababa": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Gondar": "গোণ্ডাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dar es Salaam": "দাৰ ইছ চালাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zambia": "জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Zimbabwe": "জিম্বাবুৱে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Namibia": "নামিবিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colombo": "কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Jaffna": "জাফনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ruhuna": "ৰুহুনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peshawar": "পেশোৱাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Karachi": "কৰাচী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sindh": "সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Balochistan": "বেলুচিস্তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sargodha": "চাৰগোধা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kathmandu": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pokhara": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Bhutan": "ভূটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maldives": "মালদ্বীপ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Indonesia": "ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Surabaya": "চুৰাবায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brawijaya": "ব্ৰাউইজায়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Lampung": "লাম্পুং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cebu": "চেবু বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Santo Tomas": "চান্তো তোমাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Baguio": "বাগুইঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brunei": "ব্ৰুনেই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Laos": "লাওচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cambodia": "কম্বোডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Phnom Penh": "নমপেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Queensland": "কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Tasmania": "তাচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canberra": "কেনবেৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Southern Queensland": "চাউদাৰ্ণ কুইঞ্চলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Western Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New England": "নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the South Pacific": "চাউথ পেচিফিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fiji": "ফিজি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Samoa": "চামোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Papua New Guinea": "পাপুৱা নিউগিনি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guanajuato": "গুৱানাহুৱাতো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sonora": "চোনোৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Colima": "কোলিমা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cartagena": "কাৰ্টেজেনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rosario": "ৰোজাৰিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cauca": "কাউকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Montevideo": "মণ্টেভিডিঅ' বিশ্ববিদ্যালয়", "University of La Plata": "লা প্লাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the West Indies": "ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Guyana": "গায়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Suriname": "চুৰিনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trinidad and Tobago": "ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "Harvard University": "হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale University": "য়েল বিশ্ববিদ্যালয়", "Princeton University": "প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Stanford University": "ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Cornell University": "কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Brown University": "ব্ৰাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Duke University": "ডিউক বিশ্ববিদ্যালয়", "Columbia University": "কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Northwestern University": "নৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Georgetown University": "জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "Rice University": "ৰাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Emory University": "এমোৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vanderbilt University": "ভেণ্ডাৰবিল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Tufts University": "টাফ্টচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Brandeis University": "ব্ৰেণ্ডাইচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Carnegie Mellon University": "কাৰ্নেগি মেলন বিশ্ববিদ্যালয়", "Johns Hopkins University": "জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Rockefeller University": "ৰকফেলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Boston University": "বোষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "New York University": "নিউ ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Fordham University": "ফোৰ্ডহেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Syracuse University": "চিৰাকিউচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Temple University": "টেম্পল বিশ্ববিদ্যালয়", "Rutgers University": "ৰাটগাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Auburn University": "অবাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Baylor University": "বেইলৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Clemson University": "ক্লেমচন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liberty University": "লিবাৰ্টি বিশ্ববিদ্যালয়", "Purdue University": "পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "DePaul University": "ডিপল বিশ্ববিদ্যালয়", "Drake University": "ড্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Howard University": "হাৱাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University College London": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন", "Imperial College London": "ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন", "King's College London": "কিংছ কলেজ লণ্ডন", "Royal Holloway University of London": "ৰয়েল হলোৱে, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen Mary University of London": "কুইন মেৰী, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Birkbeck, University of London": "বাৰ্কবেক, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "City, University of London": "চিটি, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loughborough University": "লাফবৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "Aston University": "এষ্টন বিশ্ববিদ্যালয়", "Durham University": "ডাৰহাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Keele University": "কিল বিশ্ববিদ্যালয়", "Lancaster University": "লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Middlesex University": "মিডলচেক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nottingham Trent University": "নটিংহাম ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oxford Brookes University": "অক্সফোৰ্ড ব্ৰুকছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangor University": "বেংগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cardiff University": "কাৰ্ডিফ বিশ্ববিদ্যালয়", "Swansea University": "চোৱানচি বিশ্ববিদ্যালয়", "ETH Zurich": "ইটিএইচ জুৰিখ", "EPFL": "ইপিএফএল", "Karolinska Institute": "কাৰোলিনস্কা ইনষ্টিটিউট", "Sciences Po": "চিয়ঁস পো", "PSL University": "পিএছএল বিশ্ববিদ্যালয়", "Sorbonne University": "চৰবোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Lund University": "লুণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Uppsala University": "উপচালা বিশ্ববিদ্যালয়", "Aarhus University": "আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Leiden University": "লাইডেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Erasmus University Rotterdam": "ইৰাচমাছ বিশ্ববিদ্যালয় ৰটাৰডাম", "Tilburg University": "টিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Radboud University": "ৰাডবাউড বিশ্ববিদ্যালয়", "Maastricht University": "মাষ্ট্ৰিখ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ghent University": "ঘেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "KU Leuven": "কেইউ লুভেন", "Vrije Universiteit Brussel": "ভ্ৰিয়ে ইউনিভাৰ্ছিটেইট ব্ৰাচেল", "Charles University": "চাৰ্লছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Comenius University": "কোমেনিয়াছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagiellonian University": "ইয়াগেলোনিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tsinghua University": "ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Peking University": "পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Fudan University": "ফুদান বিশ্ববিদ্যালয়", "Zhejiang University": "ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Sun Yat-sen University": "চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Nankai University": "নানকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Renmin University of China": "চীনৰ ৰেনমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Beihang University": "বেইহাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Tongji University": "তুংজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Soochow University": "চুচৌ বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyoto University": "কিয়োটো বিশ্ববিদ্যালয়", "Keio University": "কেয়ো বিশ্ববিদ্যালয়", "Waseda University": "ৱাচেদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Tohoku University": "তোহোকু বিশ্ববিদ্যালয়", "Hokkaido University": "হোক্কাইদো বিশ্ববিদ্যালয়", "Nagoya University": "নাগোয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Kobe University": "কোবে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hitotsubashi University": "হিতোৎচুবাশি বিশ্ববিদ্যালয়", "Seoul National University": "চিউল জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Korea University": "কোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Yonsei University": "ইয়নচে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hanyang University": "হানইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyung Hee University": "কিয়ং হি বিশ্ববিদ্যালয়", "Sogang University": "চোগাং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University": "জাতীয় টাইৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Tsing Hua University": "জাতীয় ছিংহুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Cheng Kung University": "জাতীয় চেং কুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanyang Technological University": "নানইয়াং প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Management University": "ছিংগাপুৰ মেনেজমেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Malaya": "ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়া", "Universiti Kebangsaan Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি কেবাংসান মালয়েছিয়া", "Universiti Putra Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি পুত্ৰা মালয়েছিয়া", "Universiti Sains Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি চেইন্স মালয়েছিয়া", "Indian Institute of Science": "ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান", "Jawaharlal Nehru University": "জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Banaras Hindu University": "বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়", "Aligarh Muslim University": "আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়", "Jamia Millia Islamia": "জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া", "Jadavpur University": "যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Savitribai Phule Pune University": "সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Engineering and Technology": "প্ৰকৌশল আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lahore University of Management Sciences": "লাহোৰ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মেনেজমেণ্ট চায়েন্সেছ", "Aga Khan University": "আগা খান বিশ্ববিদ্যালয়", "Monash University": "মনাশ বিশ্ববিদ্যালয়", "Macquarie University": "মেককোৱাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "Griffith University": "গ্ৰিফিথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Flinders University": "ফ্লিণ্ডাৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "Curtin University": "কাৰ্টিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Deakin University": "ডিকিন বিশ্ববিদ্যালয়", "RMIT University": "আৰএমআইটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Swinburne University of Technology": "চুইনবাৰ্ণ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Witwatersrand": "উইটৱাটাৰচ্ৰেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Stellenbosch University": "ষ্টেলেনবচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "Cairo University": "কায়ৰো বিশ্ববিদ্যালয়", "American University in Cairo": "কায়ৰোত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "McGill University": "মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়", "McMaster University": "মেকমাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Western University": "ৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Simon Fraser University": "চাইমন ফ্ৰেজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "York University": "ইয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "Tecnológico de Monterrey": "তেকনোলজিকো দে মনতেৰ্ৰে", "Federal University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Campinas": "কেম্পিনাচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Massachusetts Institute of Technology": "মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Institute of Technology": "কেলিফৰ্নিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Georgia Institute of Technology": "জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Stevens Institute of Technology": "ষ্টিভেন্স ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rensselaer Polytechnic Institute": "ৰেনচেলাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Worcester Polytechnic Institute": "উৰচেষ্টাৰ পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Illinois Institute of Technology": "ইলিনয় ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Rochester Institute of Technology": "ৰচেষ্টাৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "California Polytechnic State University": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Polytechnic Institute and State University": "ভাৰ্জিনিয়া পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট এণ্ড ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Colorado School of Mines": "কলোৰাডো স্কুল অৱ মাইনছ", "South Dakota School of Mines and Technology": "চাউথ ডাকোটা স্কুল অৱ মাইনছ এণ্ড টেকনোলজি", "École Polytechnique": "একোল পলিটেকনিক", "École Normale Supérieure": "একোল নৰমাল চুপেৰিয়ৰ", "HEC Paris": "এইচইচি পেৰিছ", "ESSEC Business School": "এচেক বিজনেছ স্কুল", "ESCP Business School": "ইএছচিপি বিজনেছ স্কুল", "INSEAD": "ইনচিয়াড", "CentraleSupélec": "চঁত্ৰালচুপেলেক", "Sciences Po Paris": "চিয়ঁস পো পেৰিছ", "Trinity College Dublin": "ট্ৰিনিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Dublin": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ ডাবলিন", "University College Cork": "ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ কৰ্ক", "Maynooth University": "মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Moscow State University": "মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Higher School of Economics": "হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Saint Petersburg State University": "চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Novosibirsk State University": "নোভোচিবিৰ্স্ক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Technion – Israel Institute of Technology": "টেকনিয়ন – ইজৰায়েল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Weizmann Institute of Science": "ৱেইজমেন ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স", "Hebrew University of Jerusalem": "জেৰুজালেমৰ হিব্ৰু বিশ্ববিদ্যালয়", "Tel Aviv University": "তেল আবিব বিশ্ববিদ্যালয়", "Indian Institute of Technology Delhi": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান দিল্লী", "Indian Institute of Technology Bombay": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান বোম্বে", "Indian Institute of Technology Madras": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান মাদ্ৰাজ", "Indian Institute of Technology Kanpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কাণপুৰ", "Indian Institute of Technology Kharagpur": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান খড়গপুৰ", "Indian Institute of Technology Roorkee": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰুৰকি", "Indian Institute of Technology Guwahati": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী", "Indian Institute of Technology Hyderabad": "ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান হায়দৰাবাদ", "Indian Institute of Management Ahmedabad": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ", "Indian Institute of Management Bangalore": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান বেংগালুৰু", "Indian Institute of Management Calcutta": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান কলকাতা", "Indian Institute of Management Lucknow": "ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান লক্ষ্ণৌ", "All India Institute of Medical Sciences": "অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চায়েন্সেছ", "Postgraduate Institute of Medical Education and Research": "পোষ্টগ্ৰেজুৱেট ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল এডুকেশ্বন এণ্ড ৰিচাৰ্চ", "Bangladesh University of Engineering and Technology": "বাংলাদেশ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University": "বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিব মেডিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "North South University": "নৰ্থ চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "BRAC University": "ব্ৰেক বিশ্ববিদ্যালয়", "Independent University, Bangladesh": "ইনডিপেনডেণ্ট ইউনিভাৰ্ছিটি, বাংলাদেশ", "American International University-Bangladesh": "আমেৰিকান ইণ্টাৰনেচনেল ইউনিভাৰ্ছিটি–বাংলাদেশ", "Hong Kong University of Science and Technology": "হংকং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chinese University of Hong Kong": "চাইনিজ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "City University of Hong Kong": "চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ হংকং", "Hong Kong Polytechnic University": "হংকং পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Academia Sinica": "একাডেমিয়া চিনিকা", "National Yang Ming Chiao Tung University": "জাতীয় ইয়াং মিং চিয়াও তুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Australian National University": "অষ্ট্ৰেলিয়ান নেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New South Wales": "নিউ চাউথ ৱেলছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Queensland University of Technology": "কুইঞ্চলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Technology Sydney": "চিডনী প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal College of Art": "ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট", "Royal College of Music": "ৰয়েল কলেজ অৱ মিউজিক", "Berklee College of Music": "বাৰ্কলি কলেজ অৱ মিউজিক", "Juilliard School": "জুলিয়াৰ্ড স্কুল", "Royal Academy of Music": "ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিক", "Parsons School of Design": "পাৰ্চন্স স্কুল অৱ ডিজাইন", "London School of Economics": "লণ্ডন স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "London Business School": "লণ্ডন বিজনেছ স্কুল", "Copenhagen Business School": "কোপেনহেগেন বিজনেছ স্কুল", "Stockholm School of Economics": "ষ্টকহোম স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "United States Military Academy": "মাৰ্কিন সামৰিক একাডেমী", "United States Naval Academy": "মাৰ্কিন নৌ একাডেমী", "United States Air Force Academy": "মাৰ্কিন বিমান বাহিনী একাডেমী", "Royal Military Academy Sandhurst": "ৰয়েল মিলিটেৰী একাডেমী চেণ্ডহাৰ্ষ্ট", "Case Western Reserve University": "কেচ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Wake Forest University": "ৱেক ফৰেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lehigh University": "লিহাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Villanova University": "ভিলানোভা বিশ্ববিদ্যালয়", "George Washington University": "জৰ্জ ৱাছিংটন বিশ্ববিদ্যালয়", "George Mason University": "জৰ্জ মেচন বিশ্ববিদ্যালয়", "University at Buffalo": "বাফেলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Stony Brook University": "ষ্টনি ব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Binghamton University": "বিংহেমটন বিশ্ববিদ্যালয়", "SUNY Albany": "ছানি এলবানি", "Florida State University": "ফ্লৰিডা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Ohio State University": "অহিঅ' ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Michigan State University": "মিছিগান ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pennsylvania State University": "পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Arizona State University": "এৰিজোনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Washington State University": "ৱাছিংটন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Oregon State University": "ওৰেগন ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Iowa State University": "আয়োৱা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansas State University": "কানছাছ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Louisiana State University": "লুইজিয়ানা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Mississippi State University": "মিছিচিপি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "North Carolina State University": "নৰ্থ কেৰোলিনা ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Eindhoven University of Technology": "আইনডহোভেন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Delft University of Technology": "ডেলফট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Norwegian University of Science and Technology": "নৰৱেজিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Denmark": "ডেনমাৰ্কৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Munich": "মিউনিখৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Technical University of Berlin": "বাৰ্লিনৰ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "RWTH Aachen University": "আৰডব্লিউটিএইচ আখেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Karlsruhe Institute of Technology": "কাৰ্লচৰুহে ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Darmstadt University of Technology": "ডাৰ্মষ্টাড্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Vienna University of Technology": "ভিয়েনা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "LUISS University": "লুইছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sapienza University of Rome": "চাপিয়েঞ্জা ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Milan": "মিলান পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Free University of Berlin": "ফ্ৰি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ বাৰ্লিন", "Humboldt University of Berlin": "হুমবোল্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lomonosov Moscow State University": "লোমোনোচভ মস্কো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National Research University Higher School of Economics": "নেচনেল ৰিচাৰ্চ ইউনিভাৰ্ছিটি হায়াৰ স্কুল অৱ ইকোনমিকছ", "Northeastern University": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Southern Methodist University": "চাউদাৰ্ণ মেথডিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Pepperdine University": "পেপাৰডাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Loyola University Chicago": "লয়োলা বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "Marquette University": "মাৰকুয়েট বিশ্ববিদ্যালয়", "Seton Hall University": "চেটন হল বিশ্ববিদ্যালয়", "Creighton University": "ক্ৰেইটন বিশ্ববিদ্যালয়", "American University": "আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Notre Dame": "নটৰ ডেম বিশ্ববিদ্যালয়", "Brigham Young University": "ব্ৰিগহাম ইয়াং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Central University": "জাতীয় চেণ্ট্ৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Sun Yat-sen University": "জাতীয় চান ইয়াত-চেন বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University": "জাতীয় টাইপেই বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan Normal University": "জাতীয় টাইৱান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "National Dong Hwa University": "জাতীয় দোং হুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Hsing University": "জাতীয় চুং সিং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Institute of Technology": "বেইজিং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Harbin Institute of Technology": "হাৰবিন ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "South China University of Technology": "দক্ষিণ চীন প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Xi'an Jiaotong University": "শিয়ান জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Shanghai Jiao Tong University": "চাংহাই জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Science and Technology of China": "চীনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong University of Science and Technology": "হুয়াঝং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeastern University China": "নৰ্থইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় (চীন)", "Osaka Metropolitan University": "ওচাকা মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Institute of Technology": "টোকিঅ' ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Tokyo Metropolitan University": "টোকিঅ' মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo University of Science": "টোকিঅ' বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Ritsumeikan University": "ৰিতচুমেইকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Doshisha University": "দোশিশা বিশ্ববিদ্যালয়", "Chuo University": "চুও বিশ্ববিদ্যালয়", "Meiji University": "মেইজি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chulalongkorn University": "চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "Mahidol University": "মাহিদল বিশ্ববিদ্যালয়", "Kasetsart University": "কাচেটচাৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Thammasat University": "থাম্মাচাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Gadjah Mada University": "গাজাহ মাদা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bandung Institute of Technology": "বেণ্ডুং ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Airlangga University": "এয়াৰলাংগা বিশ্ববিদ্যালয়", "Bogor Agricultural University": "বগৰ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ateneo de Manila University": "আতেনেও দে মেনিলা বিশ্ববিদ্যালয়", "De La Salle University": "দে লা চালে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Philippines Diliman": "ফিলিপাইন বিশ্ববিদ্যালয় দিলিমান", "Far Eastern University": "ফাৰ ইষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Saud University": "কিং চৌদ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Abdulaziz University": "কিং আব্দুলআজিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Fahd University of Petroleum and Minerals": "কিং ফাহদ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু খনিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Qatar University": "কাটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "United Arab Emirates University": "সংযুক্ত আৰব আমিৰাত বিশ্ববিদ্যালয়", "Khalifa University": "খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Beirut": "বেইৰুটত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "Lebanese University": "লেবানিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "American University of Sharjah": "শাৰজাহত আমেৰিকান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Sharjah": "শাৰজাহ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pretoria": "প্ৰিটোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Johannesburg": "জোহান্সবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "Rhodes University": "ৰোডচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Nelson Mandela University": "নেলচন মেণ্ডেলা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of KwaZulu-Natal": "কোৱাজুলু-নাটাল বিশ্ববিদ্যালয়", "North-West University": "নৰ্থ-ৱেষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Toronto": "টৰণ্টো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of British Columbia": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Alberta": "আলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waterloo": "ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়", "Université de Montréal": "মণ্ট্ৰিয়ল বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Laval": "লাভাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Concordia University": "কনকৰ্ডিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Toronto Metropolitan University": "টৰণ্টো মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Peru": "পেৰুৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of São Paulo": "চাও পাউলো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Minas Gerais": "মিনাস জেৰাইছৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Rio Grande do Sul": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুলৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of La Plata": "লা প্লাতাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Chile": "চিলি বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Chile": "চিলিৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of California, Berkeley": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলি", "University of California, Los Angeles": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ", "University of California, San Diego": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ডিয়েগো", "University of California, Davis": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ডেভিছ", "University of California, Irvine": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন", "University of California, Santa Barbara": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা বাৰবাৰা", "University of California, Santa Cruz": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান্তা ক্ৰুজ", "University of California, Riverside": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ৰিভাৰচাইড", "University of California, San Francisco": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চান ফ্ৰান্সিস্কো", "University of California, Merced": "কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মাৰ্চেড", "University of Illinois Urbana-Champaign": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰবানা-শ্বেম্পেইন", "University of Illinois Chicago": "ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় চিকাগো", "University of Wisconsin–Madison": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন", "University of Wisconsin–Milwaukee": "উইচকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মিলৱাকি", "University of Michigan–Ann Arbor": "মিছিগান বিশ্ববিদ্যালয়–এন আৰবাৰ", "University of Minnesota Twin Cities": "মিনেসোটা বিশ্ববিদ্যালয় টুইন চিটিজ", "University of Texas at Austin": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় অষ্টিন", "University of Texas at Dallas": "টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয় ডালাচ", "Texas A&M University": "টেক্সাছ এঅ্যাণ্ডএম বিশ্ববিদ্যালয়", "Virginia Commonwealth University": "ভাৰ্জিনিয়া কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University": "ওপেন ইউনিভাৰ্ছিটি", "Athabasca University": "এথাবাস্কা বিশ্ববিদ্যালয়", "Indira Gandhi National Open University": "ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Open University": "বাংলাদেশ উন্মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Allama Iqbal Open University": "আল্লামা ইকবাল মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "Anadolu University": "আনাদোলু বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chengchi University": "জাতীয় চেংচি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Science and Technology": "জাতীয় টাইৱান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taiwan University of Arts": "জাতীয় টাইৱান শিল্প বিশ্ববিদ্যালয়", "National Kaohsiung University of Science and Technology": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Fu Jen Catholic University": "ফু জেন কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "Tamkang University": "তামকাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Normal University": "বেইজিং নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "East China Normal University": "ইষ্ট চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Central China Normal University": "চেণ্ট্ৰেল চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Northeast Normal University": "নৰ্থইষ্ট নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Normal University": "চাউথ চাইনা নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Shaanxi Normal University": "শানচি নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Capital Normal University": "কেপিটেল নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "Fujian Normal University": "ফুজিয়ান নৰমাল বিশ্ববিদ্যালয়", "China Agricultural University": "চাইনা এগ্ৰিকালচাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing Agricultural University": "নানজিং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Huazhong Agricultural University": "হুয়াঝং কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "South China Agricultural University": "দক্ষিণ চীন কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "China University of Geosciences": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ জিঅ'চায়েন্সেছ", "China University of Mining and Technology": "চাইনা ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ মাইনিং এণ্ড টেকনোলজি", "National Defense University": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Defense Technology": "জাতীয় প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Air Force Engineering University": "বিমান বাহিনী প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Naval University of Engineering": "নৌ প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Keimyung University": "কেইমিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "Chonnam National University": "চোন্নাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Chung-Ang University": "চুং-আং বিশ্ববিদ্যালয়", "Konkuk University": "কনকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Dongguk University": "দোংগুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Ewha Womans University": "ইহওয়া ওমেন্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Pusan National University": "পুসান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyungpook National University": "কিয়ংপুক জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National Institute of Technology Tiruchirappalli": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান তিৰুচিৰাপল্লি", "National Institute of Technology Rourkela": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৰাউৰকেলা", "National Institute of Technology Warangal": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান ৱাৰাংগাল", "National Institute of Technology Calicut": "জাতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান কেলিকট", "Birla Institute of Technology and Science": "বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি এণ্ড চায়েন্স", "Vellore Institute of Technology": "ভেলোৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Manipal Academy of Higher Education": "মণিপাল একাডেমী অৱ হায়াৰ এডুকেশ্বন", "SRM Institute of Science and Technology": "এছআৰএম ইনষ্টিটিউট অৱ চায়েন্স এণ্ড টেকনোলজি", "University of Veterinary and Animal Sciences": "ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Sher-e-Bangla Agricultural University": "শ্বেৰেবাংলা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Bangladesh Agricultural University": "বাংলাদেশ কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Chittagong Veterinary and Animal Sciences University": "চট্টগ্ৰাম ভেটেৰিনাৰী আৰু প্ৰাণীসম্পদ বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Patuakhali Science and Technology University": "পটুৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Noakhali Science and Technology University": "নোৱাখালী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "École des Ponts ParisTech": "একোল দে পঁ পেৰিছটেক", "Mines Paris - PSL": "মিন পেৰিছ - পিএছএল", "Télécom Paris": "তেলেকম পেৰিছ", "Grenoble INP": "গ্ৰেনোবল আইএনপি", "École Centrale de Lyon": "একোল চঁত্ৰাল দ্য লিঁও", "Institut Polytechnique de Paris": "ইনষ্টিটিউট পলিটেকনিক দ্য পেৰিছ", "University of St Andrews": "চেণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Heriot-Watt University": "হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Strathclyde": "ষ্ট্ৰাথক্লাইড বিশ্ববিদ্যালয়", "Queen's University Belfast": "কুইন্স বিশ্ববিদ্যালয় বেলফাষ্ট", "Ulster University": "আলষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal Agricultural University": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Babeș-Bolyai University": "বাবেশ-বোইয়াই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Szeged": "ছেগেদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Eötvös Loránd University": "এতভোশ লোৰাণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Debrecen": "ডেব্ৰেচেন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ljubljana": "লুবলিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Maribor": "মাৰিবৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad Carlos III de Madrid": "কাৰ্লোচ তৃতীয় মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Complutense University of Madrid": "কমপ্লুতেন্সে মাদ্ৰিদ বিশ্ববিদ্যালয়", "Autonomous University of Barcelona": "স্বায়ত্তশাসিত বাৰ্চেলোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "Pompeu Fabra University": "পম্পেউ ফাবৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Polytechnic University of Catalonia": "কাটালোনিয়া পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Navarra": "নাভাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Polytechnic Institute": "জাতীয় পলিটেকনিক ইনষ্টিটিউট", "Autonomous Metropolitan University": "স্বায়ত্তশাসিত মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Paraná": "পাৰানাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Campinas": "কেম্পিনাচ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal Fluminense University": "ফেডাৰেল ফ্লুমিনেন্সে বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Baptist University": "হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Lingnan University": "লিংনান বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Metropolitan University": "হংকং মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "Education University of Hong Kong": "হংকং শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "Hong Kong Shue Yan University": "হংকং শু ইয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Macau University of Science and Technology": "মেকাও বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Kaohsiung": "জাতীয় কাওশিয়ুং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Taipei University of Education": "জাতীয় টাইপেই শিক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Tainan": "জাতীয় তাইনান বিশ্ববিদ্যালয়", "National Chung Cheng University": "জাতীয় চুং চেং বিশ্ববিদ্যালয়", "National Yunlin University of Science and Technology": "জাতীয় ইউনলিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Formosa University": "জাতীয় ফৰমোচা বিশ্ববিদ্যালয়", "Xidian University": "শিদিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Wuhan University of Technology": "উহান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Aeronautics and Astronautics": "নানজিং এৰোনটিক্স আৰু এষ্ট্ৰোনটিক্স বিশ্ববিদ্যালয়", "Nanjing University of Science and Technology": "নানজিং বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Harbin Engineering University": "হাৰবিন প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়", "Beijing Jiaotong University": "বেইজিং জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southwest Jiaotong University": "চাউথৱেষ্ট জিয়াওতং বিশ্ববিদ্যালয়", "Dalian University of Technology": "দালিয়ান প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Tianjin University": "তিয়ানজিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Ocean University of China": "চীনৰ মহাসাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Jilin University": "জিলিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Sichuan University": "চিচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "Shandong University": "শানদং বিশ্ববিদ্যালয়", "Southeast University": "চাউথইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Xiamen University": "চিয়ামেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Central South University": "চেণ্ট্ৰেল চাউথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Aoyama Gakuin University": "আৱামা গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kwansei Gakuin University": "কানচেই গাকুইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kansai University": "কানচাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Kindai University": "কিনদাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Nihon University": "নিহোন বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokai University": "তোকাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Tokyo Medical and Dental University": "টোকিঅ' মেডিকেল এণ্ড ডেণ্টেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Yokohama National University": "য়োকোহামা জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka City University": "ওচাকা চিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Osaka Prefecture University": "ওচাকা প্ৰিফেকচাৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Ajou University": "আজু বিশ্ববিদ্যালয়", "Inha University": "ইনহা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ulsan": "উলচান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yeungnam University": "ইয়ংনাম বিশ্ববিদ্যালয়", "Hankuk University of Foreign Studies": "হানকুক ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ফৰেণ ষ্টাডিজ", "Sejong University": "চেজং বিশ্ববিদ্যালয়", "Kookmin University": "কুকমিন বিশ্ববিদ্যালয়", "Dankook University": "দানকুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Universitas Indonesia": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ইণ্ডোনেছিয়া", "Universitas Padjadjaran": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ পদজাজাৰান", "Universitas Diponegoro": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ দিপোনেগোৰো", "Universitas Sebelas Maret": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ চেবেলাস মাৰেত", "Universitas Hasanuddin": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ হাছানউদ্দিন", "Universitas Brawijaya": "ইউনিভাৰ্ছিতাচ ব্ৰাউইজায়া", "Vietnam National University, Hanoi": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হ্যানয়", "Vietnam National University, Ho Chi Minh City": "ভিয়েটনাম জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়, হো চি মিন চিটি", "Hanoi University of Science and Technology": "হ্যানয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Can Tho University": "কান থো বিশ্ববিদ্যালয়", "Ton Duc Thang University": "তন দুক থাং বিশ্ববিদ্যালয়", "Duy Tan University": "জুই তান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Malaya": "মালয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Universiti Teknologi Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মালয়েছিয়া", "Universiti Teknologi MARA": "ইউনিভাৰ্ছিটি টেকনোলজি মাৰা", "Universiti Utara Malaysia": "ইউনিভাৰ্ছিটি উতাৰা মালয়েছিয়া", "International Islamic University Malaysia": "ইণ্টাৰনেচনেল ইছলামিক ইউনিভাৰ্ছিটি মালয়েছিয়া", "Taylor's University": "টেইলৰ্চ বিশ্ববিদ্যালয়", "King Mongkut's University of Technology Thonburi": "কিং মংকুটচ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ টেকনোলজি থনবুৰি", "King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang": "কিং মংকুটচ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি লাডক্ৰাবাং", "Chiang Mai University": "চিয়াং মাই বিশ্ববিদ্যালয়", "Prince of Songkla University": "প্ৰিন্স অৱ সংখলা বিশ্ববিদ্যালয়", "Khon Kaen University": "খন কায়েন বিশ্ববিদ্যালয়", "Suranaree University of Technology": "চুৰানাৰি প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National Law University Delhi": "নেচনেল ল ইউনিভাৰ্ছিটি দিল্লী", "University of Delhi": "দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mumbai": "মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Calcutta": "কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়", "Anna University": "আন্না বিশ্ববিদ্যালয়", "Amity University": "এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lovely Professional University": "লাভলি প্ৰফেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Symbiosis International University": "চিম্বায়োচিচ ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Christ University": "ক্ৰাইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Osmania University": "ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Mysore": "মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Panjab University": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "COMSATS University Islamabad": "কমছেটচ বিশ্ববিদ্যালয় ইছলামাবাদ", "National University of Sciences and Technology": "জাতীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Punjab": "পাঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়", "Bahauddin Zakariya University": "বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "Government College University": "গৱৰ্নমেণ্ট কলেজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Quaid-i-Azam University": "কায়েদে আজম বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Peradeniya": "পেৰাদেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Kelaniya": "কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Moratuwa": "মোৰাতুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "South Eastern University of Sri Lanka": "শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পূব বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabaragamuwa University of Sri Lanka": "চাবাৰাগামুৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Wayamba University of Sri Lanka": "ৱায়াম্বা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Auckland": "অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Auckland University of Technology": "অকলেণ্ড প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Victoria University of Wellington": "ভিক্টোৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় অৱ ৱেলিংটন", "Massey University": "মেচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Lincoln University": "লিংকন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Waikato": "ৱাইকাটো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Otago": "ওটাগো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Canterbury": "কেণ্টাৰবাৰি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of South Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "La Trobe University": "লা ট্ৰোব বিশ্ববিদ্যালয়", "James Cook University": "জেমছ কুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Murdoch University": "মাৰডক বিশ্ববিদ্যালয়", "Bond University": "বণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Charles Darwin University": "চাৰ্লছ ডাৰউইন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cape Town": "কেপ টাউন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Free State": "ফ্ৰি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Fort Hare": "ফোৰ্ট হেয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Limpopo": "লিম্পোপো বিশ্ববিদ্যালয়", "Makerere University": "মাকেৰেৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Nairobi": "নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়", "Kenyatta University": "কেনিয়াট্টা বিশ্ববিদ্যালয়", "Addis Ababa University": "আডিছ আবাবা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Ghana": "ঘানা বিশ্ববিদ্যালয়", "Covenant University": "কভেনাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "HEC Montréal": "এইচইচি মণ্ট্ৰিয়ল", "École de technologie supérieure": "একোল দ্য টেকনোলজি চুপেৰিয়ৰ", "University of Ottawa": "অটোৱা বিশ্ববিদ্যালয়", "Carleton University": "কাৰ্লেটন বিশ্ববিদ্যালয়", "Memorial University of Newfoundland": "মেমোৰিয়েল বিশ্ববিদ্যালয় অৱ নিউফাউণ্ডলেণ্ড", "Université du Québec à Montréal": "কুইবেক বিশ্ববিদ্যালয় মণ্ট্ৰিয়ল", "University of Saskatchewan": "চাচকাচুৱান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Manitoba": "মানিটোবা বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de los Andes": "ইউনিভাৰ্চিদাদ দে লছ আন্দেস", "Universidad Nacional de Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Universidad de Guadalajara": "গুৱাদালাহাৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Instituto Tecnológico Autónomo de México": "মেক্সিকোৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰযুক্তি ইনষ্টিটিউট", "Federal University of Santa Catarina": "চান্তা কাতাৰিনাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pernambuco": "পাৰনামবুকোৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Catholic University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰোৰ পণ্টিফিকেল কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Republic": "ৰিপাব্লিক বিশ্ববিদ্যালয়", "California State University, Long Beach": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, লং বিচ", "California State University, Fullerton": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, ফুলাৰ্টন", "California State University, Northridge": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, নৰ্থৰিজ", "California State University, Sacramento": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চেক্ৰামেণ্টো", "San Diego State University": "চান ডিয়েগো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "San José State University": "চান হোচে ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "California Polytechnic State University, San Luis Obispo": "কেলিফৰ্নিয়া পলিটেকনিক ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়, চান লুইছ অবিস্পো", "California State Polytechnic University, Pomona": "কেলিফৰ্নিয়া ষ্টেট পলিটেকনিক বিশ্ববিদ্যালয়, পোমোনা", "University of Massachusetts Amherst": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় এমহাৰ্ষ্ট", "University of Massachusetts Boston": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় বোষ্টন", "University of Massachusetts Lowell": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় লোৱেল", "University of Massachusetts Dartmouth": "মেছাচুচেটছ বিশ্ববিদ্যালয় ডাৰ্টমাউথ", "University of Connecticut": "কানেক্টিকাট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Rhode Island": "ৰোড আইলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "University of New Hampshire": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vermont": "ভাৰ্মণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "CUNY City College": "চিটি কলেজ অৱ নিউ ইয়ৰ্ক", "CUNY Hunter College": "হাণ্টাৰ কলেজ", "CUNY Brooklyn College": "ব্ৰুকলিন কলেজ", "Baruch College": "বাৰুক কলেজ", "Queens College": "কুইন্স কলেজ", "John Jay College of Criminal Justice": "জন জে কলেজ অৱ ক্ৰিমিনেল জাষ্টিচ", "Lehman College": "লেহমেন কলেজ", "College of Staten Island": "কলেজ অৱ ষ্টেটেন আইলেণ্ড", "Royal College London": "ৰয়েল কলেজ লণ্ডন", "University of the Arts London": "ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ দ্য আৰ্টছ লণ্ডন", "Goldsmiths, University of London": "গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "SOAS University of London": "চোৱাছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "London Metropolitan University": "লণ্ডন মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of West London": "ৱেষ্ট লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়", "Liverpool John Moores University": "লিভাৰপুল জন মুৰছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Manchester Metropolitan University": "মানচেষ্টাৰ মেট্ৰোপলিটান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Twente": "টভেণ্টে বিশ্ববিদ্যালয়", "Wageningen University": "ৱাগেনিঙ্গেন বিশ্ববিদ্যালয়", "Open University of the Netherlands": "নেডাৰলেণ্ডচৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antwerp": "এণ্টৱাৰ্প বিশ্ববিদ্যালয়", "Université Libre de Bruxelles": "ইউনিভাৰ্ছিতে লিব্ৰে দ্য ব্ৰুক্সেল", "University of Luxembourg": "লাক্সেমবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Iceland": "আইচলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়", "Reykjavík University": "ৰিকজাভিক বিশ্ববিদ্যালয়", "National and Kapodistrian University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় আৰু কাপোডিষ্ট্ৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "Aristotle University of Thessaloniki": "এৰিষ্টটল বিশ্ববিদ্যালয় থেচালোনিকি", "National Technical University of Athens": "এথেন্সৰ জাতীয় প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Cyprus": "চাইপ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়", "Cyprus University of Technology": "চাইপ্ৰাছ প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Near East University": "নিয়াৰ ইষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Middle East Technical University": "মিডল ইষ্ট টেকনিকেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Bilkent University": "বিলকেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়", "Koç University": "কোচ বিশ্ববিদ্যালয়", "Sabancı University": "চাবাঞ্জি বিশ্ববিদ্যালয়", "Boğaziçi University": "বোগাজিচি বিশ্ববিদ্যালয়", "Istanbul Technical University": "ইস্তাম্বুল প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "L.N. Gumilyov Eurasian National University": "এল.এন. গুমিলিওভ ইউৰেছিয়ান জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Al-Farabi Kazakh National University": "আল-ফাৰাবি কাজাখ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Nazarbayev University": "নাজাৰবায়েভ বিশ্ববিদ্যালয়", "Tashkent State University": "তাশখন্দ ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Uzbekistan": "উজবেকিস্তানৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Kyrgyz National University": "কিৰগিজ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Mongolia": "মংগোলিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Mongolian University of Science and Technology": "মংগোলিয়ান বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Laos": "লাওচৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Phnom Penh": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নমপেন", "Royal University of Agriculture": "ৰয়েল কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়", "Paragon International University": "পেৰাগন ইণ্টাৰনেচনেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Tribhuvan University": "ত্ৰিভুবন বিশ্ববিদ্যালয়", "Kathmandu University": "কাঠমাণ্ডু বিশ্ববিদ্যালয়", "Pokhara University": "পোখৰা বিশ্ববিদ্যালয়", "Purbanchal University": "পূৰ্বাঞ্চল বিশ্ববিদ্যালয়", "Royal University of Bhutan": "ৰয়েল ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ ভূটান", "Khesar Gyalpo University of Medical Sciences": "খেচাৰ গেলপো চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Dhaka": "ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়", "Jahangirnagar University": "জাহাংগীৰনগৰ বিশ্ববিদ্যালয়", "Islamic University, Bangladesh": "ইছলামী বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ", "Shahjalal University of Science and Technology": "শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Mawlana Bhashani Science and Technology University": "মাওলোনা ভাসানী বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University": "হাজী মহম্মদ দানেশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়", "Jagannath University": "জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়", "Begum Rokeya University": "বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Singapore": "ছিংগাপুৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore University of Technology and Design": "ছিংগাপুৰ প্ৰযুক্তি আৰু ডিজাইন বিশ্ববিদ্যালয়", "Singapore Institute of Technology": "ছিংগাপুৰ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনোলজি", "Singapore University of Social Sciences": "ছিংগাপুৰ সমাজবিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়", "Yale-NUS College": "য়েল-এনইউএছ কলেজ", "Duke-NUS Medical School": "ডিউক-এনইউএছ মেডিকেল স্কুল", "Bocconi University": "বোক্কোনি বিশ্ববিদ্যালয়", "Ca' Foscari University of Venice": "কা ফস্কাৰি ভেনিচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Turin": "তুৰিন বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Pavia": "পাভিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Verona": "ভেৰোনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Trento": "ত্ৰেন্তো বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Vienna": "ভিয়েনা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Graz": "গ্ৰাৎচ বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Innsbruck": "ইনচব্ৰুক বিশ্ববিদ্যালয়", "Johannes Kepler University Linz": "য়োহানেছ কেপলাৰ বিশ্ববিদ্যালয় লিনৎস", "Vienna University of Economics and Business": "ভিয়েনা অৰ্থনীতি আৰু ব্যৱসায় বিশ্ববিদ্যালয়", "Medical University of Vienna": "ভিয়েনা চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়", "National Autonomous University of Mexico": "মেক্সিকোৰ জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Monterrey": "মণ্টেৰ্ৰে বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Costa Rica": "কোষ্টা ৰিকা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Panama": "পানামা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Havana": "হাভানা বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Puerto Rico": "পুৱেৰ্তো ৰিকো বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Ceará": "চেয়াৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Bahia": "বাহিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Pará": "পাৰাৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "Federal University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়াৰ ফেডাৰেল বিশ্ববিদ্যালয়", "State University of Rio de Janeiro": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Brasília": "ব্ৰাচিলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of the Andes": "এণ্ডিজ বিশ্ববিদ্যালয়", "Pontifical Xavierian University": "পণ্টিফিকেল জাভেৰিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Colombia": "কলম্বিয়াৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Antioquia": "এণ্টিওকিয়া বিশ্ববিদ্যালয়", "University of Buenos Aires": "বুয়েনোছ আইৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়", "National University of Córdoba": "কৰ্ডোবাৰ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়", "AL, United States": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, USA": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, US": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AL, U.S.": "আলাবামা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, United States": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, USA": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, US": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AK, U.S.": "আলাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, United States": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, USA": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, US": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AZ, U.S.": "এৰিজোনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, United States": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, USA": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, US": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AR, U.S.": "আৰ্কানচাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, United States": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, USA": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, US": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CA, U.S.": "কেলিফৰ্নিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, United States": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, USA": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, US": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CO, U.S.": "কলোৰাডো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, United States": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, USA": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, US": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "CT, U.S.": "কানেক্টিকাট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, United States": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, USA": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, US": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "DE, U.S.": "ডেলাৱেৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, United States": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, USA": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, US": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "FL, U.S.": "ফ্লৰিডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, United States": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, USA": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, US": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "GA, U.S.": "জৰ্জিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, United States": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, USA": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, US": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "HI, U.S.": "হাৱাই, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, United States": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, USA": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, US": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ID, U.S.": "আইডাহো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, United States": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, USA": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, US": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IL, U.S.": "ইলিনয়, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, United States": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, USA": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, US": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IN, U.S.": "ইণ্ডিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, United States": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, USA": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, US": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "IA, U.S.": "আয়োৱা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, United States": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, USA": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, US": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KS, U.S.": "কানছাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, United States": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, USA": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, US": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "KY, U.S.": "কেণ্টাকি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, United States": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, USA": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, US": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "LA, U.S.": "লুইজিয়ানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, United States": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, USA": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, US": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ME, U.S.": "মেইন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, United States": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, USA": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, US": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MD, U.S.": "মেৰিলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, United States": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, USA": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, US": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MA, U.S.": "মেছাচুচেটছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, United States": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, USA": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, US": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MI, U.S.": "মিছিগান, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, United States": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, USA": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, US": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MN, U.S.": "মিনেসোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, United States": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, USA": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, US": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MS, U.S.": "মিছিচিপি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, United States": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, USA": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, US": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MO, U.S.": "মিছৌৰি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, United States": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, USA": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, US": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "MT, U.S.": "মণ্টানা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, United States": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, USA": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, US": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NE, U.S.": "নেব্ৰাস্কা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, United States": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, USA": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, US": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NV, U.S.": "নেভাডা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, United States": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, USA": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, US": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NH, U.S.": "নিউ হেম্পশ্বায়াৰ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, United States": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, USA": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, US": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NJ, U.S.": "নিউ জাৰ্চি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, United States": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, USA": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, US": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NM, U.S.": "নিউ মেক্সিকো, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, United States": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, USA": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, US": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NY, U.S.": "নিউ ইয়ৰ্ক, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, United States": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, USA": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, US": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "NC, U.S.": "নৰ্থ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, United States": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, USA": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, US": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "ND, U.S.": "নৰ্থ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, United States": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, USA": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, US": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OH, U.S.": "অহিঅ', মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, United States": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, USA": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, US": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OK, U.S.": "ওকলাহোমা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, United States": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, USA": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, US": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "OR, U.S.": "ওৰেগন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, United States": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, USA": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, US": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "PA, U.S.": "পেনচিলভেনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, United States": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, USA": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, US": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "RI, U.S.": "ৰোড আইলেণ্ড, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, United States": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, USA": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, US": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SC, U.S.": "সাউথ কেৰোলিনা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, United States": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, USA": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, US": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "SD, U.S.": "সাউথ ডাকোটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, United States": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, USA": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, US": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TN, U.S.": "টেনেচি, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, United States": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, USA": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, US": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "TX, U.S.": "টেক্সাছ, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, United States": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, USA": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, US": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "UT, U.S.": "ইউটা, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, United States": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, USA": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, US": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VT, U.S.": "ভাৰ্মণ্ট, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, United States": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, USA": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, US": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "VA, U.S.": "ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, United States": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, USA": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, US": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WA, U.S.": "ৱাছিংটন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, United States": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, USA": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, US": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WV, U.S.": "ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, United States": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, USA": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, US": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WI, U.S.": "উইচকনচিন, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, United States": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, USA": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, US": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "WY, U.S.": "ৱাইঅ'মিং, মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ", "AB, Canada": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "AB, CA": "আলবাৰ্টা, কানাডা", "BC, Canada": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "BC, CA": "ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া, কানাডা", "MB, Canada": "মানিটোবা, কানাডা", "MB, CA": "মানিটোবা, কানাডা", "NB, Canada": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NB, CA": "নিউ ব্ৰান্সউইক, কানাডা", "NL, Canada": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NL, CA": "নিউফাউণ্ডলেণ্ড আৰু লেব্ৰাডৰ, কানাডা", "NS, Canada": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NS, CA": "নোভা স্কোচিয়া, কানাডা", "NT, Canada": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NT, CA": "নৰ্থৱেষ্ট টেৰিটৰিজ, কানাডা", "NU, Canada": "নুনাভুত, কানাডা", "NU, CA": "নুনাভুত, কানাডা", "ON, Canada": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "ON, CA": "অণ্টাৰিঅ', কানাডা", "PE, Canada": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "PE, CA": "প্ৰিন্স এডৱাৰ্ড আইলেণ্ড, কানাডা", "QC, Canada": "কুইবেক, কানাডা", "QC, CA": "কুইবেক, কানাডা", "SK, Canada": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "SK, CA": "চাচকাচুৱান, কানাডা", "YT, Canada": "য়ুকন, কানাডা", "YT, CA": "য়ুকন, কানাডা", "ACT, Australia": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "ACT, AU": "অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, Australia": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NSW, AU": "নিউ চাউথ ৱেলছ, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, Australia": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "NT, AU": "নৰ্দাৰ্ণ টেৰিটৰী, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, Australia": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "QLD, AU": "কুইঞ্চলেণ্ড, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, Australia": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "SA, AU": "চাউথ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, Australia": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "TAS, AU": "তাচমানিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, Australia": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "VIC, AU": "ভিক্টোৰিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, Australia": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "WA, AU": "ৱেষ্টাৰ্ণ অষ্ট্ৰেলিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়া", "BW, Germany": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BW, DE": "বাডেন-ভুৰ্টেমবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BY, Germany": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BY, DE": "বাভাৰিয়া, জাৰ্মানি", "BE, Germany": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BE, DE": "বাৰ্লিন, জাৰ্মানি", "BB, Germany": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "BB, DE": "ব্ৰেণ্ডেনবাৰ্গ, জাৰ্মানি", "HB, Germany": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HB, DE": "ব্ৰেমেন, জাৰ্মানি", "HH, Germany": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HH, DE": "হামবুৰ্গ, জাৰ্মানি", "HE, Germany": "হেচেন, জাৰ্মানি", "HE, DE": "হেচেন, জাৰ্মানি", "MV, Germany": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "MV, DE": "মেকলেনবাৰ্গ-ভৰপোমাৰ্ণ, জাৰ্মানি", "NI, Germany": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NI, DE": "লোৱাৰ চেক্সনি, জাৰ্মানি", "NW, Germany": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "NW, DE": "নৰ্থ ৰাইন-ৱেষ্টফালিয়া, জাৰ্মানি", "RP, Germany": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "RP, DE": "ৰাইনলেণ্ড-পেলাটিনেট, জাৰ্মানি", "SL, Germany": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SL, DE": "চাৰলেণ্ড, জাৰ্মানি", "SN, Germany": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "SN, DE": "চেক্সনি, জাৰ্মানি", "ST, Germany": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "ST, DE": "চেক্সনি-আনহাল্ট, জাৰ্মানি", "SH, Germany": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "SH, DE": "শ্লেচভিগ-হোলষ্টাইন, জাৰ্মানি", "TH, Germany": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "TH, DE": "থুৰিনজিয়া, জাৰ্মানি", "SP, Brazil": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "SP, BR": "চাও পাউলো, ব্ৰাজিল", "RJ, Brazil": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "RJ, BR": "ৰিঅ' ডি জেনেইৰো, ব্ৰাজিল", "MG, Brazil": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "MG, BR": "মিনাস জেৰাইছ, ব্ৰাজিল", "RS, Brazil": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "RS, BR": "ৰিঅ' গ্ৰান্দে দো চুল, ব্ৰাজিল", "PR, Brazil": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "PR, BR": "পাৰানা, ব্ৰাজিল", "SC, Brazil": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "SC, BR": "চান্তা কাতাৰিনা, ব্ৰাজিল", "BA, Brazil": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "BA, BR": "বাহিয়া, ব্ৰাজিল", "PE, Brazil": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "PE, BR": "পেৰ্নামবুকো, ব্ৰাজিল", "AP, India": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AP, IN": "অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, India": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AR, IN": "অৰুণাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "AS, India": "অসম, ভাৰত", "AS, IN": "অসম, ভাৰত", "BR, India": "বিহাৰ, ভাৰত", "BR, IN": "বিহাৰ, ভাৰত", "CG, India": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "CG, IN": "ছত্তীশগড়, ভাৰত", "GA, India": "গোৱা, ভাৰত", "GA, IN": "গোৱা, ভাৰত", "GJ, India": "গুজৰাট, ভাৰত", "GJ, IN": "গুজৰাট, ভাৰত", "HR, India": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HR, IN": "হাৰিয়ানা, ভাৰত", "HP, India": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "HP, IN": "হিমাচল প্ৰদেশ, ভাৰত", "JH, India": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "JH, IN": "ঝাৰখণ্ড, ভাৰত", "KA, India": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KA, IN": "কৰ্ণাটক, ভাৰত", "KL, India": "কেৰালা, ভাৰত", "KL, IN": "কেৰালা, ভাৰত", "MH, India": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MH, IN": "মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত", "MP, India": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "MP, IN": "মধ্যপ্ৰদেশ, ভাৰত", "OD, India": "ওড়িশা, ভাৰত", "OD, IN": "ওড়িশা, ভাৰত", "PB, India": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "PB, IN": "পাঞ্জাব, ভাৰত", "RJ, India": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "RJ, IN": "ৰাজস্থান, ভাৰত", "TN, India": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TN, IN": "তামিলনাডু, ভাৰত", "TS, India": "তেলেংগানা, ভাৰত", "TS, IN": "তেলেংগানা, ভাৰত", "UP, India": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UP, IN": "উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত", "UK, India": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "UK, IN": "উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত", "WB, India": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "WB, IN": "পশ্চিমবংগ, ভাৰত", "center": "কেন্দ্ৰ", "health center": "স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ", "published": "প্ৰকাশিত", "born": "জন্ম", "died": "মৃত্যু", "built": "নিৰ্মিত", "training center": "প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ", "made": "তৈয়াৰী", "located": "অৱস্থিত", "established": "প্ৰতিষ্ঠিত", "founded": "প্ৰতিষ্ঠিত", "education center": "শিক্ষাকেন্দ্ৰ", "-language": "ভাষাৰ ", "flute": "বাঁহী", "formed": "গঠিত", "situated": "অৱস্থিত", "living": "বসবাস কৰা", "working": "কৰ্মৰত", "played": "অনুষ্ঠিত", "held": "অনুষ্ঠিত", "produced": "প্ৰযোজিত", "created": "সৃষ্ট", "written": "লিখিত", "released": "মুক্তিপ্ৰাপ্ত", "developed": "বিকশিত", "designed": "নকশাকৃত", "manufactured": "উৎপাদিত", "recorded": "ধাৰণকৃত", "filmed": "চিত্ৰায়িত", "shot": "চিত্ৰায়িত", "educated": "শিক্ষিত", "raised": "ডাঙৰ-দীঘল হোৱা", "printed": "মুদ্ৰিত", "broadcast": "সম্প্ৰচাৰিত", "exhibited": "প্ৰদৰ্শিত", "displayed": "প্ৰদৰ্শিত", "discovered": "আৱিষ্কৃত", "found": "প্ৰাপ্ত", "Cathedral Chapter": "কেথেড্ৰেল চেপ্টাৰ", "Chapter Canon": "চেপ্টাৰৰ কেনন", "electronic": "ইলেক্ট্ৰনিক", "heavy metal": "হেভি মেটেল", "metal": "মেটেল", "music": "সংগীত", "rock": "ৰক", "pop": "পপ", "jazz": "জ্যাজ", "blues": "ব্লুজ", "folk": "ফোক", "nu metal": "নু মেটেল", "punk": "পাংক", "indie": "ইণ্ডি", "black metal": "ব্লেক মেটেল", "dark metal": "ডাৰ্ক মেটেল", "death metal": "ডেথ মেটেল", "thrash metal": "থ্ৰেশ মেটেল", "doom metal": "ডুম মেটেল", "power metal": "পাৱাৰ মেটেল", "progressive metal": "প্ৰগ্ৰেছিভ মেটেল", "symphonic metal": "ছিম্ফোনিক মেটেল", "gothic metal": "গথিক মেটেল", "alternative metal": "অল্টাৰনেটিভ মেটেল", "speed metal": "স্পীড মেটেল", "industrial metal": "ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মেটেল", "hard rock": "হাৰ্ড ৰক", "alternative rock": "অল্টাৰনেটিভ ৰক", "progressive rock": "প্ৰগ্ৰেছিভ ৰক", "psychedelic rock": "চাইকেডেলিক ৰক", "metalcore": "মেটেলকোৰ", "garage rock": "গেৰেজ ৰক", "grunge": "গ্ৰাঞ্জ", "post-rock": "পোষ্ট-ৰক", "post-punk": "পোষ্ট-পাংক", "new wave": "নিউ ৱেভ", "fusion": "ফিউজন", "reggae": "ৰেগে", "ska": "স্কা", "bluegrass": "ব্লুগ্ৰাস", "hip hop": "হিপ হপ", "rap": "ৰেপ", "dance": "ডান্স", "tribute": "ত্ৰিবিউট", "cover": "কভাৰ", "marching": "মাৰ্চিং", "brass": "ব্ৰাচ", "concert": "কনচাৰ্ট", "boy": "বয়", "girl": "গাৰ্ল", "vocal": "ভোকাল", "Children's": "শিশুৰ", } ignored_adjectives = { "dr.-ing.", "dr.sc.", "d.a.", "fl.", "bef.", "bef", "aft", "est.", "est", "abt", "ex", "vp", "miss", "mr.", "mrs.", "ms.", "approx", "approx.", "approximately", "circa", "flourished", "hon.", "hon", "honourable", "honorable", "rev.", "rev", "reverend", "esq.", "esq", "esquire", "h.r.h.", "hrh", "jr.", "jr", "sr.", "sr", "fr.", "primarily", "mainly", "chiefly", "mostly", "widely", "often", "also", "frequently", "largely", "heavily", "originally", "formerly", "previously", "subsequently", "unknown", "unspecified", "unnamed", "various", "multiple", "certain", "some", "any", "other", "person", "individual", "human", "people", "wikipedia", "category", "template", "page", "item", "entity" } publishers = { "Nature": "নেচাৰ", "Science": "চায়েন্স", "The Lancet": "দ্য লেনচেট", "Cell": "চেল", "PNAS": "পিএনএএছ", "BMJ": "বিএমজে", "JAMA": "জামা", "NEJM": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "Nature Genetics": "নেচাৰ জেনেটিকছ", "Nature Medicine": "নেচাৰ মেডিসিন", "Cell Reports": "চেল ৰিপোৰ্টছ", "Nature Communications": "নেচাৰ কমিউনিকেশ্বনছ", "Nature Biotechnology": "নেচাৰ বায়োটেকনোলজি", "Nature Chemistry": "নেচাৰ কেমিষ্ট্ৰি", "Nature Physics": "নেচাৰ ফিজিক্স", "Nature Neuroscience": "নেচাৰ নিউৰোচায়েন্স", "Nature Immunology": "নেচাৰ ইমিউনোলজি", "Nature Reviews Drug Discovery": "নেচাৰ ৰিভিউছ ড্ৰাগ ডিস্কভাৰী", "Nature Microbiology": "নেচাৰ মাইক্ৰোবায়োলজি", "Nature Human Behaviour": "নেচাৰ হিউমেন বিহেভিয়াৰ", "Nature Ecology & Evolution": "নেচাৰ ইকোলজি এণ্ড ইভোলিউশ্বন", "Genome Research": "জিনোম ৰিচাৰ্চ", "Nature Reviews Genetics": "নেচাৰ ৰিভিউছ জেনেটিকছ", "Nature Reviews Cancer": "নেচাৰ ৰিভিউছ কেন্সাৰ", "Nature Reviews Immunology": "নেচাৰ ৰিভিউছ ইমিউনোলজি", "Physical Review B": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ বি", "Nature Reviews Molecular Cell Biology": "নেচাৰ ৰিভিউছ মলিকিউলাৰ চেল বায়োলজি", "Scientific Reports": "চায়েণ্টিফিক ৰিপোৰ্টছ", "PLOS ONE": "প্লচ ৱান", "eLife": "ইলাইফ", "Current Biology": "কাৰেণ্ট বায়োলজি", "Molecular Cell": "মলিকিউলাৰ চেল", "Developmental Cell": "ডেভেলপমেণ্টেল চেল", "Genome Biology": "জিনোম বায়োলজি", "Physical Review Letters": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ লেটাৰ্চ", "Physical Review A": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ এ", "Physical Review C": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ চি", "Physical Review D": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ডি", "Physical Review E": "ফিজিক্যাল ৰিভিউ ই", "Angewandte Chemie": "আনগেভাণ্টে কেমি", "Reviews of Modern Physics": "ৰিভিউছ অৱ মডাৰ্ণ ফিজিক্স", "Advanced Materials": "এডভান্সড মেটেৰিয়েলচ", "Chemical Reviews": "কেমিকেল ৰিভিউছ", "Journal of Clinical Investigation": "জাৰ্নেল অৱ ক্লিনিকেল ইনভেষ্টিগেশ্বন", "Journal of the American Chemical Society": "জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "ACS Nano": "এচিএছ নেনো", "Nano Letters": "নেনো লেটাৰ্চ", "Blood": "ব্লাড", "Cancer Research": "কেন্সাৰ ৰিচাৰ্চ", "Journal of Experimental Medicine": "জাৰ্নেল অৱ এক্সপেৰিমেণ্টেল মেডিসিন", "The Journal of Biological Chemistry": "দ্য জাৰ্নেল অৱ বায়োলজিক্যাল কেমিষ্ট্ৰি", "The EMBO Journal": "দ্য এমবিও জাৰ্নেল", "EMBO Reports": "এমবিও ৰিপোৰ্টছ", "Circulation": "চাৰ্কুলেশ্বন", "Diabetes": "ডায়েবেটিচ", "Clinical Infectious Diseases": "ক্লিনিকেল ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "The Journal of Infectious Diseases": "জাৰ্নেল অৱ ইনফেকশাছ ডিজিজেছ", "Vaccine": "ভেকচিন", "The Astrophysical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোফিজিক্যাল জাৰ্নেল", "Artificial Intelligence": "আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স", "The Astronomical Journal": "দ্য এষ্ট্ৰোনমিক্যাল জাৰ্নেল", "Astronomy & Astrophysics": "এষ্ট্ৰোনমি এণ্ড এষ্ট্ৰোফিজিক্স", "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society": "মান্থলি নোটিচেছ অৱ দ্য ৰয়েল এষ্ট্ৰোনমিক্যাল ছচাইটি", "Machine Learning": "মেচিন লাৰ্নিং", "Journal of Machine Learning Research": "জাৰ্নেল অৱ মেচিন লাৰ্নিং ৰিচাৰ্চ", "IEEE Access": "আইইইই এক্সেছ", "New England Journal of Medicine": "নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিসিন", "IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence": "আইইইই ট্ৰানজেকশ্বনছ অন পেটাৰ্ণ এনালাইচিছ এণ্ড মেচিন ইণ্টেলিজেন্স", "ACM Computing Surveys": "এচিএম কম্পিউটিং চাৰ্ভেইছ", "Communications of the ACM": "কমিউনিকেশ্বনছ অৱ দ্য এচিএম", "Proceedings of the National Academy of Sciences": "প্ৰচিডিংস অৱ দ্য নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America": "পিএনএএছ", "British Medical Journal": "ব্ৰিটিছ মেডিকেল জাৰ্নেল", "Springer Nature": "স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ", "Elsevier": "এলচেভিয়াৰ", "Journal of the American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ জাৰ্নেল", "Wiley": "ৱাইলি", "Taylor & Francis": "টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিস", "SAGE Publications": "চেজ পাবলিকেশ্বনছ", "Oxford University Press": "অক্সফোৰ্ড ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "MDPI": "এমডিপিআই", "Frontiers Media": "ফ্ৰণ্টিয়াৰ্চ মিডিয়া", "Cambridge University Press": "কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্ছিটি প্ৰেছ", "IEEE": "আইইইই", "ACM": "এচিএম", "BioMed Central": "বায়োমেড চেণ্ট্ৰেল", "American Chemical Society": "আমেৰিকান কেমিকেল ছচাইটি", "Royal Society": "ৰয়েল ছচাইটি", "American Physical Society": "আমেৰিকান ফিজিক্যাল ছচাইটি", "Royal Society of Chemistry": "ৰয়েল ছচাইটি অৱ কেমিষ্ট্ৰি", "Institute of Physics": "ইনষ্টিটিউট অৱ ফিজিক্স", "National Academy of Sciences": "নেচনেল একাডেমী অৱ চায়েন্সেছ", "World Health Organization": "বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা", "Cochrane": "কোক্ৰেন", "American Medical Association": "আমেৰিকান মেডিকেল এছোচিয়েশ্বন", "American Association for the Advancement of Science": "আমেৰিকান এছোচিয়েশ্বন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চায়েন্স", } article_types = { "scholarly article": "গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ", "scientific article": "বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ", "academic article": "একাডেমিক প্ৰবন্ধ", "research article": "গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "review article": "পৰ্যালোচনা নিবন্ধ", "peer-reviewed article": "সমীক্ষিত প্ৰবন্ধ", "original research article": "মূল গৱেষণা প্ৰবন্ধ", "research paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scholarly paper": "গৱেষণাপত্ৰ", "scientific paper": "বৈজ্ঞানিক গৱেষণাপত্ৰ", "academic paper": "একাডেমিক গৱেষণাপত্ৰ", "review paper": "পৰ্যালোচনা প্ৰবন্ধ", "peer-reviewed paper": "সমীক্ষিত গৱেষণাপত্ৰ", "original research paper": "মূল গৱেষণাপত্ৰ", "conference paper": "সন্মিলন-পত্ৰ", "technical paper": "কাৰিকৰী গৱেষণাপত্ৰ", "working paper": "কাৰ্যপত্ৰ", "discussion paper": "আলোচনাপত্ৰ", "scoping review": "স্কোপিং পৰ্যালোচনা", "white paper": "শ্বেতপত্ৰ", "paper": "পত্ৰ", "article": "প্ৰবন্ধ", "research": "গৱেষণা", "study": "অধ্যয়ন", "systematic review": "পদ্ধতিগত পৰ্যালোচনা", "literature review": "সাহিত্য পৰ্যালোচনা", "narrative": "বৰ্ণনামূলক পৰ্যালোচনা", "meta-analysis": "মেটা-বিশ্লেষণ", "clinical study": "ক্লিনিকেল গৱেষণা", "clinical trial": "ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল", "observational study": "পৰ্যবেক্ষণমূলক গৱেষণা", "case study": "কাৰক অধ্যয়ন", "book chapter": "গ্ৰন্থৰ অধ্যায়", "cohort study": "দলীয় গৱেষণা", "cross-sectional study": "ক্ৰচ-চেকচনেল গৱেষণা", "case report": "কেছ ৰিপোৰ্ট", "case series": "কেছ ছিৰিজ", "editorial": "সম্পাদকীয়", "commentary": "ধাৰা-বিৱৰণী", "letter to the editor": "সম্পাদকলৈ চিঠি", "position paper": "অৱস্থানপত্ৰ", "book": "গ্ৰন্থ", "research note": "গৱেষণা টোকা", "short communication": "চমু যোগাযোগ", "brief communication": "সংক্ষিপ্ত যোগাযোগ", "preprint": "প্ৰাক-মুদ্ৰণ", "manuscript": "পাণ্ডুলিপি", "thesis": "গৱেষণা পত্ৰ", "dissertation": "প্ৰবন্ধ", } r2b3l368o0i67c590e1eqg5ltisjvwm 0 137736 615849 615427 2026-07-05T03:57:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615849 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = অৰুণা শ্বানবাগ | image = Aruna_Shanbaug.jpg | alt = | caption = | birth_name = অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগ | birth_date = {{Birth date|df=y|1948|06|01}} | birth_place = হালদিপুৰ, [[কৰ্ণাটক]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|2015|05|18|1948|06|01|df=y}} | death_place = [[মুম্বাই]], ভাৰত | death_cause = [[নিউমোনিয়া]] | occupation = [[নাৰ্ছ| নাৰ্চ]] | years_active = | known_for = }} '''অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগ''' (১ জুন ১৯৪৮ – ১৮ মে’ ২০১৫) এগৰাকী ভাৰতীয় নাৰ্ছ আছিল, যি যৌন নিৰ্যাতনৰ ফলত ৪২ বছৰতকৈ অধিক সময় ক’মা অৱস্থাত কটাবলগীয়া হোৱাৰ পিছত ইচ্ছামৃত্যুৰ ওপৰত আদালতৰ গোচৰত হোৱা চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল।<ref name="bbc-death" /> ১৯৭৩ চনত মুম্বাইৰ পাৰেলৰ কিং এডৱাৰ্ড মেম’ৰিয়েল হাস্পতালত কনিষ্ঠ নাৰ্ছ হিচাপে কাম কৰি থকাৰ সময়তে শ্বানবাগক চিকিৎসালয়ৰ দুৱাৰ ৰখীয়াজনে যৌন নিৰ্যাতন চলায় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ অচেতন অৱস্থাত থাকে।<ref>{{cite magazine|title=Review: Ten Minutes To Hell|url=http://www.outlookindia.com/article/ten-minutes-to-hell/205787|magazine=Outlook India|access-date=24 May 2015|author=Malavika Karlekar|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523142405/http://www.outlookindia.com/article/ten-minutes-to-hell/205787|archive-date=23 May 2015|url-status=live}}</ref> ২০১১ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত শ্বানবাগ ৩৭ বছৰ এই অৱস্থাত থকাৰ পিছত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সাংবাদিক-কৰ্মী পিংকি বিৰাণীয়ে দাখিল কৰা ইচ্ছামৃত্যুৰ আবেদনৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি তেওঁক পৰীক্ষা কৰিবলৈ চিকিৎসা পেনেল গঠন কৰে। ২০১১ চনৰ ৭ মাৰ্চত আদালতে এই আবেদন নাকচ কৰে। কিন্তু ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মতামত অনুসৰি ই ভাৰতত নিষ্ক্ৰিয় ইচ্ছামৃত্যুৰ অনুমতি দিছিল।<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/article1516973.ece| title=India joins select nations in legalising "passive euthanasia"| newspaper=The Hindu| date=7 March 2011| access-date=11 March 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110311130458/http://www.thehindu.com/news/national/article1516973.ece| archive-date=11 March 2011| url-status=live}}</ref> প্ৰায় ৪২ বছৰ ধৰি স্থায়ী ক’মা অৱস্থাত থকাৰ পিছত ২০১৫ চনৰ ১৮ মে’ত নিউমোনিয়াত আক্ৰান্ত হৈ শ্বানবাগৰ মৃত্যু হয়।<ref name="bbc-death"/><ref name="guardian-death"/><ref name="death"/> ==পটভূমি== ===অৰুণা শ্বানবাগ=== ১৯৪৮ চনৰ ১ জুনত কৰ্ণাটকৰ হালদিপুৰৰ কোংকনীভাষী ব্ৰাহ্মণ সৰস্বত গৌড় ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল অৰুণা ৰামচন্দ্ৰ শ্বানবাগে। ছয় ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰ ভিতৰত তেওঁ অষ্টম স্থানত আছিল। ১০ বছৰ বয়সত পিতৃৰ মৃত্যু হয়, তাৰ পিছত ভাতৃ বালকৃষ্ণ আৰু গোবিন্দ কমলা মিলছত কাম কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়। [[File:KEM HOSPITAL (2).JPG|thumb|মুম্বাইৰ পাৰেলৰ কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল (কে ই এম) হাস্পতাল আৰু ছেথ গৰ্ধনদাস সুন্দৰদাস মেডিকেল কলেজ (২০১২)]] ষাঠিৰ দশকত ছোৱালী আৰু ল’ৰাই পৃথকে পৃথকে পঢ়া প্ৰাথমিক বিদ্যালয় শেষ কৰি হালদিপুৰৰ সহ-শিক্ষা গ্ৰাম্য শিক্ষা সমিতি (আৰ ই এছ)ত নামভৰ্তি কৰাটো সাধাৰণ কথা নাছিল। ৫৪ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শ্ৰেণীত ১৪ গৰাকী ছোৱালীৰ ভিতৰত শ্বানবাগ অন্যতম আছিল, আৰু তেওঁৰ সকলো ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেৱেঁই উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁৰ কিতাপ কিনাৰ সামৰ্থ্য নথকা সময়ত স্কুলত ওপৰৰ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰসকলৰ পৰা তেওঁ কিতাপ ধাৰলৈ লৈ পঢ়িছিল।<ref name="SS"/><ref>{{cite news| title=KEM Hospital celebrates Aruna Shanbaug's 64th birthday| newspaper=[[The Times of India]]| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/KEM-Hospital-celebrates-Aruna-Shanbaugs-64th-birthday/articleshow/13712413.cms| date=2 June 2012| access-date=18 May 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20170110140848/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/KEM-Hospital-celebrates-Aruna-Shanbaugs-64th-birthday/articleshow/13712413.cms| archive-date=10 January 2017| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | title=KEM celebrates Aruna Shanbaug's 65th birthday | newspaper=DNA India | url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-kem-celebrates-aruna-shanbaugs-65th-birthday-1842559 | date=2 June 2013 | access-date=18 May 2015 | archive-date=21 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220921214905/https://www.dnaindia.com/mumbai/report-kem-celebrates-aruna-shanbaugs-65th-birthday-1842559 | url-status=live}}</ref> শ্বানবাগে ১৯৬৬ চনত পেহীয়েকৰ ল’ৰাৰ সৈতে নাৰ্চিংৰ বাবে মুম্বাইলৈ গুচি যায়; সেই সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ১৭ বছৰ। চাৰে তিনি বছৰৰ পাছত কিং এডৱাৰ্ড মেম’ৰিয়েল (কে ই এম) হাস্পতালত ষ্টাফ নাৰ্ছ হিচাপে যোগদান কৰে আৰু কেইবাবছৰ ধৰি ৰাস্তাৰ সিটোপাৰে থকা নাৰ্চিং হোষ্টেলত আছিল। আক্ৰমণৰ আগৰ মাহকেইটাত শ্বানবাগে পৰিয়ালক জনাইছিল যে কে ই এমত এম ডি কৰি থকা স্নায়ুচাৰ্জন প্ৰতাপ দেশাইক বিয়া কৰাব খওজে আৰু তেওঁলোকৰ অনুমতি বিচাৰে। ইয়াৰ উত্তৰত পৰিয়ালটোৱে নিজৰ অসন্মতি প্ৰকাশ কৰে কাৰণ দেশাই শ্বানবাগসকলৰ সৈতে একেটা সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। এই সময়ছোৱাত শ্বানবাগে তেওঁৰ বিয়াৰ বাবে ধন সঞ্চয় কৰিবলৈ, আৰু দেশাইৰ বাবে নিজাকৈ এখন ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰিবলৈ ৱৰ্লিত থকা ভনীয়েক শান্তাৰ ঘৰলৈ গুচি যায়। শ্বানবাগ কে ই এমৰ কাৰ্ডিঅ’ভাস্কুলাৰ থ’ৰেচিক চেণ্টাৰৰ দায়িত্বত আছিল, য’ত এটা পৰীক্ষামূলক কাৰ্ডিঅ’ভাস্কুলাৰ ডগ চাৰ্জাৰী লেবৰেটৰী আছিল য’ত সোহনলাল বাল্মিকীয়ে দাৰোৱান হিচাপে কাম কৰিছিল। শ্বানবাগে সোহনলালৰ বিৰুদ্ধে দুবাৰকৈ চুৰি কৰা আৰু ভালকৈ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ৰিপৰ্ট দিছিল। অভিযোগ অনুসৰি আক্ৰমণৰ কেইদিনমান আগতে তেওঁক তৃতীয়বাৰৰ বাবে সঠিক কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ "ভাবুকি" দিছিল।<ref name="SS" /><ref name="MH"/> ===সোহনলাল বাল্মীকি=== সোহনলাল ভাৰত বাল্মিকী কে ই এমৰ দাৰোৱান আছিল, আৰু শ্বানবাগৰ সৈতে একেটা লেবতে কাম কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃ ভাৰত বাল্মিকীয়েও কে ই এমত কাম কৰিছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে। সেই সময়ত ২৮ বছৰীয়া বাল্মীকি পত্নী বিমলাৰ সৈতে বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ এগৰাকী কন্যা আছিল, যিগৰাকীৰ কাৰাগাৰত তেওঁ থকাৰ সময়ত মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2015-05-30 |title=Mail Today special: Inside the world of Aruna Shanbaug's killer |url=https://www.indiatoday.in/india/story/aruna-shanbaug-rapist-and-killer-sohanlal-valmiki-291660-2015-05-30 |access-date=2025-06-17 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-05-21 |title='Valmiki may have spent life in prison' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/valmiki-may-have-spent-life-in-prison/articleshow/47360587.cms |access-date=2025-06-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sohanlal-bhartha-valmiki-the-man-who-raped-aruna-shanbaug-is-a-forgotten-story-now/story-EPkcDUeRTXcBRfnavimU5L.html|title=Sohanlal Bhartha Valmiki, the man who raped Aruna Shanbaug is a forgotten story now |date=19 May 2015 }}</ref> একাধিক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ শ্বানবাগৰ সৈতে থকা "কটু সম্পৰ্ক"ৰ ইংগিত দিছে। তেওঁ দাবী কৰিছিল যে শ্বানবাগে সদায় তেওঁক আঘাত কৰিছিল, কুকুৰলৈ ভয় কৰা বাল্মিকীক কুকুৰক খুৱাবলৈ আৰু পিঞ্জৰাবোৰ ঝাড়ু দিবলৈ কৈছিল।<ref name="assailant" /> বাল্মিকীৰ মতে, শ্বানবাগে কে ই এমৰ আন কৰ্মচাৰীৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ আছিল, কিন্তু তেওঁৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক নাছিল, আৰু বাৰে বাৰে তেওঁক ''মেহতাৰ'' বুলি জাতক ধৰি নিন্দা কৰিছিল। "তাই মোক মজিয়া মচা আৰু ঝাড়ু দিয়াৰ অতিৰিক্ত কাম দিছিল আৰু মই সেইবোৰ মনে মনে কৰিছিলোঁ।" মইও তাইক ক’বলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ যে মোৰ প্ৰতি তাইৰ মনোভাৱ সলনি কৰক কিন্তু তাই একেদৰেই থাকিল।’-তেওঁ স্মৰণ কৰে। হিন্দুস্তান টাইমছৰ সৈতে হোৱা কথা-বতৰাত বাল্মিকীয়ে কয় যে, মই দায়িত্বত থকা ডাক্তৰ আৰু মোৰ ছুপাৰভাইজাৰক মোক বদলি কৰিবলৈ কৈছিলোঁ, মই তাইৰ অভিযোগ কৰিছিলোঁ কিন্তু কোনেও নুশুনিলে। জামাদাৰৰ কথা কোনে শুনে?"<ref>{{cite web |url=https://www.mangaloretoday.com/headlineprint/I-didn-rsquo-t-rape-slapped-her-in-fit-of-rage-Sohanlal-Aruna-rsquo-s-attacker.html |title=I didn't rape, slapped her in fit of rage: Sohanlal, Aruna's attacker |access-date=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-05-30 |title=Everything happened in a fit of rage, says the man who 'attacked' Aruna Shanbaug |url=https://www.hindustantimes.com/india/everything-happened-in-a-fit-of-rage-says-the-man-who-attacked-aruna-shanbaug/story-aSO7xnmpqn5FPwhiQkOB1K.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025103058/https://www.hindustantimes.com/india/everything-happened-in-a-fit-of-rage-says-the-man-who-attacked-aruna-shanbaug/story-aSO7xnmpqn5FPwhiQkOB1K.html |archive-date=25 October 2023 |access-date=2025-06-17 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> ===আক্ৰমণ=== ১৯৭৩ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত তেতিয়াৰ ২৫ বছৰীয়া শ্বানবাগক কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল হস্পিতালৰ চুক্তিবদ্ধ দাৰোৱান সোহনলাল বাল্মিকীয়ে যৌন নিৰ্যাতন চলায়।<ref name="toi"/> শ্বিফ্টৰ শেষত চিকিৎসালয়ৰ বেছমেণ্টত ইউনিফৰ্ম সলনি কৰি থকাৰ সময়তে এই আক্ৰমণ সংঘটিত হয়। চিকিৎসা পৰীক্ষাত দেখা গ’ল যে বাল্মিকীয়ে তেওঁক কুকুৰৰ শিকলিৰে চেপি ধৰিছিল, আৰু শ্বানবাগৰ ঋতুস্ৰাৱ হোৱা বুলি গম পোৱাৰ পিছত তেওঁক যৌন নিৰ্যাতন কৰিছিল।<ref name="toi2" /> ===বাল্মিকীৰ পৰিঘটনাৰ সংস্কৰণ=== ১৯৭৩ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰৰ নিশাৰ বৰ্ণনা দিওঁতে বাল্মিকীয়ে কয় যে "তৰ্ক আৰু শাৰীৰিক যুঁজ হৈছিল" যেতিয়া শ্বানবাগে তেওঁৰ অসুস্থ শাহুৱেকক লগ কৰিবলৈ ছুটীৰ বাবে কৰা অনুৰোধ অস্বীকাৰ কৰিছিল, আৰু ছুটী ল'লে "কাম নকৰা আৰু কুকুৰৰ খাদ্য চুৰি কৰা" বুলি তেওঁক খবৰ দিব বুলি "ভাবুকি" দিছিল।<ref name="assailant" /> বাল্মিকিয়ে দাবী কৰে যে শ্বানবাগে "লিভিড" হোৱাৰ পিছত অজ্ঞান হৈ পৰিছিল আৰু তাইক "ক্ৰোধত" চৰ মাৰিছিল, তাৰ পিছত তেওঁ আতংকিত হৈ কে ই এম এৰি ঘৰলৈ গৈছিল। তেওঁ তাইক ধৰ্ষণ কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰি কয় যে সেয়া "নিশ্চয় আন কোনোবা আছিল"।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/india/i-slapped-her-in-fit-of-rage-didn-t-rape-sodomise-aruna-s-attacker/story-EF3459DIBx4aKjpEH4bNFP.html |title=I slapped her in fit of rage, didn't rape, sodomise: Aruna's attacker |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103085836/http://www.hindustantimes.com/india/i-slapped-her-in-fit-of-rage-didn-t-rape-sodomise-aruna-s-attacker/story-EF3459DIBx4aKjpEH4bNFP.html |archive-date=2016-01-03 |access-date=2025-06-17}}</ref><ref name="assailant" /> ==তাৰ পিছৰ পৰিণতি== ===শ্বানবাগৰ মৃতদেহ আৱিষ্কাৰ=== আক্ৰমণৰ ১২ ঘণ্টাৰ পিছত ৰাতিপুৱা ৭:৪৫ বজাত ৰাতিপুৱাৰ ডিউটিত যোগ দিবলৈ অহা প্ৰমিলা কুছে নামৰ এগৰাকী কে ই এম নাৰ্ছে শ্বানবাগক আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite web |date=7 March 2011 |title=Aruna Ramchandra Shanbaug v. Union Of India [2011 (4) SCC 454] (Euthanasia case) |url=http://onelawstreet.com/2011/03/aruna-ramchandra-shanbaug-v-union-of-india-2011-4-scc-454-ethanasia-case/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519121131/http://onelawstreet.com/2011/03/aruna-ramchandra-shanbaug-v-union-of-india-2011-4-scc-454-ethanasia-case/ |archive-date=19 May 2015 |access-date=18 May 2015 |website=1, Law Street |publisher=Supreme Court of India}}</ref> “তাই ডিঙিত কুকুৰৰ শিকলি লাগি থকা অৱস্থাত মলমূত্ৰৰ ওপৰত হেলান দি বহি আছিল।" তাইৰ চাৰিওফালে তেজ আছিল," কুছে মনত পেলায়, "মই দৌৰি ওলাই আহি মেট্ৰনক আনিলোঁ। মেট্ৰন বেলিমালক দেখাৰ লগে লগে তাইৰ চকু দুটা পানীৰে ভৰি পৰিছিল আৰু গালেৰে চকুলো বৈ আহিছিল। তাই কিবা এটা ক’বলৈ চেষ্টা কৰিও নোৱাৰিলে...কেৱল ওঁঠ দুটা লৰচৰ কৰিলে। আৰু তাৰ পিছত, লাহে লাহে তাইৰ চেতনা হেৰাই গ’ল।"<ref name="NR"/> সহকৰ্মীসকলে ততাতৈয়াকৈ কেজুৱেল্টি ৱাৰ্ডলৈ লৈ যায়। তাইৰ মগজুলৈ অক্সিজেনৰ যোগানৰ অভাৱৰ ফলত মগজু অসাৰ হৈছিল, ছাৰ্ভাইকেল কৰ্ডত আঘাত আৰু কৰ্টিকেল ব্লাইণ্ডনেছ হয়। তাইৰ চকুৱে কাৰিকৰীভাৱে "দেখে" যদিও তাইৰ মগজুৱে আৰু চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰে।<ref name="AS" /> মগজুৰ গুৰুতৰ ক্ষতিৰ বাবে উপস্থিত চিকিৎসক আৰু নাৰ্ছসকলে অতি সোনকালেই উপলব্ধি কৰিলে যে শ্বানবাগ স্থায়ী অৰ্ধচেতন অৱস্থাত আছে আৰু উন্নতিৰ কোনো আশা নাই।<ref name="MH" /><ref name="toi2" /> আক্ৰমণৰ নিশা যেতিয়া তাই ঘৰলৈ উভতি নাহিল, তেতিয়া তাইৰ অনিয়মিত কৰ্মসূচীত অভ্যস্ত শ্বানবাগৰ ভগ্নীয়ে বিশেষ চিন্তিত নহ’ল। পিছদিনা কে ই এমৰ পৰা ফোন আহিল যে শ্বানবাগক নিৰ্যাতন কৰা হৈছে।<ref name="MH" /> ইয়াৰ বিপৰীতে মিড-ডেই প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি শ্বানবাগৰ পৰিয়ালে এই আক্ৰমণৰ বিষয়ে জানিব পাৰিছিল মাত্ৰ তাইৰ বন্ধুসকলে শান্তাৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ পিছতহে। শান্তাৰ কন্যা মংগলাই স্মৰণ কৰি কয়, "আজিও মনত আছে সেইদিনা, ৰাতিপুৱা ১০ বাজিছিল আৰু আমি ব্ৰেকফাষ্টৰ বাবে [[ইডলি]] প্ৰস্তুত কৰিছিলোঁ, কিয়নো অৰুণাই ভাল পাইছিল।" তাইৰ বান্ধৱীয়ে লৰালৰিকৈ ঘৰৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহি ক’লে যে অৰুণা ভাল অৱস্থাত নাই। চিকিৎসালয় পোৱাৰ পিছতহে আমি প্ৰকৃত কাণ্ডৰ বিষয়ে জানিব পাৰিলোঁ।"<ref>{{Cite web| url= https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai--did-aruna-shanbaug-s-family-abandon-her--16220177| title= Mumbai: Did Aruna Shanbaug's family abandon her?| date= 19 May 2015}}</ref> ===নাৰ্ছৰ ধৰ্মঘট=== এই আক্ৰমণৰ ফলত স্বাধীন ভাৰতত প্ৰথম নাৰ্ছ ধৰ্মঘটৰ সূচনা হয়, মুম্বাইৰ নাৰ্ছসকলে শ্বানবাগৰ ন্যায় আৰু চিকিৎসা আৰু নিজৰ বাবে উন্নত সুৰক্ষা আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ দাবী জনায়।<ref name="hindufrontline" /><ref name="NR" /> আশীৰ দশকত বৃহত্তৰ মুম্বাই পৌৰ নিগমে শ্বানবাগক কে ই এম হাস্পতালৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱাৰ দুবাৰ চেষ্টা কৰিছিল যাতে তেওঁ সাত বছৰ ধৰি অধিকাৰ কৰি থকা বিচনাখন মুক্ত কৰিব পাৰে। কে ই এমৰ নাৰ্ছসকলে প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰে আৰু বিএমচিয়ে এই পৰিকল্পনা পৰিত্যাগ কৰে।<ref name="timeline" /> ===অপৰাধমূলক কাৰ্যবিধি আৰু দোষী সাব্যস্ত=== উপায়ুক্ত এম এছ মুগৱেৰ অধীনস্থ মুম্বাই আৰক্ষীৰ দলটোৱে বাল্মিকীক বিচাৰি উলিয়াবলৈ মেনহাণ্ট আৰম্ভ কৰে; পুনেত তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৭ (হত্যাৰ চেষ্টা) আৰু ৩৯৭ (ডকাইতি) ধাৰাত আক্ৰমণৰ পিছত শ্বানবাগৰ ঘড়ী আৰু কাণফুলি চুৰি কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। মুম্বাইৰ চেচন আদালতৰ বিচাৰৰ সময়ত তেওঁক দুয়োটা অভিযোগতে দোষী সাব্যস্ত কৰি সাত বছৰৰ কাৰাদণ্ড (দুয়োটা অভিযোগৰ অধীনত সৰ্বোচ্চ) শাস্তি প্ৰদান কৰা হয়। ৰায়দানত কোৱা হৈছে যে "অভিযুক্ত ধৰ্ষণৰ উদ্দেশ্যেৰে তালৈ গৈছিল" আৰু তথাপি বাল্মিকীৰ বিৰুদ্ধে কেতিয়াও ধৰ্ষণৰ অভিযোগ উত্থাপন হোৱা নাছিল। আৰক্ষীৰ ৰেকৰ্ড আৰু প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন (এফ আই আৰ)ত ধৰ্ষণৰ কোনো উল্লেখ নাছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, কে ই এমৰ তেতিয়াৰ ডীন ডাঃ দেশপাণ্ডে শ্বানবাগৰ হ’বলগীয়া স্বামী বন্ধু দেশাইক “ৰাজহুৱা লজ্জা”ৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ শ্বানবাগৰ যৌননিৰ্যাতনৰ সবিশেষ বাদ দিছিল। দেশাইয়েও নিজে গোচৰৰ অভিযোগকাৰী হ’বলৈ ইচ্ছা কৰা নাছিল। বৰঞ্চ আন কোনোৱে ইচ্ছুক নোহোৱাৰ বাবে এজন উপ-পৰিদৰ্শক নিৰ্দিষ্ট অভিযোগকাৰী হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2015-05-20 |title=The rapist who never was: Let's not forget the man who destroyed Aruna Shanbaug's life |url=https://www.firstpost.com/living/the-rapist-who-never-was-let-us-not-forget-the-man-who-destroyed-aruna-shanbaugs-life-2251942.html |access-date=2025-06-17 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-05-18 |title=Aruna Shanbaug: 10 facts about world's oldest comatose patient |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/aruna-shanbaug-10-shocking-facts-about-worlds-oldest-comatose-patient-253451-2015-05-18 |access-date=2025-06-17 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="MH" /><ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=Rape in hospitals: Aruna Shanbaug to RG Kar victim; If institutions aren't safe, where do we go? |url=https://www.news9live.com/opinion-analysis/rape-in-hospitals-aruna-shanbaug-to-rg-kar-victim-if-institutions-arent-safe-where-do-we-go-2653507 |access-date=2025-06-17 |website=News9live |language=en-US |archive-date=15 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815015116/https://www.news9live.com/opinion-analysis/rape-in-hospitals-aruna-shanbaug-to-rg-kar-victim-if-institutions-arent-safe-where-do-we-go-2653507 |url-status=live }}</ref> শ্বানবাগৰ চিকিৎসা পৰীক্ষাত যৌন অপৰাধৰ বলি হোৱা লোকৰ বীৰ্য পৰীক্ষা কৰিবলৈ যোনিৰ গহ্বৰত দুটা আঙুলি সুমুৱাই দিয়া বিতৰ্কিত [[দুটা আঙুলিৰ পৰীক্ষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নিৰ্ভয়া দলীয় ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ গোচৰৰ পিছত ভাৰত চৰকাৰৰ স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়ে যৌন হিংসাৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা লোকসকলৰ চিকিৎসা-আইনী যত্নৰ বাবে নতুন নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিছিল যিয়ে এই পৰীক্ষা নিষিদ্ধ কৰিছিল। তদুপৰি ২০১৩ চনৰ ফৌজদাৰী আইন (সংশোধনী) আইন গৃহীত নোহোৱালৈকে আই পি চিৰ ৩৭৫ নং ধাৰাত ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা যোনিত প্ৰৱেশৰ উপৰিও কাৰ্যৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰসাৰিত হোৱা নাছিল। সাংবাদিক তথা মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী পিংকি বিৰাণীয়ে তেওঁৰ গ্ৰন্থ অৰুণাৰ কাহিনী: ধৰ্ষণৰ সঁচা ছবি আৰু ইয়াৰ পৰিণতি (১৯৯৮)ত লিখিছে: "[বাল্মিকীক] ধৰ্ষণৰ শাস্তি দিয়া হোৱা নাছিল কাৰণ তেওঁ ধৰ্ষণটো যোনিৰ দ্বাৰা সংঘটিত কৰা নাছিল; ই আছিল পায়ুপথেৰে কৰা ধৰ্ষণ।"<ref>{{Cite web |last=TNM |date=2015-05-19 |title=Sohanlal Valmiki: The forgotten rapist who slowly killed Aruna Shanbaug over 42 years |url=https://www.thenewsminute.com/news/sohanlal-valmiki-forgotten-rapist-who-slowly-killed-aruna-shanbaug-over-42-years-32010 |access-date=2025-06-17 |website=The News Minute |language=en |archive-date=4 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904034236/https://www.thenewsminute.com/news/sohanlal-valmiki-forgotten-rapist-who-slowly-killed-aruna-shanbaug-over-42-years-32010 |url-status=live }}</ref><ref name="AS"/> ===মুক্তি আৰু তাৰ পিছৰ জীৱন=== ছবছৰ কাৰাবাস খাটি কাৰাগাৰৰ পৰা বাল্মিকীয়ে মুক্তি পায়; তেওঁ এবছৰ বিচাৰৰ অধীনত কটালে। তাৰ পিছত বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁৰ অৱস্থান জনা নাছিল। পিংকি বিৰাণীয়ে তেওঁক বিচাৰি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁৰ বিশ্বাস আছিল যে বাল্মিকীয়ে কাৰাগাৰ এৰি যোৱাৰ পিছত নিজৰ নাম সলনি কৰি দিল্লীৰ এখন চিকিৎসালয়ত কাম কৰি গৈছিল। যিহেতু কিং এডৱাৰ্ড মেম'ৰিয়েল হস্পিতাল বা বাল্মিকীৰ বিচাৰ কৰা আদালতেও তেওঁৰ ফাইল ফটো ৰখা নাছিল, সেয়েহে বিৰাণীৰ অনুসন্ধান ব্যৰ্থ হয়।<ref name="IF"/> আন আন প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী সময়ত এইডছ বা যক্ষ্মা ৰোগত মৃত্যু হৈছিল।<ref name="assailant"/> কিন্তু শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ কথা ঘোষণা কৰাৰ কিছু সময়ৰ পাছতেই বাল্মিকীক বিচাৰি উলিয়াই মাৰাঠী ''দৈনিক সকাল''ৰ পৰা মুম্বাইৰ সাংবাদিক জ্ঞানেশ চাৱনে পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ শহুৰেকৰ পাৰ্পা গাঁৱলৈ লৈ যায়। তেওঁ তেতিয়া তাত পৰিয়ালৰ সৈতে বিবাহিত জীৱন যাপন কৰিছিল আৰু বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰত শ্ৰমিক আৰু চাফাই কৰ্মী হিচাপে কাম কৰা দেখা গৈছিল।<ref name="assailant"/> কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ পিছত তেওঁ ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে পাৰ্পালৈ যোৱাৰ পূৰ্বে পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ গাঁও দাডুপুৰলৈ উভতি যায়।<ref name="assailant"/> ==পিছৰ তথ্য== ===পৰিয়ালৰ প্ৰতি উপেক্ষাৰ অভিযোগ=== ২০১১ চনলৈকে শান্তাই এটা দশকত শ্বানবাগৰ কাষলৈ যোৱা নাছিল। "মই দুপৰীয়া তাইক চাবলৈ গৈছিলোঁ আৰু তাৰ পিছত ঘৰলৈ [কামলৈ] উভতি আহিছিলোঁ যিটো অতি কঠিন হৈ পৰিছিল।" এবাৰ মোৰ সন্তানৰ বিয়া হ’ল, মই যাব নোৱাৰিলোঁ।’-মহিলাগৰাকীয়ে কয়। "তাইলৈ মোৰ দুখ লাগে, কিন্তু কি কৰিম? এতিয়াই গ’লে জোৰ কৰি তাইক ঘূৰাই পঠিয়াব। তাইক ক'ত ৰাখিম? ম‍ই আন কাৰোবাৰ ঘৰত থাকোঁ।"<ref>{{Cite web |title=Let her die when she has to: Aruna Shanbaug's sister |url=https://www.ndtv.com/india-news/let-her-die-when-she-has-to-aruna-shanbaugs-sister-449867 |access-date=2025-06-23 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> কে ই এমৰ কৰ্মচাৰীয়ে পাৰিবাৰিক পৰিত্যাগ কৰাৰ অভিযোগৰ বিপৰীতে শান্তাৰ সন্তান মংগলা, সাবিত্ৰী আৰু বিনায়কে কয় যে, আক্ৰমণৰ পিছত বাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় তেওঁলোকে শ্বানবাগক চোৱা-চিতা কৰিছিল। সাবিত্ৰীৰ মতে, তেওঁলোকে তাইৰ যত্ন ল’বলৈ যিমান পাৰে সিমান চেষ্টা কৰিছিল। "টিফিন বক্স লৈ হস্পিতাললৈ যোৱাৰ কথা মনত আছে।" আমি তাইক চাফা কৰোঁ, ধুৱাই দিওঁ আৰু কৰিব পৰা সকলো কৰিব পাৰিলোঁ।’-মিড-ডে’ক এইদৰে কয় তেওঁ। বিয়াৰ পিছত ভাই-ভনী দুটা মুম্বাইৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ গুচি যায়, আৰু শ্বানবাগৰ কাষলৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। "আমি বহু দূৰত আছিলোঁ আৰু আনকি আমাৰ মাৰো গা ভাল নাছিল।" আমাৰ পৰিয়ালবোৰো চম্ভালিবলগীয়া আছিল, অৰুণাৰ খবৰ মাজে মাজেহে লোৱা সম্ভৱ হৈছিল। কিন্তু আমি তাইক কেতিয়াও পৰিত্যাগ কৰা নাছিলোঁ। আমি মাহত এবাৰ বা দুবাৰ তাইৰ ওচৰলৈ গৈছিলোঁ।’-মংগলাই কয়।<ref>{{Cite web |date=2015-05-19 |title=Mumbai: Did Aruna Shanbaug's family abandon her? |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai--did-aruna-shanbaug-s-family-abandon-her--16220177 |access-date=2025-06-23 |website=Mid-day |language=en}}</ref> যেতিয়া এজন সাংবাদিকে শ্বানবাগৰ ডাঙৰ ভাতৃ বালকৃষ্ণৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁক জনোৱা হৈছিল যে বালকৃষ্ণই "ভনীয়েকক ঘৰলৈ নিবলৈ হেঁচা দিয়াৰ ভয়ত" কে ই এমলৈ যোৱা বন্ধ কৰি দিছে। ২০১৩ চনত [[কৰ্কট]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয় বালকৃষ্ণৰ; মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ বেংগালুৰুত বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কন্যাই পৰিয়ালটোৱে শ্বানবাগক পৰিত্যাগ কৰা কথা অস্বীকাৰ কৰিছিল। চিকিৎসালয় পৰিচালনাৰ পৰিৱৰ্তনে শ্বানবাগক দেখা কৰাটো অসুবিধা নোহোৱালৈকে দেউতাকে কেইবাবাৰো কে ই এম হস্পিতাললৈ গৈছিল বুলি কয়। বালকৃষ্ণৰ পূৰ্বেই মৃত্যু হয় শ্বানবাগৰ দ্বিতীয় জ্যেষ্ঠ ভাতৃ গোবিন্দ, যি ৰত্নগিৰিত বাস কৰিছিল আৰু তৃতীয়জন সদানন্দ, যিয়ে হন্নাভাৰত কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2015-05-24 |title=Sunday Story: A girl called Aruna Shanbaug |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |access-date=2025-06-23 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918000949/https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |url-status=live }}</ref> সৰু ভাতৃ আৰু এতিয়াও হালদীপুৰত বাস কৰা কেইজনমান আত্মীয়ৰ ভিতৰত এজন আনন্দই ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৮৭ চনৰ ভিতৰত পত্নী ভাগীৰথীৰ সৈতে কেইবাবাৰো শ্বানবাগৰ কাষলৈ গৈছিল। সেই সময়ত ঘাটকোপাৰত তেওঁ এখন সৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট চলাইছিল। "প্ৰতিবাৰেই ডাক্তৰে আমাক তাইক নিবলৈ কৈছিল।" আমি তেনেকুৱা কৰিব পৰা নাছিলোঁ। শেষত মোৰ স্বামীয়ে চিকিৎসালয়লৈ যাবলৈ ভয় কৰিবলৈ ধৰিলে।’- ভাগীৰথীয়ে দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছক এইদৰে কয়। ২০১২ চনত আনন্দৰ মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /> মানসিক বিকাৰগ্ৰস্ত হৈ পৰা শ্বানবাগৰ ভাতৃ গজানন আৰু প্ৰভাকৰে হালদিপুৰৰ কাষেৰে যোৱা যিকোনো বাহন ৰখাই লৈছিল আৰু তাই তাত আছে নে নাই সোধা-পোছা কৰিছিল। মংগলাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে অৰুণাৰ কি হৈছে গাঁওবাসীয়ে জানিছিল। "তেওঁলোকে তেওঁলোকক কয় যে তাই পিছৰ বাহনখনত আহি আছে।" খবৰ অনুসৰি ভাতৃদ্বয় গৃহহীন আছিল, আৰু গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা দোকানৰ পৰা পোৱা টুকুৰাবোৰ খাই জীয়াই আছিল। মন্দিৰৰ ৰথৰ সৈতে জড়িত দুৰ্ঘটনাত গজাননৰ মৃত্যু হয়, আনহাতে প্ৰভাকৰৰ অপুষ্টিৰ ফলত মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /> শ্যামলা, শ্বানবাগৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী শ্যামলাই আক্ৰমণৰ পিছত কেতিয়াও তাইক দেখা পোৱা নাছিল। ২০১৫ চনত শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ পিছত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াক তেওঁ কয় যে, "আমাৰ হাতত তেওঁক পোহপাল দিয়াৰ কোনো উপায় নাছিল বা তেওঁৰ চিকিৎসালয়ৰ খৰচ পৰিশোধ কৰাৰ কোনো উপায় নাছিল। মোৰ দৰেই মুম্বাইত থকা মোৰ ভগ্নী শান্তাও আৰ্থিক অভাৱৰ বাবে অৰুণা পৰিত্যক্ত আছিল।" মৃত্যুৰ সময়ত শ্বানবাগৰ পৰিয়ালৰ কোনো লোক হালদীপুৰত বাস কৰা নাছিল। তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি–শ্বানবাগৰ পিতৃ আৰু তিনিজন ভাতৃক ৰখাৰ বাবে ইটোৱে সিটোৰ কাষতে নিৰ্মাণ কৰা চাৰিটা ঘৰ– ভাগ ভাগ হৈ পৰিছিল। প্ৰথম অৱস্থাত খেৰেৰে নিৰ্মিত ''গৰাভে নিভাছ''ক ১৯৬৩ চনত [[মাংগালোৰ টাইলছ]]ৰ [[পকা ঘৰ]]লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name=":0" /> ===২০২৪ চনৰ কলকাতা ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ গোচৰৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ২০২৪ চনত কলকাতাৰ আৰ জি কৰ মেডিকেল কলেজ এণ্ড হাস্পতালত কনিষ্ঠ চিকিৎসকৰ হত্যাকাণ্ডৰ নিজাববীয়া গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মূখ্য ন্যায়াধীশ [[ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়|ডি ৱাই চন্দ্ৰচূড়]] শ্বানবাগৰ আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰে। তেওঁ কয় যে শিপাই থকা পিতৃতান্ত্ৰিক পক্ষপাতিত্বৰ বাবে ৰোগীৰ আত্মীয়ই মহিলা চিকিৎসকসকলক আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি আৰু তেওঁলোকো যৌন হিংসাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয় আৰু অৰুণা শ্বানবাগৰ গোচৰটো ইয়াৰ উদাহৰণ। লিংগ হিংসাই ব্যৱস্থাটোত মহিলাসকলৰ বাবে [এক] সুৰক্ষাৰ অভাৱ দেখুৱাইছে,” তেওঁ কয়। চন্দ্ৰচুড়ে [[পশ্চিম বংগ]], [[বিহাৰ]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ চিকিৎসা পেছাদাৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাৰ অন্যান্য দৃষ্টান্তসমূহৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰি স্বাস্থ্যসেৱা কৰ্মীসকলৰ বাবে সুৰক্ষিত কৰ্ম পৰিস্থিতিৰ অভাৱক "গভীৰভাৱে" উদ্বেগজনক বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Who was Aruna Shanbaug mentioned by the Supreme Court during Kolkata rape-murder case hearing? |url=https://www.firstpost.com/explainers/supreme-court-kolkata-rape-murder-case-hearing-aruna-shanbaug-euthanasia-13806612.html |access-date=2025-06-23 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=Standard |first=Business |title=How Aruna Shanbaug's memories echoed in the corridors of Supreme Court |url=https://www.business-standard.com/india-news/how-aruna-shanbaug-s-memories-echoed-in-the-corridors-of-supreme-court-124082100843_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321152415/https://www.business-standard.com/india-news/how-aruna-shanbaug-s-memories-echoed-in-the-corridors-of-supreme-court-124082100843_1.html |archive-date=2025-03-21 |access-date=2025-06-23 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ===শ্বানবাগৰ হ’বলগীয়া স্বামীৰ আত্মপ্ৰকাশ=== বছৰ বছৰ ধৰি সংবাদ মাধ্যমৰ বাতৰি আৰু বিৰাণীৰ কিতাপত দেশাইক ড° সুন্দৰীপ চৰ্দেশাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। শ্বানবাগৰ মৃত্যুৰ পাছত ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ সৈতে কথা পাতি থকা অৱস্থাত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিজৰ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |title=I never missed even a single article on Aruna |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/i-never-missed-even-a-single-article-on-aruna/articleshow/47335159.html |access-date=2025-06-23 |website=Mumbai Mirror |language=en}}</ref> ২০১৫ চনৰ হিচাপত দেশাই এজন চিকিৎসক আৰু দাদৰত নিজাকৈ ব্যক্তিগত প্ৰেকটিছ আছে। কে ই এমৰপৰা এম ডি সম্পূৰ্ণ কৰে, আৰু ১৯৭৩ চনত চিকিৎসালয়খনত জ্যেষ্ঠ পঞ্জীয়ক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ শ্বানবাগক "তাই নিজৰ কামৰ প্ৰতি অতি নিষ্ঠাৱান" বুলি সুঁৱৰে আৰু ইয়াৰ বাবেই কে ই এমত যোগদান কৰাৰ তিনি বছৰৰ ভিতৰতে তাইক স্নায়ুচাৰ্জাৰী বিভাগত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল–যিটো অন্যথা কেইবাবছৰীয়া অভিজ্ঞতাৰ প্ৰয়োজন। তেওঁ কয় যে জ্যেষ্ঠ চিকিৎসকসকলে জটিল অস্ত্ৰোপচাৰৰ সময়ত সহায় কৰিবলৈ শ্বানবাগক পছন্দ কৰে আৰু তেওঁৰ দিনৰ শ্বিফট শেষ কৰাৰ পাছত ৰাতি চিকিৎসকে তেওঁক ফোন কৰিলেও তেওঁ কেতিয়াও সহায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা নাছিল।<ref name=":1" /> পাছদিনা দেশায়ে এই আক্ৰমণৰ কথা গম পাইছিল। "তাইক দেখি মই নিজৰ চকুকে বিশ্বাস কৰিব পৰা নাছিলোঁ।" সদায় মুখত উজ্জ্বল হাঁহি লৈ থকা অৰুণা কাকো চিনিব নোৱাৰাকৈ বিছনাত পৰি আছিল। ডাক্টৰ হোৱাৰ বাবে মই লগে লগে গম পালোঁ তাইৰ অৱস্থা কি।’ ১৯৭৪ চনত মই কে.ই.এম. এৰিলোঁ, আৰু পিছৰ তিনিবছৰ মই সঘনাই তাইক দেখা কৰিবলৈ গৈ, মুম্বাই মিৰ’ৰক কয় যে, প্ৰতিবাৰেই মই তাইৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলোঁ। "কিন্তু তাইৰ অৱস্থা কেতিয়াও ভাল নহ'ল আৰু তাইক তেনেকৈ দেখাটো সঁচাকৈয়ে যন্ত্ৰণাদায়ক হৈ পৰিল।" ১৯৭৭ চনত "পৰিয়ালৰপৰা পোৱা প্ৰচণ্ড হেঁচা"ৰ পিছত দেশাই বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=I don't visit Aruna. I can't see her in pain |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/i-dont-visit-aruna-i-cant-see-her-in-pain/articleshow/16108868.html |access-date=2025-06-23 |website=Mumbai Mirror |language=en}}</ref> দেশাইয়ে কয় যে তেওঁ "অৰুণাৰ বিষয়ে লিখা এটা কথাও কেতিয়াও মিছ কৰা নাছিল" আৰু বিশ্বাস কৰে যে যোৱা চাৰিটা দশকত "ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা লোকে তেওঁৰ লগত কঢ়িয়াই নিয়া কলংক আৰু সমাজে তেওঁক লোৱা ধৰণ এতিয়াও সলনি হোৱা নাই"।<ref name=":1" /> ==উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ গোচৰ== *লগতে চাওক: [[ভাৰতত ইচ্ছামৃত্যু]] ===অৰুণা শ্বানবাগ বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া (২০১১)=== ২০১০ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সমাজকৰ্মী-সাংবাদিক পিংকি বিৰাণীয়ে কৰা “জীৱনৰ অন্ত পেলোৱা’’ৰ আবেদন স্বীকাৰ কৰাৰ সময়তে মুম্বাইৰ চিকিৎসালয় আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰৰপৰা শ্বানবাগৰ চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ বিষয়ে প্ৰতিৱেদন বিচাৰিছিল।<ref>{{cite news |title=India court admits plea to end life of rape victim |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |publisher=[[BBC News]], Delhi |date=17 December 2009 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313173950/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8417549.stm |archive-date=13 March 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Judges consider comatose rape victim's right to die |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |newspaper=[[The Times]] |date=18 December 2009 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629135828/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |archive-date=29 June 2011 |url-status=dead |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629135828/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6960935.ece |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি তিনিজনীয়া চিকিৎসা পেনেল গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Team to look into Euthanasia plea|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105005312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|url-status=dead|archive-date=2012-11-05|newspaper=[[The Times of India]]|date=2011-01-25|access-date=2026-07-03|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105005312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/mumbai/28378869_1_euthanasia-plea-hospital-bed-condition|deadurl=yes}}</ref> শ্বানবাগক পৰীক্ষা কৰাৰ পাছত পেনেলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে তেওঁ "স্থায়ী অচেতন অৱস্থাত থকাৰ বেছিভাগ লক্ষণ" পূৰণ কৰে।<ref>{{cite news|title='Aruna Shanbaug's brain shrivelled after 1973 sexual assault'|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|date=28 Feb 2011|access-date=11 March 2011|archive-url=https://archive.today/20120701145609/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|archive-date=1 July 2012|url-status=dead|newspaper=[[The Times of India]]|archivedate=23 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323185545/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-28/india/28641570_1_aruna-ramachandra-shanbaug-human-brain-pinki-virani|deadurl=yes}}</ref> ২০১১ চনৰ ৭ মাৰ্চত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক উল্লেখযোগ্য ৰায়দানত ভাৰতত ইচ্ছামৃত্যুৰ বৈধতা প্ৰদান কৰা এক বহল নিৰ্দেশনা জাৰি কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12662124|title=India court rejects Aruna Shanbaug euthanasia plea|journal=BBC News|date=7 March 2011|access-date=8 March 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110307152311/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12662124| archive-date=7 March 2011 <!--DASHBot-->| url-status=live}}</ref><ref name="LA-times"/> ইচ্ছামৃত্যুৰ বাবে এই নিৰ্দেশনাসমূহ—অৰ্থাৎ চিকিৎসা, পুষ্টি বা পানী প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত—জীৱন সহায়ক বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত পিতৃ-মাতৃ, পত্নী বা অন্য ঘনিষ্ঠ আত্মীয়ই বা তেওঁলোকৰ অনুপস্থিতিত "ঘনিষ্ঠ বন্ধু"ই ল’ব লাগিব বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰা। এই সিদ্ধান্তৰ বাবে আদালতৰ অনুমোদনৰো প্ৰয়োজন। আদালতে নিজৰ ৰায়দানত বিৰাণীক অৰুণা শ্বানবাগৰ “ঘনিষ্ঠ বন্ধু” হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কে ই এম চিকিৎসালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলক “ঘনিষ্ঠ বন্ধু” হিচাপে গণ্য কৰে। {{Cquote|শ্ৰীমতী পিংকি বিৰাণীয়ে যি কৰিছে তাক আমি নিন্দা বা হেয়জ্ঞান কৰিব বিচৰা নাই। বৰঞ্চ তেওঁ দেখুওৱা ''ভয়ংকৰ সামাজিক মনোভাবৰ'' প্ৰতি আমি শলাগ ল’ব বিচাৰিছোঁ। আমি ইণ্টাৰনেটত দেখিছোঁ যে তেওঁ বহু সামাজিক কামৰ সমৰ্থন কৰি আহিছে, আৰু আমি তেওঁক অতিশয় সন্মান জনাইছো। আমি ক’ব বিচৰা কথাটো হ’ল যে অৰুণা শ্বানবাগৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ যিমানেই নহওক কিয়, ই ৩৮ বছৰ ধৰি অৰুণাক দিনে-নিশাই যত্ন লোৱা কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ নিষ্ঠাৰ সৈতে একে হ’ব নোৱাৰে।<ref name="scjudgement"/>{{rp|127–128}}}} যিহেতু কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীয়ে অৰুণা শ্বানবাগক জীয়াই থাকিবলৈ দিয়াটো কামনা কৰিছিল, সেয়েহে বিৰাণীৰ জীৱন সাহায্য প্ৰত্যাহাৰ কৰা আবেদন নাকচ কৰা হৈছিল। কিন্তু আদালতে আৰু উল্লেখ কৰে যে বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অনুমোদন সাপেক্ষে কে ই এম হাস্পতালৰ কৰ্মচাৰীসকলে মন সলনি কৰিলে জীৱন সাহায্য প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বিকল্প আছে: {{Cquote|কিন্তু ধৰি লওক যে কে ই এম চিকিৎসালয়ৰ কৰ্মচাৰীসকলে ভৱিষ্যতে কোনো এটা সময়ত নিজৰ মন সলনি কৰিব, আমাৰ মতে এনে পৰিস্থিতিত কে ই এম চিকিৎসালয়ে জীৱন সহায় প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ অনুমোদনৰ বাবে বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত আবেদন কৰিব লাগিব।<ref name="scjudgement"/>{{rp|128}}}} ===কমন ক’জ বনাম ভাৰতীয় সংঘ (২০১৮)=== ২০১৪ চনৰ ২৫ ফেব্ৰুৱাৰীত এন জি অ’ [[কমন ক’জ|কমন ক’জে]] দাখিল কৰা পি আই এলৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰি ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ তিনিজনীয়া বিচাৰপীঠে কয় যে অৰুণা শ্বানবাগ গোচৰত পূৰ্বৰ মতামত গিয়ান কৌৰ বনাম পঞ্জাব ৰাজ্যৰ গোচৰত সংবিধান বিচাৰপীঠৰ মতামতৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ ভিত্তিত কৰা হৈছে। আদালতে এই মতামতটো আভ্যন্তৰীণভাৱে অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলিও নিৰ্ণয় কৰে কাৰণ যদিও ইয়াৰ মতে ইউথেনাচিয়াৰ অনুমতি কেৱল বিধায়িনী দলৰ এটা কাৰ্যৰ দ্বাৰাহে হ’ব পাৰে, তথাপিও ইয়াৰ পিছত ন্যায়িকভাৱে ইউথেনাচিয়াৰ নিৰ্দেশনা স্থাপন কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। আদালতে বিষয়টো সমাধানৰ বাবে বৃহত্তৰ সংবিধান বিচাৰপীঠলৈ প্ৰেৰণ কৰি লিখিছে- {{Cquote|অৰুণা শ্বানবাগ (উপৰোক্ত)ত দিয়া অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ মতামতসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি আৰু সামাজিক, আইনী, চিকিৎসা আৰু সাংবিধানিক দৃষ্টিভংগীৰ পোহৰত প্ৰতিফলিত হোৱা প্ৰয়োজনীয় আইনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নটোও বিবেচনা কৰিলে আইনৰ স্পষ্ট উচ্চাৰণ থকাটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। এইদৰে আমাৰ যুক্তিযুক্ত মতামত অনুসৰি ইয়াৰ লগত জড়িত আইনৰ প্ৰশ্নটো সামগ্ৰিকভাৱে মানৱতাৰ সুবিধাৰ বাবে এই আদালতৰ এখন সংবিধান বিচাৰপীঠে সযতনে বিবেচনা কৰাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{Cite web|url = http://onelawstreet.com/2014/02/common-cause-a-regd-society-v-union-of-india-2014-5-scc-338-euthanasia-reference-to-constitution-bench/|title = Common Cause (A Regd. Society) v. Union of India – (2014) 5 SCC 338 [Euthanasia reference to Constitution Bench]|date = 24 February 2014|access-date = 18 May 2015|website = 1, Law Street|publisher = Supreme Court of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150519074047/http://onelawstreet.com/2014/02/common-cause-a-regd-society-v-union-of-india-2014-5-scc-338-euthanasia-reference-to-constitution-bench/|archive-date = 19 May 2015|url-status=live}}</ref>}} ===সঁহাৰি=== উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই আবেদন নাকচ কৰাৰ সিদ্ধান্তৰ পিছত চিকিৎসালয়খনৰ নাৰ্চিং কৰ্মচাৰীসকলে—যিসকলে আবেদনৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু শ্বানবাগক অচেতন অৱস্থাত পৰাৰ পৰাই চোৱা-চিতা কৰি আহিছিল—মিঠাই বিতৰণ কৰিছিল আৰু কেক কাটি তেওঁলোকে তেওঁক “পুনৰ্জন্ম” বুলি কোৱা কথাটো উদযাপন কৰিছিল। চিকিৎসালয়খনৰ এগৰাকী জ্যেষ্ঠ নাৰ্চে পিছত ক'লে, "ঘৰত থকা সৰু ল'ৰা এটাৰ দৰেই আমিও তাইক চোৱাচিতা কৰিব লাগিব।" তাই কেৱল আমাৰ যিকোনো এজনৰ দৰে বয়সীয়াল হৈ থাকে, আমাৰ বাবে কোনো সমস্যাৰ সৃষ্টি নকৰে। আমি পাল পাতি তাইৰ যত্ন লওঁ আৰু আমি তাইৰ যত্ন ল’বলৈ ভাল পাওঁ। তাইৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লোৱাৰ কথা কোনোবাই কেনেকৈ ভাবিব পাৰে?"<ref name="dc"/> পিংকি বিৰাণীৰ অধিবক্তা শুভাংগী টুলিয়ে আবেদন দাখিল নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈ কয় যে “উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বিষয়টো পুনৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ বৃহৎ বিচাৰপীঠ গঠন কৰাৰ সিদ্ধান্ত নোলোৱালৈকে দুজন ন্যায়াধীশৰ ৰায় চূড়ান্ত আছিল”। পিংকি বিৰাণীয়ে কৈছিল, "কেতিয়াও ন্যায় লাভ নকৰা এই মহিলাগৰাকীৰ বাবে একে ধৰণৰ অৱস্থাত থকা আন কোনো ব্যক্তিয়ে চাৰে তিনি দশকতকৈ অধিক সময় কষ্ট ভোগ কৰিব নালাগিব।"<ref>{{cite news |title=Because of Aruna, no one else will have to suffer |url=http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |newspaper=Hindustan Times |date=7 March 2011 |access-date=11 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310060344/http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |archive-date=10 March 2011 |url-status=dead |archivedate=10 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110310060344/http://www.hindustantimes.com/Thanks-to-Aruna-others-won-t-suffer-Pinki-Virani/Article1-670476.aspx |deadurl=yes }}</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইদিনমান আগতে শ্বানবাগৰ নিউমোনিয়া ধৰা পৰিছিল। তেওঁক চিকিৎসালয়ৰ মেডিকেল ইনটেনচিভ কেয়াৰ ইউনিট (এম আই চি ইউ)লৈ লৈ যোৱা হয় আৰু ভেণ্টিলেটৰত ৰখা হয়। ২০১৫ চনৰ ১৮ মে'ৰ পুৱা তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name="death"/> চিকিৎসালয়ৰ নাৰ্ছ আৰু অন্যান্য কৰ্মচাৰীয়ে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰে।<ref>{{cite news|title=Funeral of Aruna Shanbaug performed at KEM Hospital in Mumbai|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/last-rites-of-aruna-shanbaug-performed-at-kem-hospital-in-mumbai/|access-date=18 May 2015|publisher=news.biharprabha.com|date=18 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521030937/http://news.biharprabha.com/2015/05/last-rites-of-aruna-shanbaug-performed-at-kem-hospital-in-mumbai/|archive-date=21 May 2015|url-status=live}}</ref> ==উৎস== <references> <ref name="AS">{{Cite web |date=2015-05-19 |title=How India Failed Aruna Shanbaug |url=https://www.thehinducentre.com/the-arena/current-issues/how-india-failed-aruna-shanbaug/article64931537.ece |website=www.thehinducentre.com |language=en |access-date=2025-06-17}}</ref> <ref name="assailant">{{cite news |author=Chatterjee, Pritha |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kem-nurse-aruna-shanbaugs-assailant-is-alive-tired-of-memories-i-want-to-die/99/ |title=Aruna Shanbaug's assailant is alive. I want to seek forgiveness from her and God, he says |newspaper=Indian Express |date=29 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530093751/http://indianexpress.com/article/india/india-others/kem-nurse-aruna-shanbaugs-assailant-is-alive-tired-of-memories-i-want-to-die/99/ |archive-date=30 May 2015 |url-status=live |access-date=29 May 2015}}</ref> <ref name="bbc-death">{{cite news|title=Aruna Shanbaug: Brain-damaged India nurse dies 42 years after rape|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32776897|agency=BBC|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518060520/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32776897|archive-date=18 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref name="dc">{{cite news |title=Rebirth for Aruna, say joyous Mumbai hospital staff |url=http://www.deccanherald.com/content/143798/rebirth-aruna-say-joyous-mumbai.html |newspaper=Deccan Herald |date=7 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628191521/http://www.deccanherald.com/content/143798/rebirth-aruna-say-joyous-mumbai.html |archive-date=28 June 2011 |url-status=live |access-date=11 March 2011}}</ref> <ref name="death">{{cite news|title=1973 Sexual Assault Victim Aruna Shanbaug passes away in Mumbai|url=http://news.biharprabha.com/2015/05/1973-sexual-assault-victim-aruna-shanbaug-passes-away-in-mumbai/|publisher=news.biharprabha.com|date=18 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095941/http://news.biharprabha.com/2015/05/1973-sexual-assault-victim-aruna-shanbaug-passes-away-in-mumbai/|archive-date=18 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref name="guardian-death">{{cite news|title=Raped Indian nurse dies after 42 years in coma|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/18/raped-indian-nurse-dies-after-42-years-in-coma|agency=Associated Press|newspaper=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519085225/http://www.theguardian.com/world/2015/may/18/raped-indian-nurse-dies-after-42-years-in-coma|archive-date=19 May 2015|url-status=live|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref name="IF">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-20907755|title=The rapes that India forgot|date=2013-01-05|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323203138/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-20907755|archive-date=23 March 2018|url-status=live|access-date=2015-05-18}}</ref> <ref name="LA-times">{{cite news|url=https://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-india-euthanasia-20110308,0,1497102.story|title=India's Supreme Court lays out euthanasia guidelines|newspaper=LA Times|date=8 March 2011|access-date=8 March 2011}}</ref> <ref name="MH">{{Cite web |date=2024-08-25 |title=50 years ago, a nurse was attacked in a Mumbai hospital. What changed, what didn't |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |website=The Indian Express |language=en |access-date=2025-06-17 |archive-date=10 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010044354/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/50-years-ago-a-nurse-was-attacked-in-a-mumbai-hospital-what-changed-what-didnt-9531412/ |url-status=live }}</ref> <ref name="NR">{{Cite web |last=GOSWAMI |first=SAMYABRATA RAY |date=2011-03-08 |title='She is sleeping... when she awakes, we'll put sugar cubes in her feed to celebrate' Nurses reveal Aruna bond |url=https://www.telegraphindia.com/india/she-is-sleeping-when-she-awakes-we-ll-put-sugar-cubes-in-her-feed-to-celebrate-nurses-reveal-aruna-bond/cid/414960 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250617054128/https://www.telegraphindia.com/india/she-is-sleeping-when-she-awakes-we-ll-put-sugar-cubes-in-her-feed-to-celebrate-nurses-reveal-aruna-bond/cid/414960 |archive-date=2025-06-17 |website=The Telegraph}}</ref> <ref name="scjudgement">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf |title=Supreme Court decision on Aruna Ramachandra Shanbaug versus Union of India |publisher=Supreme Court of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142938/http://www.supremecourtofindia.nic.in/outtoday/wr1152009.pdf |archive-date=10 January 2017 |url-status=dead |access-date=11 September 2016}}</ref> <ref name="SS">{{cite news |title=Sunday Story: A girl called Aruna Shanbaug |newspaper=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918000949/https://indianexpress.com/article/india/india-others/sunday-story-a-girl-called-aruna/ | url-status= bot: unknown |access-date=16 June 2025}}</ref> <ref name="toi">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305230525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |url-status=dead |archive-date=2011-03-05 |title=Aruna is still on our conscience |last=Virani |first=Pinki |date=2003-09-10 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=2026-07-03 |archivedate=2011-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110305230525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-10/delhi/27217088_1_delhi-hospital-mumbai-hospital-kem-hospital |deadurl=yes }}</ref> <ref name="toi2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323124600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|url-status=dead|archive-date=2012-03-23|title=Four women India forgot|last=Kurup|first=Saira|date=2006-05-07|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2009-10-25|archivedate=2012-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323124600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-05-07/special-report/27825117_1_child-marriage-caste-medical-report|deadurl=yes}}</ref> <ref name="hindufrontline">{{cite journal |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |title=A cautionary tale |last=Surya |first=Vasantha |date=20 June 1998 |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline Magazine]] |volume=15 |issue=13 |access-date=2015-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125043328/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |archive-date=25 November 2009 <!--DASHBot--> |url-status=usurped |archivedate=25 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125043328/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1513/15130740.htm |deadurl=yes }}</ref> <!-- <ref name="chowk"> {{cite web |url=http://www.chowk.com/articles/4939 |title=Yet Another South Asian Story |last=Nambiar |first=Harish |date=2000-11-20 |work=chowk |publisher=Chowk (blog) |access-date=2009-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211060041/http://chowk.com/articles/4939 |archive-date=2010-02-11}}</ref> --> <ref name="timeline">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105005318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |url-status=dead |archive-date=2012-11-05 |newspaper=[[The Times of India]] |title=Aruna Shanbaug: Timeline |date=2011-03-08 |access-date=2026-07-03 |archivedate=2012-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105005318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/mumbai/28668057_1_aruna-shanbaug-sc-reserves-judgment-kem |deadurl=yes }}</ref> </references> [[শ্ৰেণী:ধৰ্ষণ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধৰ্ষণ]] nmks741565nr9xton5jgvsqnouw8rmr 0 137739 615817 615392 2026-07-04T20:10:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615817 wikitext text/x-wiki '''ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান ({{lang-en|National Botanical Research Institute}})'''বা চমূকৈ NBRI''' হৈছে ভাৰতৰ বৈজ্ঞানিক আৰু উদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (CSIR)-ৰ অধীনস্থ এক আগশাৰীৰ উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় লক্ষ্ণৌত অৱস্থিত। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে উদ্ভিদৰ শ্ৰেণীবিভাজন, আধুনিক জীৱবিজ্ঞান, উদ্ভিদ জৈৱ-প্ৰযুক্তি, উদ্ভিদ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰয়োগমূলক উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত গৱেষণা কৰে। NBRI-ৰ নেতৃত্ব এজন সঞ্চালকএ বহন কৰে আৰু তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ গৱেষণা, প্ৰশাসন আৰু উদ্ভাৱনীমূলক কাৰ্যসূচী পৰিচালনা কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটো CSIR-ৰ অধীনত পৰিচালিত হয়, যিটো ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অন্তৰ্গত। CSIR-ৰ সভাপতি ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী। NBRI সম্পূৰ্ণৰূপে ভাৰত চৰকাৰৰ মালিকানাধীন আৰু অৰ্থায়িত এক ৰাজহুৱা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। ==ইতিহাস== ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ আৰম্ভণি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ উদ্যান (National Botanic Gardens, NBG) হিচাপে হৈছিল। এই উদ্যানখন কৈলাস নাথ কৌল এ<ref>The Nehru Archive https://nehruarchive.in Kailas Nath Kaul </ref> উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ হৈ স্থাপন কৰিছিল। ১৯৫৩ চনত ইয়াক CSIR-এ এই প্ৰতিষ্ঠানক নিজৰ অধীনলৈ আনে। ১৯৬৪ চনত ত্ৰিলোকী নাথ খোছু<ref>Grokipedia https://grokipedia.com Triloki Nath Khoshoo </ref> সহকাৰী সঞ্চালক হিচাপে যোগদান কৰি কিছুদিনৰ পাছতে সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ নেতৃত্বত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে পৰম্পৰাগত উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ লগতে দেশৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি প্ৰয়োগমূলক আৰু উন্নয়নমুখী উদ্ভিদ গৱেষণাত বিশেষ গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ অক্লান্ত প্ৰচেষ্টাৰ ফলস্বৰূপে ১৯৭৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ উদ্যানৰ নাম সলনি কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (NBRI) ৰখা হয়, যিয়ে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বিস্তৃত লক্ষ্য, কাৰ্য আৰু গৱেষণাৰ পৰিসৰক সঠিকভাৱে প্ৰতিফলিত কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চৌহদত অৱস্থিত ছিকন্দৰ বাগ <ref>Avathi https://www.avathi.com Sikandar Bagh </ref> হ'ল লক্ষ্ণৌৰ এক ঐতিহাসিক আৰু সুপৰিচিত উদ্যান, যাৰ ঐতিহাসিক আৰু উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক দুয়োটা দিশতে বিশেষ গুৰুত্ব আছে। ==কৃতিত্ব== ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ(NBRI) ৰ উল্লেখযোগ্য সাফল্যবিলাক হৈছে *ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানএ 'লছ বানোছ ভেৰিগাটা-জয়ন্তী' (Los Banos Variegata-Jayanthi) নামৰ বগেনভিলিয়া ফুলৰ এক নতুন জাত উদ্ভাৱন কৰিছে। <ref>{{cite web | url = http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=92149910-6ba1-4841-ae84-8bd718b72699&&Headline=Scientists+develop+new+variety+of+bougainvillea&strParent=strParentID | title = Scientists develop new variety of bougainvillea | access-date = 2008-08-11 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20080916151019/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=92149910-6ba1-4841-ae84-8bd718b72699&&Headline=Scientists+develop+new+variety+of+bougainvillea&strParent=strParentID | archive-date = 2008-09-16 | archivedate = 2008-09-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080916151019/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=&id=92149910-6ba1-4841-ae84-8bd718b72699&&Headline=Scientists+develop+new+variety+of+bougainvillea&strParent=strParentID | deadurl = yes }}</ref> *হোৱাইটফ্লাই পোকৰ আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে NBRI, লক্ষ্ণৌ এ পোক-প্ৰতিৰোধী কপাহৰ এক নতুন জাত উদ্ভাৱন কৰিছে।<ref>PIB https://www.pib.gov.in Scientists ready for field trials of pest-resistant cotton variety </ref> *ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষকসকলৰ এটা দলে বিটি প্ৰ'টিন প্ৰকাশ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথম স্বদেশীয় (Indigenous) ট্ৰান্সজেনিক কপাহৰ জাত সফলভাৱে বিকশিত কৰিছে।<ref>Vision IAS https://dce.visionias.in CSIR-National Botanical Research Institute (NBRI) has developed the ... </ref> ==দক্ষিণ আফ্ৰিকা== নেচনেল বটানিকেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (NBRI) দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰো ৰাজ্যিক উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:চৰকাৰী সংস্থা]] n9baztp4ig32chgoqwvzvubrwo3gmb0 0 137743 615893 615591 2026-07-05T09:33:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 27 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615893 wikitext text/x-wiki [[File:Common_ethanol_fuel_mixtures.png|thumb|Summary of the main ethanol blends used around the world in 2013]] [[File:Corn vs Ethanol production.webp|thumb|300px|Corn vs Ethanol production in the United States {{legend|#FFD932|Total corn production ([[bushel]]s) (left)}} {{legend|B51700|Corn used for Ethanol fuel (bushels) (left)}} {{legend-line|#313131 solid 3px|Percent of corn used for Ethanol (right)}} ]] [[File:Saab 9-3 SportCombi 1.8t BioPower Facelift rear.JPG|thumb|right|The [[Saab 9-3]] SportCombi BioPower was the second [[E85]] [[flexifuel]] model introduced by [[Saab Automobile|Saab]] in the Swedish market.]] '''ইথানল ইন্ধন''' হৈছে সাধাৰণতে কুঁহিয়াৰ, মাকৈ আৰু অন্যান্য জৈৱবস্তুৰ দৰে শস্যৰপৰা চেনি কিম্বন কৰি উৎপাদিত এলকহল ভিত্তিক ইন্ধন যদিও ইয়াক পেট্ৰলিয়ামৰ ডেৰাইভেটিভৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। যদিও ই মদ্যপানত পোৱাৰ দৰে একে ধৰণৰ মদ, ইয়াক সঘনাই পৰিবহণত গেছলিনৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশুদ্ধ ইন্ধন হিচাপে বা জৈৱ ইন্ধন যোগকৰণ হিচাপে গেছলিন মিশ্ৰণত মিহলি কৰা, জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন কম কৰা। ব্ৰাজিল আৰু আমেৰিকাৰ ইথানল ইন্ধনে বিশ্বব্যাপী ইথানল উৎপাদনত গুৰুত্ব বিস্তাৰ কৰে, একেলগে যোগানৰ সৰহভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰে আৰু বহু দেশে অটোমোটিভ ইন্ধনত ইথানল মিহলোৱাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।{{cn}}। ঐতিহাসিকভাৱে ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই ইথানল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, ১৯৭০ চনৰ শক্তি সংকটৰ সময়ত ব্ৰাজিলে বৃহৎ পৰিসৰত গ্ৰহণৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহন প্ৰযুক্তি আৰু চৰকাৰী নীতিৰ উন্নতিয়ে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশ্বজুৰি সম্প্ৰসাৰিত কৰিছে। ইথানলৰ ৰাসায়নিক গঠন (C2H5OH)ৰ বাবে ই পৰিষ্কাৰভাৱে জ্বলিব পাৰে, যাৰ ফলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু পানী উৎপন্ন হয় আৰু ইয়াৰ উচ্চ অক্টেন ৰেটিঙে ইয়াক উচ্চ সংকোচন ইঞ্জিনৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলে। বেছিভাগ ইথানল চেনিৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয়, তাৰ পিছত ডিষ্টিলেচন আৰু ডিহাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয় যদিও ইথিলিনৰপৰা সৃষ্ট কৃত্ৰিম ইথানল বিশ্বব্যাপী উৎপাদনৰ সৰু অংশ হৈয়েই আছে। ইথানলক নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস হিচাপে গণ্য কৰা হয় যদিও ইয়াৰ উৎপাদনে পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনৈতিক চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ব্ৰাজিলত কুঁহিয়াৰ ভিত্তিক ইথানলে গেছলিনৰ তুলনাত অনুকূল শক্তিৰ ভৰসাম্য আৰু কম কাৰ্বন নিৰ্গমন প্ৰদান কৰে যদিও আমেৰিকাত কুঁহিয়াৰ ভিত্তিক ইথানলে অধিক সামান্য সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইথানলৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰৰ খেতি কৰিলে খাদ্যৰ মূল্য, জলসম্পদ, আৰু ভূমি ব্যৱহাৰত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে আৰু উৎপাদন আৰু দহনৰপৰা নিৰ্গমন খাদ্য আৰু প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰি ভিন্ন হয়। বহনক্ষমতা উন্নত আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ চেলুল'জিক ইথানল আৰু অন্যান্য উন্নত পদ্ধতিৰ ওপৰত গৱেষণা অব্যাহত আছে।{{cn}} বিশ্বজুৰি কেইবাটাও সাধাৰণ ইথানল ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। অভ্যন্তৰীণ দহন ইঞ্জিন (ICE)ত বিশুদ্ধ জলীয় বা জলহীন ইথানলৰ ব্যৱহাৰ সম্ভৱ হ’ব যদিহে ইঞ্জিনসমূহ সেই উদ্দেশ্যে ডিজাইন বা পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। গেছলিন বা পেট্ৰ’ল ইঞ্জিনত ব্যৱহাৰৰ বাবে জলহীন ইথানলক পেট্ৰলৰ সৈতে মিহলাই ল’ব পাৰি, কিন্তু ইঞ্জিনৰ পৰিৱৰ্তন কৰাৰ পাছতহে; যিহেতু বিশুদ্ধ ইথানলত বিশুদ্ধ পেট্ৰ’লৰ সমতুল্য আয়তনৰ শক্তিৰ এটা অংশহে থাকে। পেট্ৰ’লৰ তুলনাত ইয়াৰ অদক্ষতা সত্ত্বেও ইথানল পৰিৱেশ-বন্ধুত্বপূৰ্ণ আৰু পেট্ৰ’লৰ তুলনাত অধিক সম্পূৰ্ণ দহনৰ বাবে দহনৰ সময়ত কম সেউজ গৃহ নিৰ্গমন কৰে, যাৰ ফলত কম বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়, যাৰ ফলত ই পৰিৱেশ-বন্ধুত্বপূৰ্ণ বিকল্প।<ref>{{Cite web |title=Iowa Renewable Fuels Association - Environmental Ethanol |date=22 April 2013 |url=https://iowarfa.org/ethanol-center/ethanol-facts/ethanol-and-the-environment/ |access-date=2025-04-16 |language=en-US}}</ref> ==ইতিহাস আৰু ব্যৱহাৰ== ২০০০ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাবে বিশ্বব্যাপী ইথানলৰ উৎপাদন তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছে<ref name="UNEP2009" /> আৰু সাধাৰণতে ইথানলৰ উৎপাদন সময়ৰ লগে লগে বৃদ্ধি পাইছে যদিও ২০২০ চনত ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে উৎপাদন হ্ৰাস পাইছে।<ref>{{Cite web |title=Alternative Fuels Data Center: Maps and Data - Global Ethanol Production by Country or Region |url=https://afdc.energy.gov/data/10331 |access-date=2026-01-08 |website=afdc.energy.gov |language=en-US}}</ref> ইথানল-মিশ্ৰিত ইন্ধন ব্ৰাজিল, আমেৰিকা, কানাডা আৰু ইউৰোপত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় ([[দেশ অনুসৰি ইথানল ইন্ধন]]ও চাওক)।<ref name="RFAOutlook2012" /> বৰ্তমান আমেৰিকাৰ পথত থকা বেছিভাগ গাড়ীয়ে ১৫% ইথানলৰ মিশ্ৰণত চলাব পাৰে,<ref>{{Cite web |last= |date=April 12, 2022 |title=Will High-Ethanol Gasoline Ruin Your Car Engine? What to Know About E15 |url=https://www.nbcdfw.com/news/national-international/what-is-ethanol-and-is-e15-safe-to-use-in-your-car-what-you-need-to-know/2938500/ |access-date=2022-07-02 |website=[[KXAS-TV|NBC 5 Dallas-Fort Worth (KXAS)]] |language=en-US}}</ref> আৰু ২০১১ চনত ঘৰুৱা উৎসৰপৰা আহৰণ কৰা আমেৰিকাৰ গেছলিন বা পেট্ৰ’ল ইন্ধন যোগানৰ ১০% ইথানলে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name="RFAOutlook2012" /> কিছুমান নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনে ১০০% পৰ্যন্ত ইথানল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম। সম্পূৰ্ণৰূপে ইথানলত চলা প্ৰথমখন প্ৰডাকচন গাড়ী আছিল ফিয়েট ১৪৭, যিখন ১৯৭৮ চনত ব্ৰাজিলত ফিয়েটে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ১৯৭৬ চনৰপৰা ব্ৰাজিল চৰকাৰে গেছলিনৰ সৈতে ইথানল মিহলোৱাটো বাধ্যতামূলক কৰি ৰাখিছে আৰু ২০০৭ চনৰপৰা এই আইনী মিশ্ৰণ প্ৰায় ২৫% ইথানল আৰু ৭৫% গেছলিন (E25)।<ref name="Portaria2007">{{cite web |title=Portaria Nº 143, de 27 de Junho de 2007 |url=http://extranet.agricultura.gov.br/sislegis-consulta/consultarLegislacao.do?operacao=visualizar&id=17886 |access-date=5 October 2008 |publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento |language=pt}}</ref> ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ব্ৰাজিলত ১৪.৮ মিলিয়ন ফ্লেক্স-ফিউৱেল অটোম'বাইল আৰু লাইট ট্ৰাক<ref name="ANFAVEA2010">{{cite web |title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2011: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2010 |url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531070340/http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/ |archive-date=31 May 2013 |access-date=22 January 2012 |publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil) |language=pt |archivedate=31 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531070340/http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/ |deadurl=yes }} pp. 62–63.</ref><ref name="ANFAVEA2011">{{cite web |author=Renavam/Denatran |date=January 2012 |title=Licenciamento total de automóveis e comerciais leves por combustível |trans-title=Total automobiles and light-trucks registered by fuel |url=http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131115223/http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf |archive-date=31 January 2012 |access-date=21 January 2012 |publisher=ANFAVEA |language=pt |archivedate=31 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131115223/http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf |deadurl=yes }} ''Carta de ANFAVEA 308'' pp. 4.</ref> আৰু ১৫ লাখ ফ্লেক্স-ফিউৱেল মটৰ চাইকেল<ref name="MotoFlex09">{{cite web |author=Abraciclo |date=27 January 2010 |title=Motos flex foram as mais vendidas em 2009 na categoria 150cc |url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20121205031059/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23 |archive-date=5 December 2012 |access-date=10 February 2010 |publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]] |language=pt |archivedate=6 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154727/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23 |deadurl=yes }}</ref><ref name="MotoFlex10">{{cite web |title=Produção Motocicletas 2010 |url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf |access-date=5 February 2011 |publisher=ABRACICLO |language=pt |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129195708/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf |url-status=dead |archivedate=29 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195708/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="MotoFlex11">{{cite web |title=Produção Motocicletas 2011 |trans-title=2011 Motorcycle Production |url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf |access-date=21 January 2012 |publisher=ABRACICLO |language=pt |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129195719/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf |url-status=dead |archivedate=29 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195719/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf |deadurl=yes }}</ref>ৰ বহৰ আছিল যিয়ে নিয়মিতভাৱে বিশুদ্ধ ইথানল ইন্ধন (ই১০০ নামেৰে জনাজাত) ব্যৱহাৰ কৰে। পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাবে বিশ্বৰ ইথানল উৎপাদন ২০০০ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত ১৭×১০৯ লিটাৰ (৪.৫×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ৩.৭×১০৯ ইম্প গেল)ৰপৰা ৫২×১০৯ লিটাৰতকৈ অধিক (১৪×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ১১×১০৯ ইম্প গেল)লৈ তিনিগুণ বৃদ্ধি পায়। ২০০৭ চনৰপৰা ২০০৮ চনলৈকে বিশ্বব্যাপী গেছলিন ধৰণৰ ইন্ধন ব্যৱহাৰত ইথানলৰ অংশ ৩.৭%ৰপৰা ৫.৪%লৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="UNEP2009">{{cite web |date=16 October 2009 |title=Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Bio fuels |url=http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf |archive-date=22 November 2009 |access-date=24 October 2009 |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |archivedate=22 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনত বিশ্বজুৰি ইথানল ইন্ধনৰ উৎপাদন ৮.৪৬×১০৯ লিটাৰ (২.২৩×১০৯ ইউ.এছ. গেল; ১.৮৬×১০৯ ইম্প গেল) হয় আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্ৰাজিল শীৰ্ষ উৎপাদক হয়, বিশ্বৰ উৎপাদনৰ ক্ৰমে ৬২.২% আৰু ২৫%।<ref name="RFAOutlook2012" /> ২০১৭ চনৰ মে' মাহত আমেৰিকাৰ ইথানলৰ উৎপাদন ৫৭.৫৪×১০৯ লিটাৰ (১৫.২০×১০৯ U.S. gal; ১২.৬৬×১০৯ imp gal) হয়।<ref>AMIS Market Monitor No. 48 – May 2017, http://www.amis-outlook.org/fileadmin/user_upload/amis/docs/Market_monitor/AMIS_Market_Monitor_Issue_47.pdf</ref> ==ৰসায়ন== [[File:Ethanol-3d-stick-structure.svg|thumb|ইথানল অণুৰ গঠন। সকলো বণ্ড একক বণ্ড। ]] ইথানল কিম্বন কৰাৰ সময়ত কুঁহিয়াৰ (বা মাকৈ বা অন্যান্য শস্য)ত থকা গ্লুক’জ আৰু অন্যান্য চেনি ইথানল আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইডলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। C6H12O6 → ২ C2H5OH+ ২ CO2 + তাপ এছিটিক এচিড আৰু গ্লাইকলৰ দৰে পাৰ্শ্বক্ৰিয়াৰ সৈতে ইথানলৰ কিম্বন ১০০% নিৰ্বাচিত নহয়। ইথানল বিশুদ্ধকৰণৰ সময়ত বেছিভাগেই আঁতৰাই পেলোৱা হয়। জলীয় দ্ৰৱত কিম্বন হয়। ফলত পোৱা দ্ৰৱটোত ইথানলৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১৫%। ইয়াৰ পিছত ইথানল পৃথক কৰি শোষণ আৰু ডিষ্টিলেচনৰ সংমিশ্ৰণেৰে বিশুদ্ধ কৰা হয়। দহনৰ সময়ত ইথানলে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, পানী আৰু তাপ উৎপন্ন কৰে: C2H5OH + 3 O2 → 2 CO2 + 3 H2O + তাপ ষ্টাৰচ আৰু চেলুল’জ অণু হৈছে গ্লুক’জ অণুৰ মালা। চেলুল’জিক পদাৰ্থৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰাও সম্ভৱ। কিন্তু তাৰ বাবে এনে এটা প্ৰিট্ৰিটমেণ্টৰ প্ৰয়োজন হয় যিয়ে চেলুল’জক গ্লুক’জ অণু আৰু অন্যান্য চেনিত বিভক্ত কৰে যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত কিম্বন কৰিব পৰা যায়। ফলত উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থটোক চেলুল’জিক ইথানল বোলা হয়, যিয়ে ইয়াৰ উৎসক সূচায়। ইথানল ঔদ্যোগিকভাৱে ইথিলিনৰপৰাও অনুঘটকৰ উপস্থিতিত আৰু উচ্চ উষ্ণতাৰ উপস্থিতিত ডাবল বণ্ডৰ হাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা উৎপাদিত হয়। C2H4 + H2O → C2H5OH বেছিভাগ ইথানল কিম্বন কৰি উৎপন্ন হয়। ==উৎস== [[File:Saccharum-officinarum-harvest.JPG|thumb|[[Sugarcane|Sugar cane]] harvest]] [[File:Corn biomass harvest.webm|thumb|[[Maize]] [[Biomass (energy)|biomass]] harvest]] [[File:Panicum virgatum.jpg|thumb|upright|[[Switchgrass]]]] ২০০৩ চনত বিশ্বত উৎপাদিত ইথানলৰ প্ৰায় ৫% প্ৰকৃততে পেট্ৰলিয়াম উৎপাদন আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.meti.go.jp/report/downloadfiles/g30819b40j.pdf|title=World Fuel Ethanol Analysis and Outlook|publisher=Meti.go.jp|access-date=20 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328142005/http://www.meti.go.jp/report/downloadfiles/g30819b40j.pdf|archive-date=28 March 2016}}</ref> ইয়াৰ অনুঘটক হিচাপে ছালফিউৰিক এচিড ব্যৱহাৰ কৰি ইথিলিনৰ অনুঘটকীয় হাইড্ৰেচনৰদ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ইথাইলিন বা এচিটিলিনৰ জৰিয়তেও ইয়াক কেলচিয়াম কাৰ্বাইড, কয়লা, তেল গেছ আৰু অন্যান্য উৎসৰপৰাও লাভ কৰিব পাৰি। বছৰি ২০ লাখ চুটি টন (১,৭৮৬,০০০ দীঘল টন; ১,৮১৪,০০০ টন) পেট্ৰলিয়ামৰপৰা আহৰণ কৰা ইথানল উৎপাদন কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰধান যোগানকাৰী হৈছে আমেৰিকা, ইউৰোপ আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ উদ্যোগসমূহ।<ref>{{cite web|url=http://www.grainscouncil.com/Policy/Biofuels/Qld_Biofuels_study.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080718185555/http://www.grainscouncil.com/Policy/Biofuels/Qld_Biofuels_study.pdf |archive-date=18 July 2008 |title=(grainscouncil.com, Biofuels_study 268 kB pdf, footnote, p 6) |date=18 July 2008 |access-date=27 August 2011}}</ref> পেট্ৰলিয়ামৰপৰা আহৰণ কৰা ইথানল (কৃত্ৰিম ইথানল) বায়'ইথানলৰ সৈতে ৰাসায়নিকভাৱে একে আৰু ইয়াক কেৱল ৰেডিঅ'কাৰ্বন ডেটিংৰদ্বাৰাহে পৃথক কৰিব পাৰি।<ref>[http://www.ethanolproducer.com/article-print.jsp?article_id=2077] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509182640/http://www.ethanolproducer.com/article-print.jsp?article_id=2077|date=9 May 2008}}</ref> সাধাৰণতে কাৰ্বন ভিত্তিক খাদ্য সামগ্ৰীৰ ৰূপান্তৰৰপৰা বায়’ইথানল পোৱা যায়। কৃষি খাদ্য সামগ্ৰীক নবীকৰণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ ই সালোক সংশ্লেষণ ব্যৱহাৰ কৰি সূৰ্য্যৰপৰা শক্তি লাভ কৰে, যদিহে বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো খনিজ পদাৰ্থ (যেনে নাইট্ৰজেন আৰু ফছফৰাছ) ভূমিলৈ ঘূৰাই পঠিওৱা হয়। ইথানল বিভিন্ন ধৰণৰ খাদ্যবস্তুৰপৰা যেনে কুঁহিয়াৰ, বাগাছ, মিস্কেন্থাছ, বুট, জলকীয়া, চুইচগ্ৰাছ, বাৰ্লি, শণ, কেনাফ, আলু, মিঠা আলু, কচু, সূৰ্য্যমুখী, ফল, গুড়, মাকৈ, ষ্ট’ভাৰ, শস্য, ঘেঁহু, খেৰ, কপাহ, অন্যান্য জৈৱবস্তুৰ লগতে বহু ধৰণৰ চেলুল’জৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰিব পাৰি আৱৰ্জনা আৰু চপোৱা, যিটোৰ ৱেল-টু-হুইল মূল্যায়ন সৰ্বোত্তম। ২০০৮ চনত এলগেনল কোম্পানীয়ে শেলাইৰপৰা বায়’ইথানল উৎপাদনৰ বিকল্প প্ৰক্ৰিয়া ঘোষণা কৰে। শেলাই খেতি কৰি তাৰ পিছত চপাই কিম্বন কৰাতকৈ শেলাইবোৰ সূৰ্যৰ পোহৰত বৃদ্ধি পাই পোনপটীয়াকৈ ইথানল উৎপন্ন কৰে, যিটো শেলাইবোৰক হত্যা নকৰাকৈ আঁতৰাই পেলোৱা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াই প্ৰতি একৰত ৬,০০০ আমেৰিকান গেলন (প্ৰতি একৰত ৫,০০০ ইম্পেৰিয়েল গেলন; প্ৰতি হেক্টৰত ৫৬,০০০ লিটাৰ) উৎপাদন কৰিব পাৰে, তাৰ তুলনাত প্ৰতি একৰত ৪০০ মাৰ্কিন গেলন (৩৩০ ইম্প গেল/একাৰ; ৩,৭০০ লিটাৰ/হেক্টৰ) কুঁহিয়াৰ উৎপাদনৰ বাবে উৎপাদন কৰিব পৰা যায়।<ref>{{cite web |last=LaMonica| first=Martin |url=https://www.cnet.com/culture/algae-farm-in-mexico-to-produce-ethanol-in-09/ |title=Algae farm in Mexico to produce ethanol in '09 |website=cnet.com |date=12 June 2008 |access-date=18 October 2022}}</ref> ২০১৫ চনত এই প্ৰকল্পটো পৰিত্যাগ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url= https://www.greentechmedia.com/articles/read/lessons-from-the-great-algae-biofuel-bubble |title=Hard Lessons From the Great Algae Biofuel Bubble |last=Wesoff |first=Eric |date=19 April 2017 |access-date= 5 August 2017}}</ref> কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদনৰ বাবে প্ৰথম প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়াত কুঁহিয়াৰ গছৰ এটা সৰু অংশহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: মাকৈ গুটিবোৰ মাকৈ গছৰপৰা লোৱা হয় আৰু শুকান গুটিৰ ভৰৰ প্ৰায় ৫০% প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ষ্টাৰচহে ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত হয়। দুবিধ দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিকাশৰ কাম চলি আছে। প্ৰথম প্ৰকাৰে এনজাইম আৰু ঈষ্ট কিম্বন ব্যৱহাৰ কৰি উদ্ভিদৰ চেলুল’জক ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আনহাতে দ্বিতীয় প্ৰকাৰে পাইৰ’লাইছিছৰ সহায়ত গোটেই উদ্ভিদটোক তৰল জৈৱ-তেল বা চিনগেছলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ প্ৰক্ৰিয়া ঘাঁহ, কাঠ বা কৃষি আৱৰ্জনা যেনে খেৰৰ দৰে উদ্ভিদৰ সৈতেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।{{ cn}} ==উৎপাদন== বায়'ইথানল হৈছে নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ এক প্ৰকাৰ যিটো কৃষি খাদ্যৰ পৰা উৎপাদন কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |title=Biofuels {{!}} Understand Energy Learning Hub |url=https://understand-energy.stanford.edu/energy-currencies/biofuels |access-date=2026-01-09 |website=understand-energy.stanford.edu |language=en}}</ref> ইয়াক অতি সাধাৰণ শস্য যেনে শণ, মাকৈ, আলু, কচু আৰু কুঁহিয়াৰৰ পৰা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। গেছলিনৰ ঠাইত বায়’ইথানল কিমান উপযোগী সেই বিষয়ে যথেষ্ট বিতৰ্ক হৈছে। ইয়াৰ উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ শস্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৃহৎ পৰিমাণৰ কৃষিযোগ্য মাটিৰ বাবে খাদ্যৰ মূল্য বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত (চাওক: [[জৈৱ ইন্ধনৰ পৰোক্ষ ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰভাৱ]]), লগতে ইথানল উৎপাদনৰ সমগ্ৰ চক্ৰৰ শক্তি আৰু প্ৰদূষণৰ ভাৰসাম্য, বিশেষকৈ কুঁহিয়াৰৰ পৰা।<ref>Youngquist, W. ''Geodestinies'', National Book Company, Portland, Oregon, p.499</ref><ref>{{cite web |date=14 March 2005 |title=The dirty truth about biofuels |url=http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204053139/http://www.oilcrash.com/articles/pf_bio.htm |archive-date=4 December 2009 |access-date=27 August 2011 |publisher=Oilcrash.com}}</ref> যদিও বিভিন্ন উপায়েৰে ইথানল ইন্ধন উৎপাদন কৰিব পাৰি, তথাপিও আটাইতকৈ সাধাৰণ উপায় হ’ল কিম্বন। ইথানল বৃহৎ পৰিসৰৰ উৎপাদনৰ বাবে মূল পদক্ষেপসমূহ হ'ল: চেনিৰ মাইক্ৰ'বায়'লজিকেল (ঈষ্ট) কিম্বন, ডিষ্টিলেচন, পানীমুক্তকৰণ (প্ৰয়োজনীয়তা বেলেগ বেলেগ, ইথানল ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ চাওক, তলত), আৰু বিকৃতকৰণ (ঐচ্ছিক)। কিম্বন কৰাৰ আগতে কিছুমান শস্যত চেলুল’জ আৰু ষ্টাৰচৰ দৰে কাৰ্বহাইড্ৰেট চেকেৰিফিকেশন বা হাইড্ৰ’লাইছিছ কৰি চেনিলৈ পৰিণত কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়। চেলুল’জৰ চেকাৰীকৰণক চেলুল’লাইছিছ বোলা হয় ([[চেলুল’জিক ইথানল]] চাওক)। ষ্টাৰচক চেনিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ এনজাইম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.greencarcongress.com/2005/06/new_enzyme_for_.html |title=New Enzyme for More Efficient Corn Ethanol Production |date=30 June 2005|publisher=Green Car Congress |access-date=14 January 2008}}</ref> ==কিন্বন== *মূল প্ৰবন্ধ: [[ইথানলৰ কিন্বন]] চেনিৰ মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনৰ দ্বাৰা ইথানল উৎপন্ন হয়। বৰ্তমান মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল ফাৰ্মেণ্টেচনে কেৱল শৰ্কৰাৰ সৈতেহে প্ৰত্যক্ষভাৱে কাম কৰে। উদ্ভিদৰ দুটা প্ৰধান উপাদান ষ্টাৰচ আৰু চেলুল’জ দুয়োটা শৰ্কৰাৰ পৰা গঠিত—আৰু নীতিগতভাৱে কিন্বন কৰাৰ বাবে চেনিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি। বৰ্তমান কেৱল শৰ্কৰা (যেনে, কুঁহিয়াৰ) আৰু ষ্টাৰচ (যেনে, মাকৈ) অংশহে অৰ্থনৈতিকভাৱে ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি। উদ্ভিদৰ চেলুল'জক শৰ্কৰালৈ ভাঙি চেনিবোৰক ইথানললৈ ৰূপান্তৰিত কৰি পোৱা চেলুল’জিক ইথানলৰ প্ৰতি গুৰুত্ব আছে।<ref>{{cite journal|doi=10.1039/b822951c|author1=O. R. Inderwildi |author2=D. A. King |title=Quo Vadis Biofuels|year=2009|journal=Energy & Environmental Science|volume=2|page=343|issue=4}}</ref> কিন্তু চেলুল’জিক ইথানল বৰ্তমান অসামাজিক আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ২০০৬ চনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শক্তি সংস্থাৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভৱিষ্যতে চেলুল'জিক ইথানল গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব পাৰে।<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.worldenergyoutlook.org/summaries2006/English.pdf |title=World Energy Outlook 2006 |publisher=Worldenergyoutlook.org |access-date=20 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928041451/http://www.worldenergyoutlook.org/summaries2006/English.pdf |archive-date=28 September 2007 }}</ref> ==ডিষ্টিলেচন== [[File:Ethanol plant.jpg|thumb|right|Ethanol plant in West [[Burlington, Iowa]]]] [[File:Etanol Piracicaba.jpg|alt=|thumb|Ethanol plant in [[Piracicaba]], [[Brazil]]]] ইথানল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰযোগ্য হ’বলৈ হ’লে ঈষ্টৰ কঠিন পদাৰ্থ আৰু পানীৰ বেছিভাগেই আঁতৰাই পেলাব লাগিব। কিন্বন কৰাৰ পাছত মূলটো গৰম কৰা হয় যাতে ইথানল বাষ্পীভৱন হয়।<ref>{{cite web|title=Ethanol|url=https://web.extension.illinois.edu/ethanol/|website=University of Illinois Extension|access-date=10 July 2017}}</ref> ডিষ্টিলেচন নামেৰে জনাজাত এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে ইথানলক পৃথক কৰে যদিও সৰ্বোচ্চ (৯৫.৬% মিটাৰ/মিটাৰ (৯৬.৫% v/v) ইথানল আৰু ৪.৪% মিটাৰ/মিটাৰ (৩.৫% v/v) পানীৰ সৈতে কম উতলা পানী-ইথানল এজিঅ’ট্ৰপ গঠন হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ বিশুদ্ধতা ৯৫–৯৬% ত সীমাবদ্ধ থাকে)। এই মিশ্ৰণটোক হাইড্ৰ'ছ ইথানল বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াক কেৱল ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, কিন্তু জলহীন ইথানলৰ দৰে হাইড্ৰ'ছ ইথানল গেছলিনৰ সৈতে সকলো অনুপাততে মিহলি নহয়, গতিকে পানীৰ অংশটো সাধাৰণতে অধিক পৰিশোধনত আঁতৰাই গেছলিন ইঞ্জিনত গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰি জ্বলি উঠে।<ref name=DSATC>{{cite conference |first=Orlando |last=Volpato Filho |url=https://www.researchgate.net/publication/309564235 |title=Gasoline C made with Hydrous Ethanol |date=September 2008 |conference=XVI SIMEA 2008 – Simpósio Internacional de Engenharia Automotiva |location=São Paulo |access-date=10 July 2017}}</ref> ==ডিহাইড্ৰেচন== এজিঅ’ট্ৰপিক ইথানল/পানীৰ মিশ্ৰণৰপৰা পানী আঁতৰাবলৈ তিনিটা ডিহাইড্ৰেচন প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়। প্ৰথম প্ৰক্ৰিয়াটোক বহুতো প্ৰাৰম্ভিক ইন্ধন ইথানল উদ্যোগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ইয়াক এজিঅ’ট্ৰপিক ডিষ্টিলেচন বোলা হয় আৰু ইয়াত মিশ্ৰণটোত বেনজিন বা চাইক্ল’হেক্সেন যোগ কৰা হয়। এই উপাদানসমূহ মিশ্ৰণটোত যোগ কৰিলে ই বাষ্প–তৰল-তৰল ভৰসাম্যত এক বৈষম্যপূৰ্ণ এজিঅ’ট্ৰপিক মিশ্ৰণ গঠন কৰে, যিটো ডিষ্টিল কৰিলে স্তম্ভৰ তলত জলহীন ইথানল আৰু পানী, ইথানল আৰু চাইক্ল’হেক্সেন/বেনজিনৰ বাষ্পৰ মিশ্ৰণ উৎপন্ন হয়। ঘনীভূত হ’লে ই দুটা পৰ্যায়ৰ তৰল মিশ্ৰণত পৰিণত হয়। গধুৰ পৰ্যায়টো, যিটো এণ্ট্ৰেনাৰত দুৰ্বল (বেনজিন বা চাইক্ল’হেক্সেন) এণ্ট্ৰেনাৰৰপৰা আঁতৰাই খাদ্যলৈ পুনঃব্যৱহাৰ কৰা হয়—আৰু লঘু পৰ্যায়টো, ষ্ট্ৰিপিঙৰপৰা ঘনীভূত পদাৰ্থৰ সৈতে, দ্বিতীয় স্তম্ভলৈ পুনঃব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন এটা প্ৰাৰম্ভিক পদ্ধতি, যাক এক্সট্ৰেক্টিভ ডিষ্টিলেচন বোলা হয়, ইয়াত ইথানলৰ আপেক্ষিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি কৰা ত্ৰিগুণ উপাদান যোগ কৰা হয়। ত্ৰিগুণ মিশ্ৰণটো ডিষ্টিল কৰিলে স্তম্ভটোৰ ওপৰৰ ধাৰাত জলহীন ইথানল উৎপন্ন হয়। শক্তি সঞ্চয়ৰ প্ৰতি ক্ৰমান্বয়ে মনোযোগ দিয়াৰ লগে লগে বহুতো পদ্ধতি প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে যিয়ে পানীলগাৰ বাবে ডিষ্টিলেচন সম্পূৰ্ণৰূপে এৰাই চলিব পাৰে। এই পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত তৃতীয়টো পদ্ধতিৰ উন্মেষ ঘটিছে আৰু আধুনিক ইথানল উদ্যোগৰ অধিকাংশই ইয়াক গ্ৰহণ কৰিছে। এই নতুন প্ৰক্ৰিয়াত ইন্ধন ইথানলৰপৰা পানী আঁতৰাবলৈ আণৱিক চালনী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত চাপত ইথানলৰ বাষ্প আণৱিক চালনীৰ গুটিৰ বিছনাৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। ইথানল বাদ দি পানী শোষণ কৰিব পৰাকৈ গুটিৰ ছিদ্ৰবোৰৰ আকাৰ দিয়া হয়। কিছুসময়ৰ পাছত শোষিত পানী আঁতৰাবলৈ শূন্যতাত বা নিষ্ক্ৰিয় বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰৱাহত (যেনে N2) বিছনাখন পুনৰুত্পাদন কৰা হয়। প্ৰায়ে দুটা ক্ষেত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাতে এটা পানী শোষণ কৰিবলৈ উপলব্ধ হয় আৰু আনটোত পুনৰুৎপাদন কৰা হয়। এই পানীমুক্তকৰণ প্ৰযুক্তিয়ে পূৰ্বৰ এজিঅ'ট্ৰপিক ডিষ্টিলেচনৰ তুলনাত ৩,০০০ বিটিএছ/গেলন (৮৪০ কিলোজেল/লিটাৰ) শক্তি সঞ্চয়ৰ কাৰণ হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bioethanol.ru/images/bioethanol/Fuel%20ethanol%20production%20-%20Katzen.pdf|title=Modern Corn Ethanol plant description|access-date=10 July 2008|archive-date=7 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007091301/http://www.bioethanol.ru/images/bioethanol/Fuel%20ethanol%20production%20-%20Katzen.pdf|url-status=dead|archivedate=7 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007091301/http://www.bioethanol.ru/images/bioethanol/Fuel%20ethanol%20production%20-%20Katzen.pdf|deadurl=yes}}</ref> শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰাৰ আগতে সম্পূৰ্ণ ডিহাইড্ৰেচন সদায় প্ৰয়োজনীয় নহয়। বৰঞ্চ এজিঅ’ট্ৰপিক মিশ্ৰণটোক গেছলিনৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ মিহলাই ল’ব পাৰি যাতে তৰল-তৰল পৰ্যায়ৰ ভৰসাম্যই পানী নিষ্কাশনত সহায় কৰিব পাৰে। মিক্সাৰ-ছেটেলাৰ টেংকৰ দুটা পৰ্যায়ৰ কাউণ্টাৰ-কাৰেণ্ট ছেটআপে ইথানলৰ ইন্ধন পৰ্যায়লৈ সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে, ন্যূনতম শক্তি খৰচৰ সৈতে।<ref>{{Cite journal|last1=Stacey|first1=Neil T.|last2=Hadjitheodorou|first2=Aristoklis|last3=Glasser|first3=David|date=2016-09-19|title=Gasoline Preblending for Energy-Efficient Bioethanol Recovery|journal=Energy & Fuels|language=EN|volume=30|issue=10|pages=8286–8291|doi=10.1021/acs.energyfuels.6b01591|issn=0887-0624}}</ref> ==উৎপাদনৰ পিছৰ পানীৰ সমস্যা== ইথানল হাইগ্ৰস্কোপিক, অৰ্থাৎ ই বায়ুমণ্ডলৰপৰা পোনপটীয়াকৈ জলীয় বাষ্প শোষণ কৰে। যিহেতু শোষিত পানীয়ে ইথানলৰ ইন্ধনৰ মূল্য পাতল কৰে আৰু ইথানল-গেছলিন মিশ্ৰণৰ পৰ্যায় পৃথক্কৰণৰ কাৰণ হ’ব পাৰে (যিটোৱে ইঞ্জিন ষ্টলৰ কাৰণ হয়), সেয়েহে ইথানল ইন্ধনৰ পাত্ৰবোৰ টানকৈ বন্ধ কৰি ৰাখিব লাগিব। পানীৰ সৈতে এই উচ্চ মিশ্ৰণৰ অৰ্থ হ’ল ইথানলক তৰল হাইড্ৰ’কাৰ্বনৰ দৰে আধুনিক পাইপলাইনৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘ দূৰত্বলৈ দক্ষতাৰে প্ৰেৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>W. Horn and F. Krupp. Earth: The Sequel: The Race to Reinvent Energy and Stop Global Warming. 2006, 85</ref> ইথানল-গেছলিন ইন্ধনত পৰ্যায় পৃথকীকৰণ নোহোৱাকৈ থাকিব পৰা পানীৰ অংশ ইথানলৰ শতাংশৰ লগে লগে বৃদ্ধি পায়।<ref>This is shown for 25&nbsp;°C (77&nbsp;°F) in a gasoline-ethanol-water phase diagram, Fig 13 of {{cite web|url=http://www.vtt.fi/inf/julkaisut/muut/2004/EtOH_VTT5100_03.pdf|title=Technical View on Biofuels for Transportation – Focus on Ethanol End-Use Aspects|author= Päivi Aakko|author2=Nils-Olof Nylund|access-date=14 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203173845/http://www.vtt.fi/inf/julkaisut/muut/2004/EtOH_VTT5100_03.pdf |archive-date=3 December 2007}}</ref>উদাহৰণস্বৰূপে, E30 ত প্ৰায় ২% পৰ্যন্ত পানী থাকিব পাৰে। যদি প্ৰায় ৭১%তকৈ অধিক ইথানল থাকে তেন্তে বাকীখিনি পানী বা গেছলিনৰ যিকোনো অনুপাত হ’ব পাৰে আৰু পৰ্যায় পৃথকীকৰণ কৰা নহয়। পানীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধিৰ লগে লগে ইন্ধনৰ মাইলেজ হ্ৰাস পায়। অধিক ইথানলৰ পৰিমাণ থকা পানীৰ দ্ৰৱণীয়তা বৃদ্ধিৰ ফলত E30 আৰু হাইড্ৰেটেড ইথানল একেটা টেংকতে ৰাখিব পৰা যায় কাৰণ ইয়াৰ যিকোনো সংমিশ্ৰণৰ ফলত সদায় একক পৰ্যায়ৰ সৃষ্টি হয়। কম উষ্ণতাত কিছু কম পানী সহ্য কৰা হয়। E10 ৰ বাবে ই ২১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছত প্ৰায় ০.৫% v/v আৰু −৩৪ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছত প্ৰায় ০.২৩% v/v লৈ হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite web|url=http://www.epa.gov/OMS/regs/fuels/rfg/waterphs.pdf|title=Water Phase Separation in Oxygenated Gasoline|publisher=Epa.gov|access-date=20 January 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040136/http://epa.gov/oms/regs/fuels/rfg/waterphs.pdf|archive-date=9 February 2015}}</ref> ==গ্ৰাহক উৎপাদন ব্যৱস্থা== বায়’ডিজেল উৎপাদন ব্যৱস্থা বহু বছৰ ধৰি ঘৰুৱা আৰু ব্যৱসায়িক ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে বজাৰত বিক্ৰী কৰা হৈছে যদিও শেষ গ্ৰাহকৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ডিজাইন কৰা বাণিজ্যিক ইথানল উৎপাদন ব্যৱস্থা বজাৰত পিছ পৰি আছে। ২০০৮ চনত দুটা ভিন্ন কোম্পানীয়ে ঘৰুৱা ইথানল উৎপাদন ব্যৱস্থা ঘোষণা কৰে। এলাৰ্ড ৰিচাৰ্চ এণ্ড ডেভেলপমেণ্টৰ এএফএছ১২৫ এডভান্সড ফিউৱেল চিষ্টেম<ref>{{cite web|url=http://gas2.org/2008/11/04/home-mini-refinery-makes-ethanol-biodiesel-simultaneously/#more-1219|title=Home Mini-Refinery Makes Ethanol & Biodiesel Simultaneously|work=Gas 2 |date=4 November 2008|publisher=Gas2.0|access-date=4 November 2008}}</ref> এটা মেচিনত ইথানল আৰু বায়'ডিজেল দুয়োটা উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম, আনহাতে ই-ফুৱেল কৰ্প'ৰেশ্যনৰ ই-১০০ মাইক্ৰ'ফিউলাৰ<ref>{{cite web|url=http://www.popularmechanics.com/blogs/science_news/4262690.html|title=Micro Fueler Is First Ethanol Kit for Brewing Backyard Biofuels on the Cheap|date=8 May 2008|publisher=PopularMechanics|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509083826/http://www.popularmechanics.com/blogs/science_news/4262690.html|archive-date=9 May 2008|url-status=dead|archivedate=9 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509083826/http://www.popularmechanics.com/blogs/science_news/4262690.html|deadurl=yes}}</ref> কেৱল ইথানলহে উৎপাদন কৰাৰ বাবে ইচ্ছুক। ==ইঞ্জিন== [[File:At Memorial Aeroespacial Brasileiro 2019 051.jpg|thumb|right|The first ethanol powered car, a [[Hillman Avenger#Brazil|Chrysler Dodge 1800]], at {{ill|Brazilian Aerospace Memorial|pt|Memorial Aeroespacial Brasileiro}}]] ===দক্ষতা=== আমেৰিকাত ইথানল ইন্ধনৰ "গেছলিন গেলন সমতুল্যতা" (GGE) মান প্ৰায় ১.৫, অৰ্থাৎ ১ আয়তনৰ গেছলিনৰ শক্তি সলনি কৰিবলৈ ইথানলৰ আয়তনৰ ১.৫ গুণ।<ref>{{Cite web |date=2014-10-29 |title=Alternative Fuels Data Center – Fuel Properties Comparison |url=https://www.afdc.energy.gov/fuels/fuel_comparison_chart.pdf |website=Alternative Fuels Data Center}}</ref> যদিও ইথানল সাধাৰণতে গেছলিনতকৈ কম খৰচী, ইথানলৰ মূল্য ১.৫ ৰে গুণ কৰা বাবে জিজিইত থকা ইথানল গেছলিনতকৈ কম কমেইহে কম।<ref>{{cite web | last1=Lynch | first1=Michael | title=Though Ethanol Might Appear 'Cheaper' Than Gasoline, Let's do the Math on Energy Content | work=Forbes | url=https://www.forbes.com/sites/michaellynch/2022/06/06/ethanol-is-cheaper-than-gasoline-well-5-of-the-time/ }}</ref> ইথানলৰ অতি উচ্চ অক্টেন ৰেটিং অতি উচ্চ সংকোচন অনুপাতৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ হোৱাৰ বাবে কিছুমান ৰেচিং ইঞ্জিন প্ৰয়োগত উচ্চ শতাংশ ইথানলৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{cn}} ===ইন্ধন অৰ্থনীতি=== ইথানলত গেছলিনতকৈ প্ৰতি একক আয়তনত প্ৰায় ৩৪% কম শক্তি থাকে, আৰু সেয়েহে তত্ত্বগতভাৱে বিশুদ্ধ গেছলিন জ্বলোৱাৰ তুলনাত একে ইন্ধন অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বাহনত বিশুদ্ধ ইথানল জ্বলোৱাৰ পৰিসৰ ৩৪% হ্ৰাস পায়। কিন্তু ইথানলৰ অক্টেন ৰেটিং বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ সংকোচন অনুপাত বৃদ্ধি কৰি ইঞ্জিনটোক অধিক কাৰ্যক্ষম কৰিব পাৰি।<ref name=EEREFAQ>{{cite web|url=http://www.afdc.energy.gov/afdc/ethanol/|title=Alternative Fuels Data Center: Ethanol|publisher=Afdc.energy.gov|access-date=20 January 2015}}</ref><ref name=EIAATTF>{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/alt_trans_fuel/attf.pdf#page=39 |title=U.S. Energy Information Administration (EIA) |access-date=2016-02-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821085349/http://www.eia.doe.gov/#page=39 |archive-date=21 August 2008 }}</ref> E10 (10% ইথানল আৰু 90% গেছলিন)ৰ বাবে, অপৰিৱৰ্তিত বাহনত ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি প্ৰচলিত গেছলিনৰ তুলনাত সৰু (2.8%) আৰু অক্সিজেনযুক্ত আৰু পুনৰ প্ৰস্তুত কৰা মিশ্ৰণৰ তুলনাত আৰু সৰু (1–2%)।<ref>{{cite web |url=http://www.raa.net/page.asp?TerID=146 |title=Ethanol in Petrol |date=February 2004 |publisher=Royal Automobile Association of South Australia |access-date=29 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609142818/http://www.raa.net/page.asp?TerID=146 |archive-date=9 June 2007 |archivedate=9 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609142818/http://www.raa.net/page.asp?TerID=146 |deadurl=yes }}</ref> E85 (৮৫% ইথানল)ৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱ উল্লেখযোগ্য হৈ পৰে। E85 এ গেছলিনতকৈ কম মাইলেজ উৎপাদন কৰে, আৰু ইয়াক অধিক সঘনাই ইন্ধন ভৰোৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। বাহনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি প্ৰকৃত কাৰ্য্যক্ষমতা ভিন্ন হ’ব পাৰে। ২০০৬ চনৰ সকলো ই৮৫ মডেলৰ ইপিএ পৰীক্ষাৰ ভিত্তিত ই৮৫ বাহনৰ গড় ইন্ধনৰ অৰ্থনীতি সীহবিহীন গেছলিনতকৈ ২৫.৫৬% কম আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.epa.gov/orcdizux/rfgecon.htm |title=EPA Info |publisher=US EPA |date=7 March 2011 |access-date=27 August 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625042029/http://www.epa.gov/orcdizux/rfgecon.htm |archive-date=25 June 2009 }}</ref> বৰ্তমানৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ফ্লেক্স-ফিউৱেল বাহনসমূহৰ ইপিএ-ৰেটিং মাইলেজ<ref name="Ethanol">{{Cite book|author1=J. Goettemoeller |author2=A. Goettemoeller |title=Sustainable Ethanol: Biofuels, Biorefineries, Cellulosic Biomass, Flex-Fuel Vehicles, and Sustainable Farming for Energy Independence|year=2007|publisher=Prairie Oak Publishing, Maryville, Missouri|page=42|isbn=978-0-9786293-0-4}}</ref> মূল্য তুলনা কৰাৰ সময়ত বিবেচনা কৰিব লাগে, কিন্তু ই৮৫ এটা উচ্চ কাৰ্যক্ষম ইন্ধন, যাৰ অক্টেন ৰেটিং প্ৰায় ৯৪–৯৬, আৰু ইয়াক প্ৰিমিয়ামৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref>{{cite web|url=http://www.fueleconomy.gov/feg/byfueltype.htm|title=EPA Mileage |publisher=Fueleconomy.gov |access-date=27 August 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/rfa-association-site/ChangesinGasolineManualIV-UpdatedLogo.pdf |title=Changes in Gasoline IV, sponsored by Renewable Fuels Foundation |access-date=27 August 2011 |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20120802001152/http://www.ethanolrfa.org/page/-/rfa-association-site/ChangesinGasolineManualIV-UpdatedLogo.pdf |archive-date=2 August 2012 |archivedate=2 August 2012 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20120802001152/http://www.ethanolrfa.org/page/-/rfa-association-site/ChangesinGasolineManualIV-UpdatedLogo.pdf |deadurl=yes }}</ref> আৰ এ চি কিউৰ মতে ইথানল বেছিভাগ বিমানৰ বাবে উপযোগী নহয়, লগতে কিছুমান মটৰবাইক আৰু সৰু ইঞ্জিনৰ বাবেও উপযোগী নহয়,<ref>{{Cite web|url=https://www.racq.com.au/cars-and-driving/cars/owning-and-maintaining-a-car/facts-about-fuels/ethanol|title=Ethanol – Facts About Fuels – RACQ|website=racq.com.au|access-date=2020-03-23}}</ref> যদিও এম্ব্ৰায়াৰ ই এম বি ২০২ ইপেনেমা এনে এখন বিমানৰ উদাহৰণ যিটো বিশেষভাৱে কিছুমান ভিন্নতাত ইথানল ইন্ধনৰ সৈতে ব্যৱহাৰৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছে। ===শীতকালত ঠাণ্ডা আৰম্ভণি=== [[File:Brazilian Honda Civic Flex car 09 2008 logo & secondary gas tank.jpg|thumb|right|The Brazilian 2008 [[Honda Civic]] flex-fuel has outside direct access to the secondary reservoir gasoline tank in the front right side; the corresponding fuel filler door is shown by the arrow.]] উচ্চ ইথানলৰ মিশ্ৰণে ঠাণ্ডা বতৰত ইন্ধন বাষ্পীভৱন আৰু প্ৰজ্বলনৰ বাবে যথেষ্ট বাষ্পৰ চাপ লাভ কৰিবলৈ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে (যিহেতু ইথানলে বাষ্পীভৱনৰ ইন্ধনৰ এনথালপি বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে<ref name=Balabin_2007>{{cite journal|journal=Fuel|doi=10.1016/j.fuel.2006.08.008|title=Molar enthalpy of vaporization of ethanol–gasoline mixtures and their colloid state|year=2007|volume = 86|page=323|author=Roman M. Balabin|issue=3|display-authors=etal|author-link=Roman Balabin}}</ref>)। যেতিয়া বাষ্পৰ চাপ ৪৫ কিলোপাৱাৰৰ তলত থাকে তেতিয়া ঠাণ্ডা ইঞ্জিন ষ্টাৰ্ট কৰাটো কঠিন হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=28632 |title=Sustainable biofuels: prospects and challenges |date=January 2008 |publisher=The Royal Society |access-date=27 September 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005001713/http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=28632 |archive-date=5 October 2008 }} Policy document 01/08. See 4.3.1 Vapour pressure and bioethanol and Figure 4.3 for the relation between ethanol content and vapor pressure.</ref> ১১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ তলৰ উষ্ণতাত এই সমস্যাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ, আৰু ঠাণ্ডা বতৰত ইথানলৰ অধিক নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ, আমেৰিকা আৰু ইউৰোপৰ দুয়োখন বজাৰে তেওঁলোকৰ নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা সৰ্বোচ্চ মিশ্ৰণ হিচাপে E85 গ্ৰহণ কৰিছিল, আৰু ইয়াক এনে মিশ্ৰণত চলাবলৈ অনুকূল কৰা হৈছে। কঠোৰ ঠাণ্ডা বতৰ থকা ঠাইত আমেৰিকাত ইথানলৰ মিশ্ৰণ এই অতি ঠাণ্ডা অঞ্চলসমূহৰ বাবে ঋতু অনুসৰি ই ৭০ লৈ হ্ৰাস পায় যদিও ইয়াক এতিয়াও E85 হিচাপে বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="E70green">{{cite web|url=http://www.autobloggreen.com/2007/02/27/when-is-e85-not-85-percent-ethanol-when-its-e70-with-an-e85-st/|title=When is E85 not 85 percent ethanol? When it's E70 with an E85 sticker on it|author1=Ethanol Promotion |author2=Information Council |publisher=AutoblogGreen|date=27 February 2007|access-date=24 August 2008}}</ref><ref name="E70">{{cite web|url=https://interestingenergyfacts.blogspot.com/2008/09/ethanol-fuel-and-cars.html|title=Ethanol fuel and cars|publisher=Interesting Energy Facts|access-date=23 September 2008|date=2008-09-23}}</ref> শীতকালত য'ত উষ্ণতা −১২ °C (১০ °F)তকৈ কম হয়, তেনে ঠাইত পেট্ৰ’ল আৰু E85 বাহন দুয়োটাৰে বাবে ইঞ্জিন হিটাৰ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰাটো বাঞ্ছনীয়।{{cn}} ছুইডেনত ঋতু অনুসৰি একেধৰণৰ হ্ৰাস পোৱা যায়, কিন্তু শীতকালত মিশ্ৰণত ইথানলৰ পৰিমাণ E75 লৈ হ্ৰাস পায়।<ref name="E70"/><ref name="E75">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/enterprise/automotive/mveg_meetings/subgroup_euro/meeting9/swedish_comments_on_draft_v4.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003062351/http://ec.europa.eu/enterprise/automotive/mveg_meetings/subgroup_euro/meeting9/swedish_comments_on_draft_v4.pdf|archive-date=3 October 2008|work=ec.europa.eu|title=Swedish comments on Euro 5/6 comitology version 4, 30&nbsp;May&nbsp;2007: Cold Temperature Tests For Flex Fuel Vehicles|publisher=European Commission|author=Vägverket (Swedish Road Administration)|date=30 May 2007|access-date=23 September 2008}}</ref> ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স ইন্ধনযুক্ত বাহনসমূহে ই১০০ পৰ্যন্ত ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে চলাব পাৰে, যিটো জলীয় ইথানল (৪% পৰ্যন্ত পানীৰ সৈতে), যাৰ ফলত ই৮৫ বাহনৰ তুলনাত বাষ্পৰ চাপ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায়। ফলত ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স বাহনসমূহ ইঞ্জিনৰ ওচৰতে থকা এটা সৰু গৌণ গেছলিন জলাশয়ৰ সৈতে নিৰ্মাণ কৰা হয়। শীতৰ ষ্টাৰ্টৰ সময়ত কম উষ্ণতাত আৰম্ভণিৰ সমস্যাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বিশুদ্ধ পেট্ৰ’লৰ বেজী দিয়া হয়। এই ব্যৱস্থা বিশেষকৈ ব্ৰাজিলৰ দক্ষিণ আৰু মধ্য অঞ্চলৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়, য’ত শীতকালত উষ্ণতা সাধাৰণতে ১৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫৯ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ৰ তললৈ নামি যায়। ২০০৯ চনত এটা উন্নত ফ্লেক্স ইঞ্জিন প্ৰজন্ম আৰম্ভ কৰা হয় যিয়ে গৌণ গেছ সংৰক্ষণ টেংকৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাইকিয়া কৰে।<ref name="BioEnergia">{{cite journal |url=http://cenbio.iee.usp.br/download/revista/RBB3.pdf |title=Here comes the 'Flex' vehicles third generation |journal=Revista Brasileira de BioEnergia |date=August 2008 |access-date=23 September 2008 |language=pt, en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003062358/http://cenbio.iee.usp.br/download/revista/RBB3.pdf |archive-date=3 October 2008 |archivedate=3 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081003062358/http://cenbio.iee.usp.br/download/revista/RBB3.pdf |deadurl=yes }} Ano 2, No. 3 (every article is presented in both English and Portuguese)</ref><ref name="Gazeta">{{cite news |url=http://portal.rpc.com.br/gazetadopovo/economia/conteudo.phtml?tl=1&id=774927&tit= |title=Bosch investe na segunda geração do motor flex |publisher=Gazeta do Povo |author=Agência Estado |date=10 June 2008 |access-date=23 September 2008 |language=pt, en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110180712/http://portal.rpc.com.br/gazetadopovo/economia/conteudo.phtml?tl=1&id=774927&tit= |archive-date=10 January 2009 |archivedate=10 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090110180712/http://portal.rpc.com.br/gazetadopovo/economia/conteudo.phtml?tl=1&id=774927&tit= |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত ফক্সৱেগেন ডো ব্ৰাজিলে পোলো ই-ফ্লেক্স মুকলি কৰে, যিটো শীতল আৰম্ভণিৰ বাবে সহায়ক টেংক নথকা প্ৰথম ব্ৰাজিলৰ ফ্লেক্স ইন্ধন মডেল।<ref name="FlexStart1">{{cite news |url=http://quatrorodas.abril.com.br/carros/lancamentos/volkswagen-polo-e-flex-425390.shtml |author=Q. Rodas |publisher=Editora Abril |title=Volkswagen Polo E-Flex |date=March 2009 |access-date=12 March 2003 |language=pt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307000657/http://quatrorodas.abril.com.br/carros/lancamentos/volkswagen-polo-e-flex-425390.shtml |archive-date=7 March 2009 |archivedate=7 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090307000657/http://quatrorodas.abril.com.br/carros/lancamentos/volkswagen-polo-e-flex-425390.shtml |deadurl=yes }}</ref><ref name="FlexStart2">{{cite web|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=0548296D-D8CE-4E25-9973-BF18D30BDFFD|archive-url=https://archive.today/20121206040122/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=0548296D-D8CE-4E25-9973-BF18D30BDFFD|url-status=dead|archive-date=6 December 2012|publisher=UNICA|title=Volks lança sistema que elimina tanquinho de gasolina para partida a frio|date=12 March 2009|access-date=12 March 2003|language=pt|archivedate=4 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504211907/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=0548296D-D8CE-4E25-9973-BF18D30BDFFD|deadurl=yes}}</ref> ===ইন্ধনৰ মিশ্ৰণ=== [[File:Gas x álcool - 70 percent.svg|thumb|upright|right|Hydrated ethanol × [[gasoline type C]] price table for use in Brazil]] [[File:EPA E15 warning label.jpg|thumb|left|EPA's E15 label required to be displayed in all E15 fuel dispensers in the U.S.]] বহু দেশত গাড়ী ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে চলাটো বাধ্যতামূলক। ব্ৰাজিলৰ সকলো লঘু-কামৰ বাহন ২৫% (E25) পৰ্যন্ত ইথানলৰ মিশ্ৰণৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ১৯৯৩ চনৰপৰা ফেডাৰেল আইন অনুসৰি ২২% আৰু ২৫% ইথানলৰ মাজৰ মিশ্ৰণৰ প্ৰয়োজন হয়, ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ মাজভাগলৈকে ২৫% ইথানলৰ প্ৰয়োজন।<ref name=USP>{{cite thesis|url=http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/86/86131/tde-07052008-115336/|author=Julieta Andrea Puerto Rico|title=Programa de Biocombustíveis no Brasil e na Colômbia: uma análise da implantação, resultados e perspectivas|publisher=[[Universidade de São Paulo]]|date=8 May 2008|language=pt|access-date=5 October 2008|doi=10.11606/D.86.2007.tde-07052008-115336|doi-access=free}} PhD Dissertation Thesis, pp. 81–82</ref> আমেৰিকাত সকলো লঘু কামৰ বাহন ১০% (E10) ইথানলৰ মিশ্ৰণেৰে স্বাভাৱিকভাৱে চলিব পৰাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আমেৰিকাত বিক্ৰী হোৱা সকলো গেছলিনৰ ৯০ শতাংশতকৈ অধিক ইথানলৰ সৈতে মিহলি কৰা হৈছিল।<ref name=RFA2011>{{cite web|url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/2011%20RFA%20Ethanol%20Industry%20Outlook.pdf?nocdn=1|title=2011 Ethanol Industry Outlook: Building Bridges to a More Sustainable Future|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|year=2011|access-date=30 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928131808/http://www.ethanolrfa.org/page/-/2011%20RFA%20Ethanol%20Industry%20Outlook.pdf?nocdn=1|archive-date=28 September 2011|archivedate=28 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928131808/http://www.ethanolrfa.org/page/-/2011%20RFA%20Ethanol%20Industry%20Outlook.pdf?nocdn=1|deadurl=yes}}''See pages 2–3, 10–11, 19–20, and 26–27''.</ref> ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আমেৰিকাৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষা সংস্থাই (EPA) গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰা ইথানল(E15) ৰ ১৫% পৰ্যন্ত কেৱল ২০০১ চন বা তাতকৈ নতুন মডেল বৰ্ষৰ গাড়ী আৰু লাইট পিকআপ ট্ৰাকৰ বাবে বিক্ৰী কৰিবলৈ অনুমোদন দিবলৈ ৰেহাই জাৰি কৰে।<ref name=NYT1013>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/10/14/business/energy-environment/14ethanol.html?_r=1&emc=eta1|title=A Bit More Ethanol in the Gas Tank|author=Matthew L. Wald|work=[[The New York Times]]|date=13 October 2010|access-date=14 October 2010}}</ref><ref name=USAToday1013>{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/driveon/post/2010/10/epa-to-allow-15-ethanol-in-gasoline-up-from-10-now-/1?POE=click-refer|title=EPA allows 15% ethanol in gasoline, but only for late-model cars |author=Fred Meier|work=[[USA Today]]|date=13 October 2010|access-date=14 October 2010}}</ref> ১৯৯৯ চনৰ মডেল বৰ্ষৰপৰা আৰম্ভ কৰি বিশ্বত ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱাসংখ্যক বাহন এনে ইঞ্জিনেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় যিয়ে ০% ইথানলৰপৰা ১০০% ইথানললৈকে যিকোনো ইন্ধনত কোনো পৰিৱৰ্তন নকৰাকৈ চলিব পাৰে। বহুতো গাড়ী আৰু লাইট ট্ৰাক (মিনিভেন, এছ ইউ ভি আৰু পিকআপ ট্ৰাক থকা এটা শ্ৰেণী) উত্তৰ আমেৰিকা আৰু ইউৰোপত ৮৫% (E85) পৰ্যন্ত, আৰু ব্ৰাজিলত ১০০% (E100) পৰ্যন্ত ইথানল মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰি নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহন হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে। পুৰণি মডেলৰ বছৰবোৰত তেওঁলোকৰ ইঞ্জিন ব্যৱস্থাত ইন্ধনত এলক'হল চেন্সৰ আৰু/বা এক্সজ্যেষ্ঠত অক্সিজেন চেন্সৰ আছিল যিয়ে ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ কম্পিউটাৰলৈ ইনপুট প্ৰদান কৰি ইন্ধন ইনজেকচন সামঞ্জস্য কৰি যিকোনো ইন্ধনৰ মিশ্ৰণৰ বাবে ষ্ট'কিঅ'মেট্ৰিক (এক্সজ্যেষ্ঠত কোনো অৱশিষ্ট ইন্ধন বা মুক্ত অক্সিজেন নাই) বায়ু-ইন্ধনৰ অনুপাত লাভ কৰে। নতুন মডেলত এলকহল চেন্সৰ আঁতৰোৱা হৈছে, কম্পিউটাৰে এলকহলৰ পৰিমাণ অনুমান কৰিবলৈ কেৱল অক্সিজেন আৰু বায়ু প্ৰৱাহ চেন্সৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰে। ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ কম্পিউটাৰে জ্বলোৱা ইন্ধনত অধিক শতাংশ এলক’হল থকাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিলে প্ৰি-ইগনিচন অবিহনে অধিক আউটপুট লাভ কৰিবলৈ ইগনিচনৰ সময় সামঞ্জস্য (অগ্ৰগতি) কৰিব পাৰে। এই পদ্ধতিৰ বেকআপ উন্নত নক চেন্সৰৰদ্বাৰা কৰা হয় – ইথানল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হওক বা নহওক, বেছিভাগ উচ্চ কাৰ্যক্ষম গেছলিন ইঞ্জিনত ব্যৱহাৰ কৰা হয় – যিয়ে প্ৰি-ইগনিচন আৰু ডিটনেচন ধৰা পেলায়। ২০২১ চনৰ জুন মাহত ভাৰতে ২০% ইথানল মিশ্ৰিত অটো ইন্ধন ৰূপায়ণৰ লক্ষ্য ২০২৫ চনলৈ আগবঢ়াই লৈ যায়। ইন্ধনত ভাৰতৰ ইথানল মিশ্ৰণৰ হাৰ (এই লক্ষ্য পুনৰীক্ষণৰ সময়ত) ৮%, যিটো প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ৫ জুন (বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস)ত প্ৰকাশ কৰা ‘ভাৰতত ইথানল মিশ্ৰণৰ বাবে ৰ’ডমেপ ২০২০-২৫’ৰ ভিত্তিত ২০২২ চনৰ ভিতৰত ১০% লৈ বৃদ্ধি পাব। চৰকাৰে আশা কৰিছে যে ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প (আই অ’ চি) আৰু হিন্দুস্তান পেট্ৰলিয়াম কৰ্প লিমিটেড (এইচ পি চি এল)ৰ দৰে তেল বিপণন কোম্পানীয়ে ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰপৰা ২০% ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন যোগান ধৰিব। ইথানলৰ উদ্বৃত্ত থকা মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ দৰে ৰাজ্যই প্ৰথমে ইথানল ইন্ধন মিশ্ৰণৰ হাৰ অধিক গ্ৰহণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="ICIS">{{Cite web|url=https://www.icis.com/explore/resources/news/2021/06/09/10649792/india-targets-20-ethanol-blended-fuel-by-2025|title=India targets 20% ethanol-blended fuel by 2025|website=ICIS|access-date=2021-06-13}}</ref><ref name="HT">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/editorials/the-importance-of-the-pm-s-ethanol-push-101622987910186.html|title=The importance of the PM's ethanol push|website=Hindustan Times|date=6 June 2021 |access-date=2021-06-13}}</ref> ভাৰতে ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধনৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বাহন ৰোল আউটকো অগ্ৰাধিকাৰ দিছে। ২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহৰপৰা অটো নিৰ্মাতাসকলে নতুন বাহনৰ ইথানলৰ সামঞ্জস্য সূচাব লাগিব আৰু ইঞ্জিনসমূহ ২০% ইথানল-মিশ্ৰিত ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰিব পৰাকৈ অনুকূলভাৱে ডিজাইন কৰিব লাগিব। চৰকাৰে আশা কৰিছে যে অটো নিৰ্মাতাসকলে ২০২২ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ আগতে ইথানল মিশ্ৰিত ইন্ধন অনুসৰণকাৰী বাহনৰ উৎপাদন আৰম্ভ কৰিব।<ref name="ICIS" /> কিন্তু পৰিৱেশবিদসকলে চিন্তিত যে ভাৰতে মিশ্ৰণৰ বাবে ইথানল বৃদ্ধি কৰা লক্ষ্যই পানীৰ সহায়ত বৃদ্ধি পোৱা শস্য যেনে কুঁহিয়াৰ আৰু ধানক প্ৰৰোচিত কৰিব পাৰে আৰু চৰকাৰে বাজৰাৰ দৰে কম পানীৰ তীব্ৰতা থকা শস্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে বুলি পৰামৰ্শ দিয়ে, কাৰণ ভাৰত ইতিমধ্যে তীব্ৰ পানীৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref name="HT" /> ==অন্য ইঞ্জিন সংৰূপসমূহ== ====ED95 ইঞ্জিন==== ১৯৮৯ চনৰ পৰা ছুইডেনত ডিজেল নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইথানল ইঞ্জিনো চলি আছে।<ref name="Scania1">[http://www.scania.com/Images/P07503EN%20New%20ethanol%20engine_tcm10-163550.pdf] Scania PRESSInfo, 21 May 2007 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320033944/http://www.scania.com/Images/P07503EN%20New%20ethanol%20engine_tcm10-163550.pdf|date=20 March 2009}}</ref> মূলতঃ চিটি বাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু বিতৰণ ট্ৰাক আৰু আৱৰ্জনা সংগ্ৰাহকতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্কেনিয়াই নিৰ্মিত ইঞ্জিনসমূহৰ সংকোচন অনুপাত পৰিৱৰ্তিত আৰু ব্যৱহৃত ইন্ধন (ED95 নামেৰে জনাজাত) ৯৩.৬% ইথানল আৰু ৩.৬% ইগনিচন ইম্প্ৰভাৰ আৰু ২.৮% ডিনেচাৰেণ্টৰ মিশ্ৰণ।<ref>{{cite web|url=http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=3888|title=Ethanol Producer Magazine – The Latest News and Data About Ethanol Production|publisher=Ethanolproducer.com|access-date=20 January 2015|archive-date=4 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504214615/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=3888|url-status=dead|archivedate=4 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504214615/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=3888|deadurl=yes}}</ref> ইগনিচন ইম্প্ৰভাইভাৰে ডিজেল দহন চক্ৰত ইন্ধন জ্বলোৱাটো সম্ভৱ কৰি তোলে। তাৰ পিছত ইথানলৰ সৈতে ডিজেল নীতিৰ শক্তিৰ কাৰ্যক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰাটোও সম্ভৱ হয়। এই ইঞ্জিনসমূহ যুক্তৰাজ্যত ৰিডিং বাছে ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে যদিও এতিয়া বায়’ইথানল ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰি দিয়া হৈছে। ====ডুৱেল-ফুৱেল ডাইৰেক্ট-ইনজেকচন==== ২০০৪ চনৰ ''এম আই টি''ৰ এক অধ্যয়ন আৰু ''ছ’চাইটি অৱ অটোমোটিভ ইঞ্জিনিয়াৰ্ছ''ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত ইয়াৰ পূৰ্বে প্ৰকাশিত গৱেষণা পত্ৰই ইন্ধন ইথানলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ গেছলিনৰ সৈতে মিহলি কৰাতকৈ যথেষ্ট বেছি কাৰ্যক্ষমভাৱে শোষণ কৰাৰ পদ্ধতি চিনাক্ত কৰিছিল। এই পদ্ধতিয়ে হাইব্ৰিড ইলেক্ট্ৰিকৰ খৰচ-বহনক্ষমতাৰ তুলনাত নিশ্চিত উন্নতি সাধন কৰিবলৈ এলকহলৰ ব্যৱহাৰৰ লাভ উঠাব পৰা সম্ভাৱনা উপস্থাপন কৰে। উন্নতিৰ বাবে বিশুদ্ধ এলকহল (বা এজিঅ'ট্ৰপ বা E85) আৰু গেছলিনৰ দ্বৈত ইন্ধন প্ৰত্যক্ষ-ইনজেকচন ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিকোনো অনুপাতত যিকোনো এটাৰ ১০০% পৰ্যন্ত, টাৰ্বোচাৰ্জড, উচ্চ সংকোচন-অনুপাত, সৰু-বিচ্যুতি ইঞ্জিনত যাৰ কাৰ্য্যক্ষমতা দুগুণ বিচ্যুতি থকা ইঞ্জিনৰ সৈতে একে। প্ৰতিটো ইন্ধন পৃথকে পৃথকে কঢ়িয়াই নিয়া হয়, এলকহলৰ বাবে বহুত সৰু টেংকি থাকে। উচ্চ-সংকোচন (উচ্চ কাৰ্যক্ষমতাৰ বাবে) ইঞ্জিনটো কম শক্তিৰ ক্ৰুজ পৰিস্থিতিত সাধাৰণ গেছলিনেৰে চলি থাকে। ‘নক’ দমন কৰিবলৈ প্ৰয়োজন হ’লেহে চিলিণ্ডাৰত পোনপটীয়াকৈ এলকহল ঢালি দিয়া হয় (আৰু একেলগে গেছলিনৰ বেজী কমাই দিয়া হয়) যেনে যথেষ্ট ত্বৰান্বিত কৰাৰ সময়তহে। প্ৰত্যক্ষ চিলিণ্ডাৰ ইনজেকচনে ইথানলৰ ইতিমধ্যে উচ্চ অক্টেন ৰেটিং ফলপ্ৰসূ ১৩০ লৈ বৃদ্ধি কৰে। গেছলিনৰ ব্যৱহাৰ আৰু CO2 নিৰ্গমনৰ গণনা কৰা সামগ্ৰিকভাৱে হ্ৰাস ৩০%। গ্ৰাহকৰ খৰচৰ পেবেক সময়ে টাৰ্বো-ডিজেলৰ তুলনাত ৪:১ আৰু হাইব্ৰিডৰ তুলনাত ৫:১ উন্নতি দেখুৱাইছে। পূৰ্ব-মিশ্ৰিত গেছলিনত পানী শোষণৰ সমস্যা (যাৰ ফলত পৰ্যায় পৃথকীকৰণ), একাধিক মিশ্ৰণ অনুপাতৰ যোগানৰ সমস্যা আৰু ঠাণ্ডা বতৰত আৰম্ভ হোৱাৰ সমস্যাও এৰাই চলা হয়।<ref>{{citation |url=http://www.psfc.mit.edu/library1/catalog/reports/2000/06ja/06ja016/06ja016_full.pdf |title=Direct Injection Ethanol Boosted Gasoline Engines: Biofuel Leveraging for Cost Effective Reduction of Oil Dependence and CO2 Emissions. MIT Report PSFC/JA-06-16 |journal=MIT Energy Initiative |date=20 April 2005 |last1=Cohn |first1=D.R. |last2=Bromberg |first2=L. |last3=Heywood |first3=J.B. |access-date=23 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602080432/http://www.psfc.mit.edu/library1/catalog/reports/2000/06ja/06ja016/06ja016_full.pdf |archive-date=2 June 2013 |archivedate=2 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602080432/http://www.psfc.mit.edu/library1/catalog/reports/2000/06ja/06ja016/06ja016_full.pdf }}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=http://www.sae.org/technical/papers/2000-01-2902 |title=SAE Paper 2001-01-2901 |volume=1 |publisher=Sae.org |date=16 October 2000 |access-date=27 August 2011|doi=10.4271/2000-01-2902 |chapter=A Gasoline Engine Concept for Improved Fuel Economy -The Lean Boost System |series=SAE Technical Paper Series |last1=Stokes |first1=J. |last2=Lake |first2=T. H. |last3=Osborne |first3=R. J. |article-number=2000-01-2902 }}</ref> ====তাপীয় কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি==== ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত জটিল ইঞ্জিন নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বৃদ্ধি পোৱা এক্সজষ্ট গেছৰ পুনৰ পৰিবহনে পৰিপাটি ইথানলৰ পৰা E50লৈকে ইন্ধনৰ সৈতে ১৯.৫ সংকোচন অনুপাতৰ অনুমতি দিছিল। ডিজেলৰ তুলনাত প্ৰায় তাপীয় কাৰ্যক্ষমতা লাভ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://archive.epa.gov/otaq/technology/web/pdf/epa-fev-isaf-no55.pdf|title=Economical, High-Efficiency Engine Technologies for Alcohol Fuels|author1=M. Brusstar |author2=M. Bakenhus | publisher=U.S. Environmental Protection Agency|access-date=2022-12-05}}</ref> ইয়াৰ ফলত পৰিপাটি ইথানল বাহনৰ ইন্ধন অৰ্থনীতি জ্বলি থকা গেছলিনৰ সৈতে প্ৰায় একে হ’ব। ====ইথানল সংস্কাৰকৰে চালিত ইন্ধন কোষ==== ২০১৬ চনৰ জুন মাহত নিছানে হাইড্ৰজেনৰ পৰিৱৰ্তে ইথানলৰ দ্বাৰা চালিত ''ইথানল চালিত ইন্ধন কোষ''ৰ বাহন নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে, যিটো আন গাড়ী নিৰ্মাতা কোম্পানীসমূহে ইন্ধন কোষ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিকীকৰণ কৰা ইন্ধন, যেনে হুণ্ডাই টাচন এফচিইভি, টয়োটা মিৰাই, আৰু হোণ্ডা এফচিএক্স ক্লেৰিটি। এই কাৰিকৰী পদ্ধতিৰ মূল সুবিধাটো হ'ল উচ্চ চাপত হাইড্ৰ'জেন প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনি স্থাপন কৰাতকৈ ইন্ধন যোগানৰ আন্তঃগাঁথনি স্থাপন কৰাটো সস্তা আৰু সহজ হ'ব, কাৰণ প্ৰতিটো হাইড্ৰ'জেন ইন্ধন কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ১০ লাখৰ পৰা ২০ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ খৰচ হয়।<ref name=NissanEthanol/> নিছানে এনে এটা প্ৰযুক্তি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে যিয়ে তৰল ইথানল ইন্ধনক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি বাহনখনৰ ভিতৰতে হাইড্ৰজেন উৎপাদন কৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে তাপৰ ব্যৱহাৰ কৰি ইথানলক হাইড্ৰজেনলৈ সংস্কাৰ কৰি কঠিন অক্সাইড ইন্ধন কোষ (SOFC) নামেৰে জনাজাত বস্তুটোক খাদ্য যোগান ধৰে। ইন্ধন কোষে চকা চলোৱা বৈদ্যুতিক মটৰলৈ শক্তি যোগান ধৰিবলৈ বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে, বেটাৰীৰ জৰিয়তে যিয়ে শীৰ্ষ শক্তিৰ চাহিদা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু পুনৰুত্পাদিত শক্তি সংৰক্ষণ কৰে। বাহনখনত পানী আৰু ইথানলৰ মিশ্ৰণৰ বাবে এটা টেংক থাকিব, যিটো অনব’ৰ্ড ৰিফৰ্মাৰত ভৰোৱা হয় যিয়ে ইয়াক বিশুদ্ধ হাইড্ৰ’জেন আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইডত বিভক্ত কৰে। নিছানৰ মতে, এই তৰল ইন্ধন ৫৫:৪৫ অনুপাতত ইথানল-পানীৰ মিশ্ৰণ হ’ব পাৰে। নিছানে ২০২০ চনৰ ভিতৰত নিজৰ প্ৰযুক্তি বাণিজ্যিকীকৰণ কৰাৰ আশা কৰিছে।<ref name=NissanEthanol>{{cite news| url=http://www.greencarreports.com/news/1104467_nissan-takes-a-different-approach-to-fuel-cells-ethanol | title=Nissan takes a different approach to fuel cells: ethanol | first=John | last=Voelcker | work=Green Car Reports| date=2016-06-14| access-date=2016-06-16}}</ref>{{Update|date=October 2025|reason=That was nine years ago}} ==দেশে দেশে উংপাদন== ২০১১ চনত বিশ্বৰ শীৰ্ষ ইথানল ইন্ধন উৎপাদক দেশ আছিল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, যাৰ উৎপাদন ১৩.৯×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (৫.৩×১০১০ লিটাৰ; ১.১৬×১০১০ ইম্পেৰিয়েল গেলন) আৰু ব্ৰাজিলত ৫.৬×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (২.১×১০১০ লিটাৰ; ৪.৭×১০৯ ইম্পেৰিয়েল গেলন), একেলগে ২২.৩৬×১০৯ ইউ.এছ. গেলন (৮.৪৬×১০১০ লিটাৰ; ১.৮৬২×১০১০ ইম্পেৰিয়েল গেলন) উৎপাদনৰ ৮৭.১%।<ref name=RFAOutlook2012/> শক্তিশালী প্ৰৰোচনাৰ লগতে অন্যান্য উদ্যোগ উন্নয়নৰ পদক্ষেপে জাৰ্মানী, স্পেইন, ফ্ৰান্স, ছুইডেন, চীন, থাইলেণ্ড, কানাডা, কলম্বিয়া, ভাৰত, অষ্ট্ৰেলিয়া, আৰু কিছুমান মধ্য আমেৰিকাৰ দেশত নৱজাত ইথানল উদ্যোগৰ জন্ম দিছে। {|class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! colspan="7" style="text-align:center; background:#abcdef;"|দেশ অনুসৰি বাৰ্ষিক ইন্ধন ইথানল উৎপাদন <br/>(2007–2011)<ref name=RFAOutlook2012>{{cite web|url=http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|title=Accelerating Industry Innovation – 2012 Ethanol Industry Outlook|author=Renewable Fuels Association|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|date=6 March 2012|access-date=18 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514044111/http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|archive-date=14 May 2012|url-status=dead|archivedate=14 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514044111/http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|deadurl=yes}} ''See pp. 3, 8, 10 22 and 23''.</ref><ref name=RFAProd2010>{{cite web|url=http://www.ethanolrfa.org/pages/statistics#E|title=Industry Statistics: 2010 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|author=F.O. Lichts|access-date=30 April 2011|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002634/http://www.ethanolrfa.org/pages/statistics/#E|url-status=dead|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924002634/http://www.ethanolrfa.org/pages/statistics/#E|deadurl=yes}}</ref><ref name=RFAstats2009>{{cite web |url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1 |title=2009 Global Ethanol Production (Million Gallons) |publisher=[[F.O. Licht]], cited in [[Renewable Fuels Association]], Ethanol Industry Overlook 2010, pp. 2 and 22 |year=2010 |access-date=12 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718131036/http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1 |archive-date=18 July 2011 |archivedate=18 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718131036/http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1 |deadurl=yes }}</ref><ref name=RFAstats2008>{{cite web|url=http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/|archive-date=8 April 2008|title=2007 and 2008 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|access-date=17 April 2010|author=F.O. Licht|archivedate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/|deadurl=yes}}</ref> <br /> Top 10 countries/regional blocks <br /><small>(millions of U.S. liquid gallons per year)</small> |- style="background:#abcdef; text-align:center;" |World <br />rank||Country/region||2011||2010||2009||2008||2007 |- style="text-align:center;" |1||align="left"|{{flagu|United States}}||13,900.00 ||13,231.00||10,938.00||9,235.00||6,485.00 |- style="text-align:center;" |2||align="left"|{{flagu|Brazil}}||5,573.24 ||6,921.54||6,577.89 ||6,472.20||5,019.20 |- style="text-align:center;" |3||align="left"|{{flagu|EU}}||1,199.31 ||1,176.88||1,039.52 ||733.60||570.30 |- style="text-align:center;" |4||align="left"|{{flagu|China}}||554.76 ||541.55||541.55 ||501.90||486.00 |- style="text-align:center;" |5||align="left"|{{flagu|Thailand}}|| || ||435.20||89.80||79.20 |- style="text-align:center;" |6||align="left"|{{flagu|Canada}}||462.30 ||356.63||290.59 ||237.70||211.30 |- style="text-align:center;" |7||align="left"|{{flagu|India}}|| || ||91.67 ||66.00||52.80 |- style="text-align:center;" |8||align="left"|{{flagu|Colombia}}|| || || 83.21||79.30||74.90 |- style="text-align:center;" |9||align="left"|{{flagu|Australia}}||87.20 ||66.04 ||56.80||26.40 ||26.40 |- style="text-align:center;" |10||align="left"|Other|| || ||247.27|| || |- style="background:#abcdef;" | ||World Total||22,356.09 ||22,946.87 ||19,534.99||17,335.20||13,101.70 |} ===ব্ৰাজিলৰ ইথানল ইন্ধন কাৰ্যসূচী=== ১৯৭০ চনৰ পৰা ব্ৰাজিলত ইথানল ইন্ধনৰ কাৰ্যসূচী চলি আহিছে যাৰ ফলত দেশখনে ইথানল উৎপাদনকাৰী বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশ (আমেৰিকাৰ পিছত) আৰু বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ৰপ্তানিকাৰক দেশ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref name="RFA1E">{{cite web |title=Industry Statistics: Annual World Ethanol Production by Country |url=http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=8 April 2008 |access-date=2 May 2008 |publisher=Renewable Fuels Association |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E |deadurl=yes }}</ref> ব্ৰাজিলৰ ইথানল ইন্ধন কাৰ্যসূচীত আধুনিক সঁজুলি আৰু সস্তীয়া কুঁহিয়াৰক ফিডষ্টক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ অৱশিষ্ট আৱৰ্জনা (বাগাছ) তাপ আৰু শক্তি উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="MLA_2004">{{cite web |author1=M. Macedo Isaias |author2=Lima Verde Leal |author3=J. Azevedo Ramos da Silva |year=2004 |title=Assessment of greenhouse gas emissions in the production and use of fuel ethanol in Brazil |url=http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf |archive-date=28 May 2008 |access-date=9 May 2008 |publisher=Secretariat of the Environment, Government of the State of São Paulo}}</ref> ব্ৰাজিলত এতিয়া বিশুদ্ধ গেছলিনেৰে চলা লঘু বাহন নাই।<ref name="Wilson2">{{cite web |date=April 2007 |editor=Daniel Budny and Paulo Sotero |title=Brazil Institute Special Report: The Global Dynamics of Biofuels |url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/Brazil_SR_e3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528051442/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/Brazil_SR_e3.pdf |archive-date=28 May 2008 |access-date=3 May 2008 |publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center |archivedate=28 May 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051442/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/Brazil_SR_e3.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==পৰিৱেশ== ===শক্তিৰ ভাৰসাম্য=== <div style="float: right; margin-left: 10px"> {|class="wikitable" |+ Energy balance<ref name=bourne>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2007/10/biofuels/biofuels-text|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303013442/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/10/biofuels/biofuels-text|url-status=dead|archive-date=3 March 2008|title=Biofuels|author=Joel K. Bourne Jr.|publisher=Ngm.nationalgeographic.vom|access-date=20 January 2015|archivedate=3 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303013442/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/10/biofuels/biofuels-text|deadurl=yes}}</ref> ! style="background:#f3d161;"|Country ! style="background:#f3d161;"|Type ! style="background:#f3d161;"|Energy balance |- |United States||Corn ethanol||1.3 |- |Germany||Biodiesel||2.5 |- |Brazil||Sugarcane ethanol||8 |- |United States||Cellulosic ethanol^†||2–36^†† |} † পৰীক্ষামূলক, বাণিজ্যিক উৎপাদনত নহয় †† উৎপাদন পদ্ধতি অনুসৰণ কৰি </div> সকলো জৈৱবস্তুৱে অন্ততঃ এনে কিছুমান পদক্ষেপৰ মাজেৰে পাৰ হয়, যেনে ইয়াক ডাঙৰ কৰা, সংগ্ৰহ কৰা, শুকুৱাই লোৱা, কিন্বন কৰা, ডিষ্টিল কৰা আৰু জ্বলোৱাৰ প্ৰয়োজন। এই সকলোবোৰ পদক্ষেপৰ বাবে সম্পদ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজন। ফলত উৎপাদিত ইথানল ইন্ধন জ্বলাই মুক্ত হোৱা শক্তিৰ তুলনাত প্ৰক্ৰিয়াটোত শক্তিৰ মুঠ পৰিমাণক শক্তিৰ ভাৰসাম্য (বা "বিনিয়োজিত শক্তিৰ ওপৰত ঘূৰাই পোৱা শক্তি") বুলি জনা যায়। ২০০৭ চনৰ নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিক<ref name=bourne/> ৰ প্ৰতিৱেদনত সংকলিত পৰিসংখ্যায় আমেৰিকাত উৎপাদিত কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ বাবে সামান্য ফলাফলৰ কথা আঙুলিয়াই দিয়ে: উৎপন্ন হোৱা ইথানলৰপৰা ১.৩ শক্তি একক সৃষ্টি কৰিবলৈ জীৱাশ্ম-ইন্ধন শক্তিৰ এটা এককৰ প্ৰয়োজন হয়। ব্ৰাজিলত উৎপাদিত কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ বাবে শক্তিৰ ভাৰসাম্য অধিক অনুকূল, ইথানলৰপৰা ৮ শক্তি সৃষ্টি কৰিবলৈ জীৱাশ্ম-ইন্ধন শক্তিৰ এক ইউনিটৰ প্ৰয়োজন হয়। শক্তিৰ ভাৰসাম্যৰ অনুমান সহজে প্ৰস্তুত কৰা নহয়, সেয়েহে এনে বহুতো প্ৰতিৱেদন সৃষ্টি কৰা হৈছে যিবোৰ পৰস্পৰ বিৰোধী। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা পৃথক সমীক্ষাত ৰিপ'ৰ্ট কৰা হৈছে যে উৎপাদনশীলভাৱে বৃদ্ধি পাবলৈ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ প্ৰয়োজনীয় কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদনে ব্যয় কৰা প্ৰতিটো এককৰ বাবে ৮ৰপৰা ৯ ইউনিট শক্তি ঘূৰাই দিয়ে, যিটো কুঁহিয়াৰৰ তুলনাত, যিয়ে ব্যয় কৰা শক্তিৰ প্ৰতিটো এককৰ বাবে মাত্ৰ প্ৰায় ১.৩৪ ইউনিট ইন্ধন শক্তি ঘূৰাই দিয়ে।<ref name="BIOFUELS">[http://www.iea.org/textbase/nppdf/free/2004/biofuels2004.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908130551/http://www.iea.org/textbase/nppdf/free/2004/biofuels2004.pdf|date=8 September 2015}}</ref> কুঁহিয়াৰৰপৰা ইথানল উৎপাদন কৰিলে গেছলিন উৎপাদনতকৈ বহু কম পেট্ৰলিয়াম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="UCB">{{cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/26_ethanol.shtml|title=01.26.2006 – Ethanol can replace gasoline with significant energy savings, comparable impact on greenhouse gases|publisher=Berkeley.edu|access-date=20 January 2015}}</ref> কাৰ্বন ডাই অক্সাইড নামৰ সেউজ গৃহ গেছ কিন্বন আৰু দহনৰ সময়ত নিৰ্গত হয়। জৈৱবস্তু উৎপাদন কৰিবলৈ উদ্ভিদে বৃদ্ধিৰ লগে লগে কাৰ্বন ডাই অক্সাইড অধিক গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত এইটো বাতিল কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.oregon.gov/ENERGY/RENEW/Biomass/forum.shtml |title=oregon.gov, biomass forum |publisher=Oregon.gov |date=27 March 2009 |access-date=27 August 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828095351/http://www.oregon.gov/ENERGY/RENEW/Biomass/forum.shtml |archive-date=28 August 2011 }}</ref> কিছুমান বিশেষ পদ্ধতিৰে উৎপাদিত হ’লে ইথানলে গেছলিনতকৈ কম সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.transportation.anl.gov/pdfs/TA/58.pdf|title=Effects of Fuel Ethanol Use on Fuel-Cycle Energy and Greenhouse Gas Emissions|access-date=7 July 2009|publisher=Argonne National Laboratory|author1=M. Wang |author2=C. Saricks |author3=D. Santini }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.transportation.anl.gov/pdfs/TA/271.pdf|author=M. Wang|access-date=7 July 2009|title=Energy and Greenhouse Gas Emissions Effects of Fuel Ethanol}}</ref> ===বায়ু প্ৰদূষণ=== প্ৰচলিত সীহবিহীন গেছলিনৰ তুলনাত ইথানল হৈছে কণামুক্ত জ্বলন্ত ইন্ধনৰ উৎস যিয়ে অক্সিজেনৰ সৈতে দহন কৰি কাৰ্বন ডাই অক্সাইড, কাৰ্বন মনোক্সাইড, পানী আৰু এচিটালডিহাইড গঠন কৰে। স্বচ্ছ বায়ু আইন অনুসৰি আমেৰিকাত কাৰ্বন মনোক্সাইডৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ অক্সিজেনেট সংযোজন কৰিব লাগিব। বৰ্তমান ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ দূষণৰ বাবে যোগকৰণ এমটিবিই পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰা হৈছে, সেয়েহে ইথানল এক আকৰ্ষণীয় বিকল্প যোগকৰণত পৰিণত হৈছে। বৰ্তমানৰ উৎপাদন পদ্ধতিৰ ভিতৰত এমোনিয়াৰ দৰে বৃহৎ পুষ্টিকৰ সাৰ নিৰ্মাতা কোম্পানীটোৰ পৰা হোৱা বায়ু প্ৰদূষণ। আমেৰিকাৰ লছ এঞ্জেলছত গেছলিনৰ তুলনাত বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ সম্ভাৱনা ৯% বৃদ্ধি কৰিব বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা হৈছে: এটা অতি বৃহৎ, চহৰীয়া, গাড়ীভিত্তিক মহানগৰ যিখন আটাইতকৈ বেয়া পৰিস্থিতি।<ref name="stanfordpollutionstudy">{{cite news|work=San Francisco Chronicle|date=18 April 2007|url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/04/18/MNG7EPAN601.DTL|title=Study warns of health risk from ethanol|access-date=7 July 2009|first=Keay|last=Davidson|archive-date=16 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516085505/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/04/18/MNG7EPAN601.DTL|url-status=dead|archivedate=16 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516085505/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/04/18/MNG7EPAN601.DTL|deadurl=yes}}</ref> অ’জনৰ মাত্ৰা যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত ফ’ট’কেমিকেল ধোঁৱা বৃদ্ধি পায় আৰু হাঁপানীৰ দৰে চিকিৎসাজনিত সমস্যা আৰু অধিক ভয়াৱহ হয়।<ref>{{cite web|url=http://pubs.acs.org/subscribe/journals/esthag-w/2007/apr/science/ee_ethanol.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20081027033132/http://pubs.acs.org/subscribe/journals/esthag-w/2007/apr/science/ee_ethanol.html|url-status=dead|archive-date=27 October 2008|title=Clearing the air on ethanol|date=18 April 2007|publisher=Environmental Science & Technology|access-date=14 January 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://pubs.acs.org/cgi-bin/sample.cgi/esthag/asap/html/es062085v.html |title=Effects of Ethanol (E85) vs. Gasoline Vehicles on Cancer and Mortality in the United States|author=M. Z. Jacobson|date=14 March 2007|publisher=ACS Publications|access-date=14 January 2008}}</ref> ব্ৰাজিলে যথেষ্ট পৰিমাণৰ ইথানল জৈৱ ইন্ধন জ্বলায়। ব্ৰাজিলৰ চাও পাওলোত পৰিৱেশৰ বায়ুৰ ওপৰত গেছ ক্ৰমেট’গ্ৰাফ অধ্যয়ন কৰা হৈছিল আৰু ইথানল ইন্ধন জ্বলোৱা জাপানৰ ওছাকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰাজিলত বায়ুমণ্ডলীয় ফৰ্মেলডিহাইড ১৬০% বেছি আছিল আৰু এচিটালডিহাইড ২৬০% বেছি আছিল।<ref>{{Cite journal | url=https://www.researchgate.net/publication/240399720 | doi=10.1016/S1352-2310(01)00136-4| title=Atmospheric alcohols and aldehydes concentrations measured in Osaka, Japan and in Sao Paulo, Brazil| journal=Atmospheric Environment| volume=35| issue=18| pages=3075–3083| year=2001| last1=Nguyen| first1=H.| bibcode=2001AtmEn..35.3075N}}</ref>{{update |2016|9|14}} ===কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড=== [[File:BioEthanolFootprint.jpg|right|thumb|350px|আমেৰিকাত উৎপাদিত আৰু ব্ৰিটেইনত জ্বলোৱা কুঁহিয়াৰ বায়’ইথানলৰ কাৰ্বনৰ তীব্ৰতাৰ ব্ৰিটেইন চৰকাৰৰ গণনা<ref name="UKRTFO"/>]] [[File:BioethanolsCountryOfOrigin.jpg|right|thumb|350px|বায়’ইথানল আৰু জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ কাৰ্বনৰ তীব্ৰতাৰ বাবে ব্ৰিটেইনৰ পৰিসংখ্যাৰ গ্ৰাফ। এই গ্ৰাফটোৱে ধৰি লৈছে যে সকলো বায়’ইথানল নিজৰ উৎপন্ন হোৱা দেশত জ্বলাই দিয়া হয় আৰু পূৰ্বতে থকা শস্যৰ ভূমি ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্য সামগ্ৰীৰ খেতি কৰা হয়।<ref name="UKRTFO"/>]] বায়’ইথানল নিৰ্মাণত হুবহু কিমান কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড উৎপন্ন হয় তাৰ গণনা কৰাটো এটা জটিল আৰু অনিয়মিত প্ৰক্ৰিয়া, আৰু ই ইথানল উৎপাদন কৰা পদ্ধতি আৰু গণনাত কৰা অনুমানৰ ওপৰত অত্যন্ত নিৰ্ভৰশীল। এটা গণনাত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব লাগে: *ফিডষ্টক খেতিৰ খৰচ *ফিডষ্টক কাৰখানালৈ লৈ যোৱাৰ খৰচ *ফিডষ্টকক বায়’ইথানললৈ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ খৰচ এনে গণনাই তলত দিয়া প্ৰভাৱসমূহ বিবেচনা কৰিব পাৰে বা নকৰিবও পাৰে: *ইন্ধনৰ ফিডষ্টক খেতি কৰা অঞ্চলৰ ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ খৰচ। *কাৰখানাৰ পৰা ব্যৱহাৰৰ স্থানলৈ বায়’ইথানলৰ পৰিবহণৰ খৰচ *মানক গেছলিনৰ তুলনাত বায়’ইথানলৰ কাৰ্যক্ষমতা *ব্ৰাছ পাইপত উৎপন্ন হোৱা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণ। *উপযোগী দ্বি-উৎপাদন, যেনে গৰু-ম’হৰ খাদ্য বা বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ ফলত হোৱা লাভ। সোঁফালে থকা গ্ৰাফটোৱে নবীকৰণযোগ্য পৰিবহণ ইন্ধনৰ বাধ্যবাধকতাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰিটেইন চৰকাৰে গণনা কৰা পৰিসংখ্যা দেখুৱাইছে।<ref name=UKRTFO>{{cite web|url=http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20161124161624/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf |archive-date=24 November 2016 |title=Part One |access-date=27 August 2011 |url-status=dead }}</ref> কুঁহিয়াৰৰ ইথানলৰ পৰা GHG ৰ হ্ৰাস ৭.৪% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ এটা অভাৰভিউ প্ৰবন্ধ (২০০৭)<ref name=bourne/> ত গেছলিনৰ তুলনাত কৰ্ণ ইথানলৰ বাবে উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰত CO2 নিৰ্গমন ২২% কম আৰু বেতৰ ইথানলৰ বাবে ৫৬% হ্ৰাস পোৱাৰ পৰিসংখ্যা উল্লেখ কৰা হৈছে। গাড়ী নিৰ্মাতা ফৰ্ডে তেওঁলোকৰ নমনীয় ইন্ধনযুক্ত বাহনৰ এখনৰ পেট্ৰ’লৰ তুলনাত বায়’ইথানলৰ দ্বাৰা CO2 নিৰ্গমন ৭০% হ্ৰাস পোৱাৰ কথা জনাইছে।<ref>{{cite web|url=http://www.eubia.org/fileadmin/template/main/res/pics/projects/RESTMAC_-_Bioethanol_Production___Use.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128055459/http://www.eubia.org/fileadmin/template/main/res/pics/projects/RESTMAC_-_Bioethanol_Production___Use.pdf|archive-date=28 November 2007|title=Bioethanol Production and Use Creating Markets for Renewable Energy Technologies|work=eubia.org|publisher=EU, RES Technology Marketing Campaign, European Biomass Industry Association EUBIA|year=2007|access-date=3 July 2026|archivedate=28 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128055459/http://www.eubia.org/fileadmin/template/main/res/pics/projects/RESTMAC_-_Bioethanol_Production___Use.pdf|deadurl=yes}}</ref> এটা অতিৰিক্ত জটিলতা হ’ল উৎপাদনত নতুন মাটি খেতি কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়<ref name=autogenerated2>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/08/science/earth/08wbiofuels.html?em&ex=1202792400&en=b90a6c6cca379cde&ei=5087%0A|title=Biofuels Deemed a Greenhouse Threat|newspaper=[[The New York Times]]|date=8 February 2008 |access-date=20 January 2015|last1=Rosenthal |first1=Elisabeth }}</ref> যিয়ে এবাৰতে GHG মুক্ত কৰে যিটো সমতা স্থাপন কৰিবলৈ GHG নিৰ্গমনৰ উৎপাদন হ্ৰাসৰ দশক বা শতিকা সময় লাগিব পাৰে।<ref>{{cite journal|title=Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt|author=Joseph Fargione|doi=10.1126/science.1152747|pmid=18258862|volume=319|issue=5867|journal=Science|pages=1235–1238|date=2008-02-29|bibcode=2008Sci...319.1235F|s2cid=206510225}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, ঘাঁহৰ মাটিক ইথানলৰ বাবে কুঁহিয়াৰ উৎপাদনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ প্ৰাৰম্ভিক খেতিৰ পৰা মুক্ত হোৱা GHG পূৰণ কৰিবলৈ বাৰ্ষিক প্ৰায় এশ বছৰৰ সঞ্চয়ৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name=autogenerated2 /> ===ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন=== কৃষিজাত এলক’হলৰ বাবে বৃহৎ পৰিসৰৰ খেতিৰ প্ৰয়োজন। এটা অনুমান অনুসৰি যদি আমেৰিকাত উৎপাদিত সকলো কুঁহিয়াৰ ইথানল তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেন্তে ই বৰ্তমানৰ আমেৰিকাৰ গেছলিন ব্যৱহাৰৰ ১২% স্থানচ্যুত কৰিব।<ref name="cornundrum">{{cite web|url=http://www1.umn.edu/umnnews/Feature_Stories/Ethanol_fuel_presents_a_cornundrum.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070922221657/http://www1.umn.edu/umnnews/Feature_Stories/Ethanol_fuel_presents_a_cornundrum.html|archive-date=2007-09-22|title=Ethanol fuel presents a corn-undrum|author=D. Morrison|date=18 September 2006|publisher=University of Minnesota|access-date=14 January 2008}}</ref> ইথানল উৎপাদনৰ বাবে মাটি বনাঞ্চল ধ্বংসৰদ্বাৰা আহৰণ কৰা হয় বুলি দাবী কৰা হৈছে, আনহাতে আন কিছুমানে লক্ষ্য কৰিছে যে বৰ্তমান বনাঞ্চল সমৰ্থন কৰা অঞ্চলসমূহ সাধাৰণতে শস্য খেতিৰ বাবে উপযোগী নহয়।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6718155.stm|title=Lula calls for ethanol investment|date=4 June 2007|publisher=BBC|access-date=14 January 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna17500316|title=Brazil's ethanol push could eat away at Amazon|date=7 March 2007|agency=Associated Press|access-date=14 January 2008}}</ref> যিকোনো ক্ষেত্ৰতে খেতিৰ লগত জৈৱিক পদাৰ্থ হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পোৱা,<ref>Kononova, M. M. ''Soil Organic Matter, Its Nature, Its role in Soil Formation and in Soil Fertility'', 1961</ref> পানীৰ উপলভ্যতা আৰু গুণগত মান হ্ৰাস পোৱা, কীটনাশক আৰু সাৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি হোৱা আৰু স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ সম্ভাৱ্য স্থানচ্যুতি আদি জড়িত থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://actetsme.info/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=178&Itemid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329113658/http://actetsme.info/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=178&Itemid=2 |archive-date=29 March 2008 |title=Biofuels: An advisable strategy?|author=D. Russi|url-status=usurped |date=7 March 2007}}</ref> নতুন প্ৰযুক্তিয়ে কৃষক আৰু প্ৰচেছৰক কম ইনপুট ব্যৱহাৰ কৰি একে উৎপাদন ক্ৰমান্বয়ে উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে।<ref name="cornundrum"/> চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদন হৈছে এক নতুন পদ্ধতি যিয়ে ভূমি ব্যৱহাৰ আৰু আনুষংগিক উদ্বেগসমূহ লাঘৱ কৰিব পাৰে। খাদ্যৰ প্ৰয়োজনীয়তা বনাম ইন্ধনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাজত সংঘাত কম কৰাৰ প্ৰয়াসত যিকোনো উদ্ভিদৰ পদাৰ্থৰপৰা চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদন কৰিব পাৰি, যাৰ ফলত উৎপাদন দুগুণ হ’ব পাৰে। ঘেঁহু আৰু অন্যান্য শস্য পিহি লোৱাৰপৰা কেৱল ষ্টাৰচৰ উপ-উৎপাদন ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে চেলুল’জিক ইথানল উৎপাদনে গ্লুটেনকে ধৰি সকলো উদ্ভিদ সামগ্ৰীৰ সৰ্বাধিক ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিৰ কাৰ্বন ফুটপ্ৰিণ্ট কম হ’ব কাৰণ ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰীৰ অধিক উৎপাদনৰ বাবে শক্তি-নিবিড় সাৰ আৰু ভেঁকুৰনাশকৰ পৰিমাণ একেই থাকে। চেলুল'জিক ইথানল উৎপাদনৰ প্ৰযুক্তি বৰ্তমান বাণিজ্যিকীকৰণৰ পৰ্যায়ত আছে।<ref name=autogenerated5>{{cite web |url=http://bio.org/ind/biofuel/CellulosicEthanolIssueBrief.pdf |title=Industrial & Environmental |publisher=Bio.org |access-date=20 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212025744/http://www.bio.org/ind/biofuel/CellulosicEthanolIssueBrief.pdf |archive-date=12 February 2006 |archivedate=12 February 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060212025744/http://www.bio.org/ind/biofuel/CellulosicEthanolIssueBrief.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=autogenerated1 /> ===ইথানলৰ পৰিৱৰ্তে বিদ্যুতৰ বাবে জৈৱবস্তু ব্যৱহাৰ কৰা=== ২০০৯ চনৰ মে' মাহত বিজ্ঞানত প্ৰকাশিত এক বিশ্লেষণ অনুসৰি বৈদ্যুতিক বাহন চাৰ্জিঙৰ বাবে জৈৱবস্তুক বিদ্যুৎলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো ইথানল ইন্ধন উৎপাদনৰ বাবে জৈৱবস্তু ব্যৱহাৰ কৰাতকৈ অধিক "জলবায়ু-বন্ধুত্বপূৰ্ণ" পৰিবহণ বিকল্প হ'ব পাৰে।<ref>Greater Transportation Energy and GHG Offsets from Bioelectricity Than Ethanol Campbell, et al. Science 22 May 2009: 1055–1057. DOI:10.1126/science.1168885</ref> গৱেষকসকলে চেলুল'জিক ইথানল আৰু উন্নত বাহনৰ বেটাৰী দুয়োটাতে অধিক খৰচ-বহনক্ষম উন্নয়নৰ সন্ধান অব্যাহত ৰাখিছে।<ref>Block, Ben, "Study: biofuels more efficient as electricity source. (EYE ON EARTH)(Brief article)" World Watch 22.</ref> ===ইথানল নিৰ্গমনত স্বাস্থ্য ব্যয়=== আমেৰিকাত উৎপাদিত আৰু দহন কৰা প্ৰতি বিলিয়ন ইথানল সমতুল্য গেলন ইন্ধনৰ বাবে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু স্বাস্থ্যৰ সংযুক্ত খৰচ গেছলিনৰ বাবে ৪৬৯ মিলিয়ন ডলাৰ, জৈৱ শোধনাগাৰৰ তাপৰ উৎস (প্ৰাকৃতিক গেছ, কৰ্ণ ষ্ট’ভাৰ বা কয়লা) আৰু প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কৰ্ণ ইথানলৰ বাবে ৪৭২–৯৫২ মিলিয়ন ডলাৰ, কিন্তু নিৰ্ভৰ কৰি চেলুল’জিক ইথানলৰ বাবে মাত্ৰ ১২৩–২০৮ মিলিয়ন ডলাৰ ফিডষ্টক (প্ৰেৰি বায়'মাছ, মিছকেন্থাছ, কৰ্ণ ষ্ট'ভাৰ বা চুইচগ্ৰাছ)।<ref>Hill, Jason, Stephen Polasky, Erik Nelson, David Tilman, Hong Huo, Lindsay Ludwig, James Neumann, Haochi Zheng, and Diego Bonta. "Climate change and health costs of air emissions from biofuels and gasoline. (SUSTAINABILITY SCIENCE)(Author abstract)." Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 106.6 (10 February 2009): 2077(6). Expanded Academic ASAP. Gale. BENTLEY UPPER SCHOOL LIBRARY (BAISL). 6 October 2009</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইন্ধন]] njo0mreynkh6imfhsdq7okwv5g9fpgn 0 137759 615841 615667 2026-07-05T03:29:44Z JonaliB 28397 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 615841 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{Short description|মুক্ত আৰু মুক্ত-উৎস পৰিসংখ্যা প্ৰগ্ৰাম}} {{Infobox software | title = JASP | name = JASP | logo = JASP logo.svg | logo size = 150px | logo title = JASP-ৰ ল’গ’ | screenshot = JASP module selection.png | screenshot size = 250px | caption = JASP-ৰ আৰম্ভণি পৃষ্ঠা আৰু মডিউল নিৰ্বাচন | latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P348}} | latest release date = {{date and age|{{wikidata|qualifier|P348|P577}}}} | repo = https://github.com/jasp-stats/ | programming language = [[C++]], [[R (programming language)|R]], [[JavaScript]], [[QML]] | operating system = {{hlist|[[Linux]]|[[macOS]]|[[Microsoft Windows|Windows]]|[[ChromeOS]]}} | platform = [[x86-64]] | language count = ১৬ | genre = [[পৰিসংখ্যা]] | website = {{URL|https://jasp-stats.org/}} }} '''জাস্প '''({{lang-en|JASP}}) হৈছে [[পৰিসংখ্যা|পৰিসংখ্যা]] বিশ্লেষণৰ বাবে ব্যৱহৃত এক মুক্ত উৎস কম্পিউটাৰ ছফ্টৱেৰ। ইয়াক [[University of Amsterdam|আমষ্টাৰডাম বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিকাশ কৰা হৈছে। জাস্প সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ধৰণে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ আন্তঃপৃষ্ঠ [[SPSS|এছ পি এছ এছ]] ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবে চিনাকি যেন অনুভৱ হয়। ই পৰম্পৰাগত পৰিসংখ্যাগত পদ্ধতিৰ লগতে [[Bayesian statistics|বেইজীয়ান পৰিসংখ্যা]]ভিত্তিক বিশ্লেষণো সমৰ্থন কৰে। জাস্প সাধাৰণতে [[APA style|এ পি এ শৈলী]] অনুসৰি ফলাফলৰ তালিকা আৰু চিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে, যাৰ ফলত গৱেষণা প্ৰকাশৰ বাবে ফলাফল উপস্থাপন সহজ হয়। ইয়াত [[Open Science Framework|মুক্ত বিজ্ঞান]]-ৰ সৈতে সংযোগৰ সুবিধা আছে, যাৰ জৰিয়তে [[open science|মুক্ত বিজ্ঞান]]ক উৎসাহিত কৰা হয়। লগতে, বিশ্লেষণৰ ছেটিংসমূহ ফলাফলৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি ৰাখাৰ বাবে ই পুনৰুৎপাদনযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰে। জাস্পৰ বিকাশ বিভিন্ন পৃষ্ঠপোষক, কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয় আৰু গৱেষণা তহবিলৰ আৰ্থিক সহায়ত চলি আছে।<ref name=":0">{{cite web |title=FAQ - JASP |url=https://jasp-stats.org/faq/#:~:text=JASP%20stands%20for |publisher=JASP |access-date=18 February 2022}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Wagenmakers EJ, Love J, Marsman M, Jamil T, Ly A, Verhagen J, Selker R, Gronau QF, Dropmann D, Boutin B, Meerhoff F, Knight P, Raj A, van Kesteren EJ, van Doorn J, Šmíra M, Epskamp S, Etz A, Matzke D, de Jong T, van den Bergh D, Sarafoglou A, Steingroever H, Derks K, Rouder JN, Morey RD | display-authors = 6 | title = Bayesian inference for psychology. Part II: Example applications with JASP | journal = Psychonomic Bulletin & Review | volume = 25 | issue = 1 | pages = 58–76 | date = February 2018 | pmid = 28685272 | pmc = 5862926 | doi = 10.3758/s13423-017-1323-7 }}</ref><ref name="jasp-review">{{cite journal |vauthors=Love J, Selker R, Verhagen J, Marsman M, Gronau QF, Jamil T, Smira M, Epskamp S, Wil A, Ly A, Matzke D, Wagenmakers EJ, Morey MD, Rouder JN |year=2015 |title=Software to Sharpen Your Stats |url=http://www.psychologicalscience.org/index.php/publications/observer/2015/march-15/bayes-or-bust-with-new-softwares.html |journal=APS Observer |volume=28 |issue=3}}</ref> == বৈশিষ্ট্য == জাস্পত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণৰ সুবিধা আছে, যেনে বৰ্ণনামূলক পৰিসংখ্যা, টি টেষ্ট (t-test), এনোভা (ANOVA), [[সহ-সম্বন্ধ]] (Correlation), ৰিগ্ৰেচন (regression), ফেক্টৰ এনালিছিছ (factor analysis) আৰু বেইজীয়ান পৰিসংখ্যা (Bayesian analysis)।<ref>Van Doorn, J., Van Den Bergh, D., Böhm, U., Dablander, F., Derks, K., Draws, T., ... & Wagenmakers, E. J. (2021). The JASP guidelines for conducting and reporting a Bayesian analysis. Psychonomic bulletin & review, 28(3), 813-826.</ref> ইয়াৰ ফলাফলসমূহ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে বিশ্লেষণ ছেটিং সলনি কৰাৰ লগে লগে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে আপডেট হয়। == উদ্দেশ্য == জাস্পৰ এটা মূল উদ্দেশ্য হৈছে পৰিসংখ্যাগত বিশ্লেষণক সহজ, স্বচ্ছ আৰু পুনৰুৎপাদনযোগ্য কৰা। বিশেষকৈ মনোবিজ্ঞান, সমাজবিজ্ঞান, শিক্ষা, স্বাস্থ্যবিজ্ঞান আৰু অন্যান্য সামাজিক-বিজ্ঞান গৱেষণাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। == লগতে চাওক == * [[SPSS]] * [[R (programming language)|R]] * [[Bayesian statistics|বেইজীয়ান পৰিসংখ্যা]] * [[Open science|মুক্ত বিজ্ঞান]] * [[Reproducibility|পুনৰুৎপাদনযোগ্যতা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Official website|https://jasp-stats.org/}} * [https://github.com/jasp-stats/ JASP GitHub repository] [[শ্ৰেণী:পৰিসংখ্যা]] [[শ্ৰেণী:মুক্ত উৎস]] [[শ্ৰেণী:গণিত]] 9v5h11vwxpu3fbuck64zk6a7gmbi0nj 0 137775 615706 2026-07-04T12:25:38Z Gekasos 50666 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | honorific_prefix = | name = অঁতোৱান দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | honorific_suffix = | image = 11exupery-inline1-500 (cropped).jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ১৯৩৩ চনত ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | native_name = {{lang|fr|Antoine de Saint-Exupéry}} | native_name_lang = fr | pronunciation = {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|}} |... 615706 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = অঁতোৱান দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | honorific_suffix = | image = 11exupery-inline1-500 (cropped).jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ১৯৩৩ চনত ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | native_name = {{lang|fr|Antoine de Saint-Exupéry}} | native_name_lang = fr | pronunciation = {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|}} | birth_name = অঁতোৱান মাৰী জঁ-বাতিস্ত ৰ’জে দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | birth_date = {{birth date|df=y|1900|6|29}} | birth_place = [[লিয়ঁ]], [[ফ্ৰান্স|ফ্ৰাঞ্চ]] | disappeared_date = {{circa}} {{death date and age|df=y|1944|7|31|1900|6|29}} | disappeared_place = [[ভূমধ্যসাগৰ]]<br/>[[মাৰ্ছেই]], নাৎছী দখলকৃত ফ্ৰাঞ্চৰ থেক অনতিদূৰত | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[ফৰাচী জাতি|ফৰাচী]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = ৱিলা ছেঁ জঁ আন্তৰ্জাতিক বিদ্যালয়<br/>[[একল দে ব'জ আৰ]] | occupation = {{hlist|[[লেখক]]|[[বৈমানিক]]|ফৌজি|[[সাংবাদিক]]|চিত্ৰশিল্পী}} | years_active = | era = | spouse = {{marriage|কনছুৱেল’ ছুনছিন দে ছান্দ’ৱাল|১৯৩১}} | partner = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = {{plainlist| * [[চিত্র:Legion Honneur Officier ribbon.svg|25px]] [[লেজিয়ঁ দনৰ|অফিচিয়ে দ্য লা লেজিয়ঁ দনৰ]] (১৯৩০, ১৯৩৯){{sfnp|Commire|1980|p=158}} * [[প্ৰি ফেমিনা]] (১৯২৯){{sfnp|Commire|1980|p=158}} * [[গ্ৰঁ প্ৰি দ্যু ৰমঁ দ্য লাকাদেমি ফ্ৰঁচেজ]] (১৯৩৯) * আমেৰিকান জাতীয় গ্ৰন্থ বঁটা (১৯৪০) * প্ৰি উ্যগ’ দ্যু মেইয়ৰ ৰমঁ কুৰ (১৯৪৪) }} | website = | module = {{Infobox writer | embed = yes | embed_title = | language = [[ফৰাচী ভাষা|ফৰাচী]] | period = [[ফৰাচী সাহিত্য|২০শ শতকীয়া ফৰাচী সাহিত্য]] | genre = [[আত্মজীৱনী]], বেল-লেত্ৰ, [[প্ৰবন্ধ]], [[শিশুসাহিত্য]] | subject = | movement = | notable_works = {{hlist|[[ল্য প্যতি প্ৰেঁছ]]''|''লাৱিয়াতৰ''|''পিলৎ দ্য গেৰ''|''লেত্ৰ আ এন অতাজ''}} | influences = | influenced = | awards = | years_active = ১৯২৬–১৯৪৪ }} | module2 = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{plainlist| * {{flag icon|France}} [[ফৰাচী তৃতীয় গণৰাষ্ট্ৰ]] * [[File:Flag of Free France (1940-1944).svg|25px]] [[মুক্ত ফ্ৰাঞ্চ]] }} | branch = {{plainlist| * [[চিত্র:Logo of the French Army (Armee de Terre).svg|25px]] [[ফৰাচী সেনাবাহিনী]] * [[File:Logo de l'Armée de l'Air et de l'Espace.svg|25px]] [[ফৰাচী বায়বান্তৰীক্ষবাহিনী|ফৰাচী বায়ুবাহিনী]] * [[চিত্র:Free French Air Forces Roundel 2.svg|25px]] [[মুক্ত ফৰাচী বায়ুবাহিনী]] }} | unit = {{plainlist| * ২য় শ্বাছ্যৰ আ শ্ব্যৱাল ৰেজিমেণ্ট * ৩৪শ ব্যোমচৰ ৰেজিমেণ্ট * ৩৭শ ফাইটাৰ ৰেজিমেণ্ট }} | rank = [[চিত্র:Army-FRA-OF-03.svg|15px]] কমাণ্ডাৰ {{small|(''[[মেজৰ]]'' সমমান)}} |serviceyears = {{plainlist| * ১৯২০–১৯২৩ * ১৯৩৯–১৯৪০ * ১৯৪৩–১৯৪৪ }} | battles = [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] | awards = {{plainlist| * [[File:Croix de Guerre 1939-1945 ribbon.svg|25px]] ক্রোৱা দ্য গেৰ (১৯৪০){{sfnp|Commire|1980|p=161}} * [[File:Croix de guerre 1939-1945 with palm (France) - ribbon bar.png|25px]] ক্রোৱা দ্য গেৰ, পাল্ম দ্য ব্ৰঁ’জ (১৯৪৪) * মৰ পুৰ লা ফ্ৰঁচ (১৯৪৫) }} }} | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = Antoine de Saint-Exupéry signature.svg | signature_type = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''অঁতোৱান মাৰী জঁ-বাতিস্ত ৰ’জে, ৱিকঁৎ দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী''',{{efn|{{langx|fr|Antoine Marie Jean-Baptiste Roger, Vicomte de Saint-Exupéry}}.{{sfnp|Schiff|2006|p=xi}}}} যিজন '''অঁতোৱান দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী'''{{efn|{{IPAc-en|UK|ˌ|s|æ̃|t|ɪ|ɡ|ˈ|z|uː|p|ər|i}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Saint-Exup%C3%A9ry,+Antoine+de |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906053520/https://www.lexico.com/definition/saint-exupery,_antoine_de?s=t |url-status=dead |archive-date=2021-09-06 |title=Saint-Exupéry, Antoine de |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|-|ɡ|z|uː|p|eɪ|ˈ|r|iː}};<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Saint-Exupéry|accessdate=29 August 2019}}</ref> {{langx|fr|Antoine de Saint-Exupéry}}, {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|lang|LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Antoine de Saint-Exupéry.wav}}.}} ({{langx|fr|Antoine de Saint-Exupéry}}, {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|pron|LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Antoine de Saint-Exupéry.wav}}; ২৯ জুন ১৯০০ – {{circa}} ৩১ জুলাই ১৯৪৪) নামেৰে সুপৰিচিত, এজন ফৰাচী লেখক, সাংবাদিক, বৈমানিক আৰু সামৰিক কৰ্মকৰ্তা আছিল। তেওঁৰ শিশুসাহিত্যধৰ্মী গ্ৰন্থ ''[[ল্য প্যতি প্ৰেঁছ]]'' বিশ্ববিখ্যাত এখন উপন্যাসিকা। ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে এজন সফল বাণিজ্যিক বৈমানিক আছিল। তেওঁ [[ইউৰোপ]], [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[দক্ষিণ আমেৰিকা]]ৰ বিভিন্ন বিমান ডাকপথত উৰাজাহাজ চলাইছিল। যুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফৰাচী বিমানবাহিনীত যোগদান কৰে আৰু ১৯৪০ চনত জাৰ্মানীৰ সৈতে ফ্ৰাঞ্চৰ যুদ্ধবিৰতি পৰ্যন্ত অনুসন্ধানমূলক (ৰ‌্যকনেছঁছ) অভিযানত উৰণ সম্পন্ন কৰে। ফৰাচী বিমানবাহিনীৰ পৰা অব্যাহতি লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ [[নাৎছীবাদ|নাৎছী]] [[জাৰ্মানী]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ ফৰাচী চৰকাৰক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ভ্ৰমণ কৰে। ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰীয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ২৮ মাহ অতিবাহিত কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তিনিখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ উত্তৰ আফ্ৰিকাত মুক্ত ফৰাচী বিমানবাহিনীত যোগদান কৰে, যদিও এনে বৈমানিকসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সৰ্বোচ্চ বয়সসীমা তেওঁ অতিক্ৰম কৰিছিল আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্যও ক্ৰমে অৱনতি ঘটিছিল। ১৯৪৪ চনৰ ৩১ জুলাইত ফৰাচী কৰ্চিকা দ্বীপৰ পৰা ভূমধ্যসাগৰৰ ওপৰত এক অনুসন্ধানমূলক (ৰ‌্যকনেছঁছ) অভিযানত ওলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁ নিৰুদ্দেশ হয় আৰু সেই সময়তেই তেওঁৰ মৃত্যু হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Tagliabue|first=John|date=2008-04-11|title=Clues to the Mystery of a Writer Pilot Who Disappeared|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/04/11/world/europe/11exupery.html|access-date=2022-01-06|issn=0362-4331|archive-date=21 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121062641/https://www.nytimes.com/2008/04/11/world/europe/11exupery.html|url-status=live}}</ref> যদিও ২০০০ চনত তেওঁৰ উৰাজাহাজৰ ধ্বংসাৱশেষ মাৰ্ছেই উপকূলত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল, তথাপিও দুৰ্ঘটনাটোৰ চূড়ান্ত কাৰণ এতিয়াও অজ্ঞাত হৈয়ে আছে।<ref>{{Cite web|last=Kocis|first=Desiree|title=Mysteries of Flight: The Disappearance of Antoine de Saint-Exupéry|url=https://www.planeandpilotmag.com/article/the-disappearance-of-antoine-de-saint-exupery/|access-date=2022-01-06|website=Plane & Pilot Magazine|date=17 December 2019|language=en-US|archive-date=21 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121062621/https://www.planeandpilotmag.com/article/the-disappearance-of-antoine-de-saint-exupery/|url-status=live}}</ref>{{TOC limit|limit=1}} == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} i9z29a6hs3f65aii63c2umjw0zv8hf5 615707 615706 2026-07-04T12:33:51Z Gekasos 50666 /* */ বানান সংশোধন 615707 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = অঁতোৱান দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | honorific_suffix = | image = 11exupery-inline1-500 (cropped).jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = ১৯৩৩ চনত ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | native_name = {{lang|fr|Antoine de Saint-Exupéry}} | native_name_lang = fr | pronunciation = {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|}} | birth_name = অঁতোৱান মাৰী জঁ-বাতিস্ত ৰ’জে দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী | birth_date = {{birth date|df=y|1900|6|29}} | birth_place = [[লিয়ঁ]], [[ফ্ৰান্স|ফ্ৰাঞ্চ]] | disappeared_date = {{circa}} {{death date and age|df=y|1944|7|31|1900|6|29}} | disappeared_place = [[ভূমধ্যসাগৰ]]<br/>[[মাৰ্ছেই]], নাৎছী দখলকৃত ফ্ৰাঞ্চৰ পৰা অনতিদূৰত | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[ফৰাচী জাতি|ফৰাচী]] | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = ৱিলা ছেঁ জঁ আন্তৰ্জাতিক বিদ্যালয়<br/>[[একল দে ব'জ আৰ]] | occupation = {{hlist|[[লেখক]]|[[বৈমানিক]]|ফৌজি|[[সাংবাদিক]]|চিত্ৰশিল্পী}} | years_active = | era = | spouse = {{marriage|কনছুৱেল’ ছুনছিন দে ছান্দ’ৱাল|1931|1944|reason=d.}} | partner = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = {{plainlist| * [[চিত্র:Legion Honneur Officier ribbon.svg|25px]] [[লেজিয়ঁ দনৰ|অফিচিয়ে দ্য লা লেজিয়ঁ দনৰ]] (১৯৩০, ১৯৩৯){{sfnp|Commire|1980|p=158}} * [[প্ৰি ফেমিনা]] (১৯২৯){{sfnp|Commire|1980|p=158}} * [[গ্ৰঁ প্ৰি দ্যু ৰমঁ দ্য লাকাদেমি ফ্ৰঁচেজ]] (১৯৩৯) * আমেৰিকান জাতীয় গ্ৰন্থ বঁটা (১৯৪০) * প্ৰি উ্যগ’ দ্যু মেইয়ৰ ৰমঁ কুৰ (১৯৪৪) }} | website = | module = {{Infobox writer | embed = yes | embed_title = | language = [[ফৰাচী ভাষা|ফৰাচী]] | period = [[ফৰাচী সাহিত্য|২০শ শতকীয়া ফৰাচী সাহিত্য]] | genre = [[আত্মজীৱনী]], বেল-লেত্ৰ, [[প্ৰবন্ধ]], [[শিশুসাহিত্য]] | subject = | movement = | notable_works = {{hlist|[[ল্য প্যতি প্ৰেঁছ]]''|''লাৱিয়াতৰ''|''পিলৎ দ্য গেৰ''|''লেত্ৰ আ এন অতাজ''}} | influences = | influenced = | awards = | years_active = ১৯২৬–১৯৪৪ }} | module2 = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{plainlist| * {{flag icon|France}} [[ফৰাচী তৃতীয় গণৰাষ্ট্ৰ]] * [[File:Flag of Free France (1940-1944).svg|25px]] [[মুক্ত ফ্ৰাঞ্চ]] }} | branch = {{plainlist| * [[চিত্র:Logo of the French Army (Armee de Terre).svg|25px]] [[ফৰাচী সেনাবাহিনী]] * [[File:Logo de l'Armée de l'Air et de l'Espace.svg|25px]] [[ফৰাচী বায়বান্তৰীক্ষবাহিনী|ফৰাচী বায়ুবাহিনী]] * [[চিত্র:Free French Air Forces Roundel 2.svg|25px]] [[মুক্ত ফৰাচী বায়ুবাহিনী]] }} | unit = {{plainlist| * ২য় শ্বাছ্যৰ আ শ্ব্যৱাল ৰেজিমেণ্ট * ৩৪শ ব্যোমচৰ ৰেজিমেণ্ট * ৩৭শ ফাইটাৰ ৰেজিমেণ্ট }} | rank = [[চিত্র:Army-FRA-OF-03.svg|15px]] কমাণ্ডাৰ {{small|(''[[মেজৰ]]'' সমমান)}} |serviceyears = {{plainlist| * ১৯২০–১৯২৩ * ১৯৩৯–১৯৪০ * ১৯৪৩–১৯৪৪ }} | battles = [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] | awards = {{plainlist| * [[File:Croix de Guerre 1939-1945 ribbon.svg|25px]] ক্রোৱা দ্য গেৰ (১৯৪০){{sfnp|Commire|1980|p=161}} * [[File:Croix de guerre 1939-1945 with palm (France) - ribbon bar.png|25px]] ক্রোৱা দ্য গেৰ, পাল্ম দ্য ব্ৰঁ’জ (১৯৪৪) * মৰ পুৰ লা ফ্ৰঁচ (১৯৪৫) }} }} | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = Antoine de Saint-Exupéry signature.svg | signature_type = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''অঁতোৱান মাৰী জঁ-বাতিস্ত ৰ’জে, ৱিকঁৎ দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী''',{{efn|{{langx|fr|Antoine Marie Jean-Baptiste Roger, Vicomte de Saint-Exupéry}}.{{sfnp|Schiff|2006|p=xi}}}} যিজন '''অঁতোৱান দ্য ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী'''{{efn|{{IPAc-en|UK|ˌ|s|æ̃|t|ɪ|ɡ|ˈ|z|uː|p|ər|i}},<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.lexico.com/definition/Saint-Exup%C3%A9ry,+Antoine+de |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906053520/https://www.lexico.com/definition/saint-exupery,_antoine_de?s=t |url-status=dead |archive-date=2021-09-06 |title=Saint-Exupéry, Antoine de |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> {{IPAc-en|US|-|ɡ|z|uː|p|eɪ|ˈ|r|iː}};<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Saint-Exupéry|accessdate=29 August 2019}}</ref> {{langx|fr|Antoine de Saint-Exupéry}}, {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|lang|LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Antoine de Saint-Exupéry.wav}}.}} ({{langx|fr|Antoine de Saint-Exupéry}}, {{IPA|fr|ɑ̃twan də sɛ̃t‿ɛɡzypeʁi|pron|LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Antoine de Saint-Exupéry.wav}}; ২৯ জুন ১৯০০ – {{circa}} ৩১ জুলাই ১৯৪৪) নামেৰে সুপৰিচিত, এজন ফৰাচী লেখক, সাংবাদিক, বৈমানিক আৰু সামৰিক কৰ্মকৰ্তা আছিল। তেওঁৰ শিশুসাহিত্যধৰ্মী গ্ৰন্থ ''[[ল্য প্যতি প্ৰেঁছ]]'' বিশ্ববিখ্যাত এখন উপন্যাসিকা। ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰী দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে এজন সফল বাণিজ্যিক বৈমানিক আছিল। তেওঁ [[ইউৰোপ]], [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[দক্ষিণ আমেৰিকা]]ৰ বিভিন্ন বিমান ডাকপথত উৰাজাহাজ চলাইছিল। যুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফৰাচী বিমানবাহিনীত যোগদান কৰে আৰু ১৯৪০ চনত জাৰ্মানীৰ সৈতে ফ্ৰাঞ্চৰ যুদ্ধবিৰতি পৰ্যন্ত অনুসন্ধানমূলক (ৰ‌্যকনেছঁছ) অভিযানত উৰণ সম্পন্ন কৰে। ফৰাচী বিমানবাহিনীৰ পৰা অব্যাহতি লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ [[নাৎছীবাদ|নাৎছী]] [[জাৰ্মানী]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ ফৰাচী চৰকাৰক উৎসাহিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ভ্ৰমণ কৰে। ছেঁৎ-এগজ্যুপেৰীয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ২৮ মাহ অতিবাহিত কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তিনিখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ উত্তৰ আফ্ৰিকাত মুক্ত ফৰাচী বিমানবাহিনীত যোগদান কৰে, যদিও এনে বৈমানিকসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সৰ্বোচ্চ বয়সসীমা তেওঁ অতিক্ৰম কৰিছিল আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্যও ক্ৰমে অৱনতি ঘটিছিল। ১৯৪৪ চনৰ ৩১ জুলাইত ফৰাচী কৰ্চিকা দ্বীপৰ পৰা ভূমধ্যসাগৰৰ ওপৰত এক অনুসন্ধানমূলক (ৰ‌্যকনেছঁছ) অভিযানত ওলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁ নিৰুদ্দেশ হয় আৰু সেই সময়তেই তেওঁৰ মৃত্যু হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Tagliabue|first=John|date=2008-04-11|title=Clues to the Mystery of a Writer Pilot Who Disappeared|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/04/11/world/europe/11exupery.html|access-date=2022-01-06|issn=0362-4331|archive-date=21 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121062641/https://www.nytimes.com/2008/04/11/world/europe/11exupery.html|url-status=live}}</ref> যদিও ২০০০ চনত তেওঁৰ উৰাজাহাজৰ ধ্বংসাৱশেষ মাৰ্ছেই উপকূলত উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল, তথাপিও দুৰ্ঘটনাটোৰ চূড়ান্ত কাৰণ এতিয়াও অজ্ঞাত হৈয়ে আছে।<ref>{{Cite web|last=Kocis|first=Desiree|title=Mysteries of Flight: The Disappearance of Antoine de Saint-Exupéry|url=https://www.planeandpilotmag.com/article/the-disappearance-of-antoine-de-saint-exupery/|access-date=2022-01-06|website=Plane & Pilot Magazine|date=17 December 2019|language=en-US|archive-date=21 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121062621/https://www.planeandpilotmag.com/article/the-disappearance-of-antoine-de-saint-exupery/|url-status=live}}</ref>{{TOC limit|limit=1}} == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} rw6zpl68g8ejooep2svkujhp8fpvdnx 0 137776 615727 2026-07-04T15:28:54Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =Enchey Monastery |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =Enchey Monastery |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |hea... 615727 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =Enchey Monastery |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =Enchey Monastery |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==Geography== The monastery is built on a stunning ridge of a hill above the Gangtok city to its northeast from where the Kanchendzonga range is visible. It is located on Gangtok – [[Nathula]] road, above the [[Siniolochu]] lodge and passes through an avenue of [[wiktionary:sylvan|sylvan]] [[coniferous tree]]s, bypassing the TV telecommunications tower. It is about {{convert|3|km|mi}} from the northeast of the main market place in Gangtok.<ref name=Bisht/><ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> Even though it is a small monastery situated on a strategic peak overlooking Gangtok, compared to other monasteries in Sikkim, it provides views of the Kanchendzonga peak. ==Architecture== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] The monastery was first built in the 1840s by the eighth [[Chogyal]] and as a result, Gangtok as the small hamlet became a pilgrimage place. However, the monastery as seen now was aesthetically built in 1909, one of the two in Gangtok, like a [[Chinese art|Chinese]] [[Pagoda]] during the rule of [[Sikyong Tulku]] (1909–1910). The monastery was built at the exact location where [[Lama Druptub Karbo]] had his hermitage. The monastery is topped by a shining golden [[cupola]]. It houses a number of images of Gods, Goddesses and religious objects. The deities worshipped in the monastery are the [[Buddha]], [[Loki Sharia]] and Guru Padmasambhava. The walls of the monastery in the large prayer hall are fully covered with paintings and murals of four religious kings, the deities of the four cardinal directions as stated in the scriptures and the entire galaxy of Mahayan Buddhist deities. Manuscripts of scriptures are kept in an almirah. The four pillars supporting the roof of the monastery are elaborately carved. Built under the Nyingma order, it houses 90 monks.<ref name=Bisht/><ref name=sikkim/><ref name=Bradnock/><ref name= Daruwalla>{{Cite book|last= Daruwalla|first= Keki |author2=Ashok Dilwali|title=Riding the Himalayas|page=254|access-date=2010-08-05|url=https://books.google.com/books?id=OCNuAAAAMAAJ&q=Enchey+Gompa|publisher=Niyogi Books|year= 2006|isbn=81-89738-05-4}}</ref><ref name=Dorji>{{Cite book|last=Dorji|first= Yab Ugyen|title= Of rainbows and clouds: the life of Yab Ugyen Dorji as told to his daughter|page=60|access-date=2010-08-04|url=https://books.google.com/books?id=QKiNspaeno8C&dq=Enchey+monastic+order+in+gangtok&pg=PA60-IA13|publisher= Serindia Publications, Inc.|year= 1999|isbn= 0-906026-49-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The windows of the monastery are very ornately carved and painted.<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> The monastery has a large collection of [[masks]] which are used for the annual ritual dances. As its name implies, monastery has a peaceful atmosphere and also maintains a good library.<ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> A very serene atmosphere has been created with the colourful prayer flags fluttering around the monastery.<ref name=Ray>{{Cite book|last=Ray|first=Arundati|author2=Sujoy Das|title= Sikkim: a traveller's guide|page=151|access-date=2010-08-13|url=https://books.google.com/books?id=Xnw-2sU1KMoC&dq=Enchey+Monastery+Sikkim&pg=PA151|publisher= Orient Blackswan|year=2001|isbn= 81-7824-008-4}}</ref> Like all other Nyingmapa monasteries in Sikkim, this monastery is also under the jurisdiction of the [[Pemayangtse Monastery]]. The monastery was gutted in 1947. However, it was rebuilt in 1948 with the support of the devotees.<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> ===Earthquake damage=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp;mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} mtnq2j5atp95e7exsdzzp17pw8n45sm 615728 615727 2026-07-04T15:33:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Geography */ 615728 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =Enchey Monastery |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =Enchey Monastery |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==Architecture== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] The monastery was first built in the 1840s by the eighth [[Chogyal]] and as a result, Gangtok as the small hamlet became a pilgrimage place. However, the monastery as seen now was aesthetically built in 1909, one of the two in Gangtok, like a [[Chinese art|Chinese]] [[Pagoda]] during the rule of [[Sikyong Tulku]] (1909–1910). The monastery was built at the exact location where [[Lama Druptub Karbo]] had his hermitage. The monastery is topped by a shining golden [[cupola]]. It houses a number of images of Gods, Goddesses and religious objects. The deities worshipped in the monastery are the [[Buddha]], [[Loki Sharia]] and Guru Padmasambhava. The walls of the monastery in the large prayer hall are fully covered with paintings and murals of four religious kings, the deities of the four cardinal directions as stated in the scriptures and the entire galaxy of Mahayan Buddhist deities. Manuscripts of scriptures are kept in an almirah. The four pillars supporting the roof of the monastery are elaborately carved. Built under the Nyingma order, it houses 90 monks.<ref name=Bisht/><ref name=sikkim/><ref name=Bradnock/><ref name= Daruwalla>{{Cite book|last= Daruwalla|first= Keki |author2=Ashok Dilwali|title=Riding the Himalayas|page=254|access-date=2010-08-05|url=https://books.google.com/books?id=OCNuAAAAMAAJ&q=Enchey+Gompa|publisher=Niyogi Books|year= 2006|isbn=81-89738-05-4}}</ref><ref name=Dorji>{{Cite book|last=Dorji|first= Yab Ugyen|title= Of rainbows and clouds: the life of Yab Ugyen Dorji as told to his daughter|page=60|access-date=2010-08-04|url=https://books.google.com/books?id=QKiNspaeno8C&dq=Enchey+monastic+order+in+gangtok&pg=PA60-IA13|publisher= Serindia Publications, Inc.|year= 1999|isbn= 0-906026-49-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The windows of the monastery are very ornately carved and painted.<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> The monastery has a large collection of [[masks]] which are used for the annual ritual dances. As its name implies, monastery has a peaceful atmosphere and also maintains a good library.<ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> A very serene atmosphere has been created with the colourful prayer flags fluttering around the monastery.<ref name=Ray>{{Cite book|last=Ray|first=Arundati|author2=Sujoy Das|title= Sikkim: a traveller's guide|page=151|access-date=2010-08-13|url=https://books.google.com/books?id=Xnw-2sU1KMoC&dq=Enchey+Monastery+Sikkim&pg=PA151|publisher= Orient Blackswan|year=2001|isbn= 81-7824-008-4}}</ref> Like all other Nyingmapa monasteries in Sikkim, this monastery is also under the jurisdiction of the [[Pemayangtse Monastery]]. The monastery was gutted in 1947. However, it was rebuilt in 1948 with the support of the devotees.<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> ===Earthquake damage=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp;mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} p9ka1gea8cegnoy2yphrhsrysuy9zco 615729 615728 2026-07-04T15:34:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Architecture */ 615729 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =Enchey Monastery |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =Enchey Monastery |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] The monastery was first built in the 1840s by the eighth [[Chogyal]] and as a result, Gangtok as the small hamlet became a pilgrimage place. However, the monastery as seen now was aesthetically built in 1909, one of the two in Gangtok, like a [[Chinese art|Chinese]] [[Pagoda]] during the rule of [[Sikyong Tulku]] (1909–1910). The monastery was built at the exact location where [[Lama Druptub Karbo]] had his hermitage. The monastery is topped by a shining golden [[cupola]]. It houses a number of images of Gods, Goddesses and religious objects. The deities worshipped in the monastery are the [[Buddha]], [[Loki Sharia]] and Guru Padmasambhava. The walls of the monastery in the large prayer hall are fully covered with paintings and murals of four religious kings, the deities of the four cardinal directions as stated in the scriptures and the entire galaxy of Mahayan Buddhist deities. Manuscripts of scriptures are kept in an almirah. The four pillars supporting the roof of the monastery are elaborately carved. Built under the Nyingma order, it houses 90 monks.<ref name=Bisht/><ref name=sikkim/><ref name=Bradnock/><ref name= Daruwalla>{{Cite book|last= Daruwalla|first= Keki |author2=Ashok Dilwali|title=Riding the Himalayas|page=254|access-date=2010-08-05|url=https://books.google.com/books?id=OCNuAAAAMAAJ&q=Enchey+Gompa|publisher=Niyogi Books|year= 2006|isbn=81-89738-05-4}}</ref><ref name=Dorji>{{Cite book|last=Dorji|first= Yab Ugyen|title= Of rainbows and clouds: the life of Yab Ugyen Dorji as told to his daughter|page=60|access-date=2010-08-04|url=https://books.google.com/books?id=QKiNspaeno8C&dq=Enchey+monastic+order+in+gangtok&pg=PA60-IA13|publisher= Serindia Publications, Inc.|year= 1999|isbn= 0-906026-49-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The windows of the monastery are very ornately carved and painted.<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> The monastery has a large collection of [[masks]] which are used for the annual ritual dances. As its name implies, monastery has a peaceful atmosphere and also maintains a good library.<ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> A very serene atmosphere has been created with the colourful prayer flags fluttering around the monastery.<ref name=Ray>{{Cite book|last=Ray|first=Arundati|author2=Sujoy Das|title= Sikkim: a traveller's guide|page=151|access-date=2010-08-13|url=https://books.google.com/books?id=Xnw-2sU1KMoC&dq=Enchey+Monastery+Sikkim&pg=PA151|publisher= Orient Blackswan|year=2001|isbn= 81-7824-008-4}}</ref> Like all other Nyingmapa monasteries in Sikkim, this monastery is also under the jurisdiction of the [[Pemayangtse Monastery]]. The monastery was gutted in 1947. However, it was rebuilt in 1948 with the support of the devotees.<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp;mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} mdwcnsomex0m649tp9b2z7cu06zm1po 615733 615729 2026-07-04T15:57:11Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615733 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =Enchey Monastery |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =Enchey Monastery |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} t8znjymf34uosnnlmc8odt19qgnv8bd 615734 615733 2026-07-04T15:58:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615734 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} 2cdxwhuhoy43xo3bqgibjinlvtvlvww 615735 615734 2026-07-04T15:59:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615735 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} lsu5hvk1r05nkqh779x25rw69fhy6et 615736 615735 2026-07-04T15:59:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:বৌদ্ধ মঠ]] using [[WP:HC|HotCat]] 615736 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] bx3fk0adzy5mlztqvorrpu4xy9kv7kj 615737 615736 2026-07-04T15:59:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] using [[WP:HC|HotCat]] 615737 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|Ornately carved colourful Window of prayer hall]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] au4d9x7ihpqu2ox33vjokgise2jeuyu 615738 615737 2026-07-04T16:41:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* স্থাপত্য */ 615738 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== In a reconnaissance report on Sikkim Earthquake of 14 February 2006, it was noted that the Enchey Monastery, apart from other buildings in Sikkim, also suffered severe damage in the 2006 Earthquake (with the maximum intensity of shaking as VII on MSK scale); wide shear and vertical cracks were noted in masonry walls, at corners and near openings. It was not the first time that the monastery, among other masonry structures in Sikkim, was subject to damage by earthquake. Earthquake events in the 1980 and 1988 had also caused damage to the monastery but the repairs done were not adequate, as in 2006, the masonry wall of the building suffered damage again. The report has observed that "The damage seen in and around Gangtok was clearly disproportionate to the size of the earthquake, which was a moderate 5.7 on the Richter scale. This very clearly establishes the high level of seismic vulnerability of the region. Such disproportionate damage is a direct consequence of poor design and construction practices in an inadequate professional environment that is challenged by the lack of trained human resources in the state." Sikkim as a whole, and particularly masonry structures, are vulnerable to suffer damage from such severe earthquakes. Hence, it has been suggested to adopt "safer constructions through choice of appropriate construction systems, incorporation of earthquake resistant technology, use of good construction materials and their quality control, and involvement of competent manpower for design, construction and supervision."<ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] 55g5e9tao3p9s5qf8s0b3kpxyf6ml66 615742 615738 2026-07-04T16:54:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূমিকম্পৰ ক্ষতি */ 615742 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> The Enchey Monastery, a heritage structure built in stone masonry with 500&nbsp; mm thick walls, is a double storied structure with timber frames making up the columns and beams in the roof and also in the flooring. Galvanised iron sheet roofing is also supported on wooden trusses. The masonry wall was damaged due to seismic shear. The decorative plaster of the walls also fell off due to cracks in the masonry walls and spoiled some of the beauty of the structure.{{citation needed|date=November 2017}} Grouting of the cracks was suggested as a solution to strengthen the damaged portions of the walls.<ref>{{Cite web|url=http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|title=A Reconnaissance Based Vulnerability Report; The Sikkim Earthquake of 14th February 2006|pages=14–15|access-date=2010-08-14|publisher=School of Community Science and Technology:Bengal Engineering and Science University, Shibpur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717071315/http://www.becs.ac.in/SDME/SkmDarjEQReport.pdf|archive-date=17 July 2011}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] 67y4owisjvfkc4fwsj8mmv6bla5saq6 615743 615742 2026-07-04T16:55:06Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূমিকম্পৰ ক্ষতি */ 615743 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==Festival== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] gln8pwpzaoek8aic93lein1peilw13c 615745 615743 2026-07-04T17:04:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Festival */ 615745 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱ== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|Enchey Monastery Inside View File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Prayer wheels in Enchey Gompa File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] o7lgc51w9id34uucqs4ap5m2e8ja0hp 615746 615745 2026-07-04T17:06:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Gallery */ 615746 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱ== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A Chorten in Enchey Monastery in Gangtok File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|A close view of Enchey Monastery in Gangtok File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|Courtyard of Enchey Monastery File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|Signage in front of the Enchey Monastery in Gangtok </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] 6a1z4s98dg9bm64v4y201s4x7xp9c2x 615749 615746 2026-07-04T17:20:44Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Gallery */ 615749 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱ== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==Gallery== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] ccbbybepgtrkelrzlzrer9qxygpabqu 615750 615749 2026-07-04T17:21:10Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Gallery */ 615750 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱ== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] iisolcl6p49laso4oj04y83l9fmhjjz 615751 615750 2026-07-04T17:26:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উৎসৱ */ 615751 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱ== Detor Cham is the colourful and vibrant [[Cham dance]] festival that is held in the monastery on the 18th and 19th day of the 12th [[Lunar month]] of the [[Tibetan calendar]], corresponding to the dates during January/February of the [[Gregorian calendar]].<ref name= Bindloss/> Other festivals observed in the Enchey Monastery are: the Singhe Chaam performed once every three years, Pang Lhabsol commemorating the swearing of blood-brotherhood between the [[Bhutias]] and [[Lepcha people|Lepchas]] in the presence of Khangchendzonga as witness.<ref name=Enchey/><ref name=sikkim/> The Cham dances are mask dances where the dancers wearing ornate robes perform dances representing the [[Tibet]]an deity figurines of [[Mahakala]] (the protector) and mythical snow lions; both depict a third eye on their foreheads to represent the "need for inner reflection." The dance festivals are usually held prior to the [[Losar]], the [[Tibetan New Year]] day (February/March) and Losoong, the Sikkimese New Year (December/January).<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম , যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল , হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদযাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদযাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] j51e25z8co0hffu55mdepnh87fuuodr 615752 615751 2026-07-04T17:27:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উৎসৱ */ 615752 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চিকিমৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত। গেংটকৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।এই স্থানৰ পবিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰ পৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিক ভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰ পৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰ পৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিবেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজবুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম , যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল , হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদযাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদযাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] fdrae1crluwfo0jvo6jspdlhxt4lzz4 615754 615752 2026-07-04T17:29:14Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615754 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ [[চিকিম]]ৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ অন্তৰ্গত। [[গেংটক]]ৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। এই স্থানৰ পৱিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰপৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিকভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এখন মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা মহিমান্বিত কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুঁজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰপৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, গেংটক চহৰক ওপৰৰপৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিৱেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰপৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিৱেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজপুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম, যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল, হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদ্‌যাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদ্‌যাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] 4ul3sobnhmni49hn0tlw0mvjj2qaqyd 615756 615754 2026-07-04T17:30:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভূগোল */ 615756 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=[[East Sikkim]], [[Sikkim]], India |founded_by = Lama Druptab Karpo |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =[[Architecture of Tibet|Tibetan]] |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ [[চিকিম]]ৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ অন্তৰ্গত। [[গেংটক]]ৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। এই স্থানৰ পৱিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰপৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিকভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এটা মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুঁজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰপৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, [[গেংটক]] চহৰক ওপৰৰপৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিৱেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰপৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিৱেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজপুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম, যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল, হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদ্‌যাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদ্‌যাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] mpjmrs0gv3yfcohg8zrlynd5tzmft4h 615758 615756 2026-07-04T17:32:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615758 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=পূব চিকিম, [[চিকিম]],[[ ভাৰত]] |founded_by = লামা দ্ৰুপতাব কাৰ্পো |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =তীৰ্বতীয় স্থাপত্যশৈলী |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ [[চিকিম]]ৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ অন্তৰ্গত। [[গেংটক]]ৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। এই স্থানৰ পৱিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰপৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিকভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এটা মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুঁজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰপৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title= Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, [[গেংটক]] চহৰক ওপৰৰপৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিৱেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰপৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিৱেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজপুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম, যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল, হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদ্‌যাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদ্‌যাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] 4ul3bdc3be59an907kwtdmmr1izuqoi 0 137777 615730 2026-07-04T15:35:50Z Dipankar Das 36094 [[আফ্ৰিকান ছোৱাইন ফিভাৰ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615730 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আফ্ৰিকান ছোৱাইন ফিভাৰ]] 0mni8zu6oep5w0ecngzla1kb98rls16 0 137778 615731 2026-07-04T15:41:48Z Dipankar Das 36094 [[আফ্ৰিকান ছোৱাইন ফিভাৰ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615731 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আফ্ৰিকান ছোৱাইন ফিভাৰ]] 0mni8zu6oep5w0ecngzla1kb98rls16 0 137779 615762 2026-07-04T17:45:30Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615762 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। qn4u2fykt1004rtyt5io90vp2nllgj3 615763 615762 2026-07-04T17:47:23Z Pranamikaadhikary 27435 615763 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|Concentrations in ppm of the major greenhouse gases between 1978 and 2010. |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। bmzomhtfgun6seiwm81b4u62nz1y41b 615764 615763 2026-07-04T17:47:52Z Pranamikaadhikary 27435 615764 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। 1xcc5a6d9mzb50rgi4e0ytqvrqw1r0v 615765 615764 2026-07-04T17:50:03Z Pranamikaadhikary 27435 615765 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== puzqh8p1hug2q597b45u8t3yi5u3gmh 615766 615765 2026-07-04T17:50:54Z Pranamikaadhikary 27435 /* পদ্ধতি */ 615766 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ;মেন’মেট্ৰি slp6y5qgum4sb3dg6nkpwgj5yneoidu 615767 615766 2026-07-04T17:53:26Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615767 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত তৰল [[নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।[1] এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। jk19n1o19c5oicm53ly9fxqtjgv4eq8 615768 615767 2026-07-04T17:54:02Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615768 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।[1] এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। g5kjc7zmz7w27xqgv9na7randghx2i2 615769 615768 2026-07-04T17:54:32Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615769 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। 18w45sy5rsnowc1hxh987rw44m81gu2 615770 615769 2026-07-04T17:58:31Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615770 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ;ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত মাউনা ল’য়া মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফীত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইডমুক্ত বায়ু থাকে।[1] এটা জিলিকি থকা নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।[1] 85mmm7iknrsapxkgn9h5nc3v08a2xll 615771 615770 2026-07-04T18:06:39Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615771 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ;ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।[1] এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।[1] rtynvwgdc0z17hrnbymp7vathzte9xc 615772 615771 2026-07-04T18:07:21Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615772 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ;ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> pst3fercf656uwl7aa2aph4z5re0wzc 615774 615772 2026-07-04T18:09:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615774 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ;ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ;টাইট্ৰিমেট্ৰি টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> jnv81xggyg6jkk5ihg4mwz3ku3gz8x0 615775 615774 2026-07-04T18:10:12Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615775 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ; মেন’মেট্ৰি প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ;ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ;টাইট্ৰিমেট্ৰি টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 111gpwfbsj23z4ktm6zl2xmlwr3wsey 615777 615775 2026-07-04T18:11:34Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615777 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ==তথ্যসূত্ৰ== ekqy0f8bzwqf5pd9sitxzo44ikzkp86 615778 615777 2026-07-04T18:15:09Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ */ 615778 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।[2] [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== mgxdw4j0a99awkmcjlk4w0f4o0gdelf 615779 615778 2026-07-04T18:15:48Z Pranamikaadhikary 27435 /* ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ */ 615779 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 1acjlel60llpze5no9nz4nii733s0yq 615780 615779 2026-07-04T18:16:54Z Pranamikaadhikary 27435 /* মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ */ 615780 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== ==তথ্যসূত্ৰ== ea3y9io2jdbi9180218gro647cmulwf 615781 615780 2026-07-04T18:21:09Z Pranamikaadhikary 27435 /* বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS) */ 615781 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।[3] ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।[3] যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।[3] ==তথ্যসূত্ৰ== 2dcpaxawboz8508fs2j0wjgclzd6289 615782 615781 2026-07-04T18:22:49Z Pranamikaadhikary 27435 /* বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS) */ 615782 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 74uubx7ldvuq3e1vnop6nh0wop1whn2 615783 615782 2026-07-04T18:24:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ */ 615783 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ==তথ্যসূত্ৰ== ahgkixjhxt4dj5ys8p0dombtegvlz9m 615784 615783 2026-07-04T18:29:33Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3) */ 615784 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।[4] ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।[5] OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।[4] ==তথ্যসূত্ৰ== gv4zg3xv39q1q37z11yfrk67ovsmi4r 615785 615784 2026-07-04T18:30:46Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3) */ 615785 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ==তথ্যসূত্ৰ== qiy8qe5eymmo3skvl573j4vlxujcbcj 615786 615785 2026-07-04T18:32:48Z Pranamikaadhikary 27435 /* কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3) */ 615786 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] ==তথ্যসূত্ৰ== 32djgtof1jgc4mfrr1us08w4epf27ye 615787 615786 2026-07-04T18:34:45Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615787 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।[6] ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।[6] GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।[6] ==তথ্যসূত্ৰ== hsbqlr5tnwgovgfc5swkugpnsurtsa0 615788 615787 2026-07-04T18:35:41Z Pranamikaadhikary 27435 /* সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat) */ 615788 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।<ref name=":3">{{Cite journal|url=https://www.osapublishing.org/ao/fulltext.cfm?uri=ao-48-35-6716&id=190794|title=Thermal and near infrared sensor for carbon observation Fourier-transform spectrometer on the Greenhouse Gases Observing Satellite for greenhouse gases monitoring|author1=Kuze, Akihiko|author2=Suto, Hiroshi|author3=Nakajima, Masakatsu|author4=Hamazaki, Takashi|journal=Applied Optics|volume=48|issue=35|pages=6716–33|doi=10.1364/AO.48.006716|pmid=20011012|access-date=2018-11-14|year=2009|bibcode=2009ApOpt..48.6716K|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192004/https://www.osapublishing.org/captcha/(S(iskxbu4nig5kcy2jcudzkbry))/?guid=0A716536-2A3B-41A3-A4D1-A0F24B79E932|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।<ref name=":3" /> GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।<ref name=":3" /> ==তথ্যসূত্ৰ== qzbxsi1l30pfjdqa68vvw17vdwefmej 615789 615788 2026-07-04T18:38:00Z Pranamikaadhikary 27435 /* সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat) */ 615789 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।<ref name=":3">{{Cite journal|url=https://www.osapublishing.org/ao/fulltext.cfm?uri=ao-48-35-6716&id=190794|title=Thermal and near infrared sensor for carbon observation Fourier-transform spectrometer on the Greenhouse Gases Observing Satellite for greenhouse gases monitoring|author1=Kuze, Akihiko|author2=Suto, Hiroshi|author3=Nakajima, Masakatsu|author4=Hamazaki, Takashi|journal=Applied Optics|volume=48|issue=35|pages=6716–33|doi=10.1364/AO.48.006716|pmid=20011012|access-date=2018-11-14|year=2009|bibcode=2009ApOpt..48.6716K|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192004/https://www.osapublishing.org/captcha/(S(iskxbu4nig5kcy2jcudzkbry))/?guid=0A716536-2A3B-41A3-A4D1-A0F24B79E932|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।<ref name=":3" /> GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।<ref name=":3" /> ==গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন== ===সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS)=== ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ফিনলেণ্ডৰ হেলচিংকিত ইউৰোপীয় গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি কনচৰ্টিয়াম (ERIC) হিচাপে সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল।[7] আইচিঅ’এছৰ মূল কাম হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন, ডুব যোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এক সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি (আইচিঅ’এছ আৰআই) স্থাপন কৰা। আইচিঅ'এছ ইআৰআইচিয়ে নিজৰ গৱেষণাক অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন গৱেষণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি সুসংহত তথ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিবলৈ আৰু শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।[7] ==তথ্যসূত্ৰ== 04pmb75dn7c7xd2lkpljdosqcxpnf7k 615790 615789 2026-07-04T18:38:48Z Pranamikaadhikary 27435 /* সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS) */ 615790 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।<ref name=":3">{{Cite journal|url=https://www.osapublishing.org/ao/fulltext.cfm?uri=ao-48-35-6716&id=190794|title=Thermal and near infrared sensor for carbon observation Fourier-transform spectrometer on the Greenhouse Gases Observing Satellite for greenhouse gases monitoring|author1=Kuze, Akihiko|author2=Suto, Hiroshi|author3=Nakajima, Masakatsu|author4=Hamazaki, Takashi|journal=Applied Optics|volume=48|issue=35|pages=6716–33|doi=10.1364/AO.48.006716|pmid=20011012|access-date=2018-11-14|year=2009|bibcode=2009ApOpt..48.6716K|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192004/https://www.osapublishing.org/captcha/(S(iskxbu4nig5kcy2jcudzkbry))/?guid=0A716536-2A3B-41A3-A4D1-A0F24B79E932|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।<ref name=":3" /> GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।<ref name=":3" /> ==গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন== ===সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS)=== ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ফিনলেণ্ডৰ হেলচিংকিত ইউৰোপীয় গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি কনচৰ্টিয়াম (ERIC) হিচাপে সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|title=Commission Implementing Decision (EU) 2015/2097 of 26 October 2015 on setting up the Integrated Carbon Observation System European Research Infrastructure Consortium (ICOS ERIC)|date=26 October 2018|website=eur-lex.europa.eu|language=en|access-date=2018-11-19|archive-date=20 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120015023/https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|url-status=live}}</ref> আইচিঅ’এছৰ মূল কাম হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন, ডুব যোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এক সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি (আইচিঅ’এছ আৰআই) স্থাপন কৰা। আইচিঅ'এছ ইআৰআইচিয়ে নিজৰ গৱেষণাক অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন গৱেষণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি সুসংহত তথ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিবলৈ আৰু শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name=":4" /> ==তথ্যসূত্ৰ== diunhg84b7yvdsk6kf48xogdvp6g55x 615791 615790 2026-07-04T18:41:45Z Pranamikaadhikary 27435 /* সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS) */ 615791 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।<ref name=":3">{{Cite journal|url=https://www.osapublishing.org/ao/fulltext.cfm?uri=ao-48-35-6716&id=190794|title=Thermal and near infrared sensor for carbon observation Fourier-transform spectrometer on the Greenhouse Gases Observing Satellite for greenhouse gases monitoring|author1=Kuze, Akihiko|author2=Suto, Hiroshi|author3=Nakajima, Masakatsu|author4=Hamazaki, Takashi|journal=Applied Optics|volume=48|issue=35|pages=6716–33|doi=10.1364/AO.48.006716|pmid=20011012|access-date=2018-11-14|year=2009|bibcode=2009ApOpt..48.6716K|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192004/https://www.osapublishing.org/captcha/(S(iskxbu4nig5kcy2jcudzkbry))/?guid=0A716536-2A3B-41A3-A4D1-A0F24B79E932|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।<ref name=":3" /> GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।<ref name=":3" /> ==গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন== ===সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS)=== ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ফিনলেণ্ডৰ হেলচিংকিত ইউৰোপীয় গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি কনচৰ্টিয়াম (ERIC) হিচাপে সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|title=Commission Implementing Decision (EU) 2015/2097 of 26 October 2015 on setting up the Integrated Carbon Observation System European Research Infrastructure Consortium (ICOS ERIC)|date=26 October 2018|website=eur-lex.europa.eu|language=en|access-date=2018-11-19|archive-date=20 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120015023/https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|url-status=live}}</ref> আইচিঅ’এছৰ মূল কাম হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন, ডুব যোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এক সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি (আইচিঅ’এছ আৰআই) স্থাপন কৰা। আইচিঅ'এছ ইআৰআইচিয়ে নিজৰ গৱেষণাক অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন গৱেষণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি সুসংহত তথ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিবলৈ আৰু শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name=":4" /> ==সংহত নিৰীক্ষণ== নিৰ্গমন জুখিব পৰা সাধাৰণ পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত বায়ুমণ্ডলীয় জোখৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল ওপৰৰ পৰা তললৈ পদ্ধতি আৰু তলৰ পৰা ওপৰলৈ পদ্ধতি, যিয়ে মাটিৰ পৰা ভিত্তিক চেন্সৰ ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰতিটোৰে সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে। এটা সংহত বাস্তৱ সময়ৰ নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাই প্ৰায় বাস্তৱ সময়ত ত্ৰুটী ধৰা পেলায় আৰু ফলপ্ৰসূ প্ৰশমন কৌশল সক্ষম কৰিবলৈ অংশীদাৰসকলৰ বাবে কাৰ্য্যকৰী অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰি এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিব পাৰে। কিন্তু এনে ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰিলে উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বান আৰু অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয় যিবোৰ সযতনে বিবেচনা কৰিব লাগিব।<ref name=":5">{{Cite conference | last=Khiabani | first=Parisa Masnadi | title=Challenges in Data Integration, Monitoring, and Exploration of Methane Emissions: The Role of Data Analysis and Visualization | conference=2024 IEEE Workshop on Energy Data Visualization (EnergyVis) | publisher=IEEE | year=2024 | doi=10.1109/EnergyVis.2024.10747649 | doi-broken-date=1 July 2025 | url=https://ieeexplore.ieee.org/document/10747649 }}</ref> ২০২৩ চনত এলেন আৰু অন্যান্যৰ এক পৰ্যালোচনা। ৰিম’ট চেন্সিং আৰু ভূমিভিত্তিক জোখ-মাখৰ অগ্ৰগতিৰ পিছতো স্থানীয় আৰু কালিক কভাৰেজ, পদ্ধতিগত সামঞ্জস্যতা আৰু সেউজ গৃহ-গেছৰ নিৰ্গমনৰ তথ্যৰ স্বচ্ছতাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ ব্যৱধান আছে, যাৰ ফলত নিৰ্গমনৰ প্ৰতিবেদন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ুৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ পৰীক্ষণৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা সীমিত হৈ পৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Allen |first=David T. |title=Scientific Challenges of Monitoring, Measuring, Reporting Greenhouse Gas Emissions |journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering |year=2023 |volume=11 |issue=37 |pages=13604–13609 |doi=10.1021/acssusresmgt.3c00132 |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acssusresmgt.3c00132}} </ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 4tx3iuva1cn9vksk8vapatc2je90vyx 615792 615791 2026-07-04T18:42:33Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰসায়ন বিজ্ঞান]] using [[WP:HC|HotCat]] 615792 wikitext text/x-wiki [[File:NOAA-greenhouse-gases.png|thumb|১৯৭৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰধান সেউজ গৃহ গেছৰ পিপিএমত ঘনত্ব। |alt=|400x400px]] '''সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ''' হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন আৰু মাত্ৰাৰ প্ৰত্যক্ষ জোখ। বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষণ আৰু মেন’মেট্ৰিকে ধৰি কেইবাটাও ভিন্ন পদ্ধতি আছে। [[মিথেন]] আৰু [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] আন যন্ত্ৰৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। [[সেউজ গৃহ গেছ]]সমূহ মহাকাশৰপৰা যেনে [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ]] কেন্দ্ৰ আৰু সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থাৰ দৰে স্থল কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্কৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি। ==পদ্ধতি== ===কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ==== মেন’মেট্ৰি==== প্ৰথমে এটা বিশেষ পৰিমাণৰ শুকান বায়ুৰ আয়তন, উষ্ণতা আৰু চাপ জুখি বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ বাবে মেন’মেট্ৰি হৈছে এক মূল জোখ-মাখৰ আহিলা। বায়ুৰ নমুনাটো একাধিক শুকান বৰফৰ ফান্দৰ মাজেৰে পাৰ কৰি তাৰ পিছত পাঁচ লিটাৰৰ পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। [[থাৰ্মোমিটাৰ]]ৰ জৰিয়তে উষ্ণতাৰ জোখ লোৱা হয় আৰু মেনোমেট্ৰি ব্যৱহাৰ কৰি চাপ গণনা কৰা হয়। তাৰ পিছত [[তৰল নাইট্ৰ’জেন]] যোগ কৰা হয়, যাৰ ফলত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] ঘনীভূত হয় আৰু আয়তনৰদ্বাৰা জুখিব পৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite journal|last=Harris|first=Daniel C.|date=2010|title=Charles David Keeling and the Story of Atmospheric CO2 Measurements|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=82|issue=19|pages=7865–7870|doi=10.1021/ac1001492|pmid=20536268|bibcode=2010AnaCh..82.7865H |issn=0003-2700}}</ref> এই চাপৰ অৱস্থাত আদৰ্শ গেছৰ নিয়ম ০.৩% পৰ্যন্ত সঠিক। ====ইনফ্ৰাৰেড গেছ বিশ্লেষক==== ১৯৫৮ চনৰ পৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত [[মাউনা ল’য়া নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ]] আৰু [[স্ক্ৰিপছ ইনষ্টিটিউচন অৱ অ’চেন’গ্ৰাফী]]ত ইনফ্ৰাৰেড বিশ্লেষক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আই আৰ বিশ্লেষকবোৰে ৪০ চে.মি. দীঘল কোষৰ মাজেৰে শুকান বায়ুৰ এটা অজ্ঞাত নমুনা পাম্প কৰি কাম কৰে। এটা ৰেফাৰেন্স কোষত [[শুকান কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]মুক্ত বায়ু থাকে।<ref name=":0" /> এটা জিলিকি থকা [[নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্ট|নাইক্ৰ’ম ফিলামেণ্টে]] ব্ৰডবেণ্ড আই আৰ বিকিৰণ বিকিৰণ কৰে যি দুটা ৰশ্মিত বিভক্ত হৈ গেছ কোষৰ মাজেৰে পাৰ হয়। কাৰ্বন ডাই অক্সাইডে কিছুমান বিকিৰণ শোষণ কৰে, যাৰ ফলত নমুনা কোষৰ মাজেৰে যোৱা বিকিৰণতকৈ ৰেফাৰেন্স কোষৰ মাজেৰে যোৱা অধিক বিকিৰণ ডিটেক্টৰত উপনীত হ’ব পাৰে। তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয় এটা ষ্ট্ৰিপ চাৰ্ট ৰেকৰ্ডাৰত। নমুনাত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]]ৰ ঘনত্বৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয় কৰা হয় জনাজাত কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ পৰিমাণৰ এটা মানক গেছৰ সৈতে মানাংকন কৰি।<ref name=":0" /> ====টাইট্ৰিমেট্ৰি==== টাইট্ৰিমেট্ৰি হৈছে বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন ডাই অক্সাইড জুখিব পৰা আন এটা পদ্ধতি যিটো প্ৰথমে স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ এটা গোটে ১৫টা ভিন্ন স্থল ষ্টেচনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে ক্ৰেছলফ্থালিন সূচক যুক্ত [[বেৰিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড]]ৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে ১০০.০ মিলিলিটাৰ বায়ুৰ নমুনা পাছ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ===মিথেন গেছ নিৰীক্ষণ=== ====ভিন্নতামূলক শোষণ লিডাৰ==== ৰেঞ্জ-ৰিজ’লভড ইনফ্ৰাৰেড ডিফাৰেন্সিয়েল এবছৰ্পচন লিডাৰ (DIAL) হৈছে সক্ৰিয় আৰু বন্ধ লেণ্ডফিল ছাইটকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন জুখিব পৰা এটা উপায়।<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Innocenti|first1=Fabrizio|last2=Robinson|first2=Rod|last3=Gardiner|first3=Tom|last4=Finlayson|first4=Andrew|last5=Connor|first5=Andy|date=2017|title=Differential Absorption Lidar (DIAL) Measurements of Landfill Methane Emissions|journal=Remote Sensing|language=en|volume=9|issue=9|pages=953|doi=10.3390/rs9090953|bibcode=2017RemS....9..953I|doi-access=free}}</ref> [[DIAL]] এ মিথেন উৎসৰ ওপৰত উলম্ব স্কেন লয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় উৎসৰ পৰা মিথেন নিৰ্গমন সঠিকভাৱে জুখিবলৈ স্কেনসমূহ স্থানীয়ভাৱে পৃথক কৰে। [[মিথেন নিৰ্গমন]] জুখিব পৰাটো জলবায়ু পৰিৱৰ্তন গৱেষণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ, কাৰণ [[মিথেন]] আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী গেছীয় [[হাইড্ৰ’কাৰ্বন]] প্ৰজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=":2" /> ===নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ নিৰীক্ষণ=== ====বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক (ACE-FTS)==== [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] বায়ুমণ্ডলৰ অন্যতম বিশিষ্ট মানৱজনিত [[অ’জন-ক্ষয়কাৰী]] গেছ।<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Sheese|first1=Patrick E.|last2=Walker|first2=Kaley A.|last3=Boone|first3=Chris D.|last4=Bernath|first4=Peter F.|last5=Funke|first5=Bernd|date=2016|title=Nitrous oxide in the atmosphere: First measurements of a lower thermospheric source|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=43|issue=6|pages=2866–2872|doi=10.1002/2015gl067353|bibcode=2016GeoRL..43.2866S|issn=0094-8276|url=https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|doi-access=free|access-date=2019-07-24|archive-date=2019-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427005429/https://digitalcommons.odu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1063&context=chemistry_fac_pubs|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ইয়াক মূলতঃ মাটি আৰু শিলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক উৎসৰ লগতে খেতিৰ দৰে মানুহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হয়। বায়ুমণ্ডলৰ নাইট্ৰাছ অক্সাইডো নিম্ন তাপমণ্ডলত [[নাইট্ৰজেন]] আৰু ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে উত্তেজিত অ’জনৰ বিক্ৰিয়াৰ উৎপাদন হিচাপে বায়ুমণ্ডলত সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডলীয় ৰসায়ন পৰীক্ষা-ফুৰিয়েৰ ৰূপান্তৰ বৰ্ণালীমাপক]] (ACE-FTS) হৈছে ওপৰৰ পৰা তলৰ ট্ৰপ’স্ফিয়াৰত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ ঘনত্ব জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক আহিলা। [[কানাডা]]ৰ [[উপগ্ৰহ]] SCISAT ৰ সৈতে সংযুক্ত এই যন্ত্ৰটোৱে দেখুৱাইছে যে প্ৰধানকৈ শক্তিশালী কণিকাৰ বৰষুণৰ বাবে সকলো ঋতুতে সমগ্ৰ বায়ুমণ্ডলতে [[নাইট্ৰাছ অক্সাইড]] উপস্থিত থাকে।<ref name=":1" /> যন্ত্ৰটোৱে লোৱা জোখ-মাখত দেখা গৈছে যে বিভিন্ন বিক্ৰিয়াৰ ফলত মধ্যম পৰা ওপৰৰ [[মেছ’স্ফিয়াৰত]]কৈ তলৰ [[তাপমণ্ডল]]ত নাইট্ৰাছ অক্সাইডৰ সৃষ্টি হয়। [[বায়ুমণ্ডল]]লৈ নাইট্ৰাছ অক্সাইড নিৰ্গত হোৱাৰ বিভিন্ন ধৰণৰ তুলনা কৰি ওপৰৰ [[ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ]]ত ভৱিষ্যতে অ’জন ক্ষয় হোৱাৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত এচিই-এফটিএছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ।<ref name=":1" /> ===উপগ্ৰহৰ নিৰীক্ষণ=== ====কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO, OCO-2, OCO-3)==== ২০০৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ (OCO) উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল যদিও উৎক্ষেপণৰ বিফলতাৰ বাবে ই হেৰাই গৈছিল।<ref name=":02">{{Cite web|url=https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|title=OCO 1, 2 (ESSP 5)|website=space.skyrocket.de|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116085721/https://space.skyrocket.de/doc_sdat/oco.htm|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনত পুনৰ উৎক্ষেপণ কৰা হয় এই উপগ্ৰহটোক [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-২]] বুলি কোৱা হয়, যাৰ আয়ুস প্ৰায় দুবছৰ বুলি অনুমান কৰা হয়। এই যন্ত্ৰটোৰ দ্বাৰা বৰ্ণালীমাপক ব্যৱহাৰ কৰি পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ২৪টা কাৰ্বন ডাই অক্সাইডৰ ঘনত্ব জোখা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|title=NASA's OCO-2 brings sharp new focus on global carbon – Climate Change: Vital Signs of the Planet|last=Team|first=By Carol Rasmussen, NASA Earth Science News|work=Climate Change: Vital Signs of the Planet|access-date=2018-11-16|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420130549/https://climate.nasa.gov/news/1060/nasas-oco-2-brings-sharp-new-focus-on-global-carbon/|url-status=live}}</ref> OCO-2 য়ে লোৱা জোখ-মাখ বিশ্বব্যাপী বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্হিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু ইয়াৰ তথ্য বতাহৰ আৰ্হিৰ সৈতে যোৰ কৰিলে বিজ্ঞানীসকলে কাৰ্বনৰ উৎসৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিব পাৰিব। [[অৰ্বিটিং কাৰ্বন মানৱ নিৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ-৩]] [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (ISS)ৰ পৰা চলি থাকে।<ref name=":02" /> ===সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSat)=== *মূল প্ৰবন্ধ:[[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] উপগ্ৰহৰ পৰ্যবেক্ষণে সময়ৰ লগে লগে পৰিৱৰ্তন ধৰা পেলাবলৈ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী উদ্দেশ্যত [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] আৰু [[মিথেন]] গেছৰ ঘনত্বৰ সঠিক পাঠ্য প্ৰদান কৰে।<ref name=":3">{{Cite journal|url=https://www.osapublishing.org/ao/fulltext.cfm?uri=ao-48-35-6716&id=190794|title=Thermal and near infrared sensor for carbon observation Fourier-transform spectrometer on the Greenhouse Gases Observing Satellite for greenhouse gases monitoring|author1=Kuze, Akihiko|author2=Suto, Hiroshi|author3=Nakajima, Masakatsu|author4=Hamazaki, Takashi|journal=Applied Optics|volume=48|issue=35|pages=6716–33|doi=10.1364/AO.48.006716|pmid=20011012|access-date=2018-11-14|year=2009|bibcode=2009ApOpt..48.6716K|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120192004/https://www.osapublishing.org/captcha/(S(iskxbu4nig5kcy2jcudzkbry))/?guid=0A716536-2A3B-41A3-A4D1-A0F24B79E932|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা এই উপগ্ৰহৰ লক্ষ্য হৈছে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেন গেছ দুয়োটাকে নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ইয়াৰ উৎস চিনাক্ত কৰা।<ref name=":3" /> GOSat হৈছে তিনিটা মূল সত্তাৰ এটা প্ৰকল্প:জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা (JAXA),পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় (এম অ’ ই),আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (এন আই ই এছ)।<ref name=":3" /> ==গ্ৰাউণ্ড ষ্টেচন== ===সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা (ICOS)=== ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ফিনলেণ্ডৰ হেলচিংকিত ইউৰোপীয় গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি কনচৰ্টিয়াম (ERIC) হিচাপে সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|title=Commission Implementing Decision (EU) 2015/2097 of 26 October 2015 on setting up the Integrated Carbon Observation System European Research Infrastructure Consortium (ICOS ERIC)|date=26 October 2018|website=eur-lex.europa.eu|language=en|access-date=2018-11-19|archive-date=20 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120015023/https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2015/2097/oj/eng|url-status=live}}</ref> আইচিঅ’এছৰ মূল কাম হৈছে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন, ডুব যোৱা আৰু ইয়াৰ কাৰণৰ ওপৰত গৱেষণাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এক সংহত কাৰ্বন পৰ্যবেক্ষণ ব্যৱস্থা গৱেষণা আন্তঃগাঁথনি (আইচিঅ’এছ আৰআই) স্থাপন কৰা। আইচিঅ'এছ ইআৰআইচিয়ে নিজৰ গৱেষণাক অন্যান্য সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গমন গৱেষণাৰ সৈতে সংযোগ কৰি সুসংহত তথ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰিবলৈ আৰু শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱনক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name=":4" /> ==সংহত নিৰীক্ষণ== নিৰ্গমন জুখিব পৰা সাধাৰণ পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত বায়ুমণ্ডলীয় জোখৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল ওপৰৰ পৰা তললৈ পদ্ধতি আৰু তলৰ পৰা ওপৰলৈ পদ্ধতি, যিয়ে মাটিৰ পৰা ভিত্তিক চেন্সৰ ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰতিটোৰে সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে। এটা সংহত বাস্তৱ সময়ৰ নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাই প্ৰায় বাস্তৱ সময়ত ত্ৰুটী ধৰা পেলায় আৰু ফলপ্ৰসূ প্ৰশমন কৌশল সক্ষম কৰিবলৈ অংশীদাৰসকলৰ বাবে কাৰ্য্যকৰী অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰি এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ মোকাবিলা কৰিব পাৰে। কিন্তু এনে ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰিলে উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বান আৰু অসুবিধাৰ সৃষ্টি হয় যিবোৰ সযতনে বিবেচনা কৰিব লাগিব।<ref name=":5">{{Cite conference | last=Khiabani | first=Parisa Masnadi | title=Challenges in Data Integration, Monitoring, and Exploration of Methane Emissions: The Role of Data Analysis and Visualization | conference=2024 IEEE Workshop on Energy Data Visualization (EnergyVis) | publisher=IEEE | year=2024 | doi=10.1109/EnergyVis.2024.10747649 | doi-broken-date=1 July 2025 | url=https://ieeexplore.ieee.org/document/10747649 }}</ref> ২০২৩ চনত এলেন আৰু অন্যান্যৰ এক পৰ্যালোচনা। ৰিম’ট চেন্সিং আৰু ভূমিভিত্তিক জোখ-মাখৰ অগ্ৰগতিৰ পিছতো স্থানীয় আৰু কালিক কভাৰেজ, পদ্ধতিগত সামঞ্জস্যতা আৰু সেউজ গৃহ-গেছৰ নিৰ্গমনৰ তথ্যৰ স্বচ্ছতাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ ব্যৱধান আছে, যাৰ ফলত নিৰ্গমনৰ প্ৰতিবেদন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ুৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ পৰীক্ষণৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা সীমিত হৈ পৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Allen |first=David T. |title=Scientific Challenges of Monitoring, Measuring, Reporting Greenhouse Gas Emissions |journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering |year=2023 |volume=11 |issue=37 |pages=13604–13609 |doi=10.1021/acssusresmgt.3c00132 |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acssusresmgt.3c00132}} </ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰসায়ন বিজ্ঞান]] e7exdd5uqeccj10tve93umrdz3h9pzt 0 137780 615795 2026-07-04T18:47:03Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615795 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"[4]) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।[5] ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।[6] [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।[6] জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)[7] এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।[5] ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] 30shl94dbxt164ksyozvn4mh2ika2m6 615796 615795 2026-07-04T18:47:19Z Pranamikaadhikary 27435 /* উৎক্ষেপণ */ 615796 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"[4]) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।[5] ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।[6] [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।[6] জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)[7] এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।[5] ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] ==তথ্যসূত্ৰ== leegc0sy2ae4dd3pxa6uo8fgvnu0g2d 615797 615796 2026-07-04T18:49:07Z Pranamikaadhikary 27435 /* উৎক্ষেপণ */ 615797 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"[4]) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।[5] ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।[6] [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।[6] জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)[7] এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।[5] ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।[8] উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।[9] ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== 2o7l2xiy1zw8tzqzyi1pdj0qzdj5j84 615798 615797 2026-07-04T18:50:40Z Pranamikaadhikary 27435 615798 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = Greenhouse Gases Observing Satellite | names_list = Ibuki | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"[4]) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।[5] ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।[6] [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।[6] জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)[7] এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।[5] ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।[8] উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।[9] ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== 26qbzy8f7iyc7fj080ssi9q8t2vqymq 615799 615798 2026-07-04T18:51:10Z Pranamikaadhikary 27435 615799 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"[4]) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।[5] ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।[6] [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।[6] জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)[7] এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।[5] ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।[8] উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।[9] ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== ix9zvprlv7mrnxkywf8ciax81af0j3u 615800 615799 2026-07-04T18:53:32Z Pranamikaadhikary 27435 615800 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"<ref>{{cite press release |url=http://global.jaxa.jp/press/2008/10/20081015_gosat_e.html|title='IBUKI' Chosen as Nickname of the Greenhouse Gases Observing Satellite (GOSAT)|publisher=JAXA|date=15 October 2008|access-date=29 May 2009}}</ref>) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।<ref name=AP>{{cite news|title=Japan launches rocket with greenhouse-gas probe|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131180621/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|url-status=dead|archive-date=31 January 2009|agency=Associated Press|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009}}</ref> ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।<ref name=Reuters>{{cite news|title=Japan launches satellite to monitor greenhouse gases |url=https://www.reuters.com/article/climate-japan-idUST44020090123|publisher=Reuters|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009|first=Chisa|last=Fujioka}}</ref> [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।<ref name=Reuters/> জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)<ref>{{cite web|url=http://www.nies.go.jp/ |title=国立環境研究所 |publisher=Nies.go.jp |date= |accessdate=2022-04-11}}</ref> এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।<ref name=AP/> ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[6][5] উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।[8] ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।[8] উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।[9] ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== 4l7wr4rvcdoh3xcifezukhp5kh8qzj4 615801 615800 2026-07-04T18:54:24Z Pranamikaadhikary 27435 /* উৎক্ষেপণ */ 615801 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"<ref>{{cite press release |url=http://global.jaxa.jp/press/2008/10/20081015_gosat_e.html|title='IBUKI' Chosen as Nickname of the Greenhouse Gases Observing Satellite (GOSAT)|publisher=JAXA|date=15 October 2008|access-date=29 May 2009}}</ref>) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।<ref name=AP>{{cite news|title=Japan launches rocket with greenhouse-gas probe|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131180621/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|url-status=dead|archive-date=31 January 2009|agency=Associated Press|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009}}</ref> ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।<ref name=Reuters>{{cite news|title=Japan launches satellite to monitor greenhouse gases |url=https://www.reuters.com/article/climate-japan-idUST44020090123|publisher=Reuters|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009|first=Chisa|last=Fujioka}}</ref> [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।<ref name=Reuters/> জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)<ref>{{cite web|url=http://www.nies.go.jp/ |title=国立環境研究所 |publisher=Nies.go.jp |date= |accessdate=2022-04-11}}</ref> এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।<ref name=AP/> ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref name=Reuters/><ref name=AP/> উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=JAXA>{{cite web|title=Greenhouse gases Observing SATellite "IBUKI"(GOSAT)|url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|publisher=[[Japan Aerospace Exploration Agency]]|access-date=23 January 2009|archive-date=4 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404152255/http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|url-status=dead}}</ref> ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।[8] উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।[9] ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== rhvonjn5w8p4jklx8h4pzg32zlng9hp 615802 615801 2026-07-04T18:55:09Z Pranamikaadhikary 27435 /* সঁজুলি */ 615802 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"<ref>{{cite press release |url=http://global.jaxa.jp/press/2008/10/20081015_gosat_e.html|title='IBUKI' Chosen as Nickname of the Greenhouse Gases Observing Satellite (GOSAT)|publisher=JAXA|date=15 October 2008|access-date=29 May 2009}}</ref>) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।<ref name=AP>{{cite news|title=Japan launches rocket with greenhouse-gas probe|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131180621/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|url-status=dead|archive-date=31 January 2009|agency=Associated Press|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009}}</ref> ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।<ref name=Reuters>{{cite news|title=Japan launches satellite to monitor greenhouse gases |url=https://www.reuters.com/article/climate-japan-idUST44020090123|publisher=Reuters|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009|first=Chisa|last=Fujioka}}</ref> [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।<ref name=Reuters/> জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)<ref>{{cite web|url=http://www.nies.go.jp/ |title=国立環境研究所 |publisher=Nies.go.jp |date= |accessdate=2022-04-11}}</ref> এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।<ref name=AP/> ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref name=Reuters/><ref name=AP/> উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=JAXA>{{cite web|title=Greenhouse gases Observing SATellite "IBUKI"(GOSAT)|url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|publisher=[[Japan Aerospace Exploration Agency]]|access-date=23 January 2009|archive-date=4 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404152255/http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|url-status=dead}}</ref> ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।<ref name=JAXA/> উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|first=Keith|last=Gerein|title=Alta. scientists to track greenhouse gases from space|publisher=[[Calgary Herald]]|date=21 January 2009|access-date=24 January 2009|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131213032/http://www.calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|archive-date=31 January 2009|df=dmy-all}}</ref> ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।[10] ==তথ্যসূত্ৰ== jp8nijhi1k9zc8wj9vtwlij6t8tuclb 615803 615802 2026-07-04T18:55:32Z Pranamikaadhikary 27435 /* গোছাট-২ */ 615803 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"<ref>{{cite press release |url=http://global.jaxa.jp/press/2008/10/20081015_gosat_e.html|title='IBUKI' Chosen as Nickname of the Greenhouse Gases Observing Satellite (GOSAT)|publisher=JAXA|date=15 October 2008|access-date=29 May 2009}}</ref>) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।<ref name=AP>{{cite news|title=Japan launches rocket with greenhouse-gas probe|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131180621/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|url-status=dead|archive-date=31 January 2009|agency=Associated Press|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009}}</ref> ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।<ref name=Reuters>{{cite news|title=Japan launches satellite to monitor greenhouse gases |url=https://www.reuters.com/article/climate-japan-idUST44020090123|publisher=Reuters|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009|first=Chisa|last=Fujioka}}</ref> [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।<ref name=Reuters/> জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)<ref>{{cite web|url=http://www.nies.go.jp/ |title=国立環境研究所 |publisher=Nies.go.jp |date= |accessdate=2022-04-11}}</ref> এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।<ref name=AP/> ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref name=Reuters/><ref name=AP/> উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=JAXA>{{cite web|title=Greenhouse gases Observing SATellite "IBUKI"(GOSAT)|url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|publisher=[[Japan Aerospace Exploration Agency]]|access-date=23 January 2009|archive-date=4 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404152255/http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|url-status=dead}}</ref> ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।<ref name=JAXA/> উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|first=Keith|last=Gerein|title=Alta. scientists to track greenhouse gases from space|publisher=[[Calgary Herald]]|date=21 January 2009|access-date=24 January 2009|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131213032/http://www.calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|archive-date=31 January 2009|df=dmy-all}}</ref> ==গোছাট-২== সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Japanese H-IIA launches GOSAT-2 Earth Observation Satellite launch|first=William |last=Graham |date=October 28, 2018|url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/10/japanese-h-iia-gosat-2-earth-observation-satellite/|publisher=nasaspaceflight.com|access-date=12 December 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== l83srzwljz4g3pa3qn7pembqsebfd03 615804 615803 2026-07-04T18:56:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* গোছাট-২ */ 615804 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ | names_list = ইবুকি | image =　JAXA Greenhouse observing satelite 2.jpg | image_caption = Model of GOSAT at [[Tsukuba Space Center]] Space Dome | image_size = 150px | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|http://global.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index.html}} | COSPAR_ID = 2009-002A | SATCAT = 33492 | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|23 January 2009 03:54|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]] | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1750|kg|lb}}<ref name="gosat-ra">{{cite web|url=http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|title=Outlines of GOSAT and TANSO Sensor|access-date=26 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205085159/http://www.gosat.nies.go.jp/eng/proposal/download/GOSAT_RA_A_en.pdf|archive-date=5 February 2009|url-status=dead}}</ref> | power = 3.8&nbsp;kilowatts<ref name="gosat-ra"/> | launch_date = {{start-date|23 January 2009, 03:54}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]]-202 F15 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = 25 January 2015, 03:12:11&nbsp;UTC<ref name="n2yo">{{cite web |url=http://www.n2yo.com/satellite/?s=33492 |title=GOSAT (IBUKI) Satellite details 2009-002A NORAD 33492 |publisher=N2YO.com |date=25 January 2015 |access-date=25 January 2015}}</ref> | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]]<ref>{{cite press release |url=http://www.jaxa.jp/countdown/f15/pdf/20090123_2255_e.pdf |title=Orbit Insertion of the Greenhouse Gases Observing Satellite "IBUKI" (GOSAT) |publisher=[[JAXA]] |access-date=26 January 2009}}</ref> | orbit_periapsis = {{convert|674|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_apoapsis = {{convert|676|km|mi}}<ref name="n2yo"/> | orbit_inclination = 98.06°<ref name="n2yo"/> | orbit_period = 98.12&nbsp;minutes<ref name="n2yo"/> | orbit_mean_motion = 14.68<ref name="n2yo"/> | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS) | telescope_wavelength = 12900 - 13200 cm⁻¹/ 5800 - 6400 cm⁻¹/ 4800 - 5200 cm⁻¹/ 700 - 1800 cm⁻¹(FTS)<ref name="gosat-ra"/> <!--units should not be cm^-1, from magnitude of values angstroms look more likely--> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ''' (GOSAT), ইবুক (জাপানী: いぶき, হেপবাৰ্ন: ইবুকি; অৰ্থাৎ "উশাহ"<ref>{{cite press release |url=http://global.jaxa.jp/press/2008/10/20081015_gosat_e.html|title='IBUKI' Chosen as Nickname of the Greenhouse Gases Observing Satellite (GOSAT)|publisher=JAXA|date=15 October 2008|access-date=29 May 2009}}</ref>) নামেৰেও জনাজাত, হৈছে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ আৰু [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত বিশ্বৰ প্ৰথম উপগ্ৰহ।<ref name=AP>{{cite news|title=Japan launches rocket with greenhouse-gas probe|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131180621/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5i8SEG81tZR548fDRwrx_hTHF4z-wD95SU4CO0|url-status=dead|archive-date=31 January 2009|agency=Associated Press|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009}}</ref> ই পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ৫৬,০০০ স্থানৰপৰা কাৰ্বন ডাই অক্সাইড আৰু মিথেনৰ ঘনত্ব জুখিব পাৰে।<ref name=Reuters>{{cite news|title=Japan launches satellite to monitor greenhouse gases |url=https://www.reuters.com/article/climate-japan-idUST44020090123|publisher=Reuters|date=23 January 2009|access-date=23 January 2009|first=Chisa|last=Fujioka}}</ref> [[জাপান মহাকাশ অন্বেষণ সংস্থা]] (JAXA)দ্বাৰা GOSAT বিকশিত কৰা হৈছিল আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা।<ref name=Reuters/> জাপানৰ পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)<ref>{{cite web|url=http://www.nies.go.jp/ |title=国立環境研究所 |publisher=Nies.go.jp |date= |accessdate=2022-04-11}}</ref> এ এই তথ্যসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সেউজ গৃহ প্ৰভাৱৰ কাৰণ হোৱা গেছসমূহ অনুসৰণ কৰে আৰু তথ্যসমূহ নাছা আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈজ্ঞানিক সংস্থাসমূহৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে।<ref name=AP/> ==উৎক্ষেপণ== জাপানৰ প্ৰাথমিক বৃহৎ পৰিসৰৰ ব্যয়যোগ্য উৎক্ষেপণ ব্যৱস্থা H-IIA ব্যৱহাৰ কৰি আন সাতটা পিগিবেক প্ৰ'বৰ সৈতে GOSATক ২০০৯ চনৰ ২৩ জানুৱাৰী UTC তাৰিখে পুৱা ৩:৫৪ বজাত দক্ষিণ জাপানৰ এটা সৰু দ্বীপ Tanegashima ত প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে দুদিনীয়া পলম হোৱাৰ পিছত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref name=Reuters/><ref name=AP/> উৰণৰ প্ৰায় ১৬ মিনিটৰ পিছত ইবুক উৎক্ষেপণ ৰকেটৰপৰা পৃথক হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=JAXA>{{cite web|title=Greenhouse gases Observing SATellite "IBUKI"(GOSAT)|url=http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|publisher=[[Japan Aerospace Exploration Agency]]|access-date=23 January 2009|archive-date=4 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404152255/http://www.jaxa.jp/projects/sat/gosat/index_e.html|url-status=dead}}</ref> ==সঁজুলি== JAXA ৰ মতে ইবুক উপগ্ৰহটোত সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ চেন্সৰ (TANSO-FTS) আৰু TANSO-FTS ৰ পৰিপূৰক ক্লাউড/এৰ’ছল চেন্সৰ (TANSO-CAI) ​​আছে। ইবুকিৰ সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ সংবেদকে পৰ্যবেক্ষণৰ সঠিকতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ অতি ৰঙা বেণ্ডৰ ভিতৰত বহুতো তৰংগদৈৰ্ঘ্য (নিকট অতি ৰঙা অঞ্চল–তাপীয় অতি ৰঙা অঞ্চল) পৰ্যবেক্ষণ কৰে।<ref name=JAXA/> উপগ্ৰহটোৱে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন মৌল আৰু যৌগবোৰ কিছুমান বিশেষ ধৰণৰ পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ ভিত্তিত জুখিব পাৰে। এই প্ৰযুক্তিয়ে উপগ্ৰহটোক "বায়ুমণ্ডলত সেউজ গৃহ গেছৰ ঘনত্ব অতি উচ্চ ৰিজ'লিউচনত" জুখিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|first=Keith|last=Gerein|title=Alta. scientists to track greenhouse gases from space|publisher=[[Calgary Herald]]|date=21 January 2009|access-date=24 January 2009|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131213032/http://www.calgaryherald.com/Technology/Alta+scientists+monitor+oilsands+from+space/1203112/story.html|archive-date=31 January 2009|df=dmy-all}}</ref> ==গোছাট-২== [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২]] টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটৰ দ্বাৰা ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Japanese H-IIA launches GOSAT-2 Earth Observation Satellite launch|first=William |last=Graham |date=October 28, 2018|url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/10/japanese-h-iia-gosat-2-earth-observation-satellite/|publisher=nasaspaceflight.com|access-date=12 December 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 6zhky06iz6tso13h1zafx9qaxl099ng 0 137781 615805 2026-07-04T18:59:22Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615805 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== 2keld8ln33vs4l7dk5y5w3cpcgsxb6t 615806 615805 2026-07-04T18:59:41Z Pranamikaadhikary 27435 /* GOSAT ৰ সৈতে তুলনা */ 615806 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== ==তথ্যসূত্ৰ== s1g01vhpmwcr9fa5y61eqz0yrqrrbvn 615807 615806 2026-07-04T19:03:07Z Pranamikaadhikary 27435 /* GOSAT ৰ সৈতে তুলনা */ 615807 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:[4] *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== rl8u3b0bgu39fzbyz0f7adek1hnq0ab 615808 615807 2026-07-04T19:03:30Z Pranamikaadhikary 27435 /* GOSAT ৰ সৈতে তুলনা */ 615808 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== 8frvq1m3hpmfyddc1fj6btfsijqzwhu 615809 615808 2026-07-04T19:05:31Z Pranamikaadhikary 27435 /* GOSAT ৰ সৈতে তুলনা */ 615809 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।[1] ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[5] ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।[6] উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।[7] ==তথ্যসূত্ৰ== lr4ue9l2hlfs1doqpdpvbvazk0yixia 615810 615809 2026-07-04T19:06:10Z Pranamikaadhikary 27435 /* GOSAT ৰ সৈতে তুলনা */ 615810 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।[5] ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।[6] উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।[7] ==তথ্যসূত্ৰ== bt1a67n41k4nxidbntmptbt9hoktmzd 615811 615810 2026-07-04T19:07:20Z Pranamikaadhikary 27435 /* উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW */ 615811 wikitext text/x-wiki '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== hi13o1ngqxt12n0mewqr4zc2g1qh4zs 615812 615811 2026-07-04T19:08:00Z Pranamikaadhikary 27435 615812 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = Greenhouse Gases Observing Satellite-2 | names_list = Ibuki-2 | image = | image_caption = | image_size = | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|29 October 2018|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]]<ref name="jaxagosat2"/> | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1800|kg|lb}}<ref name="jaxagosat2" /> | power = 5000&nbsp;W<ref name="jaxagosat2" /> | launch_date = {{start-date|29 October 2018 04:08}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]] F40 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_eccentricity = 0.00106<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_altitude = 612.98&nbsp;km<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = 97.84°<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_period = 98.1 minutes<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_mean_motion = | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS-2 - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI-2 - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS-2) | telescope_wavelength = 0.75 – 0.77 μm / 1.56 – 1.69 μm / 1.92 – 2.38 μm / 5.6 – 8.4 μm / 8.4 – 14.3 μm (FTS-2)<ref name="niesgosat2"/> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 84uhpb1ef4gqmbpn58io4lg6ww33afu 615813 615812 2026-07-04T19:08:31Z Pranamikaadhikary 27435 615813 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ | names_list = Ibuki-2 | image = | image_caption = | image_size = | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|29 October 2018|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]]<ref name="jaxagosat2"/> | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1800|kg|lb}}<ref name="jaxagosat2" /> | power = 5000&nbsp;W<ref name="jaxagosat2" /> | launch_date = {{start-date|29 October 2018 04:08}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]] F40 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_eccentricity = 0.00106<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_altitude = 612.98&nbsp;km<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = 97.84°<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_period = 98.1 minutes<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_mean_motion = | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS-2 - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI-2 - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS-2) | telescope_wavelength = 0.75 – 0.77 μm / 1.56 – 1.69 μm / 1.92 – 2.38 μm / 5.6 – 8.4 μm / 8.4 – 14.3 μm (FTS-2)<ref name="niesgosat2"/> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== igp3roi60cb9oqet9b51157e8yuap4j 615814 615813 2026-07-04T19:09:03Z Pranamikaadhikary 27435 /* তথ্যসূত্ৰ */ 615814 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ | names_list = Ibuki-2 | image = | image_caption = | image_size = | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|29 October 2018|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]]<ref name="jaxagosat2"/> | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1800|kg|lb}}<ref name="jaxagosat2" /> | power = 5000&nbsp;W<ref name="jaxagosat2" /> | launch_date = {{start-date|29 October 2018 04:08}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]] F40 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_eccentricity = 0.00106<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_altitude = 612.98&nbsp;km<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = 97.84°<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_period = 98.1 minutes<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_mean_motion = | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS-2 - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI-2 - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS-2) | telescope_wavelength = 0.75 – 0.77 μm / 1.56 – 1.69 μm / 1.92 – 2.38 μm / 5.6 – 8.4 μm / 8.4 – 14.3 μm (FTS-2)<ref name="niesgosat2"/> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> == References == <references> <ref name="jaxagosat2">{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/ |title=IBUKI-2（GOSAT-2） |publisher=JAXA |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="niesgosat2">{{cite web |url=https://www.gosat-2.nies.go.jp/about/spacecraft_and_instruments/ |title=GOSAT-2 Project Site |publisher=National Institute of Environment Studies |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="GOSAT2Handbook">{{cite web |url=https://www.eorc.jaxa.jp/GOSAT/assets/doc/G2_Handbook_Japanese_1st_Edition.pdf |script-title=ja:地球観測データ利用ハンドブック（GOSAT-2／いぶき2号） |language=Japanese |publisher=JAXA |date=October 2020 |access-date=1 May 2021}}</ref> </references> 5z2khwrf0si6wjm9h414yr6wbferboc 615815 615814 2026-07-04T19:09:22Z Pranamikaadhikary 27435 /* References */ 615815 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ | names_list = Ibuki-2 | image = | image_caption = | image_size = | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|29 October 2018|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]]<ref name="jaxagosat2"/> | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1800|kg|lb}}<ref name="jaxagosat2" /> | power = 5000&nbsp;W<ref name="jaxagosat2" /> | launch_date = {{start-date|29 October 2018 04:08}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]] F40 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_eccentricity = 0.00106<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_altitude = 612.98&nbsp;km<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = 97.84°<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_period = 98.1 minutes<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_mean_motion = | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS-2 - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI-2 - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS-2) | telescope_wavelength = 0.75 – 0.77 μm / 1.56 – 1.69 μm / 1.92 – 2.38 μm / 5.6 – 8.4 μm / 8.4 – 14.3 μm (FTS-2)<ref name="niesgosat2"/> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="jaxagosat2">{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/ |title=IBUKI-2（GOSAT-2） |publisher=JAXA |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="niesgosat2">{{cite web |url=https://www.gosat-2.nies.go.jp/about/spacecraft_and_instruments/ |title=GOSAT-2 Project Site |publisher=National Institute of Environment Studies |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="GOSAT2Handbook">{{cite web |url=https://www.eorc.jaxa.jp/GOSAT/assets/doc/G2_Handbook_Japanese_1st_Edition.pdf |script-title=ja:地球観測データ利用ハンドブック（GOSAT-2／いぶき2号） |language=Japanese |publisher=JAXA |date=October 2020 |access-date=1 May 2021}}</ref> </references> am12a48m0714sldwuvkl3rbnlfgk2xq 615816 615815 2026-07-04T19:11:32Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰসায়ন বিজ্ঞান]] using [[WP:HC|HotCat]] 615816 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight|auto=all | name = সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২ | names_list = Ibuki-2 | image = | image_caption = | image_size = | mission_type = Environmental | operator = [[JAXA]] | website = {{url|https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/}} | COSPAR_ID = | SATCAT = | mission_duration = 5 years (planned)<br/>Elapsed: {{time interval|29 October 2018|show=ymd|sep=,}} | spacecraft_bus = | manufacturer = [[Mitsubishi Electric]]<ref name="jaxagosat2"/> | dry_mass = | launch_mass = {{convert|1800|kg|lb}}<ref name="jaxagosat2" /> | power = 5000&nbsp;W<ref name="jaxagosat2" /> | launch_date = {{start-date|29 October 2018 04:08}}&nbsp;UTC | launch_rocket = [[H-IIA]] F40 | launch_site = [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Yoshinobu Launch Complex|Yoshinobu&nbsp;1]] | launch_contractor = [[Mitsubishi Heavy Industries]] | disposal_type = | deactivated = <!-- {{end-date|[insert date here]}} --> | decay_date = | orbit_epoch = | orbit_reference = [[geocentric orbit|Geocentric]] | orbit_regime = [[Low Earth orbit|Low Earth]] | orbit_eccentricity = 0.00106<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_altitude = 612.98&nbsp;km<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_periapsis = | orbit_apoapsis = | orbit_inclination = 97.84°<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_period = 98.1 minutes<ref name="GOSAT2Handbook"/> | orbit_mean_motion = | apsis = gee | instruments = TANSO-FTS-2 - Infrared Fourier Transform Spectrometer<br/>TANSO-CAI-2 - Thermal and Near-Infrared Sensor | telescope_resolution = 0.2 cm⁻¹ (FTS-2) | telescope_wavelength = 0.75 – 0.77 μm / 1.56 – 1.69 μm / 1.92 – 2.38 μm / 5.6 – 8.4 μm / 8.4 – 14.3 μm (FTS-2)<ref name="niesgosat2"/> | instrument_type = Instrument }} '''সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২''' (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, [[সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণ]]ৰ বাবে নিবেদিত [[পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]]। ই [[সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ]] (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী। [[জাপান এৰোস্পেচ এক্সপ্ল’ৰেচন এজেন্সী]] (JAXA), পৰিৱেশ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ (NIES)ৰ যৌথ প্ৰকল্প হিচাপে GOSAT-2 প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত টানেগাছিমা মহাকাশ কেন্দ্ৰৰপৰা এইচ-আই আই এ ৰকেটত উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। ==GOSAT ৰ সৈতে তুলনা== পূৰ্বৰ GOSAT ৰ তুলনাত ইয়াৰ ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল:<ref>{{cite web |url=https://directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/g/gosat-2 |title=GOSAT-2 (Greenhouse gases Observing Satellite-2) / Ibuki-2 |publisher=eoPortal |access-date=1 May 2021}}</ref> *জোখ-মাখৰ নিখুঁততা উন্নত কৰা হৈছে। *FTS-2 এ কাৰ্বন মনোক্সাইড (CO) আৰু নাইট্ৰজেন ডাই অক্সাইড (NO2)ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে। *FTS-2 এ পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ডাৱৰমুক্ত বিন্দু নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে। *GOSAT ৰ CAI য়ে নিম্ন দৃশ্য পৰ্যবেক্ষণ কৰি থকাৰ সময়ত GOSAT-2 ৰ CAI-2 য়ে একেলগে আগলৈ (২০ ডিগ্ৰী) আৰু পিছলৈ (২০ ডিগ্ৰী) পৰ্যবেক্ষণ কৰে। *CAI-2 এ PM2.5 আৰু [[কৃষ্ণ কাৰ্বন]]ও নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰে।<ref name="jaxagosat2"/> ==উত্তৰাধিকাৰী: GOSAT-GW== GOSAT-2 আৰু GCOM-W "Shizuku" ৰ উত্তৰাধিকাৰী GOSAT-GW (Ibuki GW) ২০২৫ চনৰ ২৮ জুনত H-IIA উৎক্ষেপণ বাহনৰ শেষ বিমানত উৎক্ষেপণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.jaxa.jp/press/2025/06/20250627-1_j.html |language=ja |script-title=ja:温室効果ガス・水循環観測技術衛星（GOSAT-GW）の打上げ時刻および打上げ時間帯 |publisher=JAXA |date=27 June 2025 |access-date=27 June 2025}}</ref> ইয়াক JFY2024 ত মুকলিৰ বাবে বিকাশৰ কাম চলি আছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/ja/project/gosat-gw/index.html |language=ja |title=GOSAT-GW |publisher=JAXA |access-date=22 November 2023}}</ref> উন্নয়নত পলম হোৱাৰ বাবে ইয়াক JFY2025 ত উৎক্ষেপন কৰাত পলম কৰা হয়।<ref name="nhk20241209">{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209094315/https://www3.nhk.or.jp/news/html/20241209/k10014662821000.html |url-status=dead |archive-date=9 December 2024 |language=ja |script-title=ja:H2Aロケット 最後の打ち上げ 人工衛星開発遅れ 来年度に延期へ |publisher=NHK |date=9 December 2024 |access-date=10 December 2024}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="jaxagosat2">{{cite web |url=https://www.satnavi.jaxa.jp/e/project/gosat2/ |title=IBUKI-2（GOSAT-2） |publisher=JAXA |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="niesgosat2">{{cite web |url=https://www.gosat-2.nies.go.jp/about/spacecraft_and_instruments/ |title=GOSAT-2 Project Site |publisher=National Institute of Environment Studies |access-date=30 April 2021}}</ref> <ref name="GOSAT2Handbook">{{cite web |url=https://www.eorc.jaxa.jp/GOSAT/assets/doc/G2_Handbook_Japanese_1st_Edition.pdf |script-title=ja:地球観測データ利用ハンドブック（GOSAT-2／いぶき2号） |language=Japanese |publisher=JAXA |date=October 2020 |access-date=1 May 2021}}</ref> </references> [[শ্ৰেণী:ৰসায়ন বিজ্ঞান]] h6a3woa18wnqyd7eluy9jo668vjtiin 0 137782 615842 2026-07-05T03:31:51Z Psneog 141 নতুন পৃষ্ঠা: {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ... 615842 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> 4mwn5df7nu2si4ljgilw4sxyfrw94op 615844 615842 2026-07-05T03:38:45Z Psneog 141 615844 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> dpfjfybdjzhtsxx4v7jdyjn3zoqwaet 615846 615844 2026-07-05T03:40:47Z Psneog 141 /* পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য */ 615846 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} dxm1ee41ktvmkily3ocgk93ni87e0zq 615847 615846 2026-07-05T03:49:46Z Psneog 141 /* তথ্য়সূত্ৰ */ 615847 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 8lbn23ippq2xpzyds458fey8zp6y5fk 615851 615847 2026-07-05T03:59:51Z Psneog 141 /* তথ্য়সূত্ৰ */ 615851 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ```wikitext ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} nlya3cl0t9k4eya8kw5uj57qn292rtd 615853 615851 2026-07-05T04:14:38Z Psneog 141 /* তথ্য়সূত্ৰ */ 615853 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ```wikitext ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} ne9af7gp3dyug40rubaex9p57f97ncq 615857 615853 2026-07-05T04:21:15Z Psneog 141 /* তথ্য়সূত্ৰ */ 615857 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ```wikitext ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 1jzcu8rb8sl6sdi6f7ym99okrx84e8m 615859 615857 2026-07-05T04:27:26Z Psneog 141 /* তথ্য়সূত্ৰ */ 615859 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ```wikitext ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ```wikitext ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} dfzefexw2sp5em89b5hgmtg8zlz9a92 615860 615859 2026-07-05T04:27:48Z Psneog 141 /* অংশগ্ৰহণ */ 615860 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ```wikitext ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 6b4rllfo8ru89eeizevrjz5pdbhhrbl 615861 615860 2026-07-05T04:28:21Z Psneog 141 /* ভাৰত */ 615861 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly /><ref name=Allais /> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} efchjufh2en0n108auojhdb4i4c224n 615863 615861 2026-07-05T04:33:02Z Psneog 141 615863 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly>{{cite journal|last1=Donnelly|first1=Kevin|title=Australia's adoption of outcomes based education – a critique|journal=Issues in Educational Research|year=2007|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED501707.pdf}}</ref> <ref name=Allais>{{cite journal|last1=Allais|first1=Stephanie|title=Education service delivery: the disastrous case of outcomes-based qualifications frameworks.|journal=Progress in Development Studies|year=2007|volume=7|issue=1|pages=65–78|doi=10.1177/146499340600700106|s2cid=154518108 }}</ref> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin /><ref name=USDE /> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy /> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin /> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012" /> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} piu1xediw44w8d8ifqclpye371mmm9x 615864 615863 2026-07-05T04:40:43Z Psneog 141 615864 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly>{{cite journal|last1=Donnelly|first1=Kevin|title=Australia's adoption of outcomes based education – a critique|journal=Issues in Educational Research|year=2007|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED501707.pdf}}</ref> <ref name=Allais>{{cite journal|last1=Allais|first1=Stephanie|title=Education service delivery: the disastrous case of outcomes-based qualifications frameworks.|journal=Progress in Development Studies|year=2007|volume=7|issue=1|pages=65–78|doi=10.1177/146499340600700106|s2cid=154518108 }}</ref> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin>{{cite web|last1=Austin|first1=Tammy|title=GOALS 2000--THE CLINTON ADMINISTRATION EDUCATION PROGRAM|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|access-date=18 October 2014|archive-date=1 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901105958/http://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|url-status=dead}}</ref><ref name=USDE>{{cite web|title=NCLB ESEA Flexibility|url=http://www2.ed.gov/policy/elsec/guid/esea-flexibility/index.html|website=U.S. Department of Education|date=2016-05-12}}</ref> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Kerry|title=Conceptualising quality improvement in higher education: policy, theory and practice for outcomes based learning in Hong Kong.|journal=Journal of Higher Education Policy & Management|year=2011|volume=33|issue=3|pages=205–218|doi=10.1080/1360080X.2011.564995|s2cid=153870737 }}</ref> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin>{{cite journal|last1=Mohayidin|first1=Mohd Ghazali|title=Implementation of Outcome-Based Education in Universiti Putra Malaysia: A Focus on Students' Learning Outcomes|journal=International Education Studies|year=2008|volume=1|issue=4|doi=10.5539/ies.v1n4p147 |url=https://www.researchgate.net/publication/42386062|access-date=23 October 2014|doi-access=free}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}</ref> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012">{{cite web|title=Commission presents new Rethinking Education strategy |publisher=[[European Commission]] |date=2012-11-20 |url=http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |access-date=2013-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119205629/http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |archive-date=2013-01-19 |url-status=live }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 8u68cn213ocmw8lqf8hz4pdkibi8rvq 615865 615864 2026-07-05T04:41:23Z Psneog 141 615865 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly>{{cite journal|last1=Donnelly|first1=Kevin|title=Australia's adoption of outcomes based education – a critique|journal=Issues in Educational Research|year=2007|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED501707.pdf}}</ref> <ref name=Allais>{{cite journal|last1=Allais|first1=Stephanie|title=Education service delivery: the disastrous case of outcomes-based qualifications frameworks.|journal=Progress in Development Studies|year=2007|volume=7|issue=1|pages=65–78|doi=10.1177/146499340600700106|s2cid=154518108 }}</ref> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin>{{cite web|last1=Austin|first1=Tammy|title=GOALS 2000--THE CLINTON ADMINISTRATION EDUCATION PROGRAM|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|access-date=18 October 2014|archive-date=1 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901105958/http://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|url-status=dead}}</ref><ref name=USDE>{{cite web|title=NCLB ESEA Flexibility|url=http://www2.ed.gov/policy/elsec/guid/esea-flexibility/index.html|website=U.S. Department of Education|date=2016-05-12}}</ref> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Kerry|title=Conceptualising quality improvement in higher education: policy, theory and practice for outcomes based learning in Hong Kong.|journal=Journal of Higher Education Policy & Management|year=2011|volume=33|issue=3|pages=205–218|doi=10.1080/1360080X.2011.564995|s2cid=153870737 }}</ref> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin>{{cite journal|last1=Mohayidin|first1=Mohd Ghazali|title=Implementation of Outcome-Based Education in Universiti Putra Malaysia: A Focus on Students' Learning Outcomes|journal=International Education Studies|year=2008|volume=1|issue=4|doi=10.5539/ies.v1n4p147 |url=https://www.researchgate.net/publication/42386062|access-date=23 October 2014|doi-access=free}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}</ref> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012">{{cite web|title=Commission presents new Rethinking Education strategy |publisher=[[European Commission]] |date=2012-11-20 |url=http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |access-date=2013-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119205629/http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |archive-date=2013-01-19 |url-status=live }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 4b6kbhiscoh8llsqzhs2bhq0iqgg9v2 615866 615865 2026-07-05T04:42:23Z Psneog 141 পৃষ্ঠা [[সদস্য:Psneog/ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]]ৰ পৰা [[ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]]লৈ Psneogয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 615865 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{short description|নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তোলা শিক্ষা ব্যৱস্থা}} {{distinguish|প্ৰমাণভিত্তিক শিক্ষা}} <!-- {{pp|small=yes}} --> [[File:Class in Sinenjongo High School, Joe Slovo Park, Cape Town, South Africa-3341.jpg|thumb|দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ টাউনৰ এখন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকক্ষ]] '''ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা''' ({{lang-en|Outcome-based education}} বা {{lang|en|Outcomes-based education}}; সংক্ষেপে '''OBE''') হৈছে এক শিক্ষা পদ্ধতি য'ত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিটো উপাদান নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য বা ফলাফল (outcomes)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি তোলা হয়। এই পদ্ধতি অনুসৰি, শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ শেষত প্ৰতিজন শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰা উচিত। OBE-ত পাঠদান বা মূল্যায়নৰ কোনো একক নিৰ্ধাৰিত পদ্ধতি নাই; বৰঞ্চ শ্ৰেণীকক্ষৰ পাঠদান, শিক্ষণৰ সুযোগ আৰু মূল্যায়ন—এই সকলোবোৰেই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিৰ্ধাৰিত ফলাফলসমূহ অৰ্জনত সহায় কৰিব লাগে।<ref name=Spady>{{cite book|last1=Spady|first1=William|title=Outcome-Based Education: Critical Issues and Answers|date=1994|publisher=American Association of School Administrators|location=Arlington, Virginia|isbn=0876521839|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED380910.pdf|access-date=31 October 2014}}</ref> লক্ষ্য কৰা ফলাফলৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি শিক্ষকসকলৰ ভূমিকাও পৰিৱৰ্তিত হয়; তেওঁলোকে প্ৰশিক্ষক, সহায়ক (facilitator) আৰু/অথবা পৰামৰ্শদাতা (mentor) হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাত, বিভিন্ন স্তৰত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ পৰা ২০০০-ৰ দশকৰ মাজভাগলৈকে অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাই OBE নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও, জনসাধাৰণৰ উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতাৰ মুখত পিছত সেই নীতি পৰিত্যাগ কৰে।<ref name=Donnelly>{{cite journal|last1=Donnelly|first1=Kevin|title=Australia's adoption of outcomes based education – a critique|journal=Issues in Educational Research|year=2007|url=http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED501707.pdf}}</ref> <ref name=Allais>{{cite journal|last1=Allais|first1=Stephanie|title=Education service delivery: the disastrous case of outcomes-based qualifications frameworks.|journal=Progress in Development Studies|year=2007|volume=7|issue=1|pages=65–78|doi=10.1177/146499340600700106|s2cid=154518108 }}</ref> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৯৪ চনৰ পৰা OBE-ভিত্তিক এক কাৰ্যসূচী প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সময়ৰ লগে লগে পৰিমাৰ্জন কৰা হৈছে।<ref name=Austin>{{cite web|last1=Austin|first1=Tammy|title=GOALS 2000--THE CLINTON ADMINISTRATION EDUCATION PROGRAM|url=https://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|access-date=18 October 2014|archive-date=1 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901105958/http://www3.nd.edu/~rbarger/www7/goals200.html|url-status=dead}}</ref><ref name=USDE>{{cite web|title=NCLB ESEA Flexibility|url=http://www2.ed.gov/policy/elsec/guid/esea-flexibility/index.html|website=U.S. Department of Education|date=2016-05-12}}</ref> ২০০৫ চনত হংকঙে ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে।<ref name=Kennedy>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Kerry|title=Conceptualising quality improvement in higher education: policy, theory and practice for outcomes based learning in Hong Kong.|journal=Journal of Higher Education Policy & Management|year=2011|volume=33|issue=3|pages=205–218|doi=10.1080/1360080X.2011.564995|s2cid=153870737 }}</ref> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াই ইয়াৰ সকলো ৰাজহুৱা বিদ্যালয় ব্যৱস্থাত OBE কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name=Mohayidin>{{cite journal|last1=Mohayidin|first1=Mohd Ghazali|title=Implementation of Outcome-Based Education in Universiti Putra Malaysia: A Focus on Students' Learning Outcomes|journal=International Education Studies|year=2008|volume=1|issue=4|doi=10.5539/ies.v1n4p147 |url=https://www.researchgate.net/publication/42386062|access-date=23 October 2014|doi-access=free}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}</ref> ইউৰোপীয় সংঘই সমগ্ৰ সংঘজুৰি শিক্ষা ব্যৱস্থাক শিক্ষণ-ফলাফলক অধিক গুৰুত্ব দিয়া দিশলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref name="EUComm_pressrelease_dec2012">{{cite web|title=Commission presents new Rethinking Education strategy |publisher=[[European Commission]] |date=2012-11-20 |url=http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |access-date=2013-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119205629/http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1233_en.htm |archive-date=2013-01-19 |url-status=live }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত OBE-ভিত্তিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] ১৯৮৯ চনত গঠন কৰা হয়। এই চুক্তি অনুসৰি OBE পদ্ধতিৰে লাভ কৰা স্নাতক পৰ্যায়ৰ অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰীসমূহ পাৰস্পৰিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name=Signatories>{{cite web|title=Washington Accord|url=http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|publisher=International Engineering Alliance|access-date=2 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126021804/http://www.washingtonaccord.org/Washington-Accord/signatories.cfm|archive-date=26 January 2012}}</ref> ==পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাক (OBE) মূলতঃ পৰম্পৰাগত শিক্ষা পদ্ধতিৰ পৰা তিনিটা দিশত পৃথক কৰিব পাৰি: শিক্ষাতত্ত্ব, শিক্ষাৰ বাবে এক সুসংগঠিত কাঠামো, আৰু পাঠদানৰ এক নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি।<ref>{{Cite book|last=Killen|first=Roy|title=Teaching Strategies for Outcomes-based Education, Second Edition|date=2007|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7680-7|location=Cape Town|pages=48}}</ref> এই পদ্ধতিয়ে সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটো শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত শিক্ষাৰ্থীয়ে সফলতাৰে কৰিবলগীয়া বুলি বিবেচিত অত্যাৱশ্যকীয় ফলাফলসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সংগঠিত কৰে।<ref name=":1">{{Cite book|last1=Uys|first1=Leana|title=Curriculum Development in Nursing: Process and Innovation|last2=Gwele|first2=Nomthandazo|date=2005|publisher=Routledge|isbn=0415346290|location=Oxon|pages=194}}</ref> এই '''ফলাফল''' (outcome) শব্দটোৱেই মূল ধাৰণা। বহু ক্ষেত্ৰত ইয়াক ''দক্ষতা'' (competency), ''মানদণ্ড'' (standards), ''সূচক'' (benchmarks) আৰু ''অৰ্জন লক্ষ্য'' (attainment targets) আদি শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" /> OBE-ত বাস্তৱ কৰ্মক্ষেত্ৰত কাংক্ষিত ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা একে পদ্ধতিসমূহৰেই প্ৰয়োগ কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite book|last1=Meyer|first1=Salomé M.|title=Nurse Educator in Practice|last2=Niekerk|first2=Susan E. Van|date=2008|publisher=Juta and Company Ltd|isbn=978-0-7021-7299-1|location=Cape Town|pages=25}}</ref> পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ-ফলাফল প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত OBE-এ তলৰ দক্ষতাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে— * জীৱন দক্ষতা (Life skills); * মৌলিক দক্ষতা (Basic skills); * পেছাগত আৰু বৃত্তিমূলক দক্ষতা (Professional and vocational skills); * বৌদ্ধিক দক্ষতা (Intellectual skills); * আন্তঃব্যক্তিক আৰু ব্যক্তিগত দক্ষতা (Interpersonal and personal skills)।<ref name=":2" /> আঞ্চলিক, স্থানীয়, মৌলিক বা পৰম্পৰাগত শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলক ইজনে সিজনৰ সৈতে তুলনা কৰি নম্বৰ, গ্ৰেড আৰু স্থান (ranking) প্ৰদান কৰা হয়। পাঠ্যবস্তু আৰু শিক্ষণ-কাৰ্যসম্পাদনৰ মানদণ্ড মূলতঃ পূৰ্বতে একে বয়সৰ (প্ৰায় ১২–১৮ বছৰীয়া) শিক্ষাৰ্থীসকলক কি পঢ়োৱা হৈছিল, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। এই শিক্ষা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য আছিল পূৰ্বৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষাৰ্থীসকললৈ হস্তান্তৰ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে এক উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। এই ব্যৱস্থাত শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰকৃততে পাঠ্যবস্তু আয়ত্ত কৰিলে নে নকৰিলে, সেই বিষয়টোত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নহৈছিল (শ্ৰেণীকক্ষৰ শিক্ষকজনৰ বাহিৰে)।<ref>"The Harmful Effects of Algorithms in Grades 1--4", by Constance Kamii & Ann Dominique in ''The Teaching and Learning of Asymptote in School Mathematics'' (NCTM Yearbook, 1998): "The teaching of algorithms is based on the erroneous assumption that mathematics is a cultural heritage that must be transmitted to the next generation." (p.132)</ref> ==OBE-ৰ সুবিধাসমূহ== ===স্পষ্টতা=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠ্যক্ৰমৰ শেষত কি অৰ্জন কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা সৃষ্টি হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পৰা কি আশা কৰা হৈছে সেয়া বুজি পায় আৰু শিক্ষকসকলেও পাঠ্যক্ৰম চলাকালীন কি শিকাব লাগিব সেয়া স্পষ্টকৈ জানে। বহু বছৰৰ শিক্ষাজীৱনজুৰি, বিশেষকৈ একাধিক শিক্ষকে একেলগে পাঠদান (team teaching) কৰা ক্ষেত্ৰত, এই স্পষ্টতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰতিজন শিক্ষক বা প্ৰতিটো শ্ৰেণীস্তৰে কি লক্ষ্য পূৰণ কৰিব লাগিব, সেই বিষয়ে সুস্পষ্ট ধাৰণা থকাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে অগ্ৰগতি লাভ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam>{{cite journal|last1=Tam|first1=Maureen|title=Outcomes-based approach to quality assessment and curriculum improvement in higher education.|journal=Quality Assurance in Education|year=2014|volume=22|issue=2|pages=158–168|doi=10.1108/QAE-09-2011-0059}}</ref> পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত আৰু পৰিকল্পনা কৰাসকলে প্ৰথমে কাংক্ষিত শিক্ষণ-ফলাফল নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু তাৰ পিছত সেই ফলাফল অৰ্জনৰ বাবে কি জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন হ'ব, সেয়া বিপৰীত দিশৰ পৰা (backward planning) পৰিকল্পনা কৰে।<ref name=Butler>{{cite book|last1=Butler|first1=Mollie|title=OUTCOMES BASED/ OUTCOMES FOCUSED EDUCATION OVERVIEW|date=2004}}</ref> ===নমনীয়তা=== কি অৰ্জন কৰিব লাগিব সেই বিষয়ে স্পষ্ট ধাৰণা থাকিলে শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পাঠদানৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। OBE-ত কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠদান পদ্ধতি বাধ্যতামূলক নহয়; সেয়ে শিক্ষকসকলে উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা যিকোনো পদ্ধতিৰে পাঠদান কৰিব পাৰে। শ্ৰেণীকক্ষত বিভিন্ন পাঠদান আৰু মূল্যায়ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিও গুৰুত্ব দিব পাৰে।<ref name=Tam /> OBE হৈছে এক [[Student-centred learning|শিক্ষাৰ্থী কেন্দ্ৰিক শিক্ষণ]] আৰ্হি। ইয়াত শিক্ষকসকলৰ মূল ভূমিকা হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি দিহা-পৰামৰ্শ আৰু সহায় আগবঢ়োৱা। অধ্যয়ন-নিৰ্দেশিকা (study guides), গোটভিত্তিক অধ্যয়ন (group work) আদি এনে কিছুমান পদ্ধতি, যিবোৰৰ জৰিয়তে শিক্ষকসকলে শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া অধিক ফলপ্ৰসূ কৰি তুলিব পাৰে।<ref name=Malan>{{cite journal|last1=Malan|first1=SPT|title=The 'new paradigm' of outcomes-based education in perspective|journal=Tydskrif vir Gesinsekologie en Verbruikerswetenskappe|year=2000|volume=28|url=http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|access-date=20 November 2014|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225210/http://reforma.fen.uchile.cl/Papers/The%20new%20paradigm%20of%20outcomes-based%20education%20in%20perspective%20-%20SPT%20Malan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===তুলনীয়তা=== OBE-ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰিব পৰা যায়। ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত, কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে পূৰ্বে কি কি ফলাফল অৰ্জন কৰিছে, তাৰ ভিত্তিত নতুন শিক্ষানুষ্ঠানত তেওঁক কোন স্তৰত স্থান দিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে, প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও ইজনে সিজনৰ সৈতে শিক্ষণ-ফলাফল তুলনা কৰি উমৈহতীয়া দিশসমূহ চিনাক্ত কৰাৰ লগতে আন প্ৰতিষ্ঠানৰ সফলতাৰ ভিত্তিত উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয় ক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানৰ মাজত সহজে তুলনা কৰিব পৰা হোৱাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰতিষ্ঠান সলনি কৰাটোও তুলনামূলকভাৱে সহজ হয়। শিক্ষণ-ফলাফলৰ ভিত্তিত নতুন প্ৰতিষ্ঠানে কিমান শিক্ষাগত ক্ৰেডিট (credit) স্বীকৃতি দিব, সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে। সুস্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত শিক্ষণ-ফলাফলৰ সহায়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ সাফল্য দ্ৰুতভাৱে মূল্যায়ন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ স্থানান্তৰ অধিক সহজ হয়। একেদৰে, বিদ্যালয়ৰ পৰা কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰতো এই ফলাফলসমূহ উপযোগী। সম্ভাৱ্য নিয়োগকৰ্তাই আবেদনকাৰীৰ শিক্ষণ-ফলাফল পৰ্যালোচনা কৰি তেওঁ চাকৰিটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== OBE-ত শ্ৰেণীকক্ষত শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজেই শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ বিষয়বস্তু সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পোৱাটো আশা কৰা হয়। শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পালে তেওঁলোকে নিজৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব নিজেই গ্ৰহণ কৰাৰ মানসিকতা গঢ়ি তোলে আৰু স্ব-উদ্যোগী শিক্ষণৰ জৰিয়তে অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে শিকে।<ref name=Malan /> অংশগ্ৰহণৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে অভিভাৱক আৰু স্থানীয় সমাজৰ সম্পৃক্ততা। পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰা বা প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ মতামত গ্ৰহণ কৰা হয়। OBE-ৰ শিক্ষণ-ফলাফল সাধাৰণতে বিদ্যালয় ব্যৱস্থা বা স্থানীয় পৰ্যায়তে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কোনো সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ মান বজাই ৰখা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলক বিদ্যালয়-জীৱনৰ পিছৰ বাস্তৱ জীৱনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সদস্যসকলক এই প্ৰক্ৰিয়াত মতামত আগবঢ়াবলৈ আহ্বান জনোৱা হয়।<ref name=Malan /> ==OBE-ৰ অসুবিধাসমূহ== ===ফলাফলৰ সংজ্ঞা=== নিৰ্ধাৰণ কৰা শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ সংজ্ঞা সেইসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাসকলৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম বা আনকি বিভিন্ন শিক্ষকৰ ক্ষেত্ৰতো একেটা ফলাফল ভিন্নভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হ'ব পাৰে, যাৰ ফলত একে ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে বুলি কোৱা হ'লেও শিক্ষাদানত পাৰ্থক্য দেখা দিব পাৰে।<ref name=Tam /> নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলসমূহ স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰাৰ ফলত শিক্ষণৰ সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী ক্ষুণ্ণ হ'ব পাৰে। তেতিয়া শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া নিৰ্দিষ্ট, পৰিমাপযোগ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বিষয়সমূহলৈ সীমাবদ্ধ হৈ পৰাৰ আশংকা থাকে। ফলস্বৰূপে, শিক্ষণক ধাৰণাগতভাৱে বুজোৱাৰ উপযুক্ত উপায় হিচাপে শিক্ষণ-ফলাফলক এতিয়াও ব্যাপকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই।<ref name=Tam /> ===মূল্যায়ন-সংক্ৰান্ত সমস্যা=== কোনো শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জন কৰা হৈছে নে নাই, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ যাওঁতে মূল্যায়ন প্ৰক্ৰিয়া অত্যধিক যান্ত্ৰিক হৈ পৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিত আহৰিত জ্ঞান ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাৰ মূল্য়ায়নৰ বিপৰীতে কেৱল শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰয়োজনীয় জ্ঞান আহৰণ কৰিছে নে নাই, তাৰ ওপৰতে হে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীয়ে বিষয়বস্তু গভীৰভাৱে বুজি পোৱা আৰু শিকাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁলোকে আহৰণ কৰা জ্ঞান কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰ্যাপ্ত দিশ-নিৰ্দেশ নাপাবও পাৰে।<ref name=Tam /> শিক্ষকসকলেও এক বিশেষ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাতকৈ মৌলিকভাৱে ভিন্ন হ'ব পৰা এক শিক্ষণ পৰিৱেশ পৰিচালনা কৰিবলৈ শিকিব লাগে। মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত, তথ্যৰ বিষয়ে শিক্ষাৰ্থীৰ বুজাবুজি বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম, বৈধ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মূল্যায়ন পদ্ধতি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকে যথেষ্ট সময় ব্যয় কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=Malan /> ===সাধাৰণীকৰণ=== শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ ফলত পাঠদান আৰু মূল্যায়নৰ পৰিসৰ সীমিত হৈ পৰিব পাৰে। সৃজনশীলতা, আত্মসন্মান আৰু আনৰ প্ৰতি সন্মান, দায়িত্ববোধ আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে বিস্তৃত গুণসমূহৰ মূল্যায়ন জটিল হৈ পৰে। কোনো শিক্ষাৰ্থীয়ে এই ফলাফলসমূহ অৰ্জন কৰিছে নে নাই, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ বাবে সহজে পৰিমাপযোগ্য, পৰ্যবেক্ষণযোগ্য বা নিৰ্দিষ্ট কোনো মানদণ্ড নাই। নিৰ্দিষ্ট শিক্ষণ-ফলাফলৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ ফলত OBE-এ বহু দিশত বিকশিত ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ নিজস্ব আদৰ্শৰ পৰিপন্থী ফলাফলও সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Tam /> ===অংশগ্ৰহণ=== সুবিধাসমূহ অংশত উল্লেখ কৰা অভিভাৱক আৰু সমাজৰ সম্পৃক্ততাও কেতিয়াবা অসুবিধাত পৰিণত হ'ব পাৰে। যদি অভিভাৱক বা সমাজৰ সদস্যসকলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ মানদণ্ড সম্পৰ্কে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোৱে উন্নতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ নকৰিব পাৰে আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি পৰিৱৰ্তনো নানিব পাৰে। আনহাতে, অভিভাৱকসকল অত্যধিকভাৱে জড়িত হ'লে আৰু অত্যাধিক পৰিৱৰ্তনৰ দাবী জনালে, বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱ আন পৰামৰ্শৰ মাজত হেৰাই যাব পাৰে।<ref name=Malan /> শিক্ষকসকলৰ কৰ্মভাৰো বৃদ্ধি পায়। তেওঁলোকে প্ৰথমে প্ৰতিটো শিক্ষণ-ফলাফল ভালদৰে বুজি ল'ব লাগে আৰু তাৰ পিছত সেই অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। একাধিক শিক্ষণ-ফলাফল সমানে কাৰ্যকৰী কৰাটো, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত, কঠিন বুলি বহু শিক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। যদি শিক্ষকসকলে শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ কৰ্মভাৰ আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়।<ref name=Donnelly /> == বিভিন্ন দেশৰ স্থিতি == ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) বিভিন্ন দেশত ভিন্ন সময়ত প্ৰৱৰ্তন, সংশোধন বা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ১৯৯০-ৰ দশকত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰয়োগ আৰম্ভ হৈছিল যদিও অতিমাত্ৰা শিক্ষণ-ফলাফল, কাৰ্যকৰীকৰণৰ জটিলতা আৰু বিষয়বস্তুৰ অগভীৰ বুজাবুজিৰ সমালোচনাৰ ফলত বহু নীতি OBE-ৰ পৰা আঁতৰি যায়; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াই ২০০৮ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে এই পদ্ধতি পৰিত্যাগ কৰে। ইউৰোপীয় সংঘই শিক্ষণ-ফলাফল, কৰ্মভিত্তিক শিক্ষণ, বিদেশী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি শিক্ষা ব্যৱস্থাক ফলাফলমুখী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে। হংকঙে ২০০৫ চনত বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষণ পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিষ্ঠানসমূহক নিজ নিজ আৰ্হি বিকাশৰ স্বাধীনতা দিয়ে। মালয়েছিয়াত ২০০৮ চনৰ পৰা সকলো স্তৰৰ শিক্ষাত, বিশেষকৈ উচ্চ শিক্ষাত, OBE কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড তদাৰক কৰিবলৈ মালয়েছিয়ান কুৱালিফিকেচনছ এজেঞ্চি (MQA) গঠন কৰা হয়। এই উদাহৰণসমূহে দেখুৱায় যে OBE-ৰ প্ৰয়োগ দেশভেদে ভিন্ন হ'লেও, অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে শিক্ষাৰ্থীক বাস্তৱ জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা আৰু শিক্ষণ-ফলাফল অৰ্জনৰ দিশে কেন্দ্ৰিত কৰা। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্যোত্তৰ চৰকাৰে ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে Curriculum 2005 কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে OBE প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। শিক্ষাৰ গণতান্ত্ৰিকীকৰণ আৰু মানোন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে এই নীতি গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও কাংক্ষিত ফলাফল লাভ নোহোৱাৰ বাবে ই ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ বুলি গণ্য হয় আৰু ২০১০ চনত নতুন পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী ঘোষণা কৰা হয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শিক্ষা সংস্কাৰৰ ধাৰাবাহিকতাত Goals 2000 আৰু পিছলৈ No Child Left Behind Actৰ জৰিয়তে ফলাফলভিত্তিক শিক্ষা আৰু জবাবদিহিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়; পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক অধিক নমনীয় আৰু উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন সংশোধনী গ্ৰহণ কৰা হয়। শ্ৰীলংকাত ২০০৪ চনৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ গুণগত মান নিশ্চিতকৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে OBE-ৰ ধাৰণা ধাপে ধাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত উচ্চ শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ আৰু মূল্যায়ন ব্যৱস্থাত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। বৰ্তমান দেশখনৰ প্ৰায় সকলো স্নাতক পাঠ্যক্ৰমতে OBE-ৰ নীতি অনুসৰণ কৰা হৈছে। ===ভাৰত=== [[India|ভাৰত]] ২০১৪ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে [[Washington Accord (credentials)|ৱাশ্বিংটন চুক্তি]]ৰ স্থায়ী স্বাক্ষৰকাৰী সদস্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |title=Washington Accord :: NBA |access-date=2014-11-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071035/http://nbaind.org/En/1033-washington-accord.aspx |archive-date=2015-02-06 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ভাৰতে ডিপ্ল'মা আৰু স্নাতক পৰ্যায়ৰ কাৰিকৰী শিক্ষাকে ধৰি উচ্চ কাৰিকৰী শিক্ষাত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা (OBE) কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ পৰা [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে (NBA) কেৱল OBE-ভিত্তিক কাৰ্যসূচীসমূহকহে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |title=Learning Resources :: NBA |access-date=2016-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307172644/http://nbaind.org/En/1055-learning-resources.aspx |archive-date=2016-03-07 }}</ref> [[National Board of Accreditation|ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি পৰিষদ]]ে অভিযান্ত্ৰিক, ফাৰ্মাচী আৰু ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষাৰ সংস্কৃতি গঢ়ি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। OBE-ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে শিক্ষণ-ফলাফলসমূহৰ বিশ্লেষণ, সেই বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণ আৰু ধাৰাবাহিক উন্নয়ন সাধন। ইয়াৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সহজলভ্য কৰি ৰখাটো প্ৰয়োজনীয়। এই উদ্দেশ্যে বহু প্ৰতিষ্ঠানে স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক অথবা নিজা বা বাণিজ্যিক ছফ্টৱেৰ-ভিত্তিক তথ্য ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। কিন্তু কাৰো কাৰো মতে, অংশীদাৰসকলে দীৰ্ঘম্যাদী তথ্য (longitudinal data) বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰিলে কেৱল স্প্ৰেডশ্বীট-ভিত্তিক ব্যৱস্থাই সমস্য়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==আৰু চাওক== * {{annotated link|শিক্ষানবিশি}} (Apprenticeship) * {{annotated link|পাৰদৰ্শিতাভিত্তিক শিক্ষণ}} (Mastery learning) * [[ৱাশ্বিংটন চুক্তি]] == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} 4b6kbhiscoh8llsqzhs2bhq0iqgg9v2 0 137783 615854 2026-07-05T04:15:43Z Dipankar Das 36094 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615854 wikitext text/x-wiki '''ৰবীন্দ্ৰ নৃত্যনাট্য''' ({{Lang-en|Rabindra Nritya Natya}}) হʼল [[বংগ]]ৰ নʼবেল বিজয়ী [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰদ্বাৰা ৰচিত চাৰিখন নৃত্য-নাটিকাৰ সমষ্টি। সেইবোৰ হʼল- ''চিত্ৰাঙ্গদা'', ''চণ্ডালিকা'', ''শ্যামা'' আৰু ''শ্ৰাবণ-গাথা''।<ref name=":0">{{Cite web|title=ৰবীন্দ্ৰ ৰচনাবলী - নাটক {{!}} ৰবীন্দ্ৰ ৰচনাবলী|url=http://rabindra-rachanabali.nltr.org/node/6583#|access-date=2020-08-10|website=rabindra-rachanabali.nltr.org}}</ref><ref>History of Bengali Literature, Dr. Dulal Chakraborty, July 2007, Bani Bitan. {{in lang|bn}}.</ref> এই ৰচনাসমূহৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াত কাহিনীটো সম্পূৰ্ণৰূপে নৃত্য আৰু গীতৰ মাধ্যমেৰে কোৱা হয়। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নৃত্যসমূহ ঠাকুৰে নিজে সৃষ্টি কৰা নৃত্যশৈলীৰ আছিল। ঠাকুৰে তেওঁৰ পূৰ্বৰ ৰচনা যেনে ''তাসেৰ দেশ'' (অৰ্থাৎ 'তাচপাতৰ দেশ') আদিতো নৃত্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, যদিও এইবোৰক ''ৰবীন্দ্ৰ নৃত্যনাট্য'' হিচাপে গণ্য কৰা নহয়।<ref name=":0" /> == লগতে চাওক == * [[শান্তিনিকেতন]] == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} <!--- After listing your sources please cite them using inline citations and place them after the information they cite. Please see http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:REFB for instructions on how to add citations. ---> *http://www.tagoreweb.in/Render/ShowContentType.aspx?ct=Plays {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811181406/https://tagoreweb.in/Render/ShowContentType.aspx?ct=Plays |date=2022-08-11 }} *http://www.geetabitan.com/ {{Rabindranath Tagore}} {{Bengali Hindu people}} {{authority control}} {{West Bengal}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ স্মাৰক]] bkm6bv1q82ka307wzitvu364ov71lgo 0 137784 615856 2026-07-05T04:21:03Z Dipankar Das 36094 [[ৰবীন্দ্ৰ নৃত্যনাট্য]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰবীন্দ্ৰ নৃত্যনাট্য]] gbnqtzxgqy67d6ps0j4ps9s11rlll91 14 137785 615858 2026-07-05T04:24:32Z Dipankar Das 36094 + 615858 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] ksctdghg8gw5o1xdep13ss3jmtzzj66 14 137786 615862 2026-07-05T04:30:12Z Dipankar Das 36094 + 615862 wikitext text/x-wiki {{Cat main|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ}} {{Commons cat|Rabindranath Tagore|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ}} {{DEFAULTSORT:ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি‎]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি‎]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক‎]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:নাট্যকাৰ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী কবি]] 69xsihacqjgk7qyymjot07vqqahuu8y 2 137787 615867 2026-07-05T04:42:23Z Psneog 141 পৃষ্ঠা [[সদস্য:Psneog/ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]]ৰ পৰা [[ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]]লৈ Psneogয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 615867 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]] 1efi0ptnxmg9932o3uyw2wk83jzdz42 0 137788 615869 2026-07-05T04:44:32Z Psneog 141 [[ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615869 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ফলাফল ভিত্তিক শিক্ষা]] 1efi0ptnxmg9932o3uyw2wk83jzdz42 0 137789 615876 2026-07-05T06:30:15Z Dipankar Das 36094 মৌলিক প্ৰবন্ধ 615876 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | image = Koka Deuta Nati Aru Hati 2 Poster.jpg | alt = | caption = চিত্ৰগৃহত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = [[বিশ্বজিৎ বৰা]] | writer = ভাস্কৰ হাজৰিকা | screenplay = ভাস্কৰ হাজৰিকা | story = | based_on = <!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} --> | producer = [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]] | starring = {{Plainlist| * [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] * [[তপন দাস]] * [[যতীন বৰা]] * [[উৎপল দাস]] * প্ৰীতি কংকনা * [[আদিল হুছেইন]] * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]] }} | narrator = | cinematography = প্ৰদীপ দৈমাৰী | editing = শ্বেতা ভেংকট | music = {{Plainlist| * জয় বৰুৱা * প্ৰণয় দত্ত * তৰালী শৰ্মা }} | studio = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | distributor = <!-- or: | distributors = --> | released = {{Film date|df=yes/no|2026|07|03}}<ref name="BMS"/> | runtime = | country = ভাৰত | language = অসমীয়া | budget = | gross = }} '''ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২''' ({{Lang-en|Koka Deuta Nati Aru Hati 2}}) হৈছে [[বিশ্বজিৎ বৰা]] পৰিচালিত, ২০২৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এখন নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ বেনাৰৰ অধীনত [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]]ই এই ছবিখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে।<ref name="TOI">{{cite news |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 Movie |url=https://indiatimes.com |work=[[The Times of India]] |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="NewsLive">{{cite news |title='Koka Deuta Nati Aru Hati 2' releases in packed theatres |url=https://newslivetv.com |work=News Live |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> অসমীয়া ছবি জগতৰ ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰ [[ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী]]ৰ চিকুৱেল বা পৰৱৰ্তী খণ্ড হিচাপে নিৰ্মিত এই ছবিখনত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]], [[তপন দাস]], [[যতীন বৰা]], [[উৎপল দাস]], প্ৰীতি কংকনা আৰু [[আদিল হুছেইন]]কে ধৰি বহুতো আগশাৰীৰ শিল্পীয়ে অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই ইয়াত শিশু শিল্পী হিচাপে এক বিশেষ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে।<ref name="TrailerYT">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (Official Trailer) |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |publisher=Pride East Entertainments |date=June 8, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> গ্ৰাম্য অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰজন্মৰ ব্যৱধান, সাংস্কৃতিক শিপা আৰু মানুহ-প্ৰকৃতিৰ সম্পৰ্কক মূল বিষয়বস্তু হিচাপে লৈ নিৰ্মাণ কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত ছবিগৃহত মুক্তি দিয়া হয়।<ref name="BMSReviews">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 User Reviews & Ratings in India |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://imdb.com |website=[[IMDb]] |access-date=July 5, 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == আমেৰিকাত কেইবাবছৰো কটোৱাৰ পিছত প্ৰশান্ত শইকীয়া নিজৰ শৈশৱৰ হাতী সংগীজনৰ স্মৃতি বুকুত বান্ধি অসমৰ পুৰণি গাঁৱৰ ভেটিলৈ ঘূৰি আহে।<ref name="Dailymotion">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://dailymotion.com |website=[[Dailymotion]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আমেৰিকাত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা তেওঁৰ নাতি অংকুৰেও গাঁওখনলৈ আহে, যাৰ ফলত ককাক আৰু নাতিয়েকৰ মাজত থকা এক গভীৰ প্ৰজন্মগত তথা সাংস্কৃতিক ব্যৱধান প্ৰকাশ পায়।<ref name="Dailymotion"/> অংকুৰে লাহে লাহে নিজৰ থলুৱা শিপাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু গাঁৱৰ জীৱনশৈলীৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ইয়াৰ মাজতে পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক, মৰম-স্নেহ আৰু আত্ম-আৱিষ্কাৰক কেন্দ্ৰ কৰি পৰিয়ালটো এক আৱেগিক যাত্ৰাৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে।<ref name="Dailymotion"/><ref name="District">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Cast, Reviews |url=https://district.in |website=District.in |date=July 2, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> == অভিনয় শিল্পী == * প্ৰশান্ত শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]<ref name="BMS">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Movie - BookMyShow |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> * বিৰিঞ্চিৰ চৰিত্ৰত [[তপন দাস]]<ref name="BMS"/> * পল্লৱ শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[যতীন বৰা]]<ref name="BMS"/> * অংকুৰৰ চৰিত্ৰত [[উৎপল দাস]]<ref name="BMS"/> * তুহিনৰ চৰিত্ৰত প্ৰীতি কংকনা<ref name="BMS"/> * অৰুণাভ বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত [[আদিল হুছেইন]]<ref name="BMS"/> * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]]<ref name="BMS"/> * [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] (শিশু শিল্পী হিচাপে বিশেষ ভূমিকা)<ref name="TrailerYT"/> == নিৰ্মাণ == ২০২৪ চনৰ মেʼ মাহত [[প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ]]ৰ দ্বাৰা এই প্ৰকল্পটো ঘোষণা কৰা হৈছিল, য’ত ছৈয়দ জৰিৰ হুছেইনে কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="FBProduction">{{cite web |title=Officially the movie Koka Deuta Nati Aru Hati 2 by Pride East Entertainments on roll |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=Riniki Bhuyan Sharma Official |date=May 29, 2024 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="TrailerYT"/> পূৰ্বৰ ছবি [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]ৰ অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ বাবে এই ছবিখনৰ মুক্তি ২০২৫ চনৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছিল।<ref name="IMDb"/> == সংগীত == {{Infobox album | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | type = Soundtrack | artist = বিভিন্ন শিল্পী | cover = | alt = | released = মে’ ২০২৪ | recorded = ২০২৫–২০২৬ | venue = | language = অসমীয়া | studio = | genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত]] | length = | label = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ <br /> ৰামধেনু মিউজিক | producer = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | chronology = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা আৰু কণ্ঠদান কৰিছে দ্বিপেন বৰুৱা আৰু তৰালী শৰ্মাই।<ref name="MusicYT">{{cite web |title=Kolir Krishna {{!}} Koka Deuta Nati Aru Hati 2 {{!}} Dwipen Baruah & Tarali Sarma |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |date=June 15, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = | all_writing = | title1 = হাচনাহানা | extra1 = এৰিকা | lyrics1 = ইবছন লাল বৰুৱা, এৰিকা | music1 = [[জয় বৰুৱা]] | length1 = ০৩:৪৩ | title2 = জীৱনৰ জোনাক | extra2 = নাহিদ আফ্ৰিন, প্ৰবীণ বৰা | lyrics2 = দেৱজিৎ কলিতা | music2 = প্ৰণয় দত্ত | length2 = ০৪:১৫ | title3 = কলিৰ কৃষ্ণ | note3 = নতুন সংস্কৰণ | extra3 = দ্বিপেন বৰুৱা, [[তৰালী শৰ্মা]] | lyrics3 = কেশৱ মহন্ত | music3 = ৰমেন বৰুৱা (নতুন সুৰ সংযোজন: তৰালী শৰ্মা) | length3 = ০৪:০৯ | title4 = ৰুণজুণ | extra4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics4 = কৈলাস নাথ শৰ্মা | music4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length4 = ০২:১৯ | title5 = সপোনৰ বাটে বাটে | extra5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | lyrics5 = ৰাজদ্বীপ | music5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | length5 = ০৩:১২ }} == মুক্তি == ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিতে [[গুৱাহাটী]]ত এই ছবিখনৰ ৰেড কাৰ্পেট প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হয়, য’ত বহুতো বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="FBPremier">{{cite web |title=All Eyes on Koka Deuta Nati Aru Hati 2 as Star-Studded Premiere Unfolds in Guwahati |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=NorthEast Live |date=July 1, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> ছবিখনে UA13+ ৰেটিং লাভ কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত আনুষ্ঠানিকভাৱে ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।<ref name="DistrictInfo">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) Showtimes |url=https://district.in |website=District.in |date=July 1, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="NewsLive"/> == সঁহাৰি == মুক্তিৰ পিছৰে পৰা ছবিখনে দৰ্শকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে। দৰ্শকে ইয়াৰ পাৰিবাৰিক কাহিনী আৰু অভিনয়ক, বিশেষকৈ [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]ৰ অভিনয়ক যথেষ্ট প্ৰশংসা কৰিছে।<ref name="NewsLive"/><ref name="BMSReviews"/> ইয়াৰ উপৰি ছবিখনৰ কাৰিকৰী দিশ আৰু সংগীতৰো ভূয়সী প্ৰশংসা কৰা হৈছে।<ref name="BMSReviews"/> == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|id=32490586}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 5npsojvy8cgaqop4oe4qjmlse3cdjxl 615880 615876 2026-07-05T06:38:02Z Dipankar Das 36094 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 615880 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | image = Koka Deuta Nati Aru Hati 2 Poster.jpg | alt = | caption = চিত্ৰগৃহত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = [[বিশ্বজিৎ বৰা]] | writer = ভাস্কৰ হাজৰিকা | screenplay = ভাস্কৰ হাজৰিকা | story = | based_on = <!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} --> | producer = [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]] | starring = {{Plainlist| * [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] * [[তপন দাস]] * [[যতীন বৰা]] * [[উৎপল দাস]] * প্ৰীতি কংকণা * [[আদিল হুছেইন]] * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]] }} | narrator = | cinematography = প্ৰদীপ দৈমাৰী | editing = শ্বেতা ভেংকট | music = {{Plainlist| * জয় বৰুৱা * প্ৰণয় দত্ত * তৰালী শৰ্মা }} | studio = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | distributor = <!-- or: | distributors = --> | released = {{Film date|df=yes/no|2026|07|03}}<ref name="BMS"/> | runtime = | country = ভাৰত | language = অসমীয়া | budget = | gross = }} '''ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২''' ({{Lang-en|Koka Deuta Nati Aru Hati 2}}) হৈছে [[বিশ্বজিৎ বৰা]] পৰিচালিত, ২০২৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এখন নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ বেনাৰৰ অধীনত [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]]ই এই ছবিখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে।<ref name="TOI">{{cite news |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 Movie |url=https://indiatimes.com |work=[[The Times of India]] |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="NewsLive">{{cite news |title='Koka Deuta Nati Aru Hati 2' releases in packed theatres |url=https://newslivetv.com |work=News Live |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> অসমীয়া ছবি জগতৰ ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰ [[ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী]]ৰ চিকুৱেল হিচাপে নিৰ্মিত এই ছবিখনত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]], [[তপন দাস]], [[যতীন বৰা]], [[উৎপল দাস]], প্ৰীতি কংকণা আৰু [[আদিল হুছেইন]]কে ধৰি বহুতো আগশাৰীৰ শিল্পীয়ে অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই ইয়াত শিশু শিল্পী হিচাপে এক বিশেষ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে।<ref name="TrailerYT">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (Official Trailer) |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |publisher=Pride East Entertainments |date=June 8, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> গ্ৰাম্য অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰজন্মৰ ব্যৱধান, সাংস্কৃতিক শিপা আৰু মানুহ-প্ৰকৃতিৰ সম্পৰ্কক মূল বিষয়-বস্তু হিচাপে লৈ নিৰ্মাণ কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত ছবিগৃহত মুক্তি দিয়া হয়।<ref name="BMSReviews">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 User Reviews & Ratings in India |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://imdb.com |website=[[IMDb]] |access-date=July 5, 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == আমেৰিকাত কেইবাবছৰো কটোৱাৰ পিছত প্ৰশান্ত শইকীয়া নিজৰ শৈশৱৰ হাতী সংগীজনৰ স্মৃতি বুকুত বান্ধি অসমৰ পুৰণি গাঁৱৰ ভেটিলৈ ঘূৰি আহে।<ref name="Dailymotion">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://dailymotion.com |website=[[Dailymotion]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আমেৰিকাত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা তেওঁৰ নাতি অংকুৰেও গাঁওখনলৈ আহে, যাৰ ফলত ককাক আৰু নাতিয়েকৰ মাজত থকা এক গভীৰ প্ৰজন্মগত তথা সাংস্কৃতিক ব্যৱধান প্ৰকাশ পায়।<ref name="Dailymotion"/> অংকুৰে লাহে লাহে নিজৰ থলুৱা শিপাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু গাঁৱৰ জীৱন-শৈলীৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ইয়াৰ মাজতে পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক, মৰম-স্নেহ আৰু আত্ম-আৱিষ্কাৰক কেন্দ্ৰ কৰি পৰিয়ালটো এক আৱেগিক যাত্ৰাৰ মাজেৰে ছবিখনৰ কাহিনী আগবাঢ়ে।<ref name="Dailymotion"/><ref name="District">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Cast, Reviews |url=https://district.in |website=District.in |date=July 2, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> == অভিনয় শিল্পী == * প্ৰশান্ত শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]<ref name="BMS">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Movie - BookMyShow |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> * বিৰিঞ্চিৰ চৰিত্ৰত [[তপন দাস]]<ref name="BMS"/> * পল্লৱ শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[যতীন বৰা]]<ref name="BMS"/> * অংকুৰৰ চৰিত্ৰত [[উৎপল দাস]]<ref name="BMS"/> * তুহিনৰ চৰিত্ৰত প্ৰীতি কংকণা<ref name="BMS"/> * অৰুণাভ বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত [[আদিল হুছেইন]]<ref name="BMS"/> * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]]<ref name="BMS"/> * [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] (শিশু শিল্পী হিচাপে বিশেষ ভূমিকা)<ref name="TrailerYT"/> == নিৰ্মাণ == ২০২৪ চনৰ মেʼ মাহত [[প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ]]ৰদ্বাৰা এই প্ৰকল্পটো ঘোষণা কৰা হৈছিল, য’ত ছৈয়দ জৰিৰ হুছেইনে কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="FBProduction">{{cite web |title=Officially the movie Koka Deuta Nati Aru Hati 2 by Pride East Entertainments on roll |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=Riniki Bhuyan Sharma Official |date=May 29, 2024 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="TrailerYT"/> পূৰ্বৰ ছবি [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]ৰ অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ বাবে এই ছবিখনৰ মুক্তি ২০২৫ চনৰ শেষৰফালৰপৰা ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছিল।<ref name="IMDb"/> == সংগীত == {{Infobox album | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | type = Soundtrack | artist = বিভিন্ন শিল্পী | cover = | alt = | released = মে’ ২০২৪ | recorded = ২০২৫–২০২৬ | venue = | language = অসমীয়া | studio = | genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত]] | length = | label = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ <br /> ৰামধেনু মিউজিক | producer = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | chronology = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা আৰু কণ্ঠদান কৰিছে দ্বিপেন বৰুৱা আৰু তৰালী শৰ্মাই।<ref name="MusicYT">{{cite web |title=Kolir Krishna {{!}} Koka Deuta Nati Aru Hati 2 {{!}} Dwipen Baruah & Tarali Sarma |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |date=June 15, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = | all_writing = | title1 = হাচনাহানা | extra1 = এৰিকা | lyrics1 = ইবছন লাল বৰুৱা, এৰিকা | music1 = [[জয় বৰুৱা]] | length1 = ০৩:৪৩ | title2 = জীৱনৰ জোনাক | extra2 = নাহিদ আফ্ৰিন, প্ৰবীণ বৰা | lyrics2 = দেৱজিৎ কলিতা | music2 = প্ৰণয় দত্ত | length2 = ০৪:১৫ | title3 = কলিৰ কৃষ্ণ | note3 = নতুন সংস্কৰণ | extra3 = দ্বিপেন বৰুৱা, [[তৰালী শৰ্মা]] | lyrics3 = কেশৱ মহন্ত | music3 = ৰমেন বৰুৱা (নতুন সুৰ সংযোজন: তৰালী শৰ্মা) | length3 = ০৪:০৯ | title4 = ৰুণজুণ | extra4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics4 = কৈলাস নাথ শৰ্মা | music4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length4 = ০২:১৯ | title5 = সপোনৰ বাটে বাটে | extra5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | lyrics5 = ৰাজদ্বীপ | music5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | length5 = ০৩:১২ }} == মুক্তি == ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিতে [[গুৱাহাটী]]ত এই ছবিখনৰ ৰেড কাৰ্পেট প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হয়, য’ত বহুতো বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="FBPremier">{{cite web |title=All Eyes on Koka Deuta Nati Aru Hati 2 as Star-Studded Premiere Unfolds in Guwahati |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=NorthEast Live |date=July 1, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> ছবিখনে UA13+ ৰেটিং লাভ কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত আনুষ্ঠানিকভাৱে ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।<ref name="DistrictInfo">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) Showtimes |url=https://district.in |website=District.in |date=July 1, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="NewsLive"/> == সঁহাৰি == মুক্তিৰ পিছৰেপৰা ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে। দৰ্শকে ইয়াৰ পাৰিবাৰিক কাহিনী আৰু অভিনয়ক, বিশেষকৈ [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]ৰ অভিনয়ক যথেষ্ট প্ৰশংসা কৰিছে।<ref name="NewsLive"/><ref name="BMSReviews"/> ইয়াৰ উপৰি ছবিখনৰ কাৰিকৰী দিশ আৰু সংগীতৰো ভূয়সী প্ৰশংসা কৰা হৈছে।<ref name="BMSReviews"/> == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|id=32490586}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] klye0yxcx60b5nxv0mu7gi72pguujdi 615896 615880 2026-07-05T11:56:57Z Dipankar Das 36094 615896 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | image = Koka Deuta Nati Aru Hati 2 Poster.jpg | alt = | caption = চিত্ৰগৃহত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = [[বিশ্বজিৎ বৰা]] | writer = ভাস্কৰ হাজৰিকা | screenplay = ভাস্কৰ হাজৰিকা | story = | based_on = <!-- {{Based on|title of the original work|creator of the original work|additional creator(s), if necessary}} --> | producer = [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]] | starring = {{Plainlist| * [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] * [[তপন দাস]] * [[যতীন বৰা]] * [[উৎপল দাস]] * প্ৰীতি কংকণা * [[আদিল হুছেইন]] * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]] }} | narrator = | cinematography = প্ৰদীপ দৈমাৰী | editing = শ্বেতা ভেংকট | music = {{Plainlist| * জয় বৰুৱা * প্ৰণয় দত্ত * তৰালী শৰ্মা }} | studio = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | distributor = <!-- or: | distributors = --> | released = {{Film date|df=yes/no|2026|07|03}}<ref name="BMS"/> | runtime = | country = ভাৰত | language = অসমীয়া | budget = | gross = }} '''ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২''' ({{Lang-en|Koka Deuta Nati Aru Hati 2}}) হৈছে [[বিশ্বজিৎ বৰা]] পৰিচালিত, ২০২৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এখন নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ বেনাৰৰ অধীনত [[ৰিণিকি ভূঞা শৰ্মা]]ই এই ছবিখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে।<ref name="TOI">{{cite news |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 Movie |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/assamese/movie-details/kokadeuta-nati-aru-hati-2/movieshow/124624244.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="NewsLive">{{cite news |title='Koka Deuta Nati Aru Hati 2' releases in packed theatres |url=https://newslivetv.com/koka-deuta-nati-aru-hati-2-releases-in-packed-theatres-audience-hail-movie-for-overall-brilliance/ |work=News Live |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> অসমীয়া ছবি জগতৰ ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰ [[ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী]]ৰ চিকুৱেল হিচাপে নিৰ্মিত এই ছবিখনত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]], [[তপন দাস]], [[যতীন বৰা]], [[উৎপল দাস]], প্ৰীতি কংকণা আৰু [[আদিল হুছেইন]]কে ধৰি বহুতো আগশাৰীৰ শিল্পীয়ে অভিনয় কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই ইয়াত শিশু শিল্পী হিচাপে এক বিশেষ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে।<ref name="TrailerYT">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (Official Trailer) |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |publisher=Pride East Entertainments |date=June 8, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> গ্ৰাম্য অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰজন্মৰ ব্যৱধান, সাংস্কৃতিক শিপা আৰু মানুহ-প্ৰকৃতিৰ সম্পৰ্কক মূল বিষয়-বস্তু হিচাপে লৈ নিৰ্মাণ কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত ছবিগৃহত মুক্তি দিয়া হয়।<ref name="BMSReviews">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 User Reviews & Ratings in India |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web |title=Kokadeuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://imdb.com |website=[[IMDb]] |access-date=July 5, 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == আমেৰিকাত কেইবাবছৰো কটোৱাৰ পিছত প্ৰশান্ত শইকীয়া নিজৰ শৈশৱৰ হাতী সংগীজনৰ স্মৃতি বুকুত বান্ধি অসমৰ পুৰণি গাঁৱৰ ভেটিলৈ ঘূৰি আহে।<ref name="Dailymotion">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) |url=https://dailymotion.com |website=[[Dailymotion]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আমেৰিকাত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা তেওঁৰ নাতি অংকুৰেও গাঁওখনলৈ আহে, যাৰ ফলত ককাক আৰু নাতিয়েকৰ মাজত থকা এক গভীৰ প্ৰজন্মগত তথা সাংস্কৃতিক ব্যৱধান প্ৰকাশ পায়।<ref name="Dailymotion"/> অংকুৰে লাহে লাহে নিজৰ থলুৱা শিপাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু গাঁৱৰ জীৱন-শৈলীৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ইয়াৰ মাজতে পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক, মৰম-স্নেহ আৰু আত্ম-আৱিষ্কাৰক কেন্দ্ৰ কৰি পৰিয়ালটো এক আৱেগিক যাত্ৰাৰ মাজেৰে ছবিখনৰ কাহিনী আগবাঢ়ে।<ref name="Dailymotion"/><ref name="District">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Cast, Reviews |url=https://www.district.in/movies/koka-deuta-nati-aru-hati-2-movie-tickets-MV226786?srsltid=AfmBOor2evr1ukjxGUBEqMroIQu6JwcrJnsv3qZsNAUWcIvIw74eWD_u |website=District.in |date=July 2, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> == অভিনয় শিল্পী == * প্ৰশান্ত শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]<ref name="BMS">{{cite web |title=Koka Deuta Nati Aru Hati 2 (2026) - Movie - BookMyShow |url=https://bookmyshow.com |website=[[BookMyShow]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> * বিৰিঞ্চিৰ চৰিত্ৰত [[তপন দাস]]<ref name="BMS"/> * পল্লৱ শইকীয়াৰ চৰিত্ৰত [[যতীন বৰা]]<ref name="BMS"/> * অংকুৰৰ চৰিত্ৰত [[উৎপল দাস]]<ref name="BMS"/> * তুহিনৰ চৰিত্ৰত প্ৰীতি কংকণা<ref name="BMS"/> * অৰুণাভ বৰুৱাৰ চৰিত্ৰত [[আদিল হুছেইন]]<ref name="BMS"/> * [[প্ৰস্তুতি পৰাশৰ]]<ref name="BMS"/> * [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] (শিশু শিল্পী হিচাপে বিশেষ ভূমিকা)<ref name="TrailerYT"/> == নিৰ্মাণ == ২০২৪ চনৰ মেʼ মাহত প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা এই প্ৰকল্পটো ঘোষণা কৰা হৈছিল, য’ত ছৈয়দ জৰিৰ হুছেইনে কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="FBProduction">{{cite web |title=Officially the movie Koka Deuta Nati Aru Hati 2 by Pride East Entertainments on roll |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=Riniki Bhuyan Sharma Official |date=May 29, 2024 |access-date=July 5, 2026}}</ref><ref name="TrailerYT"/> পূৰ্বৰ ছবি [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]ৰ অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ বাবে এই ছবিখনৰ মুক্তি ২০২৫ চনৰ শেষৰফালৰপৰা ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছিল।<ref name="IMDb"/> == সংগীত == {{Infobox album | name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | type = Soundtrack | artist = বিভিন্ন শিল্পী | cover = | alt = | released = মে’ ২০২৪ | recorded = ২০২৫–২০২৬ | venue = | language = অসমীয়া | studio = | genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত]] | length = | label = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ <br /> ৰামধেনু মিউজিক | producer = প্ৰাইড ইষ্ট এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ প্ৰাইভেট লিমিটেড | chronology = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা আৰু কণ্ঠদান কৰিছে দ্বিপেন বৰুৱা আৰু তৰালী শৰ্মাই।<ref name="MusicYT">{{cite web |title=Kolir Krishna {{!}} Koka Deuta Nati Aru Hati 2 {{!}} Dwipen Baruah & Tarali Sarma |url=https://youtube.com |website=[[YouTube]] |date=June 15, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = | all_writing = | title1 = হাচনাহানা | extra1 = এৰিকা | lyrics1 = ইবছন লাল বৰুৱা, এৰিকা | music1 = [[জয় বৰুৱা]] | length1 = ০৩:৪৩ | title2 = জীৱনৰ জোনাক | extra2 = নাহিদ আফ্ৰিন, প্ৰবীণ বৰা | lyrics2 = দেৱজিৎ কলিতা | music2 = প্ৰণয় দত্ত | length2 = ০৪:১৫ | title3 = কলিৰ কৃষ্ণ | note3 = নতুন সংস্কৰণ | extra3 = দ্বিপেন বৰুৱা, [[তৰালী শৰ্মা]] | lyrics3 = কেশৱ মহন্ত | music3 = ৰমেন বৰুৱা (নতুন সুৰ সংযোজন: তৰালী শৰ্মা) | length3 = ০৪:০৯ | title4 = ৰুণজুণ | extra4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics4 = কৈলাস নাথ শৰ্মা | music4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length4 = ০২:১৯ | title5 = সপোনৰ বাটে বাটে | extra5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | lyrics5 = ৰাজদ্বীপ | music5 = অৰূপজ্যোতি বৰুৱা | length5 = ০৩:১২ }} == মুক্তি == ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিতে [[গুৱাহাটী]]ত এই ছবিখনৰ ৰেড কাৰ্পেট প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হয়, য’ত বহুতো বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="FBPremier">{{cite web |title=All Eyes on Koka Deuta Nati Aru Hati 2 as Star-Studded Premiere Unfolds in Guwahati |url=https://facebook.com |website=[[Facebook]] |publisher=NorthEast Live |date=July 1, 2026 |access-date=July 5, 2026}}</ref> ছবিখনে UA13+ ৰেটিং লাভ কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ ৩ জুলাইত আনুষ্ঠানিকভাৱে ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰে।<ref name="District"/><ref name="NewsLive"/> == সঁহাৰি == মুক্তিৰ পিছৰেপৰা ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে। দৰ্শকে ইয়াৰ পাৰিবাৰিক কাহিনী আৰু অভিনয়ক, বিশেষকৈ [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]ৰ অভিনয়ক যথেষ্ট প্ৰশংসা কৰিছে।<ref name="NewsLive"/><ref name="BMSReviews"/> ইয়াৰ উপৰি ছবিখনৰ কাৰিকৰী দিশ আৰু সংগীতৰো ভূয়সী প্ৰশংসা কৰা হৈছে।<ref name="BMSReviews"/> == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|id=32490586}} [[শ্ৰেণী:২০২৬ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] nhd9806u9f94w0yhstycegc41zl5uhc 6 137790 615877 2026-07-05T06:31:16Z Dipankar Das 36094 615877 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 615878 615877 2026-07-05T06:31:38Z Dipankar Das 36094 615878 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale poster | Article = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | Name = ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২ | Source = https://m.imdb.com/title/tt32490586/ | Use = Infobox }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2000s Indian film posters}} fsufnj9ee2spwue1bethey9svgi7t1l 0 137791 615879 2026-07-05T06:32:16Z Dipankar Das 36094 [[ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615879 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী ২]] 5c39zvvp94suis7w0uj5viik4skhzp0 0 137792 615886 2026-07-05T07:58:33Z Dipankar Das 36094 [[জয়ন্ত মল্ল বৰুৱা]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615886 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[জয়ন্ত মল্ল বৰুৱা]] 3194ysi4g1nz4lnad2axcv8e34mxj25 0 137793 615890 2026-07-05T08:19:38Z Dipankar Das 36094 [[সমাস]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615890 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সমাস]] pff3rxvwvznz0dmmi5l9udoyijaprwj 0 137794 615891 2026-07-05T08:20:45Z Dipankar Das 36094 [[তেওঁ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[তেওঁ]] jn62crw0fl2n4f7giu1tyw0ct6tc14m