অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2309 615910 611899 2026-07-05T16:04:40Z Ananya Taye 28065 /* উৎপত্তি */ Added source 615910 wikitext text/x-wiki {{অনুলিপি সম্পাদনা}} {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে অসমৰ কোনো কোনো দাঁতি-কাষৰীয়া ৰাজ্যতো কোনো জাতি জনজাতিৰ লোকে বিহু বা ইয়াৰ সমাৰ্থক উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ'ল ই জাতি, বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এক উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ এক কৃষি ভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত। "<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ'ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == 'বিহু' শব্দৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে নানান মতবাদ আছে, কিন্তু কোনোটো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কোনো পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদৰ অৰ্থৰ পৰিসৰে এবছৰ ব্যাপি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মাজৰ দিনটোক বুজায় অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। সেই অৰ্থে বহাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়। <ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> কিন্তু যি সময়ত জ্যোতিষ শাস্ত্ৰই হোজা গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰা নাছিল, তেতিয়াও বিহু আছিল। কাৰণ, বিহু কৃষিভিত্তিক অনুষ্ঠান। আচলতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱটোৱেই বিহু উৎসৱ। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> ’বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ’বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ এটা নিশ্চয় থাকিলহেঁতেন, পৰিৱৰ্তে স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অসমতহে বিহু জীয়াই থাকিল। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> আচলতে, বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশক এক উৎসৱ, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ধাৰাত ’বিহু’ নাম লৈ অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বৰ্তি আছে। আন কিছু লোকৰ মতে, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ গুৰি আছে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু"ত। "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন", ঠিক একেদৰে যেনেকৈ "চুতীয়া" মানে হৈছে "পবিত্ৰ পানীৰ কাষত থকা লোক।" পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" উচ্চাৰণটো "হ" লৈ ৰূপান্তৰিত হয় একে ধৰণে যেনেকৈ চিলৈ হিলৈ হʼল, চাৰি শাড়ী হʼল বা চাপ সাপ হʼল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত তথ্য সহকাৰে উল্লেখ কৰিছে যে,-'চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। '<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে,- 'টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> অৱশ্যে আমি জানো‌ যে ৰঙালী বিহু গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰুকলৈ একো নিয়ম কৰা নহয়। গতিকে বিহুৰ ভাৱ আৰু অৰ্থৰ দিশেদি বিচাৰ কৰিলে চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰেই অপভ্ৰংশ বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> বৈদিক প্ৰভাব পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে দেউৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে আজিও বিহু আগৰ দিনৰ দৰে সেই দিনটোতে আৰম্ভ কৰে। কিছুমান পুৰণি বিহু হুঁচৰিৰ পৰা এই কথা ধৰিব পাৰি। ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই, বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজেৰেই অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি আৰু গঠন প্ৰক্ৰিয়া সোমাই আছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা কৰি ল'বলে শিকাৰ পৰাই, খেতি চপোৱাৰ সময়ত আনন্দ কৰিছিল, সিয়েই সমূহীয়া ৰূপ পাই এক ৰীতিলৈ পৰিৱৰ্তন হ'ল আৰু কালক্ৰমত বিহু উৎসৱত পৰিণত হ'লগৈ। অসমত কৃষিৰ প্ৰক্ৰিয়া পোনতে অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় মংগোলীয়সকলে আৰম্ভ কৰিছিল, গতিকে বিহু পোনতে এই নৃতাত্ত্বিক গোষ্ঠী কেইটাৰে সৃষ্টি। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান কোনো অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক ভাষা গোষ্ঠী দেখা পোৱা নাযায় আৰু ডি.এন.এ. প্ৰমাণৰ অনুসৰি পুৰ্বৰসকল তিব্বতীয়-বৰ্মীয় সকলৰ মাজত বিলীন হৈ গʼল।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ বিহু আৰ্য্য সভ্যতাৰ প্ৰভাৱ পৰে। আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰু মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰাল বাবে জড়িত আছিল। বিহুৰ‌‌ উৎপত্তি প্ৰাচীন কালৰ 'বিচু'ৰ পৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমানৰ বিহুৰ সৃষ্টি হৈছিল উজনি অসমত। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে(উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচু দৰে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় জনজাতি চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ,‌ সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উৎযাপন কৰি আহিছে। পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত এই বিহু প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞি অন্বেষণৰ মতে মানুষ্যৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে (দেউৰী সকলে কেঁচাই খাটি আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে) বিহু আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত চ’ত মাহত মানুহে ৰাতি বিহু উদযাপন কৰিছিল। এই বিহু গাঁৱৰ পথাৰত চাকি জ্বলাই বা দেউৰী পূজাৰী ঘৰৰ চোতালত নাচি উৎযাপন কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ অন্তৰত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল যিটো নিয়ম আজিও একে আগৰ দৰে পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদিয়ে ৰং-ধেমালিৰ আয়োজন কৰে। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাই-খাতি (কলিমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। এইয়াই "বিহু নমাই অনা।" কিছু প্ৰচলিত বিহু নামত আজিও কলিমতী (কেঁচাই-খাতি)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এক বিহু নাম হৈছে, ''{{Quote|text="কলিমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতি বাৰৰ পৰা বলি দিয়া কাৰ্য আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেই দিনা অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিকে’ গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ অন্তত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মুৰত আৰু কাণত কেৰু পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ সন্দৰ্ভত বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি শেষ কৰি দেউধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালৰ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেউধনি নৃত্য অন্ত পৰা পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে গাঁৱৰ ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল। সেইটোকে হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰৰ দিনা সকলোৱে পুনৰ বাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই লৈ আহিছিল আৰু গাঁৱৰ এমুৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত বিহু থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে বিহুত হুঁচৰি নাগাইছিল, কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কল ঢকুৱাৰে নাও সাজি নাওখনত জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজাই তোলা হৈছিল আৰু লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাচত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে এটি লোক কথা প্ৰচলিত আছে। সেই লোক কথাৰ অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰত্যেক বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে (ধুমুহা আহে)। সেই দিনটোতে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। বৰদৈচিলা ঘূৰি যোবা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। উল্লেখযোগ্য যে 'বৰদৈচিলা' শব্দটি প্ৰকৃততে বড়ো মূলীয় শব্দ 'বৰদৈচিখলা'ৰ‌ পৰা অহা হয় যাৰ অৰ্থ হৈছে "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)" অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা আৰু একে লোক কথা বড়োসকলৰ মাজতও প্ৰচলিত হৈ আছে। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটি নৃত্য কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ পৰা বিহু এটি বড়ো মূলীয় উৎসৱ বুলি অনুমান কৰা যায়। ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটি জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল, ইত্যাদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত (মনিপুৰ আৰু মায়ামৰা সকলৰ দৰে)<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> খোল পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন ৰাজ্যৰ দৰে মাটিৰে নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু নৃত্য, নাট, ইত্যাদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰপৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ তাম্ৰপত্ৰ কৰাই ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ‌ দিনা মাটি দান কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় বিহু উজনি অসমৰ উত্থান-পতন,‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ জীৱন-মৰণৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছিল আৰু চুতীয়া ৰজা সকলৰ দিনতে ৰাজকীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজা সকলৰ আদেশত ৰাজ পুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্য লৈ নমাই আনিছিল। এই বিষয়ে তেওঁ লোকে বিচু গীতত এনেকৈ গাই, <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> [[File:Statue of King Lakshminarayan.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ প্ৰতিমূৰ্তি।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অন্য মংগোলীয় জনগোষ্ঠীৰ‌ দৰে চীন, থাইলেণ্ড, ইত্যাদিৰ তাই‌ সকলেও নিজৰ উৎসৱ বা‌ ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে এই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱা শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোক বিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা শক্তি বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম‌‌ সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজা সকলে ৰচনা কৰা বিহু মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজ সভাত অন্য বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাঁৱতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল ‌‌‌‌‌‌‌বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই‌‌ কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজ সভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল, গতিকে এই ৰচনা সমূহ সেই যুগৰ‌ বুলিয়ে ধৰিব পৰা‌ যায়। সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা‌ নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী, ইত্যাদি লোকক নিজৰ লগত লয় আনিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ গতিকে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰী সকলে ১৭ শতিকাত হে আহোম ৰজা সকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচনা কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল 'ওজা বিচু'। ইয়াৰ পাছত কিছু অন্য চুতীয়ালোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণ কৰা চুতীয়া সৈনিকক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয় লাভ হʼল বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত গাপ লৈ থকা আহোমৰ হাতত পৰাজিত হয়। পাছৰ পৰ্যায়ত [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কিছু লোক [[ঢকুৱাখনা|ঢকুৱাখনালৈ]] আহি এই বিহু হাৰ্হি দেৱালয়ত পাতিবলৈ ধৰে আৰু শেষত মহঘুলী চাপৰিলৈ বিয়পি [[ফাট বিহু|ফাট বিহুৰ]] ৰূপ লয়। আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ই এই বিহুকে ৰংঘৰৰ বাকৰিলৈ আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।{{cn}} [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] উজনি অসমৰ বিহুৰ প্ৰভাৱ এসময়ত মান দেশৰ লৈকে আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। এই কথা এটি বিহু গীতত উল্লেখ কৰা হয়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' অৰ্থাৎ বিহু উৎসৱ ইমানে আকৰ্ষণীয় আছিল যে বিহুৰ কথা শুনিলে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) বেমাৰত (নৰিয়াত) পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলো লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা এক‍শৰণ নামধৰ্মৰ সৰ্বব্যাপী প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে, বিহুলৈকো আমূল পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে বিহুৰ নৃত্যগীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনা কৃত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত নপৰাকৈ নাথাকিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়োমূলীয়সকলৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হ’ল। এই বিষয়ে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়ায়, তেখেতেই গছ তলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে, আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰো ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে বহু লেখক, গৱেষকে আকৌ আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মন্তব্য কৰে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেকুৱা: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মুৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰো পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমতে ৰজা ঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলন হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ নীতিলৈ আমূল পৰিৱৰ্তন আনে যদিও, বিহুৰ যি আদিম আবেদন তাৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল।{{cn}} ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে, [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে, অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ সংস্কাৰকলোকে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰিবৰো চেষ্টা চলায়। সেই সময়তে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ্যে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ চৰ্চা কৰা ব্যক্তিসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি বিহু বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত ক্ষতিকৰ প্ৰভাৱ নপৰাকৈ নাথাকিল। গৰিষ্ঠ সংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এক সামাজিকভাৱে পালন কৰিব লগা ৰীতি বুলিহে মানিবলৈ ধৰিলে। এনে সময়তে মঞ্চ বিহু সূচনা হ'ল।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ তৈয়াৰ হৈছিল, তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেইসময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰে। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। তাৰপাছতে মঞ্চ বিহুৱে সমগ্ৰ [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]]অসম জুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চ বিহুত বিহু -প্ৰদৰ্শনতকৈয়ো বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া যায়, আৰু এই বিহু মূলতঃ দৰ্শকক আমোদ দিবলৈ কৰা হয়। গতিকে এই বিহু বহু নীতি নিৰ্দেশনা আৰু ব্যাকৰণৰ মাজত থাকি কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য গীতে এক প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লয়। মঞ্চ বিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ কোবত প্ৰকৃত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছ তলৰ বিহু বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চ বিহু আৰু হুঁচৰি গাই ঘৰে ঘৰে আশীৰ্বাদ দিয়া, এই দুই ধৰণৰ বিহুৱেই অসমৰ সকলো প্ৰান্ততে উদযাপন কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান বিহু সন্দৰ্ভত আন এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন অহা দেখা গৈছে। দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমৰ মাজেদি প্ৰদৰ্শিত বিহু-সুৰীয়া গীত মাত নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত জনপ্ৰিয় হোৱা দেখা গৈছে। অৱশ্যে, এই বিলাক প্ৰকৃত বিহু নাচ বা বিহু নাম নহয়, ই এক প্ৰকাৰ বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণহে বুলিব পাৰি। এই গীত বিলাকত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰা হয় আৰু আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এই সমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনা বিলাকে অনেক ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতীয়মান কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু, অসমৰ মূল বিহু উৎসৱ। বসন্তৰ আগমনীত যেতিয়া প্ৰকৃতি নতুন ৰূপৰে জিলিকি উঠে, তেতিয়া চহা ৰাইজে জীৱন উপভোগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহে। ৰঙালী বিহু যৌৱনৰ উৎসৱ। ডেকা গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে, বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱন সংগী বিচাৰি উলিয়ায়। [[কৃষি]] সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে। যৌৱনৰ লগত খেতি মাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্বন্ধ আছে বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে। সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগে আগে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ কৃষিৰ লগত ওতপ্ৰোত সম্বন্ধ আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু, একেৰাহে সাতদিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বহাগৰ ৬ তাৰিখলৈ সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰত্যেক দিনাৰ বিহুৰে সুকীয়া নাম আছে। ইয়াক সাত বিহু বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে, মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহু সামৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে তাৰে এটা দিন 'গোসাঁই বিহু বুলিও পালন কৰা যায়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতিৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]]। এইসময়ত মানুহৰ আহু ধান শেষ হয়, শালি ধানো চপাবৰ নহয়। সেইবাবে তেতিয়া মানুহৰ খোৱাত টান পৰে। গতিকে এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলে। এই বিহুক ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গায়, ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰত চাকি জ্বলায়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পিছতে পুহ আৰু মাঘ মাহৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ লগে ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]], আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা-কাটি পুহতে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই গীত গাই উজাগৰে থাকে। ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে। মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে, যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। <!-- অসমীয়া জাতিৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াটো বুৰঞ্জীয়ে ঢুকি নোপোৱা দিনৰে পৰা ঘাত-প্ৰতিঘাত, নিশ্চয়তা-অনিশ্চয়তা, শঙ্কা-সংশয় আদি বাৰেকুৰি উঠা-নমাৰ মাজেৰে বৰ্তি আহি বৰ্তমানৰ ৰূপ পাইছে। বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠন সম্পৰ্কে বিভিন্নজনে বিভিন্ন ঠাইত বহু মন্তব্য প্ৰকাশ কৰিছে আৰু তেনেবোৰ মন্তব্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিঃসন্দেহে অসমীয়া জাতিটো অষ্ট্ৰিয়, মংগোলীয় আৰু আৰ্যৰ বিভিন্ন গোষ্ঠী আৰু ফৈদৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলত জাতিষ্কাৰ হোৱা এটা জাতি হিচাপে পৰিগণিত। আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ পুৰুষাৰ্থ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ অমৃত বাণীৰ প্ৰভাৱত বিভিন্ন গোষ্ঠী ফৈদৰ মাজত যি এক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰা প্ৰবাহিত হৈছিল আৰু ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰিত হৈছিল, তাৰ ফলত অসমীয়া জাতিটোৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াই পোখা মেলিছিল। সেই বুলিয়েই আহোম স্বৰ্গদেউ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱকেই অসমীয়া জাতিটোৰ স্ৰষ্টা বুলিব নোৱাৰি, তেওঁলোকৰ দিনত জাতিটোৱে পোখাহে মেলিছিল, প্ৰকৃততে জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ বীজ বহু বছৰ আগতেই অৰ্থাৎ কৃষি সভ্যতাৰ সৃষ্টিৰ যুগতেই ৰোপিত হৈছিল। অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হ’ল সংস্কৃতি। অসমৰ বুকুৱেদি যুগে যুগে নতুনৰ আগমন হৈছে, নতুন পুৰণি হৈছে আৰু সংস্কৃতিয়ে সমন্বয়ৰ পোহাৰ মেলিছে। বিভিন্ন মানৱগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ফৈদৰ লোকৰ সংমিশ্ৰণ আৰু সমন্বয়ৰ ফলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঢ়ি উঠিছে। বিহুৰ অতীত বা ইতিহাস বুলিলে বহুতে ত্ৰয়োদশ শতিকালৈ আঙুলিয়াই দিয়ে আৰু স্বৰ্গদেউ সকলোকে বিহুৰ জন্মদাতা হিচাপে ক’ব খোজে। নি:সন্দেহে স্বৰ্গদেউ সকলৰ অৱদান স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ দিনতেই বিহুৰ চৰিত্ৰ আৰু নান্দনিক দিশ পৰিবৰ্ধিত হয়। বিহুৰ ক্ষেত্ৰত এইটো দ্বিতীয় পৰিবৰ্ধন প্ৰক্ৰিয়া। প্ৰথমটো আছিল আৰ্য্য সকলে এই ভূমিখণ্ডত প্ৰতিপত্তি চলোৱাৰ সময়ত। বিহুক অসমীয়া লোক সংস্কৃতিৰ আদি বুলি ক’ব পাৰি। অতীতৰ কৃষি সভ্যতা বা কৃষি ভিত্তিক সভ্যতাই হ’ল বিহুৰ মূল ভেটি আৰু সেই ভেটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিহে বিহুৱে অসমীয়াৰ জাতীয় জীৱনৰ অন্যতম এক প্ৰধান কাৰক হিচাপে জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপত চিহ্নিত হ’ব পাৰিছে। বিহুৰ অতীত সম্বন্ধে বড়ো সকলৰ বৈছাগু আৰু বিহৌ, ৰাভাসকলৰ বায়খু, দেউৰীসকলৰ বিসু, টাংছা সকলৰ বিহউচি, ডিমাছাসকলৰ বুসু নামৰ কৃষি উৎসৱবোৰৰ কথাহে আমি কব পাৰো। এই বায়খু, বিহৌ, বুসু, বিসু বা বিহুউচি প্ৰত্যেকটোৱেই “বিহু” শব্দটিৰ উৎস হ’ব পাৰে। এই আটাইবোৰই আৰু বহুতবোৰ এনে মংগোলীয় জাতিৰ মানুহৰ বসতি এই অসমতে আছে। যেনে- লালুং, মৰাণ, মিৰি, মিচিমি, চুটীয়া, বৰাহী আদি। মাথোঁ বিভিন্ন সময়ত এই ঠাইত প্ৰবেশ কৰি ভিন্ন ক্ষেত্ৰত বসবাস কৰাৰ ফলত সিহঁতৰ ভাষা কালক্ৰমত সলনি হৈ থাকিল আৰু এইদৰে তেওঁলোকে পালন কৰা কৃষি উৎসৱটিৰ নামটিয়েও পৰিবৰ্তিত ৰূপ লৈ থাকি ভিন ভিন নামেৰে বৰ্ত্তমান পৰিচিত হৈছে আৰু সেই আটাইবোৰ নামৰ মাজৰ পৰাই আৰু এটা নাম “বিহু”ৰ উৎপত্তি হৈছে। বৰ্তমান এই নামেৰেই সমগ্ৰ অসমতে পালিত হৈ আহিছে। বিহুৰ সময়ত যিখিনি নীতি-নিয়ম পালন কৰা হয় সেইবোৰতো বিভিন্ন গোষ্ঠীৰ প্ৰধানত মংগোলীয় পৰম্পৰাকেই পালন কৰি আহিছোঁ। গৰু বিহু, মানুহ বিহু, হুচৰি, শ্ৰদ্বা-ভক্তি জনোৱা, কুশল মংগল কামনা কৰা, বিহুৱান যঁচা, কণী যুঁজঁ, ম’হ যুঁজঁ, কড়ি খেলা, ভেলাঘৰ জ্বলোৱা, পথাৰত চাকি জ্বলোৱা, কঙালী বিহু আদি সকলোবোৰ আচাৰ আমি পৰম্পৰাগত ভাবেই পালন কৰি আহিছোঁ। “লাও খা বেঙেনা খা বছৰে বছৰে বাঢ়ি যা”, এইটো বড়ো নিয়ম, হুচৰি গোৱাটো মৰাণৰ নিয়ম, ব্ৰাহ্মণৰ নিয়ম, কাতিবিহুটো টাইসকলৰ নিয়ম বুলি কোনোদিনেই পালন কৰা নাই। বিহুৰ নামত যিবোৰ আচাৰ অনুষ্ঠান আদি পালন কৰা হয় সেই সকলোবোৰৰে মূল উৎস পৰম্পৰাগত ভাৱে চলি অহা কিছুমান নিয়ম তাত কোনো জাতিগত বা গোষ্ঠীগত ভেদভাৱ বা সংৰ্কীণতা নাই। কথা হ’ল বিহুৱে অসমীয়া জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াটোক কেনে ৰকমে গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব পাৰে। আহোম সকলৰ ৰাজত্বৰ সময়ত তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ নামনিৰ তুলনাত উজনি অসমতহে বেছি আছিল। এই কৃষি উৎসৱটিয়ে আহোম সকলৰ ৰাজ পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰি এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লৈ অসমীয়াৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ ধৰিছিল। কিন্তু নামনি অসমত সেই সময়ত ই তেনে এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লোৱা নাছিল। সেই কাৰণে আজিও নামনি অসমৰ তুলনাত উজনিৰ বিহুৰ প্ৰকৃতিগত দিশত কিছুমান পৃথক আছে। কিন্তু সামুহিক অৰ্থত সমগ্ৰ অসমতে বিহুৰ চৰিত্ৰ একেটাই। বিহু নাচৰ সময়ত অপৰিহাৰ্য্য বাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱা ট’কা, গগনা আদি বাদ্যবোৰ বড়োসকলৰ আৰু অন্য সমফৈদীয় গোষ্ঠীৰ অৱদান। বড়োৰ থৰকাই হ’ল ট’কা, গংগনা হ’ল গগনা। তদুপৰি পেম্পাৰ পৰা হোৱা পেঁপা মিছিং সকলৰ অৱদান, এইবোৰৰ লগতে বিহান বা বিহুৱানখনিয়ে আহোমসকলৰ দিনত কৱচ কাপোৰেই মৰ্য্যদা লাভ কৰিছিল। এই বিহুৱান যঁচা প্ৰথাটোও বড়োসকলৰ পৰা অহা বুলিয়েই জনা যায়। মুঠতে অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বিহুৱে এক অগ্ৰণী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এটা বৃহত্তৰ জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত সাংস্কৃতিক সু-সম্পৰ্ক সবাৰো ওপৰত। আৰু এই সম্পৰ্কৰ বাহিৰে আন একোৱেই জাতিটোৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বৰ্ত্তমানৰ সন্ধিক্ষণত ফলপ্ৰসূ হ’ব নোৱাৰে। বিহু পৰম্পৰা অসমীয়াৰ অন্তৰত বস্তু, অসমীয়াৰ হাড়ে হিমুজুৱে সোমাই আছে এই যৰ্থাথতা আৰু সকলো ভেদাভেদ পৰিহাৰ কৰি আনি এই যৰ্থাথতাৰ মৰ্ম উপলদ্ধি কৰিলেহে অসমীয়া এটা জাতি হিচাপে জীয়াই থাকিব। --> ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|thumb|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg<br />মাঘৰ বিহুত জ্বলোৱা মেজি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকি উত্সত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে। ) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title= মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা- সম্পাদনা-ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী- পৃষ্ঠা- ২৪০,২৪১,২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html\edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 |date=2016-03-07 }} An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] ekvmxkbyfd3lldmbpb3od5bsi0bww6e 615911 615910 2026-07-05T16:06:02Z Ananya Taye 28065 Spelling fix 615911 wikitext text/x-wiki {{অনুলিপি সম্পাদনা}} {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে অসমৰ কোনো কোনো দাঁতি-কাষৰীয়া ৰাজ্যতো কোনো জাতি জনজাতিৰ লোকে বিহু বা ইয়াৰ সমাৰ্থক উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ'ল ই জাতি, বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এক উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ এক কৃষি ভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত। "<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ'ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == 'বিহু' শব্দৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে নানান মতবাদ আছে, কিন্তু কোনোটো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কোনো পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদৰ অৰ্থৰ পৰিসৰে এবছৰ ব্যাপি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মাজৰ দিনটোক বুজায় অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। সেই অৰ্থে বহাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়। <ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> কিন্তু যি সময়ত জ্যোতিষ শাস্ত্ৰই হোজা গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰা নাছিল, তেতিয়াও বিহু আছিল। কাৰণ, বিহু কৃষিভিত্তিক অনুষ্ঠান। আচলতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱটোৱেই বিহু উৎসৱ। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> ’বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ’বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ এটা নিশ্চয় থাকিলহেঁতেন, পৰিৱৰ্তে স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অসমতহে বিহু জীয়াই থাকিল। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> আচলতে, বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশক এক উৎসৱ, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ধাৰাত ’বিহু’ নাম লৈ অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বৰ্তি আছে। আন কিছু লোকৰ মতে, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ গুৰি আছে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু"ত। "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন", ঠিক একেদৰে যেনেকৈ "চুতীয়া" মানে হৈছে "পবিত্ৰ পানীৰ কাষত থকা লোক।" পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" উচ্চাৰণটো "হ" লৈ ৰূপান্তৰিত হয় একে ধৰণে যেনেকৈ চিলৈ হিলৈ হʼল, চাৰি শাড়ী হʼল বা চাপ সাপ হʼল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত তথ্য সহকাৰে উল্লেখ কৰিছে যে,-'চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। '<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে,- 'টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> অৱশ্যে আমি জানো‌ যে ৰঙালী বিহু গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰুকলৈ একো নিয়ম কৰা নহয়। গতিকে বিহুৰ ভাৱ আৰু অৰ্থৰ দিশেদি বিচাৰ কৰিলে চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰেই অপভ্ৰংশ বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> বৈদিক প্ৰভাব পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে দেউৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে আজিও বিহু আগৰ দিনৰ দৰে সেই দিনটোতে আৰম্ভ কৰে। কিছুমান পুৰণি বিহু হুঁচৰিৰ পৰা এই কথা ধৰিব পাৰি। ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই, বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজেৰেই অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি আৰু গঠন প্ৰক্ৰিয়া সোমাই আছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা কৰি ল'বলে শিকাৰ পৰাই, খেতি চপোৱাৰ সময়ত আনন্দ কৰিছিল, সিয়েই সমূহীয়া ৰূপ পাই এক ৰীতিলৈ পৰিৱৰ্তন হ'ল আৰু কালক্ৰমত বিহু উৎসৱত পৰিণত হ'লগৈ। অসমত কৃষিৰ প্ৰক্ৰিয়া পোনতে অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় মংগোলীয়সকলে আৰম্ভ কৰিছিল, গতিকে বিহু পোনতে এই নৃতাত্ত্বিক গোষ্ঠী কেইটাৰে সৃষ্টি। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান কোনো অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক ভাষা গোষ্ঠী দেখা পোৱা নাযায় আৰু ডি.এন.এ. প্ৰমাণৰ অনুসৰি পুৰ্বৰসকল তিব্বতীয়-বৰ্মীয় সকলৰ মাজত বিলীন হৈ গʼল।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ বিহু আৰ্য্য সভ্যতাৰ প্ৰভাৱ পৰে। আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰু মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰাল বাবে জড়িত আছিল। বিহুৰ‌‌ উৎপত্তি প্ৰাচীন কালৰ 'বিচু'ৰ পৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমানৰ বিহুৰ সৃষ্টি হৈছিল উজনি অসমত। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে(উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচু দৰে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় জনজাতি চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ,‌ সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উৎযাপন কৰি আহিছে। পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত এই বিহু প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞি অন্বেষণৰ মতে মানুষ্যৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে (দেউৰী সকলে কেঁচাই খাটি আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে) বিহু আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত চ’ত মাহত মানুহে ৰাতি বিহু উদযাপন কৰিছিল। এই বিহু গাঁৱৰ পথাৰত চাকি জ্বলাই বা দেউৰী পূজাৰী ঘৰৰ চোতালত নাচি উৎযাপন কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ অন্তৰত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল যিটো নিয়ম আজিও একে আগৰ দৰে পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদিয়ে ৰং-ধেমালিৰ আয়োজন কৰে। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাই-খাতি (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। এইয়াই "বিহু নমাই অনা।" কিছু প্ৰচলিত বিহু নামত আজিও কলীমতী (কেঁচাই-খাতি)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এক বিহু নাম হৈছে, ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতি বাৰৰ পৰা বলি দিয়া কাৰ্য আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেই দিনা অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিকে’ গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ অন্তত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মুৰত আৰু কাণত কেৰু পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ সন্দৰ্ভত বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি শেষ কৰি দেউধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালৰ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেউধনি নৃত্য অন্ত পৰা পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে গাঁৱৰ ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল। সেইটোকে হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰৰ দিনা সকলোৱে পুনৰ বাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই লৈ আহিছিল আৰু গাঁৱৰ এমুৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত বিহু থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে বিহুত হুঁচৰি নাগাইছিল, কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কল ঢকুৱাৰে নাও সাজি নাওখনত জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজাই তোলা হৈছিল আৰু লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাচত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে এটি লোক কথা প্ৰচলিত আছে। সেই লোক কথাৰ অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰত্যেক বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে (ধুমুহা আহে)। সেই দিনটোতে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। বৰদৈচিলা ঘূৰি যোবা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। উল্লেখযোগ্য যে 'বৰদৈচিলা' শব্দটি প্ৰকৃততে বড়ো মূলীয় শব্দ 'বৰদৈচিখলা'ৰ‌ পৰা অহা হয় যাৰ অৰ্থ হৈছে "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)" অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা আৰু একে লোক কথা বড়োসকলৰ মাজতও প্ৰচলিত হৈ আছে। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটি নৃত্য কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ পৰা বিহু এটি বড়ো মূলীয় উৎসৱ বুলি অনুমান কৰা যায়। ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটি জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল, ইত্যাদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত (মনিপুৰ আৰু মায়ামৰা সকলৰ দৰে)<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> খোল পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন ৰাজ্যৰ দৰে মাটিৰে নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু নৃত্য, নাট, ইত্যাদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰপৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ তাম্ৰপত্ৰ কৰাই ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ‌ দিনা মাটি দান কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় বিহু উজনি অসমৰ উত্থান-পতন,‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ জীৱন-মৰণৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছিল আৰু চুতীয়া ৰজা সকলৰ দিনতে ৰাজকীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজা সকলৰ আদেশত ৰাজ পুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্য লৈ নমাই আনিছিল। এই বিষয়ে তেওঁ লোকে বিচু গীতত এনেকৈ গাই, <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> [[File:Statue of King Lakshminarayan.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ প্ৰতিমূৰ্তি।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অন্য মংগোলীয় জনগোষ্ঠীৰ‌ দৰে চীন, থাইলেণ্ড, ইত্যাদিৰ তাই‌ সকলেও নিজৰ উৎসৱ বা‌ ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে এই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱা শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোক বিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা শক্তি বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম‌‌ সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজা সকলে ৰচনা কৰা বিহু মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজ সভাত অন্য বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাঁৱতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল ‌‌‌‌‌‌‌বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই‌‌ কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজ সভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল, গতিকে এই ৰচনা সমূহ সেই যুগৰ‌ বুলিয়ে ধৰিব পৰা‌ যায়। সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা‌ নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী, ইত্যাদি লোকক নিজৰ লগত লয় আনিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ গতিকে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰী সকলে ১৭ শতিকাত হে আহোম ৰজা সকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচনা কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল 'ওজা বিচু'। ইয়াৰ পাছত কিছু অন্য চুতীয়ালোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণ কৰা চুতীয়া সৈনিকক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয় লাভ হʼল বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত গাপ লৈ থকা আহোমৰ হাতত পৰাজিত হয়। পাছৰ পৰ্যায়ত [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কিছু লোক [[ঢকুৱাখনা|ঢকুৱাখনালৈ]] আহি এই বিহু হাৰ্হি দেৱালয়ত পাতিবলৈ ধৰে আৰু শেষত মহঘুলী চাপৰিলৈ বিয়পি [[ফাট বিহু|ফাট বিহুৰ]] ৰূপ লয়। আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ই এই বিহুকে ৰংঘৰৰ বাকৰিলৈ আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।{{cn}} [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] উজনি অসমৰ বিহুৰ প্ৰভাৱ এসময়ত মান দেশৰ লৈকে আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। এই কথা এটি বিহু গীতত উল্লেখ কৰা হয়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' অৰ্থাৎ বিহু উৎসৱ ইমানে আকৰ্ষণীয় আছিল যে বিহুৰ কথা শুনিলে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) বেমাৰত (নৰিয়াত) পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলো লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা এক‍শৰণ নামধৰ্মৰ সৰ্বব্যাপী প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে, বিহুলৈকো আমূল পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে বিহুৰ নৃত্যগীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনা কৃত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত নপৰাকৈ নাথাকিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়োমূলীয়সকলৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হ’ল। এই বিষয়ে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়ায়, তেখেতেই গছ তলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে, আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰো ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে বহু লেখক, গৱেষকে আকৌ আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মন্তব্য কৰে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেকুৱা: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মুৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰো পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমতে ৰজা ঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলন হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ নীতিলৈ আমূল পৰিৱৰ্তন আনে যদিও, বিহুৰ যি আদিম আবেদন তাৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল।{{cn}} ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে, [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে, অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ সংস্কাৰকলোকে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰিবৰো চেষ্টা চলায়। সেই সময়তে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ্যে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ চৰ্চা কৰা ব্যক্তিসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি বিহু বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত ক্ষতিকৰ প্ৰভাৱ নপৰাকৈ নাথাকিল। গৰিষ্ঠ সংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এক সামাজিকভাৱে পালন কৰিব লগা ৰীতি বুলিহে মানিবলৈ ধৰিলে। এনে সময়তে মঞ্চ বিহু সূচনা হ'ল।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ তৈয়াৰ হৈছিল, তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেইসময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰে। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। তাৰপাছতে মঞ্চ বিহুৱে সমগ্ৰ [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]]অসম জুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চ বিহুত বিহু -প্ৰদৰ্শনতকৈয়ো বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া যায়, আৰু এই বিহু মূলতঃ দৰ্শকক আমোদ দিবলৈ কৰা হয়। গতিকে এই বিহু বহু নীতি নিৰ্দেশনা আৰু ব্যাকৰণৰ মাজত থাকি কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য গীতে এক প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লয়। মঞ্চ বিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ কোবত প্ৰকৃত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছ তলৰ বিহু বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চ বিহু আৰু হুঁচৰি গাই ঘৰে ঘৰে আশীৰ্বাদ দিয়া, এই দুই ধৰণৰ বিহুৱেই অসমৰ সকলো প্ৰান্ততে উদযাপন কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান বিহু সন্দৰ্ভত আন এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন অহা দেখা গৈছে। দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমৰ মাজেদি প্ৰদৰ্শিত বিহু-সুৰীয়া গীত মাত নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত জনপ্ৰিয় হোৱা দেখা গৈছে। অৱশ্যে, এই বিলাক প্ৰকৃত বিহু নাচ বা বিহু নাম নহয়, ই এক প্ৰকাৰ বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণহে বুলিব পাৰি। এই গীত বিলাকত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰা হয় আৰু আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এই সমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনা বিলাকে অনেক ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতীয়মান কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু, অসমৰ মূল বিহু উৎসৱ। বসন্তৰ আগমনীত যেতিয়া প্ৰকৃতি নতুন ৰূপৰে জিলিকি উঠে, তেতিয়া চহা ৰাইজে জীৱন উপভোগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহে। ৰঙালী বিহু যৌৱনৰ উৎসৱ। ডেকা গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে, বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱন সংগী বিচাৰি উলিয়ায়। [[কৃষি]] সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে। যৌৱনৰ লগত খেতি মাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্বন্ধ আছে বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে। সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগে আগে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ কৃষিৰ লগত ওতপ্ৰোত সম্বন্ধ আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু, একেৰাহে সাতদিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বহাগৰ ৬ তাৰিখলৈ সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰত্যেক দিনাৰ বিহুৰে সুকীয়া নাম আছে। ইয়াক সাত বিহু বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে, মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহু সামৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে তাৰে এটা দিন 'গোসাঁই বিহু বুলিও পালন কৰা যায়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতিৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]]। এইসময়ত মানুহৰ আহু ধান শেষ হয়, শালি ধানো চপাবৰ নহয়। সেইবাবে তেতিয়া মানুহৰ খোৱাত টান পৰে। গতিকে এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলে। এই বিহুক ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গায়, ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰত চাকি জ্বলায়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পিছতে পুহ আৰু মাঘ মাহৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ লগে ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]], আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা-কাটি পুহতে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই গীত গাই উজাগৰে থাকে। ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে। মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে, যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। <!-- অসমীয়া জাতিৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াটো বুৰঞ্জীয়ে ঢুকি নোপোৱা দিনৰে পৰা ঘাত-প্ৰতিঘাত, নিশ্চয়তা-অনিশ্চয়তা, শঙ্কা-সংশয় আদি বাৰেকুৰি উঠা-নমাৰ মাজেৰে বৰ্তি আহি বৰ্তমানৰ ৰূপ পাইছে। বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠন সম্পৰ্কে বিভিন্নজনে বিভিন্ন ঠাইত বহু মন্তব্য প্ৰকাশ কৰিছে আৰু তেনেবোৰ মন্তব্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিঃসন্দেহে অসমীয়া জাতিটো অষ্ট্ৰিয়, মংগোলীয় আৰু আৰ্যৰ বিভিন্ন গোষ্ঠী আৰু ফৈদৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলত জাতিষ্কাৰ হোৱা এটা জাতি হিচাপে পৰিগণিত। আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ পুৰুষাৰ্থ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ অমৃত বাণীৰ প্ৰভাৱত বিভিন্ন গোষ্ঠী ফৈদৰ মাজত যি এক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰা প্ৰবাহিত হৈছিল আৰু ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰিত হৈছিল, তাৰ ফলত অসমীয়া জাতিটোৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াই পোখা মেলিছিল। সেই বুলিয়েই আহোম স্বৰ্গদেউ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱকেই অসমীয়া জাতিটোৰ স্ৰষ্টা বুলিব নোৱাৰি, তেওঁলোকৰ দিনত জাতিটোৱে পোখাহে মেলিছিল, প্ৰকৃততে জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ বীজ বহু বছৰ আগতেই অৰ্থাৎ কৃষি সভ্যতাৰ সৃষ্টিৰ যুগতেই ৰোপিত হৈছিল। অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হ’ল সংস্কৃতি। অসমৰ বুকুৱেদি যুগে যুগে নতুনৰ আগমন হৈছে, নতুন পুৰণি হৈছে আৰু সংস্কৃতিয়ে সমন্বয়ৰ পোহাৰ মেলিছে। বিভিন্ন মানৱগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ফৈদৰ লোকৰ সংমিশ্ৰণ আৰু সমন্বয়ৰ ফলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঢ়ি উঠিছে। বিহুৰ অতীত বা ইতিহাস বুলিলে বহুতে ত্ৰয়োদশ শতিকালৈ আঙুলিয়াই দিয়ে আৰু স্বৰ্গদেউ সকলোকে বিহুৰ জন্মদাতা হিচাপে ক’ব খোজে। নি:সন্দেহে স্বৰ্গদেউ সকলৰ অৱদান স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ দিনতেই বিহুৰ চৰিত্ৰ আৰু নান্দনিক দিশ পৰিবৰ্ধিত হয়। বিহুৰ ক্ষেত্ৰত এইটো দ্বিতীয় পৰিবৰ্ধন প্ৰক্ৰিয়া। প্ৰথমটো আছিল আৰ্য্য সকলে এই ভূমিখণ্ডত প্ৰতিপত্তি চলোৱাৰ সময়ত। বিহুক অসমীয়া লোক সংস্কৃতিৰ আদি বুলি ক’ব পাৰি। অতীতৰ কৃষি সভ্যতা বা কৃষি ভিত্তিক সভ্যতাই হ’ল বিহুৰ মূল ভেটি আৰু সেই ভেটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিহে বিহুৱে অসমীয়াৰ জাতীয় জীৱনৰ অন্যতম এক প্ৰধান কাৰক হিচাপে জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপত চিহ্নিত হ’ব পাৰিছে। বিহুৰ অতীত সম্বন্ধে বড়ো সকলৰ বৈছাগু আৰু বিহৌ, ৰাভাসকলৰ বায়খু, দেউৰীসকলৰ বিসু, টাংছা সকলৰ বিহউচি, ডিমাছাসকলৰ বুসু নামৰ কৃষি উৎসৱবোৰৰ কথাহে আমি কব পাৰো। এই বায়খু, বিহৌ, বুসু, বিসু বা বিহুউচি প্ৰত্যেকটোৱেই “বিহু” শব্দটিৰ উৎস হ’ব পাৰে। এই আটাইবোৰই আৰু বহুতবোৰ এনে মংগোলীয় জাতিৰ মানুহৰ বসতি এই অসমতে আছে। যেনে- লালুং, মৰাণ, মিৰি, মিচিমি, চুটীয়া, বৰাহী আদি। মাথোঁ বিভিন্ন সময়ত এই ঠাইত প্ৰবেশ কৰি ভিন্ন ক্ষেত্ৰত বসবাস কৰাৰ ফলত সিহঁতৰ ভাষা কালক্ৰমত সলনি হৈ থাকিল আৰু এইদৰে তেওঁলোকে পালন কৰা কৃষি উৎসৱটিৰ নামটিয়েও পৰিবৰ্তিত ৰূপ লৈ থাকি ভিন ভিন নামেৰে বৰ্ত্তমান পৰিচিত হৈছে আৰু সেই আটাইবোৰ নামৰ মাজৰ পৰাই আৰু এটা নাম “বিহু”ৰ উৎপত্তি হৈছে। বৰ্তমান এই নামেৰেই সমগ্ৰ অসমতে পালিত হৈ আহিছে। বিহুৰ সময়ত যিখিনি নীতি-নিয়ম পালন কৰা হয় সেইবোৰতো বিভিন্ন গোষ্ঠীৰ প্ৰধানত মংগোলীয় পৰম্পৰাকেই পালন কৰি আহিছোঁ। গৰু বিহু, মানুহ বিহু, হুচৰি, শ্ৰদ্বা-ভক্তি জনোৱা, কুশল মংগল কামনা কৰা, বিহুৱান যঁচা, কণী যুঁজঁ, ম’হ যুঁজঁ, কড়ি খেলা, ভেলাঘৰ জ্বলোৱা, পথাৰত চাকি জ্বলোৱা, কঙালী বিহু আদি সকলোবোৰ আচাৰ আমি পৰম্পৰাগত ভাবেই পালন কৰি আহিছোঁ। “লাও খা বেঙেনা খা বছৰে বছৰে বাঢ়ি যা”, এইটো বড়ো নিয়ম, হুচৰি গোৱাটো মৰাণৰ নিয়ম, ব্ৰাহ্মণৰ নিয়ম, কাতিবিহুটো টাইসকলৰ নিয়ম বুলি কোনোদিনেই পালন কৰা নাই। বিহুৰ নামত যিবোৰ আচাৰ অনুষ্ঠান আদি পালন কৰা হয় সেই সকলোবোৰৰে মূল উৎস পৰম্পৰাগত ভাৱে চলি অহা কিছুমান নিয়ম তাত কোনো জাতিগত বা গোষ্ঠীগত ভেদভাৱ বা সংৰ্কীণতা নাই। কথা হ’ল বিহুৱে অসমীয়া জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াটোক কেনে ৰকমে গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব পাৰে। আহোম সকলৰ ৰাজত্বৰ সময়ত তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ নামনিৰ তুলনাত উজনি অসমতহে বেছি আছিল। এই কৃষি উৎসৱটিয়ে আহোম সকলৰ ৰাজ পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰি এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লৈ অসমীয়াৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ ধৰিছিল। কিন্তু নামনি অসমত সেই সময়ত ই তেনে এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লোৱা নাছিল। সেই কাৰণে আজিও নামনি অসমৰ তুলনাত উজনিৰ বিহুৰ প্ৰকৃতিগত দিশত কিছুমান পৃথক আছে। কিন্তু সামুহিক অৰ্থত সমগ্ৰ অসমতে বিহুৰ চৰিত্ৰ একেটাই। বিহু নাচৰ সময়ত অপৰিহাৰ্য্য বাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱা ট’কা, গগনা আদি বাদ্যবোৰ বড়োসকলৰ আৰু অন্য সমফৈদীয় গোষ্ঠীৰ অৱদান। বড়োৰ থৰকাই হ’ল ট’কা, গংগনা হ’ল গগনা। তদুপৰি পেম্পাৰ পৰা হোৱা পেঁপা মিছিং সকলৰ অৱদান, এইবোৰৰ লগতে বিহান বা বিহুৱানখনিয়ে আহোমসকলৰ দিনত কৱচ কাপোৰেই মৰ্য্যদা লাভ কৰিছিল। এই বিহুৱান যঁচা প্ৰথাটোও বড়োসকলৰ পৰা অহা বুলিয়েই জনা যায়। মুঠতে অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বিহুৱে এক অগ্ৰণী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এটা বৃহত্তৰ জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত সাংস্কৃতিক সু-সম্পৰ্ক সবাৰো ওপৰত। আৰু এই সম্পৰ্কৰ বাহিৰে আন একোৱেই জাতিটোৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বৰ্ত্তমানৰ সন্ধিক্ষণত ফলপ্ৰসূ হ’ব নোৱাৰে। বিহু পৰম্পৰা অসমীয়াৰ অন্তৰত বস্তু, অসমীয়াৰ হাড়ে হিমুজুৱে সোমাই আছে এই যৰ্থাথতা আৰু সকলো ভেদাভেদ পৰিহাৰ কৰি আনি এই যৰ্থাথতাৰ মৰ্ম উপলদ্ধি কৰিলেহে অসমীয়া এটা জাতি হিচাপে জীয়াই থাকিব। --> ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|thumb|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg<br />মাঘৰ বিহুত জ্বলোৱা মেজি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকি উত্সত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে। ) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title= মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা- সম্পাদনা-ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী- পৃষ্ঠা- ২৪০,২৪১,২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html\edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 |date=2016-03-07 }} An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] ie2m0z03js64hjk6e69b97m6prgeapu 615917 615911 2026-07-05T17:32:56Z Ananya Taye 28065 /* উৎপত্তি */ 615917 wikitext text/x-wiki {{অনুলিপি সম্পাদনা}} {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে অসমৰ কোনো কোনো দাঁতি-কাষৰীয়া ৰাজ্যতো কোনো জাতি জনজাতিৰ লোকে বিহু বা ইয়াৰ সমাৰ্থক উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ'ল ই জাতি, বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এক উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ এক কৃষি ভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত। "<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ'ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == 'বিহু' শব্দৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে নানান মতবাদ আছে, কিন্তু কোনোটো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কোনো পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদৰ অৰ্থৰ পৰিসৰে এবছৰ ব্যাপি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মাজৰ দিনটোক বুজায় অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। সেই অৰ্থে বহাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়। <ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> কিন্তু যি সময়ত জ্যোতিষ শাস্ত্ৰই হোজা গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰা নাছিল, তেতিয়াও বিহু আছিল। কাৰণ, বিহু কৃষিভিত্তিক অনুষ্ঠান। আচলতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱটোৱেই বিহু উৎসৱ। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> ’বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ’বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ এটা নিশ্চয় থাকিলহেঁতেন, পৰিৱৰ্তে স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অসমতহে বিহু জীয়াই থাকিল। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> আচলতে, বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশক এক উৎসৱ, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ ধাৰাত ’বিহু’ নাম লৈ অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বৰ্তি আছে। আন কিছু লোকৰ মতে, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ গুৰি আছে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু"ত। "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন", ঠিক একেদৰে যেনেকৈ "চুতীয়া" মানে হৈছে "পবিত্ৰ পানীৰ কাষত থকা লোক।" পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" উচ্চাৰণটো "হ" লৈ ৰূপান্তৰিত হয় একে ধৰণে যেনেকৈ চিলৈ হিলৈ হʼল, চাৰি শাড়ী হʼল বা চাপ সাপ হʼল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত তথ্য সহকাৰে উল্লেখ কৰিছে যে,-'চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। '<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে,- 'টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> অৱশ্যে আমি জানো‌ যে ৰঙালী বিহু গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰুকলৈ একো নিয়ম কৰা নহয়। গতিকে বিহুৰ ভাৱ আৰু অৰ্থৰ দিশেদি বিচাৰ কৰিলে চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰেই অপভ্ৰংশ বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> বৈদিক প্ৰভাব পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে দেউৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে আজিও বিহু আগৰ দিনৰ দৰে সেই দিনটোতে আৰম্ভ কৰে। কিছুমান পুৰণি বিহু হুঁচৰিৰ পৰা এই কথা ধৰিব পাৰি। ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই, বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজেৰেই অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি আৰু গঠন প্ৰক্ৰিয়া সোমাই আছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা কৰি ল'বলে শিকাৰ পৰাই, খেতি চপোৱাৰ সময়ত আনন্দ কৰিছিল, সিয়েই সমূহীয়া ৰূপ পাই এক ৰীতিলৈ পৰিৱৰ্তন হ'ল আৰু কালক্ৰমত বিহু উৎসৱত পৰিণত হ'লগৈ। অসমত কৃষিৰ প্ৰক্ৰিয়া পোনতে অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় মংগোলীয়সকলে আৰম্ভ কৰিছিল, গতিকে বিহু পোনতে এই নৃতাত্ত্বিক গোষ্ঠী কেইটাৰে সৃষ্টি। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান কোনো অষ্ট্ৰ-এচিয়াটিক ভাষা গোষ্ঠী দেখা পোৱা নাযায় আৰু ডি.এন.এ. প্ৰমাণৰ অনুসৰি পুৰ্বৰসকল তিব্বতীয়-বৰ্মীয় সকলৰ মাজত বিলীন হৈ গʼল।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ বিহু আৰ্য্য সভ্যতাৰ প্ৰভাৱ পৰে। আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰু মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰাল বাবে জড়িত আছিল। বিহুৰ‌‌ উৎপত্তি প্ৰাচীন কালৰ 'বিচু'ৰ পৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমানৰ বিহুৰ সৃষ্টি হৈছিল উজনি অসমত। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে(উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচু দৰে উজনি অসমৰ বড়ো মূলীয় জনজাতি চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ,‌ সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উৎযাপন কৰি আহিছে। পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত এই বিহু প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞি অন্বেষণৰ মতে মানুষ্যৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে (দেউৰী সকলে কেঁচাই খাটি আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে) বিহু আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত চ’ত মাহত মানুহে ৰাতি বিহু উদযাপন কৰিছিল। এই বিহু গাঁৱৰ পথাৰত চাকি জ্বলাই বা দেউৰী পূজাৰী ঘৰৰ চোতালত নাচি উৎযাপন কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ অন্তৰত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল যিটো নিয়ম আজিও একে আগৰ দৰে পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদিয়ে ৰং-ধেমালিৰ আয়োজন কৰে। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাই-খাতি (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। এইয়াই "বিহু নমাই অনা।" কিছু প্ৰচলিত বিহু নামত আজিও কলীমতী (কেঁচাই-খাতি)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এক বিহু নাম হৈছে, ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতি বাৰৰ পৰা বলি দিয়া কাৰ্য আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেই দিনা অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিকে’ গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ অন্তত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মুৰত আৰু কাণত কেৰু পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ সন্দৰ্ভত বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি শেষ কৰি দেউধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালৰ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেউধনি নৃত্য অন্ত পৰা পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে গাঁৱৰ ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল। সেইটোকে হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰৰ দিনা সকলোৱে পুনৰ বাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই লৈ আহিছিল আৰু গাঁৱৰ এমুৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত বিহু থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে বিহুত হুঁচৰি নাগাইছিল, কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কল ঢকুৱাৰে নাও সাজি নাওখনত জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজাই তোলা হৈছিল আৰু লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাচত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে এটি লোক কথা প্ৰচলিত আছে। সেই লোক কথাৰ অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰত্যেক বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে (ধুমুহা আহে)। সেই দিনটোতে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। বৰদৈচিলা ঘূৰি যোবা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। উল্লেখযোগ্য যে 'বৰদৈচিলা' শব্দটি প্ৰকৃততে বড়ো মূলীয় শব্দ 'বৰদৈচিখলা'ৰ‌ পৰা অহা হয় যাৰ অৰ্থ হৈছে "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)" অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা আৰু একে লোক কথা বড়োসকলৰ মাজতও প্ৰচলিত হৈ আছে। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটি নৃত্য কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ পৰা বিহু এটি বড়ো মূলীয় উৎসৱ বুলি অনুমান কৰা যায়। ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটি জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল, ইত্যাদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত (মনিপুৰ আৰু মায়ামৰা সকলৰ দৰে)<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> খোল পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন ৰাজ্যৰ দৰে মাটিৰে নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু নৃত্য, নাট, ইত্যাদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰপৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ তাম্ৰপত্ৰ কৰাই ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ‌ দিনা মাটি দান কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় বিহু উজনি অসমৰ উত্থান-পতন,‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ জীৱন-মৰণৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছিল আৰু চুতীয়া ৰজা সকলৰ দিনতে ৰাজকীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজা সকলৰ আদেশত ৰাজ পুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্য লৈ নমাই আনিছিল। এই বিষয়ে তেওঁ লোকে বিচু গীতত এনেকৈ গাই, <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> [[File:Statue of King Lakshminarayan.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ প্ৰতিমূৰ্তি।]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অন্য মংগোলীয় জনগোষ্ঠীৰ‌ দৰে চীন, থাইলেণ্ড, ইত্যাদিৰ তাই‌ সকলেও নিজৰ উৎসৱ বা‌ ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে এই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱা শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোক বিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা শক্তি বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম‌‌ সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজা সকলে ৰচনা কৰা বিহু মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজ সভাত অন্য বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাঁৱতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল ‌‌‌‌‌‌‌বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই‌‌ কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজ সভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল, গতিকে এই ৰচনা সমূহ সেই যুগৰ‌ বুলিয়ে ধৰিব পৰা‌ যায়। সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা‌ নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী, ইত্যাদি লোকক নিজৰ লগত লয় আনিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ গতিকে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰী সকলে ১৭ শতিকাত হে আহোম ৰজা সকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচনা কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল 'ওজা বিচু'। ইয়াৰ পাছত কিছু অন্য চুতীয়ালোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণ কৰা চুতীয়া সৈনিকক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয় লাভ হʼল বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত গাপ লৈ থকা আহোমৰ হাতত পৰাজিত হয়। পাছৰ পৰ্যায়ত [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কিছু লোক [[ঢকুৱাখনা|ঢকুৱাখনালৈ]] আহি এই বিহু হাৰ্হি দেৱালয়ত পাতিবলৈ ধৰে আৰু শেষত মহঘুলী চাপৰিলৈ বিয়পি [[ফাট বিহু|ফাট বিহুৰ]] ৰূপ লয়। আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ই এই বিহুকে ৰংঘৰৰ বাকৰিলৈ আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।{{cn}} [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] উজনি অসমৰ বিহুৰ প্ৰভাৱ এসময়ত মান দেশৰ লৈকে আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। এই কথা এটি বিহু গীতত উল্লেখ কৰা হয়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' অৰ্থাৎ বিহু উৎসৱ ইমানে আকৰ্ষণীয় আছিল যে বিহুৰ কথা শুনিলে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) বেমাৰত (নৰিয়াত) পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলো লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা এক‍শৰণ নামধৰ্মৰ সৰ্বব্যাপী প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে, বিহুলৈকো আমূল পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে বিহুৰ নৃত্যগীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনা কৃত বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত নপৰাকৈ নাথাকিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়োমূলীয়সকলৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হ’ল। এই বিষয়ে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়ায়, তেখেতেই গছ তলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে, আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰো ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে বহু লেখক, গৱেষকে আকৌ আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মন্তব্য কৰে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেকুৱা: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মুৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰো পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমতে ৰজা ঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলন হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ নীতিলৈ আমূল পৰিৱৰ্তন আনে যদিও, বিহুৰ যি আদিম আবেদন তাৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল।{{cn}} ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে, [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে, অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ সংস্কাৰকলোকে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰিবৰো চেষ্টা চলায়। সেই সময়তে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ্যে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যৰ চৰ্চা কৰা ব্যক্তিসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি বিহু বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত ক্ষতিকৰ প্ৰভাৱ নপৰাকৈ নাথাকিল। গৰিষ্ঠ সংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এক সামাজিকভাৱে পালন কৰিব লগা ৰীতি বুলিহে মানিবলৈ ধৰিলে। এনে সময়তে মঞ্চ বিহু সূচনা হ'ল।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ তৈয়াৰ হৈছিল, তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেইসময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰে। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। তাৰপাছতে মঞ্চ বিহুৱে সমগ্ৰ [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]]অসম জুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চ বিহুত বিহু -প্ৰদৰ্শনতকৈয়ো বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া যায়, আৰু এই বিহু মূলতঃ দৰ্শকক আমোদ দিবলৈ কৰা হয়। গতিকে এই বিহু বহু নীতি নিৰ্দেশনা আৰু ব্যাকৰণৰ মাজত থাকি কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য গীতে এক প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লয়। মঞ্চ বিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ কোবত প্ৰকৃত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছ তলৰ বিহু বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চ বিহু আৰু হুঁচৰি গাই ঘৰে ঘৰে আশীৰ্বাদ দিয়া, এই দুই ধৰণৰ বিহুৱেই অসমৰ সকলো প্ৰান্ততে উদযাপন কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান বিহু সন্দৰ্ভত আন এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন অহা দেখা গৈছে। দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমৰ মাজেদি প্ৰদৰ্শিত বিহু-সুৰীয়া গীত মাত নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত জনপ্ৰিয় হোৱা দেখা গৈছে। অৱশ্যে, এই বিলাক প্ৰকৃত বিহু নাচ বা বিহু নাম নহয়, ই এক প্ৰকাৰ বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণহে বুলিব পাৰি। এই গীত বিলাকত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰা হয় আৰু আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এই সমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনা বিলাকে অনেক ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতীয়মান কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু, অসমৰ মূল বিহু উৎসৱ। বসন্তৰ আগমনীত যেতিয়া প্ৰকৃতি নতুন ৰূপৰে জিলিকি উঠে, তেতিয়া চহা ৰাইজে জীৱন উপভোগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহে। ৰঙালী বিহু যৌৱনৰ উৎসৱ। ডেকা গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে, বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱন সংগী বিচাৰি উলিয়ায়। [[কৃষি]] সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে। যৌৱনৰ লগত খেতি মাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্বন্ধ আছে বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে। সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগে আগে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ কৃষিৰ লগত ওতপ্ৰোত সম্বন্ধ আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু, একেৰাহে সাতদিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বহাগৰ ৬ তাৰিখলৈ সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰত্যেক দিনাৰ বিহুৰে সুকীয়া নাম আছে। ইয়াক সাত বিহু বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে, মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহু সামৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে তাৰে এটা দিন 'গোসাঁই বিহু বুলিও পালন কৰা যায়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতিৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]]। এইসময়ত মানুহৰ আহু ধান শেষ হয়, শালি ধানো চপাবৰ নহয়। সেইবাবে তেতিয়া মানুহৰ খোৱাত টান পৰে। গতিকে এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলে। এই বিহুক ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গায়, ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰত চাকি জ্বলায়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পিছতে পুহ আৰু মাঘ মাহৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ লগে ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]], আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা-কাটি পুহতে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই গীত গাই উজাগৰে থাকে। ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে। মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে, যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। <!-- অসমীয়া জাতিৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াটো বুৰঞ্জীয়ে ঢুকি নোপোৱা দিনৰে পৰা ঘাত-প্ৰতিঘাত, নিশ্চয়তা-অনিশ্চয়তা, শঙ্কা-সংশয় আদি বাৰেকুৰি উঠা-নমাৰ মাজেৰে বৰ্তি আহি বৰ্তমানৰ ৰূপ পাইছে। বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠন সম্পৰ্কে বিভিন্নজনে বিভিন্ন ঠাইত বহু মন্তব্য প্ৰকাশ কৰিছে আৰু তেনেবোৰ মন্তব্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিঃসন্দেহে অসমীয়া জাতিটো অষ্ট্ৰিয়, মংগোলীয় আৰু আৰ্যৰ বিভিন্ন গোষ্ঠী আৰু ফৈদৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলত জাতিষ্কাৰ হোৱা এটা জাতি হিচাপে পৰিগণিত। আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ পুৰুষাৰ্থ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ অমৃত বাণীৰ প্ৰভাৱত বিভিন্ন গোষ্ঠী ফৈদৰ মাজত যি এক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰা প্ৰবাহিত হৈছিল আৰু ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰিত হৈছিল, তাৰ ফলত অসমীয়া জাতিটোৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়াই পোখা মেলিছিল। সেই বুলিয়েই আহোম স্বৰ্গদেউ আৰু শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱকেই অসমীয়া জাতিটোৰ স্ৰষ্টা বুলিব নোৱাৰি, তেওঁলোকৰ দিনত জাতিটোৱে পোখাহে মেলিছিল, প্ৰকৃততে জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ বীজ বহু বছৰ আগতেই অৰ্থাৎ কৃষি সভ্যতাৰ সৃষ্টিৰ যুগতেই ৰোপিত হৈছিল। অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ হ’ল সংস্কৃতি। অসমৰ বুকুৱেদি যুগে যুগে নতুনৰ আগমন হৈছে, নতুন পুৰণি হৈছে আৰু সংস্কৃতিয়ে সমন্বয়ৰ পোহাৰ মেলিছে। বিভিন্ন মানৱগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন ফৈদৰ লোকৰ সংমিশ্ৰণ আৰু সমন্বয়ৰ ফলত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঢ়ি উঠিছে। বিহুৰ অতীত বা ইতিহাস বুলিলে বহুতে ত্ৰয়োদশ শতিকালৈ আঙুলিয়াই দিয়ে আৰু স্বৰ্গদেউ সকলোকে বিহুৰ জন্মদাতা হিচাপে ক’ব খোজে। নি:সন্দেহে স্বৰ্গদেউ সকলৰ অৱদান স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ দিনতেই বিহুৰ চৰিত্ৰ আৰু নান্দনিক দিশ পৰিবৰ্ধিত হয়। বিহুৰ ক্ষেত্ৰত এইটো দ্বিতীয় পৰিবৰ্ধন প্ৰক্ৰিয়া। প্ৰথমটো আছিল আৰ্য্য সকলে এই ভূমিখণ্ডত প্ৰতিপত্তি চলোৱাৰ সময়ত। বিহুক অসমীয়া লোক সংস্কৃতিৰ আদি বুলি ক’ব পাৰি। অতীতৰ কৃষি সভ্যতা বা কৃষি ভিত্তিক সভ্যতাই হ’ল বিহুৰ মূল ভেটি আৰু সেই ভেটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিহে বিহুৱে অসমীয়াৰ জাতীয় জীৱনৰ অন্যতম এক প্ৰধান কাৰক হিচাপে জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপত চিহ্নিত হ’ব পাৰিছে। বিহুৰ অতীত সম্বন্ধে বড়ো সকলৰ বৈছাগু আৰু বিহৌ, ৰাভাসকলৰ বায়খু, দেউৰীসকলৰ বিসু, টাংছা সকলৰ বিহউচি, ডিমাছাসকলৰ বুসু নামৰ কৃষি উৎসৱবোৰৰ কথাহে আমি কব পাৰো। এই বায়খু, বিহৌ, বুসু, বিসু বা বিহুউচি প্ৰত্যেকটোৱেই “বিহু” শব্দটিৰ উৎস হ’ব পাৰে। এই আটাইবোৰই আৰু বহুতবোৰ এনে মংগোলীয় জাতিৰ মানুহৰ বসতি এই অসমতে আছে। যেনে- লালুং, মৰাণ, মিৰি, মিচিমি, চুটীয়া, বৰাহী আদি। মাথোঁ বিভিন্ন সময়ত এই ঠাইত প্ৰবেশ কৰি ভিন্ন ক্ষেত্ৰত বসবাস কৰাৰ ফলত সিহঁতৰ ভাষা কালক্ৰমত সলনি হৈ থাকিল আৰু এইদৰে তেওঁলোকে পালন কৰা কৃষি উৎসৱটিৰ নামটিয়েও পৰিবৰ্তিত ৰূপ লৈ থাকি ভিন ভিন নামেৰে বৰ্ত্তমান পৰিচিত হৈছে আৰু সেই আটাইবোৰ নামৰ মাজৰ পৰাই আৰু এটা নাম “বিহু”ৰ উৎপত্তি হৈছে। বৰ্তমান এই নামেৰেই সমগ্ৰ অসমতে পালিত হৈ আহিছে। বিহুৰ সময়ত যিখিনি নীতি-নিয়ম পালন কৰা হয় সেইবোৰতো বিভিন্ন গোষ্ঠীৰ প্ৰধানত মংগোলীয় পৰম্পৰাকেই পালন কৰি আহিছোঁ। গৰু বিহু, মানুহ বিহু, হুচৰি, শ্ৰদ্বা-ভক্তি জনোৱা, কুশল মংগল কামনা কৰা, বিহুৱান যঁচা, কণী যুঁজঁ, ম’হ যুঁজঁ, কড়ি খেলা, ভেলাঘৰ জ্বলোৱা, পথাৰত চাকি জ্বলোৱা, কঙালী বিহু আদি সকলোবোৰ আচাৰ আমি পৰম্পৰাগত ভাবেই পালন কৰি আহিছোঁ। “লাও খা বেঙেনা খা বছৰে বছৰে বাঢ়ি যা”, এইটো বড়ো নিয়ম, হুচৰি গোৱাটো মৰাণৰ নিয়ম, ব্ৰাহ্মণৰ নিয়ম, কাতিবিহুটো টাইসকলৰ নিয়ম বুলি কোনোদিনেই পালন কৰা নাই। বিহুৰ নামত যিবোৰ আচাৰ অনুষ্ঠান আদি পালন কৰা হয় সেই সকলোবোৰৰে মূল উৎস পৰম্পৰাগত ভাৱে চলি অহা কিছুমান নিয়ম তাত কোনো জাতিগত বা গোষ্ঠীগত ভেদভাৱ বা সংৰ্কীণতা নাই। কথা হ’ল বিহুৱে অসমীয়া জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াটোক কেনে ৰকমে গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব পাৰে। আহোম সকলৰ ৰাজত্বৰ সময়ত তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ নামনিৰ তুলনাত উজনি অসমতহে বেছি আছিল। এই কৃষি উৎসৱটিয়ে আহোম সকলৰ ৰাজ পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰি এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লৈ অসমীয়াৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ ধৰিছিল। কিন্তু নামনি অসমত সেই সময়ত ই তেনে এক পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপ লোৱা নাছিল। সেই কাৰণে আজিও নামনি অসমৰ তুলনাত উজনিৰ বিহুৰ প্ৰকৃতিগত দিশত কিছুমান পৃথক আছে। কিন্তু সামুহিক অৰ্থত সমগ্ৰ অসমতে বিহুৰ চৰিত্ৰ একেটাই। বিহু নাচৰ সময়ত অপৰিহাৰ্য্য বাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱা ট’কা, গগনা আদি বাদ্যবোৰ বড়োসকলৰ আৰু অন্য সমফৈদীয় গোষ্ঠীৰ অৱদান। বড়োৰ থৰকাই হ’ল ট’কা, গংগনা হ’ল গগনা। তদুপৰি পেম্পাৰ পৰা হোৱা পেঁপা মিছিং সকলৰ অৱদান, এইবোৰৰ লগতে বিহান বা বিহুৱানখনিয়ে আহোমসকলৰ দিনত কৱচ কাপোৰেই মৰ্য্যদা লাভ কৰিছিল। এই বিহুৱান যঁচা প্ৰথাটোও বড়োসকলৰ পৰা অহা বুলিয়েই জনা যায়। মুঠতে অসমীয়া জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বিহুৱে এক অগ্ৰণী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এটা বৃহত্তৰ জাতি গঠনৰ ক্ষেত্ৰত সাংস্কৃতিক সু-সম্পৰ্ক সবাৰো ওপৰত। আৰু এই সম্পৰ্কৰ বাহিৰে আন একোৱেই জাতিটোৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত বৰ্ত্তমানৰ সন্ধিক্ষণত ফলপ্ৰসূ হ’ব নোৱাৰে। বিহু পৰম্পৰা অসমীয়াৰ অন্তৰত বস্তু, অসমীয়াৰ হাড়ে হিমুজুৱে সোমাই আছে এই যৰ্থাথতা আৰু সকলো ভেদাভেদ পৰিহাৰ কৰি আনি এই যৰ্থাথতাৰ মৰ্ম উপলদ্ধি কৰিলেহে অসমীয়া এটা জাতি হিচাপে জীয়াই থাকিব। --> ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|thumb|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg<br />মাঘৰ বিহুত জ্বলোৱা মেজি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকি উত্সত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে। ) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title= মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা- সম্পাদনা-ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী- পৃষ্ঠা- ২৪০,২৪১,২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html\edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 |date=2016-03-07 }} An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] aheasbp3m40wslpl8wc853rrbk091x1 0 4408 615903 615852 2026-07-05T14:13:37Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615903 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ পদ যাত্ৰী আৰু ৩০০০ অশ্বাৰোহী থকা টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ টাই মানুহৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] stavx50122jzpqn17evn1i5fo4xe5p2 615904 615903 2026-07-05T14:18:05Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615904 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ পদ যাত্ৰী আৰু ৩০০০ অশ্বাৰোহী থকা টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> চাওলুং চুকাফা আৰু ৯০০০ পদযাত্ৰী আৰু ৩০০০ অশ্বাৰোহী যুক্ত<ref>"...nine thousand infantry, three thousand cavalry and two elephants..." {{Cite journal |last=Doley |first=Piku |title=Role of Su-Ka-Pha in Founding Ahom Kingdom in Assam |journal=Pratidhwani the Echo |volume=3 |issue=1 |date=July 2014 |publisher=Department of Bengali, Karimganj College |issn=2278-5264 |issn2=2321-9319 |url=https://www.thecho.in/files/Piku-Doley-.pdf |website=Pratidhwani the Echo |language=en |access-date=2026-07-04 |page=55}}</ref> টাই দলটোৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 4m3iwkzrdlrenpemn59dyv0u3c3dthj 615905 615904 2026-07-05T14:49:41Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615905 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ পদ যাত্ৰী আৰু ৩০০০ অশ্বাৰোহী থকা টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> মূল আহোম বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং চুকাফাক ককায়েক চুখ্ৰাংফাই মুঠ ৯০০০ টাই মানুহ দিছিল।<ref>"...He gave Sukapha 9,000 men..." {{Cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham, North Carolina |date=2004 |isbn=978-0-8223-3373-9 |doi=10.1215/9780822386162 |url=https://books.google.co.in/books?id=WfSmsuO6QugC |via=Google Books |access-date=2026-07-04 |page=115}}</ref> পিছে পাছলৈ টাই আহোম ভাষাৰ পৰা অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰা বুৰঞ্জীত ৯০০০ সংখ্যা কমাই ১০৮০ জন বুলি ভুল অনুবাদ কৰিছিল। এই বিশাল টাই দলটোৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] ec69apr8y64blyudyvv5nhbzltpa48h 615906 615905 2026-07-05T14:50:42Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615906 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> মূল আহোম বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং চুকাফাক ককায়েক চুখ্ৰাংফাই মুঠ ৯০০০ টাই মানুহ দিছিল।<ref>"...He gave Sukapha 9,000 men..." {{Cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham, North Carolina |date=2004 |isbn=978-0-8223-3373-9 |doi=10.1215/9780822386162 |url=https://books.google.co.in/books?id=WfSmsuO6QugC |via=Google Books |access-date=2026-07-04 |page=115}}</ref> পিছে পাছলৈ টাই আহোম ভাষাৰ পৰা অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰা বুৰঞ্জীত ৯০০০ সংখ্যা কমাই ১০৮০ জন বুলি ভুল অনুবাদ কৰিছিল। এই বিশাল টাই দলটোৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 4zn1kpd3y2709waa162wa5gqfr4wuuy 615909 615906 2026-07-05T15:38:24Z KhiLanTzi 23530 /* ৰাজ্য স্থাপন */ 615909 wikitext text/x-wiki {{আহোম ৰাজ্য}} '''অসম ৰাজ্য'''<ref> {{cite web|last=[[বাণীকান্ত কাকতি|Kakati]]|first=[[বাণীকান্ত কাকতি|Dr. B.K.]]|title=Assamese:Its formation and development : Dr. B.K. Kakati : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=1941||page=3|url=https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n37/mode/1up|access-date=September 26, 2024}}</ref> ({{lang-en|Kingdom of Assam}}) বা '''মু'ঙ দুন চুন খাম''' ([[আহোম ভাষা]]:𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫: ''Mérng dérn sun khám'') আধুনিক নাম '''আহোম ৰাজ্য''' এখন মধ্যযুগীয় ৰাজ্য আছিল যি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত ৬০০ বছৰ শাসন কৰাৰ লগতে [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ত মোগলৰ শাসনত বাধা দিছিল। [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ৰাজকোঁৱৰ [[চুকাফা]]ই ৯০০০ টাই মূলীয় [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] মানুহৰ সৈতে প্ৰথমে প্ৰাচীন যুগৰ পৰা ইয়াত বাস কৰা টাই মূলীয় লান মাখ্ৰু মটক মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত আহোম ৰাজ্য স্থাপন কৰে।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}}</ref> পাছলৈ উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধানত চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী যেনে বৰাহী, [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], নগা আদি জনগোষ্ঠীসমূহে যোগ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati and Delhi |year=1997 |page=4 |isbn=81-85319-61-8 |quote=“Along the way, a number of people were captured and brought along with. They were either Chutias, Morans, Barahis—thus the migrating band expanded.”}}</ref><ref>“Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans, [or] Barahis ... given names according to the task they performed.”{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|pp=115-116}}</ref>{{sfn|Gohain|2018}} কালক্ৰমত বিস্তাৰিত হৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিত পৰিণত হয়। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]] আৰু [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণ]]ৰ পাছত ১৮২৬ত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] মতে অসম [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ হাতলৈ যায়। ঔপনিবেশিক আৰু পিছৰ কালত আহোম ৰাজ্য বুলি কোৱা হ'লেও পূৰ্বে ইয়াক অসম ৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Kakati">Kakati,Banikanta,Assamese, Its Formation and Development: A Scientific Treatise on the History and Philology of the Assamese Language, Being a Thesis Approved for the Ph.D. Degree of the Calcutta University in 1935, 1995, LBS Publication,https://books.google.co.in/books?id=OTSrmQEACAAJ&dq,https://archive.org/details/AssameseitsFormationAndDevelopment/page/n3}}</ref> <!-- এয়া নতুন অনুচ্ছেদত যোগ কৰিব শেষৰফালে [[আহোম]] লোক মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০%তকৈও কম আছিল।<ref>The Ahoms constituted less than 10% of the population in the region that was the erstwhile kingdom in 1872 and 1881 census{{Harvcol|Guha|1983|p=9}}</ref> আহোম বা অনা-আহোম মিলাই সকলো অসম ৰাজ্যৰ প্ৰকৃত বাসিন্দাক ''খি-লন-জি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref>খিলঞ্জীয়া শব্দটো [[টাই-আহোম ভাষা]]ৰ শব্দ ''খি-লন-জি''ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে পুৰণিকলীয়া।<ref>{{cite book |last=[[বাণীকান্ত কাকতি|কাকতি]] |first=বাণীকান্ত|date=১৯৫৯|title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher= [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]|isbn= |chapter= |page= ১৩|url= |language=[[ইংৰাজী]]}}</ref> --> == নামসমূহ == ===মুঙ ডুন চুন খাম=== চাওলুং [[চুকাফা]]ই প্ৰথম ৰাজ্য স্থাপন কৰোঁতে এই ৰাজ্যক '''মুঙ ডুন চুন্‌ খাম''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫ˊ 𑜁𑜉𑜫:) (অৰ্থ : {{lang-as|সোণোৱালী শইচৰ দেশ}}; {{lang-en|country of Golden Crops}})নাম দিছিল।<ref>{{Cite book|last=Gohain|first=Birendra kr|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|url=https://books.google.co.in/books?id=k01uAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{harvcol|শইকীয়া২০০৪|p=187}}</ref><ref>{{harvcol|দেওধাই ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=89}}</ref> ===অসম ৰাজ্য=== অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ''আচাম'' বা ''অচম'' বা ''অসম'' বুলি কৈছিল।<ref>{{cite web|title=The history of medieval Assam : (from the thirteenth to the seventeenth century) ; a critical and comprehensive history of Assam during the first four centuries of Ahom rule, based on original Assamese sources, available both in India and England : Acharyya, N. N : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=October 23, 2016|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3309/page/43/mode/1up|ref={{sfnref|Internet Archive|2016}}|access-date=September 28, 2024|page=43}}</ref> ব্ৰিটিছ সকলে ইংৰাজীত ''kingdom of Assam'' বুলি কৈছিল। ১৮৩৮ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছ শাসিত অঞ্চল আৰু পিছলৈ [[ভাৰত]] অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা ৰাজ্যখন একে নামেৰে জনাজাত হয়। ==ইতিহাস== {{আহোম ৰাজবংশ}} {{Main|আহোম ৰাজবংশ|আহোম-মোগল যুদ্ধ|শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ}} ===আগমন=== ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চুকাফা]], [[চীনদেশ|চীনদেশৰ]] [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰান্ত]] (পূৰ্বৰ পূব [[মু'ঙ মাও]]) পৰা আহি [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতেদি]] অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া জিলাৰ]] পুহ অঞ্চলৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁ আহি বিভিন্ন ঠাইত অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা হয়। ===ৰাজ্য স্থাপন=== চাওলুং চুকাফাই প্ৰথম ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত আহি ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত নামৰূপ নামৰ অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল আৰু টিপাম অঞ্চলত প্ৰথম অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা টাই সকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায়ত মুং দুন চুণ খাম স্থাপন কৰিছিল।<ref>"He met the Mataks in Tipam. With the help of their head, Suikafa extended..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |page=38}}</ref> মূল আহোম বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং চুকাফাক ককায়েক চুখ্ৰাংফাই মুঠ ৯০০০ টাই মানুহ দিছিল।<ref>"...He gave Sukapha 9,000 men..." {{Cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham, North Carolina |date=2004 |isbn=978-0-8223-3373-9 |doi=10.1215/9780822386162 |url=https://books.google.co.in/books?id=WfSmsuO6QugC |via=Google Books |access-date=2026-07-04 |page=115}}</ref> পিছে পাছলৈ ১৮৪৪ চনত কাশীনাথ তামূলী ফুকনে নিজে লিখা বুৰঞ্জীত ১০৮০ জন টাই মানু্হ আহিছিল বুলি লিখি দিছিল। এনে বুৰঞ্জীবোৰক ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনে সঁচা আহোম শাসকৰ বুৰঞ্জী বুলি ধৰি লৈছিল।<ref>"...the colonial administration accepted them as the "true" history of the Ahom rulers..." {{Cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |location=Durham, North Carolina |date=2004 |isbn=978-0-8223-3373-9 |doi=10.1215/9780822386162 |url=https://books.google.co.in/books?id=WfSmsuO6QugC |via=Google Books |access-date=2026-07-04 |page=115}}</ref> পিছে অধিকাংশ বুৰঞ্জীবিদে বৰ্তমান ৯০০০ জন টাই ব্যক্তি অহাৰ কথাই সমৰ্থন কৰে। এই বিশাল টাই দলটোৰ পূৰ্বেও অসমত ফু খাও নামৰ টাই জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল যাক পাছলৈ টাই-আহোম ভাষাত লান মাখ্ৰু ফৈদ আৰু মটক জনগোষ্ঠী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Mataks are a tribal group of people of Assam, belonging to Tai Mongoloid origin..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |date=2021-03-01 |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |publisher=International Journal of Modern Agriculture |language=en |access-date=2026-07-04 |page=610}}</ref> চুকাফাৰ সৈতে অহা দলৰ পূৰ্বৰ টাই সকলৰ কথা মূল আহোম বুৰঞ্জীত টাই-আহোম ভাষাত ''ফু খাও আন কাও'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>"The word Phukhao is derived from the Tai..." {{Cite journal |last=Baruah |first=Sukanya |title=Role of Women in Decision Making Process of a Family: An Ethnographic Study on Women of Matak Community in Dibrugarh District of Assam |journal=Elementary Education Online |url=https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/download/5048/4891/9672 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} </ref> হিউৱেন চাংৰ উল্লেখত পুৰণি হান চীনা ভাষাত কামৰূপৰ পাহাৰৰ অঞ্চলত লাও (獠) অৰ্থাৎ টাই সকল বাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"..hence the inhabitants were akin to the '''Man and the Lao..."{{Cite book |last=Watters |first=Thomas |editor-last1=Davids |editor-first1=T. W. Rhys |editor-last2=Bushell |editor-first2=S. W. |title=On Yuan Chwang's Travels in India, 629–645 A.D. |volume=I |series=Oriental Translation Fund, New Series |publisher=Royal Asiatic Society |location=London |year=1904 |url=https://dhamma-library.b-cdn.net/13.%20Rare-Buddhist-Books-1/On%20Yuan%20Chwang%27s%20Travels%20in%20India%20I%20%28Thomas%20Watters%29.pdf |access-date=2026-06-15 |page=186}}</ref> লাও হৈছে টাই সকলৰ বাবে হান চীনা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ।<ref>"...refer to ethnic groupings”, with the Lao being figured as Tai..." {{Cite journal |last=Evans |first=Grant |title=The Tai Original Diaspora |journal=Journal of the Siam Society |volume=104 |pages=1–26 |date=2016 |issn=0857-7099 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2016/04/JSS_104_0b_Evans_TaiOriginalDiaspora.pdf |publisher=The Siam Society Under Royal Patronage |language=en |access-date=2026-07-04 |page=17}}</ref> চুকাফাই বাটত পোৱা নগা সকলৰ লগত ৰণ কৰিছিল যদিও অসমত প্ৰৱেশ কৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.45</ref> ===উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান=== চৰাইদেউত স্থায়ী ৰাজধানী পতা আগতে চুকাফাই কেইবা ঠাইতো থাকি উপযুক্ত ৰাজধানীৰ সন্ধান কৰিছিল।‌ তাৰে কিছুমান অঞ্চলত মানুহ ৰাখি থৈ গৈছিল যিবোৰ অঞ্চলকে লয় পাছলৈ আহোম ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল। আহোম সকলে প্ৰথম খামজাং নামৰ ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> আহোম গণনা অনুসৰি [[লাক-নি]] তে কাওত উক্ত ঠাইত বসবাস কৰিব লৈছিল। তাৰ পাছত খামজাঙত কাঙখ্ৰুমুঙক থৈ দৈ-কাওৰং (পাটকাইৰ পুৰণি নাম) পৰ্বত পাৰ হৈ অসমৰ ভূমিত ভৰি দিয়ে। দিহিং নৈ ভটিয়াই আহি নামৰূপলৈ আহিছিল আৰু [[লাক-নি]] দাপ ৰাওত নামৰূপ এৰিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> তাৰ পৰা [[লাক-নি]] দাপ লাওত লাখেন তেউচা অঞ্চলত থাকিব লৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.46</ref> লাক-নি ৰাইঙীত তাত খোনতাঙক থৈ ভটিয়াই আহি তিপামত প্ৰৱেশ কৰে। তিপামত তেওঁ ৩ বছৰ থাকি কানঙানক তাত থৈ আকৌ দিহিঙে ভটিয়াই আহি মৌঙ ক্লাঙ(বৰ্তমানৰ অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ খেতি কৰে। তাত খুঁত চি ঙা, ৰাংমুত, তাওছা, কা ৰাও, কাপ মিত মুঠ পাঁচটা [[লাক-নি]] বৰ্ষ ৰাজধানী হিচাপে থাকে। অভয়াপুৰত কিন্তু অন্য ঠাইৰ দৰে কাকো থৈ যোৱা নাছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> অভয়াপুৰৰ পৰা তেওঁ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰে দি ভটিয়াই আহি [[হাবুং]] অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও, মুঙ প্লাও তিনি [[লাক-নি]] বৰ্ষ খেতি কৰি থাকে। <ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=266}}</ref> অভয়াপুৰৰ দৰে হাবুঙতো তেওঁ কাকোকে থৈ নাযায়। তাৰ পৰা তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে দি ভটিয়াই আহি দিখৌ নৈ দি উজাই আহি মোঙ-ৰিণ-মোঙ-চিং অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু জেগা টোক চন-টক নাম দিয়ে। <ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তাৰ পৰা শিমলুগুৰি, টিমান, টিমাক, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি শেষত চৰাইদেউৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji",p.47</ref> তেওঁ স্থানীয় বৰাহী আৰু মৰাণ মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি শেষত [[চৰাইদেউ| ছে ৰাই দয়]]ত ৰাজধানী পাতে আৰু [[বুঢ়াগোহাঁ‌ই]] আৰু [[বৰগোহাঁ‌ই]]ক থাপে। ১২৮০ চনমানত এওঁলোক দুজনক স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল চম্ভালি ল'বলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰা আগৰ আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা ]] আহোমসকলে তেওঁলোকৰ ধান খেতিৰ পদ্ধতি আন মানুহক শিকাইছিল। মানুহবোৰে লাহে লাহে আহোমৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰি পিছলৈ একে জাতিত লীন হৈ গ'ল।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=12}}</ref> ইয়াৰ ফলত বৰাহী লোকসকল প্ৰায় লোপ পাল; কিছু নগা আৰু মৰাণ লোক আহোম হৈ পৰিল আৰু আহোমৰ সংখ্যা বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। বিশেষকৈ ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] স্বৰ্গদেৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ কিছু অঞ্চল জয় কৰি ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰোঁতে এই আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। [[Image:Rangghar Assam.JPG|thumb|left|180px|প্ৰমত্ত সিংহৰ (চুচেনফা; ১৭৪৪-১৭৫১) দিনত [[শিৱসাগৰ]]ৰ ওচৰৰ ৰংপুৰত নিৰ্মাণ কৰা পেভেলিয়ন [[ৰংঘৰ]]। ]] আহোমকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া ইমানেই দ্ৰুত আছিল যে এটা সময়ত প্ৰকৃত আহোম নিজৰ ৰাজ্যত সংখ্যালঘু হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ চৰিত্ৰ সলনি হৈ ই বহুজাতিক হৈ পৰে। ১৪শ শতিকাত বামুণী কোঁৱৰৰ শাসনত আৰম্ভ হোৱা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] প্ৰভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা ল'বলৈ ধৰে। আহোম ৰাজসভাত [[টাই ভাষা]]ৰ লগতে [[অসমীয়া ভাষা]]ও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। পিছলৈ আন দুটা উচ্চ মন্ত্ৰী পদৰ লগতে [[বৰপাত্ৰগোহাঁ‌ই]] পদ সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ পৰা জয় কৰা অঞ্চলসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে "শদিয়াখোৱা গোহাঁই" আৰু "মৰঙীখোৱা গোহাঁই" নামৰ বিশেষ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়। ফৈদ পদ্ধতিৰ আধাৰত [[পাইক প্ৰথা]]ৰে প্ৰজাসকলক সংগঠিত কৰা হৈছিল। বংগৰ তুৰ্কী আৰু আফগান শাসকসকলৰ আক্ৰমণ আহোমে সফলতাৰে প্ৰতিহত কৰিছিল। এনে এক ঘটনাত টংখাম বৰগোহাঁয়ে আক্ৰমণকাৰীসকলক খেদি কৰতোৱা নদী পাৰ কৰাই আহে, আৰু তেতিয়াৰেপৰা আহোমসকলে নিজকে [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰীৰূপে গণ্য কৰিবলৈ লয়।<ref>{{Harvcol|Guha|1983|p=24}}, and notes.</ref> ===পূৰ্ণ ৰূপ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই ভালেখিনি পূৰ্ণতা পায়। "ফৈদ প্ৰথা" বাদ দি [[পাইক প্ৰথা]]ক "খেল" প্ৰণালীৰ আধাৰত পুনৰ্সংগঠিত কৰা হয়। তেওঁৰ দিনতে [[বৰফুকন]] আৰু [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ৰাজ্যৰ পতনলৈকে ৰাজ্যগঠনৰ আন কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ সালসলনি হোৱা নাছিল। ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্য [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]ৰ পুনঃ পুনঃ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয়। ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰ জুমলাই নেতৃত্ব দিয়া তেনে এক আক্ৰমণত মোগলে ৰাজধানী গড়গাওঁ অধিকাৰ কৰে। কিছুদিন পিছতে [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]]ত [[লাচিত বৰফুকন]]ৰ নেতৃত্বত আহোমে মোগলক পৰাস্ত কৰে আৰু পশ্চিমে মানস নদীলৈকে নিজৰ সীমা বিস্তাৰ কৰে। শাসনক লৈ এক খেলিমেলি পৰ্বৰ পিছত [[গদাধৰ সিংহ]]ই ৰাজ্যত তুংখুঙীয়া ফৈদৰ ৰজাৰ শাসন আৰম্ভ কৰে। [[File:Ahom Kingdom Expansion.gif|thumb|আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পূৰ্ণ ৰূপ।]] তুংখুঙীয়া ৰজাসকলৰ শাসনকালত শান্তি বিৰাজ কৰাৰ লগতে কলা আৰু অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰতো ৰাজ্যই সফলতা লাভ কৰিছিল। শাসনৰ পিছৰফালে সামাজিক মতানৈক্য বাঢ়ি আহে আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সূত্ৰপাত হয়। বিদ্ৰোহীসকলে কিছুবছৰৰ বাবে ৰাজধানী ৰংপুৰ অধিকাৰ কৰে আৰু শেষত কেপ্তেইন ৱেল্‌ছৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক আঁতৰাই পঠায়। ৰাজ্যৰ শক্তি লাহে লাহে টুটিবলৈ ধৰে আৰু মানৰ আক্ৰমণত আহোম ৰাজ্যৰ পতন হয়। ১৮২৬ চনত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]মতে অসমৰ শাসন ব্ৰিটিছৰ হাতলৈ যায়। ==আহোম অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা== [[File:Ahom coins.png|thumb|স্বৰ্গদেৱ [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ (১৭৮০-১৭৯৫ খ্ৰী:) ৰূপৰ মোহৰ, [[তিতাবৰ]]।]] আহোম ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভেঁটি আছিল [[পাইক প্ৰথা]]। পাইক প্ৰথা এক ধৰণৰ 'বাধ্যতামূলক শ্ৰমদান ব্যৱস্থা' (unfree labour/[[:en:Corvee Labour|Corvee Labour]])। এই প্ৰথা [[সামন্তবাদী]] বা [[এছীয়-প্ৰথা]] (কেন্দ্ৰীয়ভাৱে স্থিত শক্তিয়ে পাৰ্শ্বীয় অঞ্চলৰপৰা উৎপাদনৰ উৎবৃত্ত কাঢ়ি অনা এক ব্যৱস্থা। যাৰ প্ৰথম উল্লেখ কৰিছিল [[কাৰ্ল মাৰ্ক্স]]-য়ে।) আহোমসকলেই প্ৰথমে উজনি অসমত ধানৰ [[পানী খেতি]]ৰ সূচনা কৰিছিল। ধান উৎপাদনৰ বাবে তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা উন্নত প্ৰযুক্তিৰ লগতে খাল-খান্দি, মথাউৰি বান্ধি জলসিঞ্চনৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা কৰি পতিত মাটিক খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে প্ৰথমাৱস্থাত ৰাজ্যৰ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঁঠনি গঢ়ি তুলিছিল। যোড়শ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[ছুক্লেনমুঙ]]ৰ শাসন কালত মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে পাইক প্ৰথাৰ অৱসান হোৱা নাছিল। সোতৰ শতিকাত আহোম ৰাজ্যই পশ্চিমৰ [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ কিছু অংশ নিজৰ অধীন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পাছতহে আহোম ৰাজ্যত [[ৰাজহ-ব্যৱস্থা]]ৰ সূত্ৰপাত হয় আৰু ইয়াক নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাল-সলনি ঘটাই প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ==আহোম প্ৰশাসন== {{Main|স্বৰ্গদেউ|বুঢ়াগোহাঞি|বৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰবৰুৱা|বৰফুকন}} ===স্বৰ্গদেউ আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰীসকল=== আহোম ৰজাসকল মং মাওৰ পৰা অসমলৈ অহা প্ৰথম ৰজা [[চুকাফা]]ৰ বংশধৰ আছিল। তেওঁক "[[স্বৰ্গদেউ]]" ([[টাই ভাষা]]: ''চাও-ফা'') বুলি কোৱা হৈছিল। সাধাৰণতে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰেই ৰজাৰ বাছনি হৈছিল, কিন্তু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে মন্ত্ৰীসকলে ("ডাঙৰীয়া") আন আন কোনো বংশধৰক বাছনি কৰিছিল বা অধিষ্ঠিত ৰজাকো সলাব পাৰিছিল। '''ডাঙৰীয়াসকল''': ৰাজ্যশাসনত সহায় কৰিবলৈ [[চুকাফা]]ই দুজন গোহাঁই পাতিছিল: [[বুঢ়াগোহাঞি|বুঢ়াগোহাঁই]] আৰু [[বৰগোহাঞি|বৰগোহাঁই]]। ১২৮০ চনত তেওঁলোকক শাসনৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ অঞ্চল দিয়া হৈছিল। বুঢ়াগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰে শদিয়া আৰু গেৰেলুৱা নদীৰ মাজত, আৰু বৰগোহাঁইৰ অঞ্চল আছিল পশ্চিমফালে বুৰৈ নদীলৈকে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=42}}</ref> সেই অঞ্চলৰ "পাইক"সকলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। উচ্চ আহোম পৰিয়ালৰ লোকেৰে তেওঁলোকৰ পদ পূৰণ কৰা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ পদৰ বাবে উপযুক্ত ৰাজকোঁৱৰ মন্ত্ৰীপদৰ বাবে উপযুক্ত নাছিল, আৰু তাৰ ওলোটাটোও। ১৬শ শতিকাত [[চুহুংমুং]] ৰজাই [[বৰপাত্ৰগোহাঞি|বৰপাত্ৰগোহাঁই]] বুলি তৃতীয় মন্ত্ৰীপদ এটাৰ সৃষ্টি কৰে। তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল আছিল আন দুজন গোহাঁইৰ মাজত। '''ৰাজকৰ্মীসকল''': [[চুচেংফা|প্ৰতাপ সিংহ]]ই ৰজাৰ প্ৰতক্ষ্য অধীনস্থ দুটা পদৰ সৃষ্টি কৰে: [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]। এজন সামৰিক আৰু ন্যায়িক মুৰব্বী হিছাপে কাম কৰা বৰবৰুৱাৰ অধীনত আছিল কলিয়াবৰৰ পূবে থকা অঞ্চল। তেওঁ ব্যক্তিগত কামৰ বাবে পাইকৰ এটা কম অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল। বৰফুকন কলিয়াবৰৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলত সামৰিক আৰু অসামৰিক নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্বত আছিল আৰু পশ্চিমে স্বৰ্গদেউৰ পৰিচালক হিছাপে কাম কৰিছিল। '''পাত্ৰ মন্ত্ৰীসকল''': পাঁচটা পদে "পাত্ৰ মন্ত্ৰী"ৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। চুপিম্‌ফাৰ (১৪৯২-১৪৯৭) দিনৰ পৰা তাৰে এজন পাত্ৰ মন্ত্ৰীক "ৰাজমন্ত্ৰী" বা "বৰপাত্ৰ" ([[টাই ভাষা]]ত "চেংলুং") পতা হয় যি জকাইচুক গাঁৱৰ এহেজাৰ অতিৰিক্ত পাইকৰ সেৱাৰ লগতে আন আন ক্ষমতা লাভ কৰিছিল। ===আন বিষয়ববীয়াসকল=== [[বৰবৰুৱা]] আৰু [[বৰফুকন]]ৰ সামৰিক আৰু ন্যায়িক দায়িত্ব আছিল আৰু তেওঁলোকক দুখন বেলেগ বেলেগ "ফুকন"ৰ "চ'ৰা"ই সহায় কৰিছিল। বৰফুকনৰ "চ'ৰা" বহিছিল গুৱাহাটীত আৰু বৰবৰুৱাৰ "চ'ৰা" বহিছিল ৰাজধানীত। তদাৰকী বিষয়াসকলক "বৰুৱা" বুলি কোৱা হৈছিল। বিষয়াসকলৰ ভিতৰত ফুকনৰ পদ আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন। তেওঁলোকৰ ছজন মিলি বৰবৰুৱাৰ পৰিষদ গঠন কৰাৰ লগতে নিজৰ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। এহেজাৰ মানুহ লৈ ৰাজ নাৱৰ তদাৰক কৰা নৌবৈছা ফুকন, ভিতৰুৱাল ফুকন, ন ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, ডেকা ফুকন আৰু নেওগ ফুকনে ফুকনৰ পৰিষদ গঠন কৰিছিল। বৰফুকনৰ তলতো তলতীয়া ফুকনৰ এখন পৰিষদ আছিল। তাৰ ভিতৰত আছিল ছয় হেজাৰ পাইকৰ দায়িত্বত থকা পানী ফুকন, দিহিঙীয়া ফুকন, নেক ফুকন আৰু দুজন চুতীয়া ফুকন। বিছজনমান বৰুৱাৰ ভিতৰত আছিল ভাণ্ডাৰী বৰুৱা বা কোষাধক্ষ্য, ৰাজকীয় দোলাৰ দায়িত্বত থকা দুলীয়া বৰুৱা, শাস্তিৰ দায়িত্বত থকা চৌদাং বৰুৱা, ৰূপাঙ্কনৰ দায়িত্বত থকা খনিকৰ বৰুৱা, সোণাদাৰ বৰুৱা যি অলঙ্কাৰৰ কাম-কাজ চাইছিল, ৰাজ পৰিয়ালৰ চিকিৎসাৰ দায়িত্বত থকা বেজ বৰুৱা, জীৱ-জন্তুৰ তদাৰক কৰা হাতী বৰুৱা, ঘোঁৰা বৰুৱা আদি। আন বিষয়াসকল আছিল বাৰজন ৰাজখোৱা, কেইজনমান কটকী আৰু দলৈ। ৰাজখোৱাই সৰু অঞ্চল একোটা আৰু তিনিশ পাইকৰ তদাৰক কৰিছিল। তেওঁ স্থানীয় মতানৈক্য আঁতৰ কৰিছিল আৰু ৰাজহুৱা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰিছিল। কটকীয়ে বিদেশী ৰাজ্য আৰু পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে ৰাজকীয় নথি লিখিছিল। দলৈসকলে জ্যোতিষবিজ্ঞান চৰ্চা কৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ বাবে তাৰিখ তথা সময় নিৰূপণ কৰিছিল। ===শাসক=== ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যই নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ পাইছিল। তেওঁলোকক "ৰজা" বোলা হৈছিল। * ''চাৰিং ৰজা'': স্বৰ্গদেউৰ আপাত উত্তৰাধিকাৰী। তেওঁক বুঢ়ীদিহিং নদীৰ সোঁপাৰে জয়পুৰৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। * ''টিপাম ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিতীয়জন। * ''নামৰূপ ৰজা'': উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত তৃতীয়জন। তলখাপৰ পদত থকা ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যক "মেল" নামৰ অঞ্চলসমূহ দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক "মেলদঙীয়া" বা "মেলখোৱা ৰজা" বোলা হৈছিল। তাতোকৈ তলৰ পদত আছিল "মেলডঙীয়া গোহাঁই"। তাৰ ভিতৰত আছিল "মাজুমেলীয়া গোহাঁই" আৰু "সৰুমেলীয়া গোহাঁই"।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> ৰাজপৰিয়ালকো নিৰ্দিষ্ট "মেল" দিয়া হৈছিল। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত তেনে মেল বাৰখন হৈছিল। তাৰ ভিতৰত সকলোতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বৰৰাণীক দিয়া "ৰাইডঙীয়া মেল"।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=43}}</ref> পূৰ্বে সামৰিক দায়িত্বত থকা কিছুমান বিষয়াক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। তেওঁলোকক গোহাঁই বাবৰ উপযুক্ত পৰিয়ালৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। * ''শদিয়া খোৱা গোহাঁই'': ১৫২৩ চনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] জয়ৰ পিছত লাভ কৰা অঞ্চলসমূহ শদিয়াৰ পৰা চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''মৰঙী খোৱা গোহাঁই'': ধনশিৰি নৈৰ পশ্চিমে নগা অঞ্চলৰ লগত লাগি থকা ঠাই চোৱাচিতা কৰিছিল। * ''সলাল গোহাঁই'': [[বৰফুকন]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পিছত [[নগাঁৱ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ আৰু চাৰিদুৱাৰৰ কিছু অংশৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্বত আছিল। * ''কাজলিমুখীয়া গোহাঁই'': বৰফুকনৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। কাজলিমুখ চোৱাচিতা কৰাৰ লগতে জয়ন্তীয়া আৰু ডিমৰুৱাৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> * ''জাগীয়াল গোহাঁই'': বৰবৰুৱাৰ তলত সেৱা আগবঢ়াইছিল। নগাঁৱৰ জাগীৰ প্ৰশাসন চম্ভালাৰ লগতে সাতজন জনজাতীয় মুৰব্বী "সাত ৰজা"ৰ লগত সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিছিল। <ref>{{Harvcol|Gogoi|2002|p=44}}</ref> তলখাপৰ ৰাজবিষয়াক ৰাজখোৱা বোলা হৈছিল। তেওঁলোকৰ মাজত আছিল: * বচা * দৰং * চলাগুৰি * অভয়পুৰ পৰাধীন ৰজা বা সমন্তসকলকো "ৰজা" বুলি কোৱা হৈছিল। ৰাণী অঞ্চলৰ ৰজাৰ বাহিৰে সকলোৱে বাৰ্ষিক কৰ পৰিশোধ কৰিছিল। প্ৰয়োজন হোৱা সময়ত পাইক আৰু আন সম্পদ এইসকল ৰজাই যোগাৰ কৰি দিব লাগিছিল। * দৰং ৰজাই পিছৰ যুগৰ দৰং জিলাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ সেনাপতি [[চিলাৰায়]]ৰ পৰিনাতি সুন্দৰ নাৰায়ণৰ বংশধৰ। * ৰাণী * বেলতলা ৰজাই গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চিলাৰায়]]ৰ নাতি গজ নাৰায়ণৰ বংশধৰ আছিল। * লুকী * বৰদুৱাৰ * ডিমৰুৱা * তপকুচী ===পাইক প্ৰথা=== {{details|পাইক প্ৰথা}} <!-- The Ahom kingdom was dependent on the [[Paik system]], a form of [[corvee labor]]. Every common subject was a ''paik'', and four ''paiks'' formed a ''got''. At any time of the year, one of the ''paiks'' in the ''got'' rendered direct service to the king, as the others in his ''got'' tended to his fields. The Paik system was administered by the Paik officials: Bora was in charge of 20 ''paiks'', a Saikia of 100 and a Hazarika of 1000. --> '''পাইক প্ৰথা''' [[আহোম সাম্ৰাজ্য|আহোমসকলৰ ৰাজত্ব কাল]]ত প্ৰচলিত এক প্ৰথা আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই প্ৰথাটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰচলিত আছিল। আহোমসকল ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[অসম]]লৈ অহাৰ পিছত এই প্ৰথাৰ প্ৰচলন কৰে। এই প্ৰথাটোকে ১৬০৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই কিছু সাল-সলনি কৰি নতুনকৈ প্ৰচলন কৰে। বিজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে, এই পাইক প্ৰথাই আহোমসকলৰ পতনৰ মূল কাৰণ আছিল। আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজবংশীয় লোক, পুৰোহিত, উচ্চ বৰ্গৰ জাতি অথবা দাস সকলৰ বাদ দি পোন্ধৰৰ পৰা পঞ্চাশ বছৰ বয়সীয়া সকলো পুৰুষকেই ''পাইক'' বোলা হৈছিল। স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰায় ১৭১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০% শতাংশ লোক এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই প্ৰথা অনুসৰি অসমৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহবিলাকক কিছুমান খেলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰতি খেলৰে নাও তৈয়াৰ কৰা, নাও সজা, গৃহ নিৰ্মাণ কৰা, ৰচদ যোগান ধৰা, আলি-পদূলি নিৰ্মাণ কৰা, ৰাজহ তোলা, হাতী ধৰা, শেন চোৱা, হাবি-বন পৰিদৰ্শন কৰা আদি বিভিন্ন কৰ্ম আছিল। খেলবিলাকৰ ওপৰত [[ফুকন]], [[বৰুৱা]], [[ৰাজখোৱা]] প্ৰভৃতি আছিল। ==মাটিৰ জোখ-মাখ== [[গদাধৰ সিংহ]]ই স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ পূৰ্বে কামৰূপত লুকাই থকা কালত মোগলৰ ভূমি জোখাৰ প্ৰণালীৰ লগত পৰিচিত হৈছিল। মোগলৰ লগত যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যতো তেনে প্ৰণালী আৰম্ভ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। এই কামৰ বাবে কোচবিহাৰ আৰু বঙ্গৰ পৰা জৰীপকাৰী মানুহ অনা হৈছিল। প্ৰথমতে শিৱসাগৰত জৰীপ আৰম্ভ কৰা হয়, কিন্তু গদাধৰ সিংহৰ মৃত্যুলৈকে সেয়া শেষ নহ'ল। তাৰপিছত [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত নগাঁৱত জৰীপৰ কাম আৰম্ভ হয়। বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতে এই কামত ১২ ফুট (৩.৭ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ "নাল" বা বাঁহেৰে মাটি এটুকুৰাৰ চাৰিওদিশ জোখা হৈছিল আৰু মাটিকালি গণনা কৰা হৈছিল। মাটিৰ একক আছিল "লোচা" বা ১৪৪ বৰ্গফুট (১৩.৪ বৰ্গমিটাৰ) আৰু ১৪৪,০০ বৰ্গফুট (১,৩৪০ বৰ্গমিটাৰ) অঞ্চলক "বিঘা" বুলি কোৱা হৈছিল। চাৰি বিঘাই হৈছিল এক "পূৰা"। আধুনিক যুগতো অসমত এনে প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বিষয়বাবৰ শ্ৰেণী== তৃতীয় আহোম ৰজা চুবিন্‌ফাই (১২৮১-১২৯৩) আহোমৰ অভিজাত সাতটা বংশক "সাতঘৰীয়া আহোম" নাম দিয়ে। ইয়াৰে প্ৰথমটো বংশ আছিল ৰজাৰ। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বংশ আছিল ক্ৰমে বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁইৰ। শেষৰ চাৰিটা বংশ আছিল আহোম পুৰোহিত শ্ৰেণী "দেওধাই", "মহন", "বাইলুং" আৰু "চিৰিং"। পিছলৈ এই পদ্ধতি বিস্তাৰ কৰা হয়। ৰজা কেৱল প্ৰথম পৰিয়ালতহে থাকিব পাৰিছিল; বুঢ়াগোহাঁই আৰু বৰগোহাঁই কেৱল দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পৰিয়ালত। নামনি অসমৰ প্ৰশাসক চুতীয়া জনগোষ্ঠীয় আছিল। আনহাতে বৰবৰুৱাসকল আছিল মৰাণ, কছাৰী, চিৰিং আৰু খামটি সম্প্ৰদায়ৰ।<ref>"Most of the Borbaruas were selected from Moran, Kachari, Chiring and Khamti families. The office of the Governor general, lower Assam, was appointed from a Chutiya family."{{Harvcol|Gogoi|2006|p=9}}</ref> পিছলৈ নগা, মিচিং আৰু নৰা লোক "বাইলুং" গোটত সুমায়। এইসকল মাটি থকা উচ্চখাপৰ আৰু পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ লোকে কোনো কৰ দিব নালাগিছিল। "আপাইকন চমুৱা"সকল "খেল"ৰ পৰা মুক্ত আছিল আৰু কেৱল ধনেৰে কৰ দিব লাগিছিল। কলা, সাহিত্যত পাৰ্গতালি থকা "পাইকন চমুৱা"সকলে কৰৰ বাবদ নিজৰ কামেৰে খাটিছিল। "কন্ৰী পাইক"সকলে শাৰিৰীক শ্ৰম কৰিছিল। আটাইতকৈ তলত আছিল "লিক্‌চৌ", "বান্দী-বেটী" আৰু তেনে কাম কৰা লোকসকল। শ্ৰেণীবোৰ অৱশ্যে সদায় ধৰাবন্ধা নাছিল। [[মোমাই তামূলী বৰবৰুৱা]]ই একেবাৰে তলখাপৰ পৰা আহি [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ দিনত দিনত প্ৰথম [[বৰবৰুৱা]]ৰ পদ লাভ কৰিছিল। ==সমৰ সজ্জা== যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ''ট্ৰেন'' নামৰ এক উপাস্য দেৱতাৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিছিল। আহোম সকলৰ স্থলসেনাৰ বিভাগটোৰ লগতে এটা নৌসেনা বিভাগো আছিল। স্থলযুদ্ধৰ মূল সেনাপতি গৰাকীক ''ফুকন'' আৰু নৌসেনা বিভাগৰ সেনাপতি গৰাকীক ''পানী ফুকন'' খিতাপ দিয়া হৈছিল। সেনাপতিৰ তলৰ সেনাপতি কেইগৰাকীক ''বৰ নেওগ'' আৰু ''নেওগ'' হিচাবে জনা গৈছিল। যুদ্ধলৈ যাওঁতে আহোমে সেনাবাহিনীয়ে কেইগৰাকী মান পণ্ডিত লগত লৈ গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেজবৰুৱা, বাইলুং, দেওধাই আদিয়ে প্ৰধান। বেজবৰুৱা সকলে সাধাৰণতে যুদ্ধত আহত সৈনিক সকলৰ চিকিৎসা কৰিছিল আনহাতে বাইলুং, দেওধাই আদি সকলে গণকৰ কাম কৰিছিল। কোন দিশৰ পৰা কেনেকৈ আক্ৰমণ কৰিব লাগে, অথবা কোন দিশৰপৰা শত্ৰুৱে আক্ৰমণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি ইত্যাদিৰ কথা গণক সকলে গণনা কৰি উলিয়াইছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আহোম ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য বিষয়াসকল যেনে বৰফুকন, বৰবৰুৱা আদিয়েও যুদ্ধক্ষেত্ৰত গৈ যুদ্ধ কৰিছিল। কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউয়েও নিজেই গৈ যুঁজিছিল। প্ৰধান বিষয়াসকলে মূলতঃ হাতীৰ পিঠিত উঠি যুদ্ধ কৰিছিল। যুদ্ধৰ সময়ত কোনো আহোম সৈন্য যুদ্ধ আধাতে এৰি পলাই সাৰিব নোৱাৰিছিল। সেয়া লাগিলে সেনাপতিয়েই হওক অথবা সৈন্যয়েই হওক। এওঁলোকক কঠোৰতম শাস্তি বিহা হৈছিল। আন আন সেনাসকলৰ সন্মুখত এওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ভৱিষ্যতে আন সেনাসকল যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সাহ নকৰে। ===যুদ্ধ সামগ্ৰী=== প্ৰথমাৱস্থাত আহোমসকলে যুদ্ধত কাঁড়, হেংদান, দা, যাঠি আদি অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে হিলৈ বৰতোপ আদিও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। আহোম যুগত যুদ্ধ আদিত ঘাইকৈ ব্যৱহৃত হোৱা কেইবিধ মান হিলৈ আছিল বৰহিলৈ, তোৱা, জুমুৰী, তৱকী, গঠীয়া, হলঙি, চুটিয়া হিলৈ, পোটকটা হিলৈ, চেঙা হিলৈ, খঁৰা হিলৈ।<ref>[http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE আসামীছ অনলাইন] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412041546/http://assameseonline.com/categorywise_information.php?recordID=%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE |date=2023-04-12 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ তাৰিখ- ৩ জুন, ২০১২</ref> অসমৰ কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত যুদ্ধৰ সামগ্ৰী সমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি বোমা বাৰুদত ব্যৱহৃত খাৰ নিৰ্মাণতো আহোম সকল আগৰণুৱা আছিল। এই খাৰবোৰ নিৰ্মাণৰ তদাৰক কৰিছিল এগৰাকী আহোম বিষয়াই যাক ''খাৰঘৰীয়া ফুকন'' হিচাবে জনা গৈছিল। [[File:আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী.jpg|thumb|আহোম যুগৰ বৰটোপৰ গুলী]] ==আৰু চাওক== * [[আহোম ৰাজবংশ]] * [[পাইক প্ৰথা]] ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{refbegin}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Jahnabi | title=Agrarian system of medieval Assam | publisher=Concept Publishing Company, New Delhi | year=2002}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Lila | title=The History of the system of Ahom administration | publisher=Punthi Pustak, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Nitul Kumar | title=Continuity and Change among the Ahoms |publisher=Concept Publishing Company, Delhi | year=2006}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation| surname=Guha | given=Amalendu | title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity and Economy | publisher=K.P. Bagchi & Co, Calcutta | year=1991}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11 |pages = 3–34| date = December 1983| year = 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963 }} *{{Citation| surname=Kakoty | given=Sanjeeb | title=Technology, Production and Social Formation in the Evolution of the Ahom State | publisher=Regency Publications, New Delhi | year=2003}} *{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}} *{{Citation|last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} *{{Citation|last=Gohain|first=Dr. BK|year=2018|title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://supriyadutta.in/ahom-v2/ 600 years of Ahom Kingdom, DATA NARRATIVE STORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160124/http://supriyadutta.in/ahom-v2/ |date=2021-06-19 }} * [http://coinindia.com/galleries-assam.html আহোম ৰাজত্বত প্ৰচলিত কেইটামান মূদ্ৰা] {{coord|26|55|59|N|94|44|53|E|source:kolossus-svwiki|display=title}} {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] ipqfljx6962cv3nww4er1gr7ccqthoc 4 5490 615919 614676 2026-07-05T18:25:55Z MS Sakib 25393 615919 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|(বিবিধ)|alpha=yes|start=25|এই '''বিবিধ''' শিতান/বিভাগত ৰাইজৰ চ'ৰাৰ অন্য শিতানত খাপ নোখোৱা আলোচনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰশ্নৰ বাবে [[WP:RD|reference desk]] ব্যৱহাৰ কৰক। |WP:VPM}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> [[Category:ৱিকিপিডিয়াৰ জাননী ফলকসমূহ|{{PAGENAME}}]] [[Category:আকস্মিক ভাষা সংযোগৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰীক্ষা কৰা পৃষ্ঠাসমূহ]] </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৫-ডিচেম্বৰ ২০১৫)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৬-ডিচেম্বৰ ২০১৬)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৭-ডিচেম্বৰ ২০১৭)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০১৮-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০১৯)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২০-ডিচেম্বৰ ২০২০)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২১-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/11|সংৰক্ষণ ১১ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/12|সংৰক্ষণ ১২ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/13|সংৰক্ষণ ১৩ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/14|সংৰক্ষণ ১৪ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:20, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি == সকলোলৈকে নমস্কাৰ, ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে ইতিমধ্যে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি হৈছে। এইবাৰ এই সন্মিলনখন ২০২৬ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰতৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগতে, দক্ষিণ এছিয়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰো ৱিকিমিডিয়ান, আয়োজক, আৰু অৱদানকাৰীসকলক একত্ৰিত কৰে। ই হৈছে সংযোগ স্থাপন, শিক্ষণ, অভিজ্ঞতাৰ ভাগ-বতৰা, আৰু মুক্ত জ্ঞান আন্দোলনক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ এক ক্ষেত্ৰ। যদি আপুনি ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পৰ সক্ৰিয় অৱদানকাৰী বা সম্প্ৰদায়ৰ কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে আপোনাক এই বৃত্তিৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। বিতং তথ্যসমূহ *[[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|ইয়াত]]* পাব। 🙂 আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ: ১৫ এপ্ৰিল ২০২৬ ১১:৫৯ p.m. IST আবেদনৰ লিংক: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform লিংক] অধিক তথ্য: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|লিংক]] এই ঘোষণাটো আপোনালোকৰ ৱিকি পৰিয়ালৰ আন আন লোকলৈয়ো নিঃসংকোচে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ সাদৰেৰে অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ আয়োজক দল -[[সদস্য:Gnoeee|Gnoeee]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gnoeee|বাৰ্তা]]) 20:49, 28 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 17:12, 3 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:41, 5 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 00:57, 26 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 16:57, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias/2&oldid=30471358 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:02, 17 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|আলোচনা]])</bdi> 17:11, 23 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions == প্ৰিয় সমাজৰ সদস্যবৃন্দ, WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions এতিয়া মুকলি হৈছে বুলি আমি আনন্দেৰে জনাইছোঁ। WikiConference India 2026 ২০২৬ চনৰ ৪–৬ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনে ভাৰত আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৱিকিমিডিয়ান, সমাজ নেতা, ডেভেলপাৰ, গৱেষক আৰু মুক্ত জ্ঞানৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰি সংযোগ স্থাপন, সহযোগিতা আৰু অভিজ্ঞতা বিনিময়ৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব। WCI 2026-ৰ মূল বিষয় হৈছে '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”'''। AI-ৰ উত্থান আৰু জ্ঞান সৃষ্টিৰ নতুন মডেলসমূহকে ধৰি ৱিকিমিডিয়া আন্দোলনে দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসর হৈ থকাৰ সময়ত, এই সন্মিলনৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ নেতৃত্ব, জ্ঞানৰ সমতা, আঞ্চলিক ভাষা, মুক্ত জ্ঞান আৰু ভাৰত তথা দক্ষিণ এছিয়াত ৱিকিমিডিয়াৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰাৰ বাবে এক স্থান সৃষ্টি কৰা। == Self-Funded Registration == Self-Funded Registration আবেদন এতিয়া Pretix-ত মুকলি হৈছে। '''Registration Form:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''Details and Eligibility:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === Call for Submissions === Call for Submissions এতিয়া Eventyay-ত মুকলি হৈছে। আমি Workshop, Discussion, Panel, Interactive Session, Lightning Talk আৰু Poster Presentation-ৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আহ্বান জনাইছোঁ। আপুনি অভিজ্ঞ অৱদানকাৰী হওক বা নতুন সমাজ সদস্য হওক, আপোনাৰ ধাৰণা, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণসমূহে সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী গঢ় দিয়াত আৰু আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনাসমূহত অৰিহণা যোগোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। '''Details and Guidelines:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''Submission Deadline: July 15th, 2026''' WikiConference India 2026 সম্পৰ্কীয় সম্পূৰ্ণ তথ্য, যাৰ ভিতৰত অংশগ্ৰহণৰ তথ্য, সময়সীমা, সন্মিলনৰ আপডেট আৰু Submission Guidelines অন্তৰ্ভুক্ত আছে, চাবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি আনুষ্ঠানিক ঘোষণাটো পঢ়ক। '''Detailed Announcement:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> আমি সমাজৰ সদস্যসকলক নিবন্ধন কৰিবলৈ, প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰিবলৈ আৰু এই ঘোষণাটো নিজৰ নেটৱৰ্কসমূহত ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ। শুভেচ্ছাৰে, WikiConference India 2026 Organizing Team [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ [[সদস্য:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Amrit Sufi|বাৰ্তা]]) 07:22, 27 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] প্ৰিয় ৱিকিমিডিয়ানসকল, আনন্দৰে জনোৱা হৈছে যে, ৱিকিমিডিয়া বাংলাদেশৰ উদ্যোগত অহা '''৩০ অক্টোবৰ - ১ নৱেম্বৰ ২০২৬''' তাৰিখে বাংলাদেশত [[wmbd:বিশেষ:আমার_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬''']] অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনখন সফল আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ বাংলাদেশ, ভাৰত আৰু নেপালত বাস কৰা আগ্ৰহী ৱিকিমিডিয়ানৰ বাবে ভ্ৰমণ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই জলপানিৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ খৰচ আৰু সন্মিলনত থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী সকলোৱেই ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব আৰু জলপানি লাভ কৰিলেহে সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাব। === জলপানিৰ বাবে প্ৰাথমিক অৰ্হতা === তলত উল্লেখ কৰা চৰ্তাৱলী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আবেদন পোনচাটেই নাকচ কৰা হ’ব: # ৱিকিমিডিয়া একাউণ্ট কমেও ছয়মাহৰ পুৰণি হ'ব লাগিব (অৰ্থাৎ '''১৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫''' বা তাৰ পূৰ্বে সৃষ্টি কৰা হ'ব লাগিব)। # আবেদনকাৰীৰ গোলকীয় সম্পাদনা সংখ্যা অতি কমেও '''২৫০''' অতিক্ৰম কৰিব লাগিব। # আবেদনৰ সময়ত আবেদনকাৰীৰ একাউণ্ট কোনো বঙালী প্ৰকল্পত অৱৰুদ্ধ হৈ থাকিব নালাগিব। === জলপানিৰ বাবে আবেদন কিদৰে কৰিব? === জলপানিৰ বাবে আপুনি নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মখন পূৰাব লাগিব। ইয়াৰ বাবে আপোনাক ৩০ৰ পৰা ৪০ মিনিটৰ প্ৰয়োজন হ’ব। আবেদনত দাখিল কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ দ্বাৰা আপোনাৰ যোগ্যতা বিচাৰ কৰা হ’ব। ফৰ্ম পূৰণ আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি|'''জলপানি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাখন''']] পঢ়ি চাওক। === গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়সূচী === * '''আবেদন আৰম্ভ:''' ১৯ জুন, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) * '''আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ:''' ১৯ জুলাই, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) ''নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পিছত কোনো আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহ'ব। সেয়েহে শেষ মুহূৰ্তৰ জটিলতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ চূড়ান্ত সময়সীমাৰ দুই-এদিন আগতেই প্ৰপত্ৰ জমা দিয়াৰহে পৰামৰ্শ দিওঁ।'' জলপানি সম্পৰ্কে অধিক জানিবলৈ যিকোনো প্ৰশ্ন বা পৰামৰ্শৰ বাবে নিৰ্দ্বিধায় আমাৰ সৈতে আলাপ পৃষ্ঠাত অথবা [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ঠিকনালৈ ইমেইল কৰি যোগাযোগ কৰিব পাৰে। শুভেচ্ছাৰে,<br> জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ হৈ,<br> ≈ <b style="border:2px solid#103;font-family:georgia;font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F;color:#fff">&nbsp;MS Sakib&nbsp;</b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 18:25, 5 July 2026 (ইউ.টি.চি.) 2i1jikxscei5kqgjchslk09yk7qq77t 615922 615919 2026-07-05T23:48:16Z MS Sakib 25393 /* বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! */ 615922 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|(বিবিধ)|alpha=yes|start=25|এই '''বিবিধ''' শিতান/বিভাগত ৰাইজৰ চ'ৰাৰ অন্য শিতানত খাপ নোখোৱা আলোচনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰশ্নৰ বাবে [[WP:RD|reference desk]] ব্যৱহাৰ কৰক। |WP:VPM}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> [[Category:ৱিকিপিডিয়াৰ জাননী ফলকসমূহ|{{PAGENAME}}]] [[Category:আকস্মিক ভাষা সংযোগৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰীক্ষা কৰা পৃষ্ঠাসমূহ]] </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৫-ডিচেম্বৰ ২০১৫)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৬-ডিচেম্বৰ ২০১৬)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৭-ডিচেম্বৰ ২০১৭)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০১৮-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০১৯)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২০-ডিচেম্বৰ ২০২০)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২১-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/11|সংৰক্ষণ ১১ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/12|সংৰক্ষণ ১২ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/13|সংৰক্ষণ ১৩ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/14|সংৰক্ষণ ১৪ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:20, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি == সকলোলৈকে নমস্কাৰ, ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে ইতিমধ্যে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি হৈছে। এইবাৰ এই সন্মিলনখন ২০২৬ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰতৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগতে, দক্ষিণ এছিয়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰো ৱিকিমিডিয়ান, আয়োজক, আৰু অৱদানকাৰীসকলক একত্ৰিত কৰে। ই হৈছে সংযোগ স্থাপন, শিক্ষণ, অভিজ্ঞতাৰ ভাগ-বতৰা, আৰু মুক্ত জ্ঞান আন্দোলনক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ এক ক্ষেত্ৰ। যদি আপুনি ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পৰ সক্ৰিয় অৱদানকাৰী বা সম্প্ৰদায়ৰ কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে আপোনাক এই বৃত্তিৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। বিতং তথ্যসমূহ *[[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|ইয়াত]]* পাব। 🙂 আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ: ১৫ এপ্ৰিল ২০২৬ ১১:৫৯ p.m. IST আবেদনৰ লিংক: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform লিংক] অধিক তথ্য: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|লিংক]] এই ঘোষণাটো আপোনালোকৰ ৱিকি পৰিয়ালৰ আন আন লোকলৈয়ো নিঃসংকোচে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ সাদৰেৰে অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ আয়োজক দল -[[সদস্য:Gnoeee|Gnoeee]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gnoeee|বাৰ্তা]]) 20:49, 28 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 17:12, 3 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:41, 5 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 00:57, 26 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 16:57, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias/2&oldid=30471358 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:02, 17 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|আলোচনা]])</bdi> 17:11, 23 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions == প্ৰিয় সমাজৰ সদস্যবৃন্দ, WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions এতিয়া মুকলি হৈছে বুলি আমি আনন্দেৰে জনাইছোঁ। WikiConference India 2026 ২০২৬ চনৰ ৪–৬ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনে ভাৰত আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৱিকিমিডিয়ান, সমাজ নেতা, ডেভেলপাৰ, গৱেষক আৰু মুক্ত জ্ঞানৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰি সংযোগ স্থাপন, সহযোগিতা আৰু অভিজ্ঞতা বিনিময়ৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব। WCI 2026-ৰ মূল বিষয় হৈছে '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”'''। AI-ৰ উত্থান আৰু জ্ঞান সৃষ্টিৰ নতুন মডেলসমূহকে ধৰি ৱিকিমিডিয়া আন্দোলনে দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসর হৈ থকাৰ সময়ত, এই সন্মিলনৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ নেতৃত্ব, জ্ঞানৰ সমতা, আঞ্চলিক ভাষা, মুক্ত জ্ঞান আৰু ভাৰত তথা দক্ষিণ এছিয়াত ৱিকিমিডিয়াৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰাৰ বাবে এক স্থান সৃষ্টি কৰা। == Self-Funded Registration == Self-Funded Registration আবেদন এতিয়া Pretix-ত মুকলি হৈছে। '''Registration Form:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''Details and Eligibility:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === Call for Submissions === Call for Submissions এতিয়া Eventyay-ত মুকলি হৈছে। আমি Workshop, Discussion, Panel, Interactive Session, Lightning Talk আৰু Poster Presentation-ৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আহ্বান জনাইছোঁ। আপুনি অভিজ্ঞ অৱদানকাৰী হওক বা নতুন সমাজ সদস্য হওক, আপোনাৰ ধাৰণা, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণসমূহে সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী গঢ় দিয়াত আৰু আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনাসমূহত অৰিহণা যোগোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। '''Details and Guidelines:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''Submission Deadline: July 15th, 2026''' WikiConference India 2026 সম্পৰ্কীয় সম্পূৰ্ণ তথ্য, যাৰ ভিতৰত অংশগ্ৰহণৰ তথ্য, সময়সীমা, সন্মিলনৰ আপডেট আৰু Submission Guidelines অন্তৰ্ভুক্ত আছে, চাবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি আনুষ্ঠানিক ঘোষণাটো পঢ়ক। '''Detailed Announcement:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> আমি সমাজৰ সদস্যসকলক নিবন্ধন কৰিবলৈ, প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰিবলৈ আৰু এই ঘোষণাটো নিজৰ নেটৱৰ্কসমূহত ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ। শুভেচ্ছাৰে, WikiConference India 2026 Organizing Team [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ [[সদস্য:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Amrit Sufi|বাৰ্তা]]) 07:22, 27 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] প্ৰিয় ৱিকিমিডিয়ানসকল, আনন্দৰে জনোৱা হৈছে যে, ৱিকিমিডিয়া বাংলাদেশৰ উদ্যোগত অহা '''৩০ অক্টোবৰ - ১ নৱেম্বৰ ২০২৬''' তাৰিখে বাংলাদেশত [[wmbd:বিশেষ:আমার_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬''']] অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনখন সফল আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ বাংলাদেশ, ভাৰত আৰু নেপালত বাস কৰা আগ্ৰহী ৱিকিমিডিয়ানৰ বাবে ভ্ৰমণ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই জলপানিৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ খৰচ আৰু সন্মিলনত থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী সকলোৱেই ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব আৰু জলপানি লাভ কৰিলেহে সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাব। === জলপানিৰ বাবে প্ৰাথমিক অৰ্হতা === তলত উল্লেখ কৰা চৰ্তাৱলী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আবেদন পোনচাটেই নাকচ কৰা হ’ব: # ৱিকিমিডিয়া একাউণ্ট কমেও ছয়মাহৰ পুৰণি হ'ব লাগিব (অৰ্থাৎ '''১৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫''' বা তাৰ পূৰ্বে সৃষ্টি কৰা হ'ব লাগিব)। # আবেদনকাৰীৰ গোলকীয় সম্পাদনা সংখ্যা অতি কমেও '''২৫০''' অতিক্ৰম কৰিব লাগিব। # আবেদনৰ সময়ত আবেদনকাৰীৰ একাউণ্ট কোনো বঙালী প্ৰকল্পত অৱৰুদ্ধ হৈ থাকিব নালাগিব। === জলপানিৰ বাবে আবেদন কিদৰে কৰিব? === জলপানিৰ বাবে আপুনি নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মখন পূৰাব লাগিব। ইয়াৰ বাবে আপোনাক ৩০ৰ পৰা ৪০ মিনিটৰ প্ৰয়োজন হ’ব। আবেদনত দাখিল কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ দ্বাৰা আপোনাৰ যোগ্যতা বিচাৰ কৰা হ’ব। ফৰ্ম পূৰণ আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/as|'''জলপানি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাখন''']] পঢ়ি চাওক। === গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়সূচী === * '''আবেদন আৰম্ভ:''' ১৯ জুন, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) * '''আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ:''' ১৯ জুলাই, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) ''নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পিছত কোনো আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহ'ব। সেয়েহে শেষ মুহূৰ্তৰ জটিলতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ চূড়ান্ত সময়সীমাৰ দুই-এদিন আগতেই প্ৰপত্ৰ জমা দিয়াৰহে পৰামৰ্শ দিওঁ।'' জলপানি সম্পৰ্কে অধিক জানিবলৈ যিকোনো প্ৰশ্ন বা পৰামৰ্শৰ বাবে নিৰ্দ্বিধায় আমাৰ সৈতে আলাপ পৃষ্ঠাত অথবা [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ঠিকনালৈ ইমেইল কৰি যোগাযোগ কৰিব পাৰে। শুভেচ্ছাৰে,<br> জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ হৈ,<br> ≈ <b style="border:2px solid#103;font-family:georgia;font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F;color:#fff">&nbsp;MS Sakib&nbsp;</b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 18:25, 5 July 2026 (ইউ.টি.চি.) dg9at8xoi1gnegy4k7kvsnvgpodzlfn 0 5635 615902 615722 2026-07-05T14:11:30Z KhiLanTzi 23530 /* অসমলৈ আগমন */ 615902 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|Monarch | name = চাও-লুং চ্যু-কা-ফা<br>𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า. | title= | titletext= | full name = চাও-লুং চু'-কা-ফা | image = Sukafa.jpg | caption =চাও-লুং চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি | succession = [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰথমজন [[চাওফা]] তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ]]ৰ ৰাজকোঁৱৰ | reign = ১২২৮ – ১২৬৮ | coronation = [[অসম দিৱস]] (২ ডিচেম্বৰ, ১২২৮) | successor = [[চুতেওফা|চ্যু-তেও-ফা]] <!--(Suteuphaa)--> | queen = | spouse = আই-মে' চাও-লু<br>চেন-চুম-ফা<br>য়িলো-কে-চি-চুম-ফা | spouse-type = নাঙ-লুং (কুঁৱৰী) | house = ছ্যু ফৈদ | house-type = | royal house = | dynasty = | father = চাং-ন্যেও | mother = ব্ল'ক খাম-ছেন | birth_date = ১১৮৯ | birth_place = | death_date = ১২৬৮ | death_place = [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]] | date of burial = | place of burial = চু'-কা-ফা মৈ-দাম,চু'-কা-ফা হাবি গাঁও, [[চৰাইদেউ|ছে ৰাই দ'য়]], [[অসম]] | religion = [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] ||place of birth=[[চীনদেশ]]ৰ [[দেহ'ঙ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]])}} {{আহোম ৰাজবংশ}} '''চাও-লুং চু'-কা-ফা''' ({{Lang-aho|𑜋𑜈𑜫;𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫𑜀า;𑜇า.}}''Tsāolung Sérkāphâ'', শাসনকাল: {{lak-ni|কাট ৰাও —কাট প্লও}}{{reign|১২২৮|১২৬৮}}) [[আহোম ৰাজ্য|অসম ৰাজ্য বা মু'ঙ দুন চুন খামৰ]] প্ৰতিস্থাপক তথা [[চীন]]ৰ [[দেহ'ঙ টাই আৰু চিংফৌ স্বায়ত্ব প্ৰদেশ|দেহ'ঙৰ]] (মধ্যযুগৰ [[মু'ঙ মাও]]ৰ) ৰাজকোঁৱৰ আছিল,ল।<ref>{{cite web| url=http://www.assaminfo.com/famous-people/50/chaolung-sukapha.htm |title=Chaolung Sukaphaa |publisher=Assam info.com |accessdate=2012-11-25}}</ref><ref>He, Ping (2004). 德宏傣族的西迁与印度阿洪姆人的形成 [The Westward Immigration of Dai People from Dehong and the Coming-into-Being of the Ahoms in Northeastern India]. Social Sciences in Yunnan (in Simplified Chinese) (2): 76–81. doi:10.3969/j.issn.1000-8691.2004.02.019</ref> চু'-কা-ফাই ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] [[অসম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১২৫৩ চনত [[চৰাইদেউ|চে ৰাই দ'য়]]ত স্থায়ীকৈ ৰাজধানী পাতে। চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[আহোম ৰাজ্য]]ই প্ৰায় ৬০০ বছৰ ধৰি ৰাজত্ব কৰে। [[অসম]] তথা [[অসমীয়া জাতি]]ৰ বাবে চু'-কা-ফাৰ অৱদান উল্লেখনীয় সেয়েহে ২ ডিচেম্বৰত তেওঁ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপস্থিত হোৱা দিনটোক [[অসম দিৱস]] ৰূপে পালন কৰা হয় আৰু তেওঁক অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।<ref>"Sukapha was the father of Assamese nation." {{Cite web |last=Nirmolia |first=Lakhya Pratim |title=Sukapha and his Life: An Overview |website=Academia.edu |publisher=Kakojan College, Department of History |year=2010 |url=https://www.academia.edu/143089794/Sukapha_and_his_Life_An_Overview |access-date=2026-07-04 |language=en |page=3}}</ref>। তেওঁক বুজাবলৈ '''চাও-লুং''' (চাও: গৰাকী<ref>{{Cite web |title=lord |url=https://www.xobdo.org/dic/lord |website=XOBDO.ORG Dictionary |publisher=XOBDO.ORG |date=2008-01-28 |language=en |access-date=2026-07-04}}</ref>, লুং: মহান) উপাধি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জীৱনবৃত্ত== ===মং মাওত থকাৰ সময়=== খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[টাই]] যুৱৰাজ পি-লকুৱে ছখন ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি একত্ৰিত কৰে। ফলত টাই ৰাজ্য মূঙ নান-চাও (南詔) বৃহৎ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয়। এই সাম্ৰাজ্য কালক্ৰমত ভাগি পুনগঠিত হৈ ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যত পৰিণত হয়। [[চীন]]দেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] দক্ষিণ-পশ্চিমৰ কিছু অংশ, ওপৰৰ [[ব্ৰহ্মদেশ]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এই ৰাজ্য গঠিত হৈছিল। পূৰ্বতে এই ঠাই জনশূন্য আছিল। এই জনশূন্য ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি অহা টাই সকলৰ নায়ক আছিল খুনলুংআৰু খুনলাই নামৰ দুজন ভাই-ককাই। খুনলুঙে ভায়েকক ''মুঙ-খু-মঙ্-য়াও'' নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন প্ৰতিষ্ঠা কৰি দি নিজে ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম''ৰ ৰজা হয়। খুনলাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ''মুঙ-ৰি-মুং-ৰাম'' ৰাজ্যৰে ''চাও চাং-মুন''ৰ পুত্ৰ ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৱে দক্ষিণ দিশৰ ৰাজ্য মাও-লুং জয় কৰিবলৈ যুদ্ধ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত নথকাত মাও-লুঙৰ ৰজা ''খুন-পাং-খামে'' নিজ ভনীয়েক ''নাং-ম'ঙ ব্ল'ক-খাম-ছেনক'' ''চাও-চাং-ন্যেউ''লৈ বিয়া দি সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। পিছত '''চাও-চাং-ন্যেউ'''ক মাও-লুঙৰ কৰতলীয়া ৰজা পাতি চাও-ফা (ৰজা) উপাধি দিয়ে। ''নাং-ম'ঙ ব্লক-খাম-ছেনক'' গৰ্ভত ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ তিনি সন্তানৰ জন্ম হয়। ''চ্যু-জৎ-ফা'', ''চ্যু-খাম-ফা'' আৰু কনিষ্ঠ '''চু'-কা-ফা'''। চু'-কা-ফাৰ জন্মৰ আগতে মাক আহি পিতৃগৃহত আছিল বাবে প'-থাওয়েকৰ ঘৰতে চু'-কা-ফাৰ জন্ম হৈছিল। চু'-কা-ফাই ১৯ বছৰ কাল নিছায়েক ''খুন-পাং-খাম''ৰ ঘৰত আছিল আৰু জন্মৰ পৰা চফল ডেকা বয়সলৈকে পিতৃৰ ৰাজ্যলৈ যোৱা নাছিল। ১২২০ চনত ''খুন-পাং-খাম''ৰ মৃত্যু হোৱাত তেওঁৰ দুই পুত্ৰই পেহাক ''চাও-চাং-ন্যেউ''ৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰে। এই যুদ্ধত চু'-কা-ফাৰ ডাঙৰ ককায়েক ''ছুজৎ ফা''ক বধ কৰা হয়। পিছত মাও-লুংৰ ৰজাই চু'-কা-ফাক ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয়ৰ ৰজা নিয়োগ কৰে। এনেদৰে তলতীয়া ৰজা হিচাপে ১৮ বছৰ কাল থকাৰ পিছত এখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ কথা ভাবি চু'-কা-ফাই গোপনে জা-যোগাৰ আৰম্ভ কৰে। এই সময়তে জুন-লুং নামৰ আন এখন ৰাজ্য জয় কৰিবৰ বাবে মাও-লুঙৰ ৰজা ছু-খান-ফাই '''চু'-কা-ফা'''ক সহায় কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনালে। কিন্তু চু'-কা-ফাই সহায় নকৰাত তেওঁক বন্দী কৰিবলৈ আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু '''চু'-কা-ফা'''ই নিজৰ মাতুল পক্ষীয় ভাইৰ লগত যুদ্ধ নকৰি ৰাজ্য ম'ঙ-মিৎ-কুপ-ক্লি-নয় পৰিত্যাগ কৰে আৰু নতুন ঠাইৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰে।<ref name="গণ অধিকাৰ"> গণ অধিকাৰ, প্ৰবন্ধ- অসমীয়া জাতিৰ জনক চ্যু-কা-ফাৰ প্ৰাসংগিকতা, অমল নাৰায়ণ পাটোৱাৰী, ১২ অক্টোবৰ ২০১১</ref> ===অসমলৈ আগমন=== চু'-কা-ফাই নতুন ৰাজ্যৰ সন্ধানত যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত প্ৰথম অৱস্থাত সৰু ককায়েক ''ছু-খাম-ফাৰ'' নৰা ৰাজ্যত কিছুদিন আশ্ৰয় লয়। স্বৰাজ্য এৰি অহাৰ সময়ত চু'-কা-ফাই লগত ইষ্টদেৱতা চুমদেউ, মংগল চোৱাত ব্যৱহাৰ কৰা কুকুৰা চৰাই, তিনিগৰাকী ৰাণী- আই মে চাও লো, নাংচেন-চুম-ফা আৰু য়িলো-কে-চি-চুম-ফা, দুজন পাত্ৰ মন্ত্ৰী, পাঁচজন কোঁৱৰ,, চাৰিজন ৰাজপুৰোহিত, দুজন বাইলুং আহিছিল। লগতে ৯০০০ সৈনিক, ৩০০০ অশ্বাৰোহী আৰু ৩০০ ঘোঁৰা, খাম, পেং নামৰ এটা দঁতাল হাতী আৰু এজনী মাখুন্দী হাতী।<ref>"...nine thousand infantry, three thousand cavalry and two elephants..." {{Cite journal |last=Doley |first=Piku |title=Role of Su-Ka-Pha in Founding Ahom Kingdom in Assam |journal=Pratidhwani the Echo |volume=3 |issue=1 |date=July 2014 |publisher=Department of Bengali, Karimganj College |issn=2278-5264 |issn2=2321-9319 |url=https://www.thecho.in/files/Piku-Doley-.pdf |website=Pratidhwani the Echo |language=en |access-date=2026-07-04 |page=55}}</ref> ককায়েক ছু-খাম-ফাই চু'-কা-ফাক নৰা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে থকা দেশখন জয় কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সেয়ে তেওঁ মুহ-দুন-চুন-খাম জয় কৰাটোকে নিশ্চিত কৰে। সেয়ে চু'-কা-ফাই নৰা ৰাজ্যৰ পৰা হংকং উপত্যাকাৰে [[পাটকাই]] পৰ্বত পাৰ হৈ আহে। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আঘোণ মাহৰ ১৬ তাৰিখে চু'-কা-ফাই সৌমাৰপীঠৰ টি-পাম (টি-ঠাই, পাম-চাপৰি)ত বুঢ়ীদিহিঙেৰে উজাই আহি উপস্থিত হয় আৰু ইয়াতেই তেওঁ নতুন এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰৰ সোপান ৰচনা কৰে আৰু ঠায়ে ঠায়ে অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি খেতি কৰি যায়। তাৰে কিছুমানত চুকাফাই মানুহ থৈ যায় আৰু এই‌ অঞ্চলবোৰ পাছলৈ আহোম ৰাজ্যৰ‌ অংশ হয়। তাৰে প্ৰথমখন অস্থায়ী ৰাজধানী খামজাং নামৰ ঠাইত পাতিছিল। আহোম গণনা অনুসৰি লাকনি তে কাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) উক্ত ঠাইত‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতিছিল। দ্বিতীয় অস্থায়ী ৰাজধানী নামৰূপত পাতিছিল আৰু দাপ ৰাও চন্দ্ৰবৰ্ষত (Lunaryear) নামৰূপ এৰিছিল। মৌঙ ক্লাঙ খ্ৰূ (অসমীয়াত অভয়পুৰত) প্ৰায় পাঁচবছৰ‌ অস্থায়ী ৰাজধানী পাতি আছিল। তাত খুঁত চি ঙা , ৰাংমুত , তাওছা , কা ৰাও , কাপ মিত মুঠ পাঁচটা চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) অস্থায়ী ৰাজধানী হিচাপে থাকে। পঞ্চমখন অস্থায়ী ৰাজধানী আছিল হা-বুঙ , তাতে দাপ কাও, ৰাই-ছেও , মুঙ প্লাও আদি চন্দ্ৰবৰ্ষ (Lunaryear) ৰাজধানী হৈ থাকে। হাবুঙত বানপানীয়ে আমনি দিয়াত দিহিং নৈৰে ভটিয়াই গৈ দিখৌমুখ পায় আৰু ইয়াৰ পৰা দিখৌ নৈৰে উজাই দৰিকা আৰু নামদাং নৈ অতিক্ৰম কৰি চন্তকত উপস্থিত হয়। চন্তকত দুবছৰ থাকি পুনৰ দিখৌৰে ভটিয়াই শিমলুগুৰি পালেগৈ। ইয়াত কিছু দিন থাকি চু'-কা-ফাই কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ লগত সহৃদয়তা স্থাপন কৰি নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমা বহলাই নিয়ে। পিছত শিমলুগুৰিৰ পৰা অলপ দূৰত থকা পাহাৰীয়া ওখ ঠাইত ৰাজধানী পাতি থিতাপি লয়। এই ওখ ৰাজধানীখনৰ নাম দিয়ে চে-ৰাই-দয় (চে- নগৰ, ৰাই- জিলিকি থকা, দয়- পৰ্বত) অৰ্থাত পৰ্বতৰ ওপৰত জিলিকি থকা নগৰ। পিছলৈ মুখ বাগৰি চে-ৰাই-দয় [[চৰাইদেউ]]ত পৰিণত হয়। এইখনে আছিল আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমখন স্থায়ী ৰাজধানী। অতি বীৰত্ব আৰু বিচক্ষণতাৰে চু'-কা-ফাই ৩৯ বছৰ ৪ মাহ ১৪ দিন ৰাজত্ব কৰি [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পাতনি মেলে।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb| চুকাফাৰ পৰা‌ চুহুংমুঙ ৰজাৰ‌ দিনৰ লৈকে‌ অব্যাহত থকা আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা। ১৫২০ দশকত চুহুংমুঙে এই ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে।]] === তি-পাম<ref name=":0">ছৗ কা ফাৰ অসম আগমন আৰু আহোম ৰাজত্বৰ আৰম্ভণি ...চাও নবীন বুঢ়াগোঁহাই</ref> === দৈ-কাও-ৰাং বা পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ আহি সৌমাৰপীঠত ছৗ-কা-ফাই আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰথম ৰাজকাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে ছৗ-কা-ফাই তি-পামত তিনিবছৰ কটালে। তেখেতে তি-পামত খেতি কৰি ভঁৰাল বান্ধিলে। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ মানুহে কেৱল আহু খেতি হে কৰিব জানিছিল। ছৗ-কা-ফাই উন্নত কৃষি পদ্ধতিৰে বিপ্লৱ সূচনা কৰিলে। এই ঠাইৰ বাসিন্দা সকলে কঠীয়া নপৰাকৈ বাম মাটিত আহু কৰিছিল। ছৗ-কা-ফাই পৰি থকা পিটনি গেৰেকণি চাফা কৰি দ মাটিত শালি খেতি কৰিলে। দ পিটনি গুচাই কৰা শালি খেতি নদন বদন হৈছিল। তাকে দেখি বাকী মানুহবোৰে তবধ মানিলে। ছৗ-কা-ফাই সূচনা কৰা এই কৃষি পদ্ধতিয়ে অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত ব্যাপক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলে। তাই সকলৰ এই 'কৃষি অৰ্থনীতি'য়ে এখন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাত তাইসকলক ব্যাপকভাবে সহায় কৰিলে। কালক্ৰমত এইখিনি বাম খেতি কৰা মানুহ খিনিয়ে তাই মানুহৰ 'তলত' কাম কৰিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰিলে। এইবোৰৰ লগতে ছৗ-কা-ফাৰ 'সাম্য আৰু মৈত্ৰী নীতি'য়েও বহু পৰিমাণে প্ৰভুত্ব স্বীকাৰ কৰি লোৱাত বিশেষভাৱে অৰিহণা যোগালে। বৰাহীসকলৰ বহুতেই এনেদৰে কোৱা-মেলা কৰিলে যে " এই ৰজা প্ৰজাখন আহি আমাক ছলেৰে ৰণুৱা কৰি লোৱা স্বতেও আমাৰ বেয়া লগা নাই বৰং এইদৰে খাটি-লুটি অহা যোৱাকৈ থাকিবৰহে মন যায়। " === অভয়াপুৰ-হাবুং<ref name=":0" /> === তিপামত তিনি বছৰ কাল থকাৰ পাছত দিহিং নৈৰ বানপানীয়ে আমনি কৰাত ছৗ-কা-ফা অভয়াপুৰলৈ ভটিয়াই গ'ল। অভয়াপুৰত তিনি বছৰ  থাকি সুচল নাপাই শালগুৰিলৈ ভটিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ভটিয়ালে হাবুঙলৈ। বৰ্তমান সোৱণশিৰি আৰু লোহিত নদীৰ লগ খোৱা ঠাইখিনিয়ে হাবুং আছিল। হাবুঙত চাৰি পাচঁ বছৰ থাকি লুইতৰ বানপানীৰ অত্যাচাৰত ছৗ-কা-ফা দিখৌ নদী পালেহি। তেখেতে দিখৌ নাম দিলে খে-নাম-চাউ অৰ্থাৎ নিৰ্মল পানীৰ নৈ। সেই সময়ত দিখৌ লুইতত পৰাৰ সলনি দিহিঙতহে পৰিছিল। দিখৌৰ পাৰতো সুচল নেদেখি ছৗ-কা-ফাই দিখৌৱেদি উজাই দিলিহ নৈৰ মুখ পালেহি দিলিহৰ ঘোদা পানী দেখি নাম থ'লে নাম-খুন অৰ্থাৎ ঘোলা পানীৰ নৈ। দিলিহৰ পৰাও উজাই গৈ নাম-দাং অৰ্থাৎ ৰঙচুৱা পানীৰ নৈৰ মুখ পালেগৈ। নাম-দাঙত ছৗ-কা-ফা নৰ'ল। কাৰণ এই ঠাইৰ আশে-পাশে অনেক জনবসতি। অচিন ঠাইত বিপদৰ সম্ভাৱনাও বেছি। তেখেতৰ নাম-দাঙেদি নগৈ পুনৰ দিখৌৱেদি উজাই গৈ ছং-টক (বৰ্তমান চণ্টক) পালেগৈ। ইয়াত ছৗ-কা-ফা চাৰি বছৰ থাকি এখন প্ৰদেশ পাতি তা-খুন লাকক শাসনকৰ্তা নিয়োগ কৰিলে। তাৰ পিছত সদলবলে শিমলুগুৰিৰ ফালে ভটিয়াই ফালে ভটিয়াই গৈ তাতে ৰৈ অঞ্চলটো কিছুদিন ধৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। শিমলুগুৰত থাকোঁতে ছৗ-কা-ফাই মৰাণ আৰু বৰাহী জাতিৰ মানুহক লগ পাইছিল। === চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ<ref name=":0" /> === এওঁলোকৰ পৰা কোনোধৰণৰ আসৈ নাপাই শিমলুগুৰিৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলবোৰলৈ সোমাই গৈ পৰ্যবেক্ষন কৰিলে। তাতে এটা পাহাৰ দেখি আগুৱাই গৈ পাহাৰটোত ১২৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নুনি গছৰ তলত দুটা ঘোঁৰা বলি দি দেওধাই পণ্ডিতৰ হতুৱাই পূজা কৰোৱাই স্থায়ী ৰাজধানী পাতিলে। এই ৰাজধানীয়েই চৰাইদেউ অৰ্থাৎ পৰ্বতত জিলিকি থকা নগৰ। এই চৰাইদেউ বা চে-ৰাই-দৈ হৈছে আহোমৰ প্ৰথম ৰাজধানী। অসম আৰু অসমীয়া জাতিৰ প্ৰথমজন অসমীয়াই স্থাপন কৰা ইতিহাসৰ জীয়া সাক্ষী। ==চু'-কা-ফাৰ অৱদান== স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই [[টাই]] ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ লগত থলুৱা ভাষা-কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় ঘটাত উৎসাহ যোগাইছিল। এই দূৰদৰ্শী বদান্যতাৰ ফলতেই [[টাই]] ভাষাৰ ঠাইত পাছলৈ [[অসমীয়া ভাষা]] ৰাজকীয় ভাষা হৈ পৰিছিল। চু'-কা-ফাৰ আন এক বৃহৎ অৱদান হ'ল বুৰঞ্জী ৰচনা। স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাই তেওঁৰ যাত্ৰা-পথত হোৱা সকলো ঘটনা আৰু দেউধাই-মহন-বাইলুং পণ্ডিতসকলক লিখিবলৈ কোৱাৰ পৰাই অসম বুৰঞ্জীৰ আৰম্ভণি বুলিব পাৰি।<ref name="গণ অধিকাৰ"/> তেওঁ বিভিন্ন উপাধি প্ৰদান কৰি সকলো প্ৰজাকে ৰাজ্যশাসনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰি দিছিল। পাছলৈ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ শইকীয়া, বৰা, হাজৰিকা, বৰুৱা, ফুকন আদি নানান উপাধিৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু পাছলৈ বামুণ, কলিতা, ইত্যাদি সকললোৱে এই উপাধি লাভ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১২৬৮ চনত চু'-কা-ফাৰ মৃত্যু হয়। ==স্মৃতি ৰক্ষা == {{Main|অসম দিৱস}} === চু'-কা-ফা দিৱস === বৰ-অসম গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত চু'-কা-ফাৰ অৱদানলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই ২ ডিচেম্বৰ তাৰিখটো সমগ্ৰ [[অসম]]বাসীয়ে ১৯৮৭ চনৰ পৰা '[[অসম দিৱস]]' বা 'চু'-কা-ফা দিৱস' হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ১২২৮ চনৰ ২ ডিচেম্বৰ (১৬ আঘোণ) তাৰিখে [[চ্যু-কা-ফা|চাও-লুং চ্যুকাফা]]ই [[পাটকাই পৰ্বত]] পাৰ হৈ সৌমাৰ খণ্ডত ভৰি থোৱা ঐতিহাসিক দিনটোক চিৰস্মৰণীয় কৰি ৰখাৰ মানসেৰে ছৈখোৱা অঞ্চলৰ ভীমকান্ত বুঢ়াগোহাঁই নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ১৯৭২ চনত আৰম্ভ কৰা এক প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই দিৱসৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name="খবৰ"> অসম দিৱস (চ্যুকাফা দিৱস)ৰ উৎপত্তি, হেম গগৈ, [[অসমীয়া খবৰ]], ২ ডিচেম্বৰ, ২০১১</ref> === নামকৰণ === অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান তেখেতৰ স্মৃতিত নামকৰণ কৰা হৈছে উদাহৰণ :- : '''বিশ্ববিদ্যালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা আসন, বুৰঞ্জী বিভাগ [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] <ref>[https://assamtribune.com/siukapha-chair-at-dibrugarh-university Siukapha Chair at Dibrugarh University] - The Assam Tribune DIBRUGARH, Jan 6 </ref> : '''চিকিৎসালয়ত''' :- :# চু'-কা-ফা মালটিস্পেচিয়েলিতি চিকিৎসালয়, শিৱসাগৰ : '''সংগ্ৰহাল়য়ত''' :- :# স্বৰ্গদেউ চাওলুং চু'-কা-ফা সমন্বয় ক্ষেত্ৰ, যোৰহাট (Swargadeo Chaolung Siu-Ka-Pha Samanway Kshetra) <ref>{{Cite web |title=SWARGADEO CHAOULUNG SIU-KA-PHA SAMANWAY KSHETRA |url=https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |access-date=2023-09-03 |archivedate=2024-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111051454/https://jorhat.assam.gov.in/tourist-place-detail/315 |deadurl=yes }}</ref> : '''ক্ৰীড়া ক্ষেত্ৰত''' :- :# চাওলুং চু'-কা-ফা ইনদ'ৰ ষ্টেডিয়াম, ফুকন নগৰ, শিৱসাগৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ :# চু'-কা-ফা কাপ, শদিয়া। এই খেল প্ৰত্যেক বছৰেই শদিয়াৰ বীৰ লাচিত ষ্টেডিয়াম(নৌবহৰ)ত আয়োজন কৰা হয়। এই খেলখন মুখ্যকৈ টাই আহোম যুৱ পৰিষদ; অসম, শদিয়া মহকুমা সমিতিৰ উদ্যোগত আয়োজন কৰা হয়। : '''বটা''' :- :# চু'-কা-ফা বঁটা (২০০৯ত ৰংবং তেৰাঙে লাভ কৰে) <ref>[https://www.sentinelassam.com/topheadlines/siu-ka-pha-award-presented-to-noted-writer-yeshe-dorjee-thongchi-514391 Siu-Ka-Pha Award presented to noted writer Yeshe Dorjee Thongchi]</ref> : '''চৰকাৰী ব্যৱহাৰ''' :- :# চু'-কা-ফা দিৱস ([[অসম দিৱস]]ৰ চৰকাৰী নাম) :# চাওলুং চু'-কা-ফাৰ মূৰ্তি স্থাপন কাৰ্য্যসূচী, জনতা ভবন :# ৰাইজৰ বাতৰি - চৰকাৰী আলোচনী (গৃহ নং ১, দ্বিতীয় মহলা, দ্বাৰকা পথ, মহাপুৰুষ হৰিদেৱ পথ, হাতীগাঁও, গুৱাহাটী : ৭৮১০৩৮) : '''পথ নামকৰণ''' :- :# চু'-কা-ফা পথ, জয়পুৰ, অসম ৭৮৫৬৪০ ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Charaideau.jpg|চু'-কা-ফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী [[চৰাইদেউ]]ৰ এটা [[মৈদাম]] Ahom Swargadeu Su-ka-pha memorial.jpg|আহোম স্বৰ্গদেউ চু'-কা-ফাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি Sukapha.jpg|শিল্পীৰ কল্পনাত চু'-কা-ফা Statue of Siu-Ka-Pha in front of 'Siu-Ka-Pha Bhawan' in Narayanpur, North Lakhimpur.jpg|[[নাৰায়ণপুৰ]]ত প্ৰতিস্থাপিত চু'-কা-ফাৰ প্ৰতিমূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[আহোম ৰাজবংশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE চাও-লুং চু'-কা-ফা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812184441/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%93%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%82%20%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%BE |date=2020-08-12 }} সম্পৰ্কে [[শব্দ ডট অৰ্গ]] ৱেবছাইটত। * [http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ ছশ বছৰীয়া ঐতিহ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803154154/http://www.thesundayindian.com/as/story/%E0%A6%9B%E0%A6%B6-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF-/25/1271/ |date=2020-08-03 }}, [[দ্য চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইটত। * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208/edit2 Siukapha–an epitome of harmony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718164609/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=dec0208%2Fedit2 |date=2011-07-18 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ * [http://taiahominternational.org/ Chaolung Syu Ka Pha (1228-1268 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507021451/http://taiahominternational.org/ |date=2010-05-07 }} তথ্য সংগ্ৰহৰ সময় : ১২ অক্টোবৰ ২০১১ {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] qczmnihfnroi6yya9v5t4veookcaahs 0 35362 615930 527866 2026-07-06T09:02:16Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615930 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ইতিহাস}} '''বুৰঞ্জী''' বা '''বুৰণ -জি''' ({{Lang-aho|𑜈𑜥𑜍𑜨𑜃𑜫𑜊𑜣 ''būronjʸī''}}){{sfn|Hartman|2011|p=227|ps=: "The Tai-Ahom term ''buran'' is cognate with the Standard Thai word ''boran'' (ancient). Buranji, then, are ''ancient writings''."}} হৈছে ইতিহাসৰ একপ্ৰকাৰৰ কালক্ৰমিক লিখিত বিৱৰণ। বুৰঞ্জী শব্দটোৰ মূল [[টাই-আহোম ভাষা]]। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জী সমূহ টাই-আহোম ভাষাত লিখা হৈছিল আৰু শেষৰ ভাগলৈ টাই-আহোম আৰু অসমীয়া দুয়োটা ভাষাত লিখা হৈছিল। আধুনিক যুগত কিছু সম্পাদিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপৰ পাছত বুৰঞ্জী শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিন্তু সেয়া আধুনিক বুৰঞ্জীহে ৰাজকীয় সাঁচিপতিয়া বুৰঞ্জী নহয়<ref name="LILA">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=৫৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref><ref>Goswami, Golockchandra (1982), ''Structure of Assamese'', Page 11, Western Assamese dialect, the sole medium of all ancient Assamese literature including the buranjis written in the Ahom court</ref><ref>{{harv|Goswami|2007|p=436}}</ref>। সেই সময়ত এনেধৰণৰ বুৰঞ্জী লিখা প্ৰথা সেইসময়ত বিৰল আছিল আৰু লগতে টাই আহোমৰ উপৰিও আন বহুতো জাতি জনগোষ্ঠীৰ অতীতৰ বিষয়ে বিশ্বাসযোগ্য তথ্যৰ উৎস হিচাপে বৰ্তমান সময়ত পৰিগণিত হৈছে। ==আৰম্ভণি == [[আহোম ভাষা]]ৰ অৰ্থ : প্ৰাচীন সাহিত্যৰ ভঁৰাল, বুৰণ মানে প্ৰাচীন জী মানে ভঁৰাল, [[আহোম সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চাওফা]] [[চুকাফা]]ৰ নিৰ্দেশত ১২২৮ চনমানতে অসমত বুৰঞ্জী লিখা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন ঘটে। সেই সময়ত শাসকীয় পক্ষৰ লগতে বাকী লোকসকলেও ঘৰে ঘৰে বুৰঞ্জী লিখি ৰাখিছিল। গতিকে বুৰঞ্জীৰ মূলতঃ দুটা ভাগ দেখা যায়: ৰজাঘৰীয়া বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য পৰিয়ালসমূহে লিখা বুৰঞ্জী।<ref>{{harv|Hartman|1997|p=227}}</ref> [[আহোম ভাষা|টাই আহোম ভাষাত]] লিখিত বুৰঞ্জীসমূহক বিষয়বস্তু অনুযায়ী লিট ফি আৰু ডিন বুৰঞ্জী হিচাপে দুই ভাগত ভগাব পাৰি। 'ফি' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল দেউ ডাঙৰীয়া আৰু এনে বুৰঞ্জীত প্ৰাচীন চীনৰ মৌঙ ফি আৰু প্ৰাচীন টাই সকল আদিৰ বিষয়ে উপকথামূলক কাহিনী আছে। আনহাতে 'ডিন' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল পৃথিৱী আৰু ইয়াত ম্যুং-ৰি-ম্যুং ৰাম ৰাজ্যত (বৰ্তমান চীনৰ Xishuangbanna অঞ্চল) খুন্-লুং আৰু খুনলাইৰ বংশধৰসকল আৰু চুকাফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজ্যসমূহৰ বিষয়ে তথ্য-পাতি আছে। বুৰঞ্জীসমূহৰ আকাৰ, বিৱৰণ আদিৰ আধাৰত ইয়াক লাই লিক (ঘাই/ৰাজনীতি বিষয়ক পুথি), লিট (নথি পত্ৰ/পবিত্ৰ গ্ৰন্থ), ৰু-পুত (শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যে ৰক্ষিত নথি পত্ৰ), উ-কুত (থোৰতে লিখি ৰখা ঘটনাপঞ্জী) আদি ভাগত ভগোৱা হয়।<ref name="LILA2">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=১১০-১৪৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> আহোম সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথাও লাহে লাহে নোহোৱা হয়। আহোম ৰাজত্বকালত লিখা বুৰঞ্জীসমূহত আহোম ৰাজ্যৰ উপৰিও কাষৰীয়া চুতীয়া ৰাজ্য, কছাৰী ৰাজ্য আৰু ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য (চুতীয়া, কছাৰী আৰু ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী) তথা কূটনৈতিক সম্পৰ্ক থকা মোগল সাম্ৰাজ্যৰ (পাদশ্যাহ বুৰঞ্জী) বিষয়েও বিশদ বিৱৰণ আছে।<ref name="LILA2" /> এই বুৰঞ্জীসমূহ ঘাইকৈ [[সাঁচিপাত]]ত লিখা হৈছিল। আহোম প্ৰশাসনত বুৰঞ্জী প্ৰণয়নৰ এটা সুকীয়া বিভাগ আছিল। পোনতে চিৰিং খেলৰ মানুহে বুৰঞ্জী লিখাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকক পৰিচালনাৰ ভাৰ বৰচিৰিং বৰুৱা আৰু [[চিৰিং ফুকন]] নামৰ দুজন উচ্চপদস্থ বিষয়াক দিয়া হৈছিল। চিৰিং ফুকনেই প্ৰকৃততে বুৰঞ্জী ৰচনা কৰিছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষাত লিখা বুৰঞ্জীসমূহৰ নকল কৰিবলৈ লেখাৰু নামৰ এটা খেল নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু লেখকৰ বৰুৱা নামৰ এজন বিষয়াই তেওঁলোকৰ পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name="LILA2" /> [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ শাসনকালত কীৰ্ত্তি চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ বংশ মৰ্যাদা সম্পৰ্কে বিসঙ্গতিপূৰ্ণ তথ্য থকা বুলি ৰজাৰ অনুমতি লৈ বহুতো বুৰঞ্জী জ্বলাই নষ্ট কৰে।<ref>Sarkar, J. N. (1992) ''The Buranjis: Ahom and Assamese'' in The Comprehensive History of Assam Vol II (ed H K Barpujari), Publication Board, Assam</ref> তেতিয়াই বুৰঞ্জী লিখোৱাৰ দায়িত্ব বৰবৰুৱালৈ হস্তান্তৰিত হয়।<ref name="LILA2" /> == বুৰঞ্জী ভিক্তিক আধুনিক পুথি == {| class="wikitable" ! নং. ! পুথি খনৰ নাম ! লেখক/সংকলক/সংগ্ৰাহক |- | ১ | আচাম বুৰঞ্জী | হৰকান্ত বৰুৱা |- | ২ | আচাম বুৰঞ্জী | কাঁশীনাথ তামোলী ফুকন |- | ৩ | আহোম বুৰঞ্জী | গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা |- | ৪ | পুৰণি আচাম বুৰঞ্জী | হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী |- | ৫ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা |- | ৬ | ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী | ৰত্ন কুণ্ডলী আৰু অৰ্জুন দাস, ১৭২৪ চনত |- | ৭ | চকৰি ফেঁটী বুৰঞ্জী (দ্বিতীয়খন) | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ৮ | অবৌৰঞ্জীক | নগেন হাজৰিকা |- | ৯ | অজগৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১০ | মাটি ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা |- | ১১ | The Buranjis, Historical Literature of Assam: A Critical Survey |লীলা গগৈ |- | ১২ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | শ্ৰীনাথ দুৱৰা বেজবৰুৱা |- | ১৩ | জীৱন বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ১৪ | কাল ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৩ |- | ১৫ | আহোম সভাৰ খুচুৰা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৪ |- | ১৬ | আহোমৰ সংস্কৃতিৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৭ | মকৰাজাল বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৮ | কাৰ্শলা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৯ |- | ১৯ | বিভিন্ন ধৰ্মৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০২ |- | ২০ | তে তে বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৩ |- | ২১ | নগণ্য বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৮ |} ==লগতে চাওক== *[[আহোম ৰাজবংশ]] *[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] *[[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite journal|last1=Hartmann|first1=John F.|title=Phongsawadan Tai-Ahom: Ahom Buranji [Tai-Ahom Chronicles], 2 Vols. Transcribed and translated by Renu Wichasin. Bangkok: Amarin Printing and Publishing Ltd. Pp. xxiv, 993 [Continuous Pagination]. Map, Photos, Tables, Glossary. [In Thai]|journal=Journal of Southeast Asian Studies|date=7 April 2011|volume=28|issue=01|pages=227–229|doi=10.1017/S002246340001554X|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] 7wm0lspyvznm65uyevpvglor49dszzv 615940 615930 2026-07-06T11:46:56Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615940 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ইতিহাস}} '''বুৰঞ্জী''' বা '''বু-ৰণ-জি''' ({{Lang-aho|𑜈𑜥𑜍𑜨𑜃𑜫𑜊𑜣 ''būronjʸī''}}){{sfn|Hartman|2011|p=227|ps=: "The Tai-Ahom term ''buran'' is cognate with the Standard Thai word ''boran'' (ancient). Buranji, then, are ''ancient writings''."}} হৈছে টাই-আহোম সকলৰ লিখিত বিৱৰণৰ পৰম্পৰা। বুৰঞ্জীসমূহ পূৱ এচিয়া আৰু দক্ষিণ পূৱ এচিয়াৰ বিশেষকৈ টাই আৰু চীনা সকলৰ লিখিত পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল দেখা যায়।<ref>"...buranji tradition bore a marked similarity with the Southeast Asian tradition..." {{Cite journal |last=Saikia |first=Arupjyoti |title=History, buranjis and nation: Suryya Kumar Bhuyan's histories in twentieth-century Assam |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=45 |issue=4 |pages=473–507 |date=2008-12 |doi=10.1177/001946460804500401 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/001946460804500401 |publisher=SAGE Publications |language=en |access-date=2026-07-04 |page=477}}</ref><ref>"...Tai (Shan) and the Chinese, bearings of which can be seen in the buranji tradition..." {{Cite journal |last=Narzary |first=Dharitri |title=Buranjis and the Asian History Writing Tradition |journal=History and Sociology of South Asia |volume=15 |issue=1–2 |pages=7–27 |date=2021 |doi=10.1177/22308075221077716 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/22308075221077716 |publisher=SAGE Publications |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহ মুঠ দুই প্ৰকাৰৰ লাই লিক বুৰঞ্জী আৰু লিট বুৰঞ্জী।<ref>"...they are (i) Lai-Lik-Buranji and (ii) Lit Buranji..." {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=Buranji: A Unique Historiography of Ahom Age |journal=International Journal of Humanities Social Science and Management |volume=3 |issue=2 |pages=544–548 |date=2023-03–2023-04 |publisher=International Journal of Humanities Social Science and Management |url=https://ijhssm.org/issue_dcp/Buranji%20%20A%20Unique%20Historiography%20of%20Ahom%20Age.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=545}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জী সমূহ টাই-আহোম ভাষাত আৰু শেষৰ ভাগলৈ টাই-আহোম আৰু অসমীয়া দুয়োটা ভাষাত লিখা হৈছিল। আধুনিক যুগত কিছু সম্পাদিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপৰ পাছত বুৰঞ্জী শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিন্তু সেয়া আধুনিক বুৰঞ্জীহে ৰাজকীয় সাঁচিপতিয়া বুৰঞ্জী নহয়<ref name="LILA">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=৫৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref><ref>Goswami, Golockchandra (1982), ''Structure of Assamese'', Page 11, Western Assamese dialect, the sole medium of all ancient Assamese literature including the buranjis written in the Ahom court</ref><ref>{{harv|Goswami|2007|p=436}}</ref>। সেই সময়ত এনেধৰণৰ বুৰঞ্জী লিখা প্ৰথা সেইসময়ত বিৰল আছিল আৰু লগতে টাই আহোমৰ উপৰিও আন বহুতো জাতি জনগোষ্ঠীৰ অতীতৰ বিষয়ে বিশ্বাসযোগ্য তথ্যৰ উৎস হিচাপে বৰ্তমান সময়ত পৰিগণিত হৈছে। ==আৰম্ভণি == [[আহোম ভাষা]]ৰ অৰ্থ : প্ৰাচীন সাহিত্যৰ ভঁৰাল, বুৰণ মানে প্ৰাচীন জী মানে ভঁৰাল, [[আহোম সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চাওফা]] [[চুকাফা]]ৰ নিৰ্দেশত ১২২৮ চনমানতে অসমত বুৰঞ্জী লিখা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন ঘটে। সেই সময়ত শাসকীয় পক্ষৰ লগতে বাকী লোকসকলেও ঘৰে ঘৰে বুৰঞ্জী লিখি ৰাখিছিল। গতিকে বুৰঞ্জীৰ মূলতঃ দুটা ভাগ দেখা যায়: ৰজাঘৰীয়া বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য পৰিয়ালসমূহে লিখা বুৰঞ্জী।<ref>{{harv|Hartman|1997|p=227}}</ref> [[আহোম ভাষা|টাই আহোম ভাষাত]] লিখিত বুৰঞ্জীসমূহক বিষয়বস্তু অনুযায়ী লিট ফি আৰু ডিন বুৰঞ্জী হিচাপে দুই ভাগত ভগাব পাৰি। 'ফি' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল দেউ ডাঙৰীয়া আৰু এনে বুৰঞ্জীত প্ৰাচীন চীনৰ মৌঙ ফি আৰু প্ৰাচীন টাই সকল আদিৰ বিষয়ে উপকথামূলক কাহিনী আছে। আনহাতে 'ডিন' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল পৃথিৱী আৰু ইয়াত ম্যুং-ৰি-ম্যুং ৰাম ৰাজ্যত (বৰ্তমান চীনৰ Xishuangbanna অঞ্চল) খুন্-লুং আৰু খুনলাইৰ বংশধৰসকল আৰু চুকাফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজ্যসমূহৰ বিষয়ে তথ্য-পাতি আছে। বুৰঞ্জীসমূহৰ আকাৰ, বিৱৰণ আদিৰ আধাৰত ইয়াক লাই লিক (ঘাই/ৰাজনীতি বিষয়ক পুথি), লিট (নথি পত্ৰ/পবিত্ৰ গ্ৰন্থ), ৰু-পুত (শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যে ৰক্ষিত নথি পত্ৰ), উ-কুত (থোৰতে লিখি ৰখা ঘটনাপঞ্জী) আদি ভাগত ভগোৱা হয়।<ref name="LILA2">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=১১০-১৪৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> আহোম সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথাও লাহে লাহে নোহোৱা হয়। আহোম ৰাজত্বকালত লিখা বুৰঞ্জীসমূহত আহোম ৰাজ্যৰ উপৰিও কাষৰীয়া চুতীয়া ৰাজ্য, কছাৰী ৰাজ্য আৰু ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য (চুতীয়া, কছাৰী আৰু ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী) তথা কূটনৈতিক সম্পৰ্ক থকা মোগল সাম্ৰাজ্যৰ (পাদশ্যাহ বুৰঞ্জী) বিষয়েও বিশদ বিৱৰণ আছে।<ref name="LILA2" /> এই বুৰঞ্জীসমূহ ঘাইকৈ [[সাঁচিপাত]]ত লিখা হৈছিল। আহোম প্ৰশাসনত বুৰঞ্জী প্ৰণয়নৰ এটা সুকীয়া বিভাগ আছিল। পোনতে চিৰিং খেলৰ মানুহে বুৰঞ্জী লিখাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকক পৰিচালনাৰ ভাৰ বৰচিৰিং বৰুৱা আৰু [[চিৰিং ফুকন]] নামৰ দুজন উচ্চপদস্থ বিষয়াক দিয়া হৈছিল। চিৰিং ফুকনেই প্ৰকৃততে বুৰঞ্জী ৰচনা কৰিছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষাত লিখা বুৰঞ্জীসমূহৰ নকল কৰিবলৈ লেখাৰু নামৰ এটা খেল নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু লেখকৰ বৰুৱা নামৰ এজন বিষয়াই তেওঁলোকৰ পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name="LILA2" /> [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ শাসনকালত কীৰ্ত্তি চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ বংশ মৰ্যাদা সম্পৰ্কে বিসঙ্গতিপূৰ্ণ তথ্য থকা বুলি ৰজাৰ অনুমতি লৈ বহুতো বুৰঞ্জী জ্বলাই নষ্ট কৰে।<ref>Sarkar, J. N. (1992) ''The Buranjis: Ahom and Assamese'' in The Comprehensive History of Assam Vol II (ed H K Barpujari), Publication Board, Assam</ref> তেতিয়াই বুৰঞ্জী লিখোৱাৰ দায়িত্ব বৰবৰুৱালৈ হস্তান্তৰিত হয়।<ref name="LILA2" /> == বুৰঞ্জী ভিক্তিক আধুনিক পুথি == {| class="wikitable" ! নং. ! পুথি খনৰ নাম ! লেখক/সংকলক/সংগ্ৰাহক |- | ১ | আচাম বুৰঞ্জী | হৰকান্ত বৰুৱা |- | ২ | আচাম বুৰঞ্জী | কাঁশীনাথ তামোলী ফুকন |- | ৩ | আহোম বুৰঞ্জী | গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা |- | ৪ | পুৰণি আচাম বুৰঞ্জী | হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী |- | ৫ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা |- | ৬ | ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী | ৰত্ন কুণ্ডলী আৰু অৰ্জুন দাস, ১৭২৪ চনত |- | ৭ | চকৰি ফেঁটী বুৰঞ্জী (দ্বিতীয়খন) | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ৮ | অবৌৰঞ্জীক | নগেন হাজৰিকা |- | ৯ | অজগৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১০ | মাটি ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা |- | ১১ | The Buranjis, Historical Literature of Assam: A Critical Survey |লীলা গগৈ |- | ১২ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | শ্ৰীনাথ দুৱৰা বেজবৰুৱা |- | ১৩ | জীৱন বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ১৪ | কাল ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৩ |- | ১৫ | আহোম সভাৰ খুচুৰা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৪ |- | ১৬ | আহোমৰ সংস্কৃতিৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৭ | মকৰাজাল বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৮ | কাৰ্শলা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৯ |- | ১৯ | বিভিন্ন ধৰ্মৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০২ |- | ২০ | তে তে বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৩ |- | ২১ | নগণ্য বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৮ |} ==লগতে চাওক== *[[আহোম ৰাজবংশ]] *[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] *[[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite journal|last1=Hartmann|first1=John F.|title=Phongsawadan Tai-Ahom: Ahom Buranji [Tai-Ahom Chronicles], 2 Vols. Transcribed and translated by Renu Wichasin. Bangkok: Amarin Printing and Publishing Ltd. Pp. xxiv, 993 [Continuous Pagination]. Map, Photos, Tables, Glossary. [In Thai]|journal=Journal of Southeast Asian Studies|date=7 April 2011|volume=28|issue=01|pages=227–229|doi=10.1017/S002246340001554X|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] ee69cgwmk0wrgt4nntvr4ffq7pql611 615941 615940 2026-07-06T11:54:08Z KhiLanTzi 23530 /* */ 615941 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|ইতিহাস}} '''বুৰঞ্জী''' বা '''বু-ৰণ-জি''' ({{Lang-aho|𑜈𑜥𑜍𑜨𑜃𑜫𑜊𑜣 ''būronjʸī''}}){{sfn|Hartman|2011|p=227|ps=: "The Tai-Ahom term ''buran'' is cognate with the Standard Thai word ''boran'' (ancient). Buranji, then, are ''ancient writings''."}} হৈছে টাই-আহোম সকলৰ লিখিত বিৱৰণৰ পৰম্পৰা। বুৰঞ্জীসমূহ পূৱ এচিয়া আৰু দক্ষিণ পূৱ এচিয়াৰ বিশেষকৈ টাই আৰু চীনা সকলৰ লিখিত পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল দেখা যায়।<ref>"...buranji tradition bore a marked similarity with the Southeast Asian tradition..." {{Cite journal |last=Saikia |first=Arupjyoti |title=History, buranjis and nation: Suryya Kumar Bhuyan's histories in twentieth-century Assam |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=45 |issue=4 |pages=473–507 |date=2008-12 |doi=10.1177/001946460804500401 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/001946460804500401 |publisher=SAGE Publications |language=en |access-date=2026-07-04 |page=477}}</ref><ref>"...Tai (Shan) and the Chinese, bearings of which can be seen in the buranji tradition..." {{Cite journal |last=Narzary |first=Dharitri |title=Buranjis and the Asian History Writing Tradition |journal=History and Sociology of South Asia |volume=15 |issue=1–2 |pages=7–27 |date=2021 |doi=10.1177/22308075221077716 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/22308075221077716 |publisher=SAGE Publications |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহ মুঠ দুই প্ৰকাৰৰ লাই লিক বুৰঞ্জী আৰু লিট বুৰঞ্জী।<ref>"...they are (i) Lai-Lik-Buranji and (ii) Lit Buranji..." {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=Buranji: A Unique Historiography of Ahom Age |journal=International Journal of Humanities Social Science and Management |volume=3 |issue=2 |pages=544–548 |date=2023-03–2023-04 |publisher=International Journal of Humanities Social Science and Management |url=https://ijhssm.org/issue_dcp/Buranji%20%20A%20Unique%20Historiography%20of%20Ahom%20Age.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=545}}</ref> আহোমসকলে বৰ্তমানৰ চীনৰ য়ুনান অঞ্চলৰ পৰা লগত লৈ অহা টাই লিপিত প্ৰথমে বুৰঞ্জী লিখা হৈছিল। পিছলৈ, বুৰঞ্জীত টাই লিপিৰ লগতে অসমীয়া লিপিও ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। আধুনিক যুগত কিছু সম্পাদিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপৰ পাছত বুৰঞ্জী শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিন্তু সেয়া আধুনিক বুৰঞ্জীহে ৰাজকীয় সাঁচিপতিয়া বুৰঞ্জী নহয়<ref name="LILA">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=৫৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref><ref>Goswami, Golockchandra (1982), ''Structure of Assamese'', Page 11, Western Assamese dialect, the sole medium of all ancient Assamese literature including the buranjis written in the Ahom court</ref><ref>{{harv|Goswami|2007|p=436}}</ref>। সেই সময়ত এনেধৰণৰ বুৰঞ্জী লিখা প্ৰথা সেইসময়ত বিৰল আছিল আৰু লগতে টাই আহোমৰ উপৰিও আন বহুতো জাতি জনগোষ্ঠীৰ অতীতৰ বিষয়ে বিশ্বাসযোগ্য তথ্যৰ উৎস হিচাপে বৰ্তমান সময়ত পৰিগণিত হৈছে। ==আৰম্ভণি == [[আহোম ভাষা]]ৰ অৰ্থ : প্ৰাচীন সাহিত্যৰ ভঁৰাল, বুৰণ মানে প্ৰাচীন জী মানে ভঁৰাল, [[আহোম সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চাওফা]] [[চুকাফা]]ৰ নিৰ্দেশত ১২২৮ চনমানতে অসমত বুৰঞ্জী লিখা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন ঘটে। সেই সময়ত শাসকীয় পক্ষৰ লগতে বাকী লোকসকলেও ঘৰে ঘৰে বুৰঞ্জী লিখি ৰাখিছিল। গতিকে বুৰঞ্জীৰ মূলতঃ দুটা ভাগ দেখা যায়: ৰজাঘৰীয়া বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য পৰিয়ালসমূহে লিখা বুৰঞ্জী।<ref>{{harv|Hartman|1997|p=227}}</ref> [[আহোম ভাষা|টাই আহোম ভাষাত]] লিখিত বুৰঞ্জীসমূহক বিষয়বস্তু অনুযায়ী লিট ফি আৰু ডিন বুৰঞ্জী হিচাপে দুই ভাগত ভগাব পাৰি। 'ফি' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল দেউ ডাঙৰীয়া আৰু এনে বুৰঞ্জীত প্ৰাচীন চীনৰ মৌঙ ফি আৰু প্ৰাচীন টাই সকল আদিৰ বিষয়ে উপকথামূলক কাহিনী আছে। আনহাতে 'ডিন' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল পৃথিৱী আৰু ইয়াত ম্যুং-ৰি-ম্যুং ৰাম ৰাজ্যত (বৰ্তমান চীনৰ Xishuangbanna অঞ্চল) খুন্-লুং আৰু খুনলাইৰ বংশধৰসকল আৰু চুকাফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজ্যসমূহৰ বিষয়ে তথ্য-পাতি আছে। বুৰঞ্জীসমূহৰ আকাৰ, বিৱৰণ আদিৰ আধাৰত ইয়াক লাই লিক (ঘাই/ৰাজনীতি বিষয়ক পুথি), লিট (নথি পত্ৰ/পবিত্ৰ গ্ৰন্থ), ৰু-পুত (শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যে ৰক্ষিত নথি পত্ৰ), উ-কুত (থোৰতে লিখি ৰখা ঘটনাপঞ্জী) আদি ভাগত ভগোৱা হয়।<ref name="LILA2">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | authorlink=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=১১০-১৪৬ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> আহোম সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথাও লাহে লাহে নোহোৱা হয়। আহোম ৰাজত্বকালত লিখা বুৰঞ্জীসমূহত আহোম ৰাজ্যৰ উপৰিও কাষৰীয়া চুতীয়া ৰাজ্য, কছাৰী ৰাজ্য আৰু ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য (চুতীয়া, কছাৰী আৰু ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী) তথা কূটনৈতিক সম্পৰ্ক থকা মোগল সাম্ৰাজ্যৰ (পাদশ্যাহ বুৰঞ্জী) বিষয়েও বিশদ বিৱৰণ আছে।<ref name="LILA2" /> এই বুৰঞ্জীসমূহ ঘাইকৈ [[সাঁচিপাত]]ত লিখা হৈছিল। আহোম প্ৰশাসনত বুৰঞ্জী প্ৰণয়নৰ এটা সুকীয়া বিভাগ আছিল। পোনতে চিৰিং খেলৰ মানুহে বুৰঞ্জী লিখাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকক পৰিচালনাৰ ভাৰ বৰচিৰিং বৰুৱা আৰু [[চিৰিং ফুকন]] নামৰ দুজন উচ্চপদস্থ বিষয়াক দিয়া হৈছিল। চিৰিং ফুকনেই প্ৰকৃততে বুৰঞ্জী ৰচনা কৰিছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষাত লিখা বুৰঞ্জীসমূহৰ নকল কৰিবলৈ লেখাৰু নামৰ এটা খেল নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু লেখকৰ বৰুৱা নামৰ এজন বিষয়াই তেওঁলোকৰ পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name="LILA2" /> [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ৰ শাসনকালত কীৰ্ত্তি চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ বংশ মৰ্যাদা সম্পৰ্কে বিসঙ্গতিপূৰ্ণ তথ্য থকা বুলি ৰজাৰ অনুমতি লৈ বহুতো বুৰঞ্জী জ্বলাই নষ্ট কৰে।<ref>Sarkar, J. N. (1992) ''The Buranjis: Ahom and Assamese'' in The Comprehensive History of Assam Vol II (ed H K Barpujari), Publication Board, Assam</ref> তেতিয়াই বুৰঞ্জী লিখোৱাৰ দায়িত্ব বৰবৰুৱালৈ হস্তান্তৰিত হয়।<ref name="LILA2" /> == বুৰঞ্জী ভিক্তিক আধুনিক পুথি == {| class="wikitable" ! নং. ! পুথি খনৰ নাম ! লেখক/সংকলক/সংগ্ৰাহক |- | ১ | আচাম বুৰঞ্জী | হৰকান্ত বৰুৱা |- | ২ | আচাম বুৰঞ্জী | কাঁশীনাথ তামোলী ফুকন |- | ৩ | আহোম বুৰঞ্জী | গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা |- | ৪ | পুৰণি আচাম বুৰঞ্জী | হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী |- | ৫ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা |- | ৬ | ত্ৰিপুৰা বুৰঞ্জী | ৰত্ন কুণ্ডলী আৰু অৰ্জুন দাস, ১৭২৪ চনত |- | ৭ | চকৰি ফেঁটী বুৰঞ্জী (দ্বিতীয়খন) | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ৮ | অবৌৰঞ্জীক | নগেন হাজৰিকা |- | ৯ | অজগৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১০ | মাটি ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা |- | ১১ | The Buranjis, Historical Literature of Assam: A Critical Survey |লীলা গগৈ |- | ১২ | তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী | শ্ৰীনাথ দুৱৰা বেজবৰুৱা |- | ১৩ | জীৱন বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯০ |- | ১৪ | কাল ফেঁটী বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৩ |- | ১৫ | আহোম সভাৰ খুচুৰা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৪ |- | ১৬ | আহোমৰ সংস্কৃতিৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৭ | মকৰাজাল বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৬ |- | ১৮ | কাৰ্শলা বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ১৯৯৯ |- | ১৯ | বিভিন্ন ধৰ্মৰ বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০২ |- | ২০ | তে তে বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৩ |- | ২১ | নগণ্য বুৰঞ্জী | নগেন হাজৰিকা, ২০০৮ |} ==লগতে চাওক== *[[আহোম ৰাজবংশ]] *[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] *[[আহোম জনগোষ্ঠী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} * {{cite journal|last1=Hartmann|first1=John F.|title=Phongsawadan Tai-Ahom: Ahom Buranji [Tai-Ahom Chronicles], 2 Vols. Transcribed and translated by Renu Wichasin. Bangkok: Amarin Printing and Publishing Ltd. Pp. xxiv, 993 [Continuous Pagination]. Map, Photos, Tables, Glossary. [In Thai]|journal=Journal of Southeast Asian Studies|date=7 April 2011|volume=28|issue=01|pages=227–229|doi=10.1017/S002246340001554X|ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] r2x6lrjaopdk63iypeuhl4jhezylv4b 0 40377 615915 380443 2026-07-05T17:02:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615915 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | lake_name = কাস্পিয়ান সাগৰ | other_name = دریای کاسپین | image_lake = Caspian Sea from orbit.jpg | caption_lake = The Caspian Sea as captured by the [[Moderate-Resolution Imaging Spectroradiometer|MODIS]] on the orbiting [[Terra (satellite)|Terra satellite]], June 2003 | image_bathymetry = | caption_bathymetry = l | coords = {{Coord|41|40|N|50|40|E|type:waterbody_scale:5000000|display=inline,title}} | type = [[Endorheic]], Saline, Permanent, Natural | inflow = [[Volga River]], [[Ural River]], [[Kura River]], [[Terek River]] Historically: [[Amu Darya]] | outflow = [[Evaporation]] | catchment = {{convert|3626000|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="vanderLeeden"/> | basin_countries = [[Azerbaijan]], [[Iran]], [[Kazakhstan]], [[Russia]], [[Turkmenistan]] Historically also [[Uzbekistan]] | length = ১,০৩০ কিমি | width = ৪৩৫ কিমি | area = {{convert|371000|km2|sqmi|-2|abbr=on}} | depth = ২১১ মিটাৰ | max-depth = ১,০২৫ মিটাৰ | volume = {{convert|78200|km3|cumi|-2|abbr=on}} | residence_time = 250 years | shore = ৭,০০০ কিমি | elevation = -২৮ মিটাৰ | frozen = | islands = 26+ | islands_category = Islands of the Caspian Sea | cities = [[Baku]] (Azerbaijan), [[Rasht]] (Iran), [[Aktau]] (Kazakhstan), [[Makhachkala]] (Russia), [[Türkmenbaşy, Turkmenistan|Türkmenbaşy]] (Turkmenistan) (''see [[#Cities near the Caspian Sea|article]]'') | reference =<ref name="vanderLeeden">van der Leeden, Troise, and Todd, eds., ''The Water Encyclopedia''. Second Edition. Chelsea F.C., MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.</ref> }} '''কাস্পিয়ান সাগৰ''' ({{lang-rus|Каспи́йское мо́ре|Kaspiyskoye more|kɐˈspʲijskəjə ˈmorʲə}}, {{lang-az|Xəzər dənizi}}, {{lang-kk|Каспий теңізі ''Kaspiy teñizi''}}, {{lang-fa|دریای خزر ''Daryā-e Xazar' ,دریای کاسپین ''Daryā-e Kāspiyan''}}, {{lang-tk|Hazar deňizi}} '')কালিৰ ফালৰ পৰা বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ মাটিৰে আৱৰা সাগৰ (inland body of water), বা বহুতে গণ্য কৰাৰ দৰে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ হ্ৰদ৷<ref name=web1>{{cite web|title=Caspian Sea – Background|url=http://www.caspianenvironment.org/newsite/Caspian-Background.htm|publisher=Caspian Environment Programme|accessdate=11 September 2012|year=2009}}</ref><ref>{{cite web | title =ESA: Observing the Earth – Earth from Space: The southern Caspian Sea |publisher = ESA.int| url = http://www.esa.int/esaEO/SEM5GYTLWFE_index_0.html|accessdate = 2007-05-25}}</ref> এই সাগৰৰ পৃষ্ঠকালি {{Convert|371000|km2|mi2|-2|abbr=on}} আৰু আয়তন {{Convert|78200|km3|mi3|-2|abbr=on}}৷<ref name="LakeNet">[http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=8762 Lake Profile: Caspian Sea]. ''LakeNet''.</ref> এই সাগৰৰ পৰা পানী বাহিৰলৈ ওলাই যোৱাৰ বাট নাই (endorheic basin-no outflows)৷ কাস্পিয়ান সাগৰ ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ মাজত অৱস্থিত৷ <ref>{{cite web|title=Caspian Sea|url=http://www.sheppardsoftware.com/Asiaweb/factfile/Unique-facts-Asia4.htm}}</ref> এই সাগৰৰ উত্তৰ-পূবে কাজাখাস্তান , উত্তৰ-পশ্চিমে ৰাছিয়া, পশ্চিমে এজাৰবাইজান (Azerbaijan), দক্ষিণে ইৰাণ আৰু দক্ষিণ-পূবত তুৰ্কমেনিস্তান (Turkmenistan)৷ কাস্পিয়ান সাগৰ ক’কেছাছ পৰ্বতমালা (Caucasus Mountains) ৰ পূবে আৰু কেন্দ্ৰীয় এছিয়াৰ পশ্চিমে অৱস্থিত৷ এই সাগৰৰ উত্তৰৰ অংশ যাক কাস্পিয়ান অৱনমন (Caspian Depression) বুলি জনা যায়, পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ গভীৰ (the lowest points on Earth) অংশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম৷ কাস্পিয়ান সাগৰৰ প্ৰাচীন অধিবাসীসকলে এই সাগৰৰ বৃহদাকাৰৰ বাবে ইয়াক হ্ৰদ বুলি নাভাৱি সাগৰ বুলি গণ্য কৰিছিল৷ এই সাগৰৰ লোণৰ মাত্ৰা প্ৰায় 1.2% (12 গ্ৰাম/লিটাৰ),যি প্ৰায়বোৰ সাগৰীয় পানীতকৈ এক তৃতীয়াংশহে লুণীয়া৷ ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Caspian Sea}} {{Wiktionary}} * [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of the Caspian Sea] * [http://www.parstimes.com/caspian/ Caspian Sea Region] * [http://www.caspianenvironment.org/ Caspian Environment Programme] ** [http://www.caspianenvironment.org/reports/Framework_Convention.zip Framework Convention for the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea] (2003) * [http://globalguerrillas.typepad.com/globalguerrillas/2004/07/long_term_gg_ta.html Target: Caspian Sea Oil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828084055/http://globalguerrillas.typepad.com/globalguerrillas/2004/07/long_term_gg_ta.html |date=2009-08-28 }} John Robb, 2004 * [http://www.caspage.citg.tudelft.nl/project.html Dating Caspian sea level changes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724171008/http://www.caspage.citg.tudelft.nl/project.html |date=2011-07-24 }} * [http://www.payvand.com/news/10/nov/1032.html Caspian Sea Is Dying] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114224336/http://www.payvand.com/news/10/nov/1032.html |date=2020-01-14 }} [[শ্ৰেণী:সাগৰ]] [[শ্ৰেণী:হ্ৰদ]] t4j4xsazrecxl56yhhtzyelp3e06yeg 0 45124 615901 384066 2026-07-05T13:33:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615901 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Antheraea assamensis.JPG | image_caption = ''Antheraea assamensis'' male, Borneo | image2 = Muga_Silkworm.JPG | image2_caption = [[Caterpillar]]s | taxon = Antheraea assamensis | authority = Helfer, 1837 | synonyms = * ''Antheraea brunnea'' * ''Antheraea youngi'' * ''Antheraea perotteti'' * ''Saturnia assama'' * ''Antheraea assama'' * ''Antheraea mezankooria'' * ''Antheraea brunnea subvelata'' * ''Antheraea assamensis mezops'' * ''Antheraea assamensis rubigenea'' }} '''মুগা পলু''' {{En|Antheraea assamensis}} হৈছে ছেছৰনিডিয়া (Saturniidae) [[পৰিয়াল (জীৱবিদ্যা)|পৰিয়াল]]ৰ অন্তৰ্গত ''অসম ৰেছম মথ''ৰ [[পলু]]। ইয়াক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]] (প্ৰধানকৈ [[অসম]])ত পোৱা য়ায়, ইয়াত ৯৯% উৎপাদিত হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.csb.gov.in/assets/Uploads/pdf-files/Final-Report-CDP.pdf |access-date=2018-02-22 |archivedate=2016-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220141526/http://www.csb.gov.in/assets/Uploads/pdf-files/Final-Report-CDP.pdf |deadurl=yes }}</ref> এই পলুৱে [[চোম গছ]] (Machilus ''bombycina'') আৰু [[সোঁৱালু|সোঁৱালো গছ]]ৰ (Litsea ''polyantha'') পাত খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। মূগা পলুৰ পৰা আহৰণ কৰা [[মুগা (ৰেছম)|ৰেছম]] কিছু সোণালী বৰণৰ আৰু যিমানেই পুৰণা হয়, সিমানেই তাৰ উজ্জ্বলতা বৃদ্ধি পায়। ই কেতিয়াও ৰং নেহেৰুৱাই আৰু কেতিয়াও ইয়াত দাগ নেলাগে। অন্য ৰেছম মথৰ দৰেই, মুগা মাইকী মথৰ উদৰ মতা মথৰ তুলনাত ডাঙৰ আৰু বেলনাকৃতিৰ। পলুসমূহো অন্য ৰেছম পলুৰ দৰেই ৰঙীন আৰু কেৱল এবিধ গছৰ পাত খায় (monophagous)।<ref>{{cite web |url=http://organicclothing.blogs.com/my_weblog/2007/03/raw_organic_sil.html |title=Organic_Clothing: Raw & Organic Silk: Facts behind the Fibers |publisher=Organicclothing.blogs.com |date=2007-03-06 |accessdate=2011-10-18 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm |title=CHAPTER 9 |publisher=Fao.org |date= |accessdate=2011-10-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021093643/http://www.fao.org/docrep/005/y4351e/y4351e0d.htm |archivedate=2012-10-21 |df= }}</ref> সুন্দৰ সোণোবালী বৰণ আৰু স্থায়িত্বৰ বাবে মুগা জনসাধাৰণৰ মাজত জনপ্ৰিয়। আন ৰেচমৰ তুলনাত মুগা অতি সোনকালে বেয়া নহয় আৰু ইয়াক সহজে ধুব পৰা যায়। এযোৰ মুগা কাপোৰৰ আয়ুস প্ৰায় ৫০ বছৰ বা তাতোধিক হ'ব পাৰে। বিভিন্ন ৰসায়নে (যেনে ছালফিউৰিক এছিদ)মূগাৰ ক্ষতি কৰিব নোৱাৰে। কিন্তু যিহেতু মুগা সূতাৰ উৎপাদনৰ বাবে অত্যধিক মাত্ৰাত মুগা লেটাৰ প্ৰয়োজন সেয়েহে মূগাৰ দাম বৰ্তমান বজাৰত বহুত বেছি। কিন্তু তথাপিও মূগাৰ চহিদা বজাৰত হ্ৰাস পোৱা নাই, বৰঞ্চ বাঢ়িছেহে। বিশেষকৈ অসমীয়া কলা-সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে মূগাই অতিজৰে পৰা অসমীয়া সমাজত আদৰ পাই আহিছে। ২০১৫ চনত, ''[[চেণ্টাৰ অৱ ডি.এন.এ. ফিংগাৰপ্ৰিণ্ট এণ্ড ডায়েগন'ষ্টিকছ]]'', হায়দৰাবাদ, ভাৰতত নাগাৰাজুৰ গৱেষক দলৰ ''আদৰ্শ গুপ্তা কে''য়ে মুগা ৰেছম আঁহৰ সম্পূৰ্ণ ক্ৰম আৰু প্ৰটিনৰ গঠন আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু [[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]] বৈজ্ঞানিক পুস্তিকাত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title=Molecular architecture of silk fibroin of Indian golden silkmoth, Antheraea assama |author=Adarsh Gupta. K |url=http://www.nature.com/articles/srep12706}}</ref> ২০০৯ চনত, [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, গুৱাহাটী]]ত উৎপল বড়া আৰু তেখেতৰ সহকৰ্মীবৃন্দই মুগা ৰেচম আঁহ কলা অভিযন্তন প্ৰয়োগৰ বাবে এক বিশ্বাসযোগ্য জৈৱ পদাৰ্থ বুলি প্ৰকাশ কৰে। ''[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/term.196/abstract]'' ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} psy6aetfq2fcpmekp5kwgjqua03lmvy 0 63594 615899 603775 2026-07-05T13:17:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615899 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = এণ্ড্ৰিয়া এম. ঘেজ | image = | image_size = | caption = ২০০৮ চনত এণ্ড্ৰিয়া এম. ঘেজ | birth_date = {{birth date and age|1965|6|16|df=yes}} | birth_place = [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ|নিউয়ৰ্ক]], নিউয়ৰ্ক, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | death_date = | death_place = | residence = | citizenship = | nationality = আমেৰিকান | ethnicity = | field = জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান | work_institutions = কেলিফোৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, লছ এঞ্জেলেছ | alma_mater = মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান {{small|(বি.এছ. পদাৰ্থ বিজ্ঞান, ১৯৮৭)}}<br /> কেলিফোৰ্নিয়া প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান {{small|(পিএইছডি, ১৯৯২)}} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = গেলেক্টিক কেন্দ্ৰৰ অধ্যয়নত অভিযোজিত আলোকবিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ<ref>{{cite web |title=High-res images of galactic center |url=http://www.keckobservatory.org/news/high_res_images_of_galactic_center/ |publisher=W. M. Keck Observatory |accessdate=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929145247/http://keckobservatory.org/news/high_res_images_of_galactic_center/ |archive-date=September 29, 2010 |url-status=dead |df=mdy-all |archivedate=2010-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100929145247/http://keckobservatory.org/news/high_res_images_of_galactic_center/ |deadurl=yes }}</ref> | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | prizes = পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]] (২০২০) | footnotes = | signature = }} '''এণ্ড্ৰিয়া মিয়া ঘেজ''' ({{Lang-en|Andrea Mia Ghez}}; জন্ম: ১৬ জুন ১৯৬৫) এগৰাকী আমেৰিকান জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু বৰ্তমান লছ এঞ্জেলেছত অৱস্থিত কেলিফোৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]] আৰু [[জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান]] বিভাগৰ অধ্যাপক।<ref name="discover">{{cite magazine |title=20 Young Scientists to Watch |url=http://discovermagazine.com/2000/oct/featwatch |magazine=Discover Magazine |accessdate=2008-03-06}}</ref> তেওঁক আমাৰ [[তাৰকাৰাজ্য]] [[হাতীপটি]]ৰ কেন্দ্ৰৰ বিষয়ে কৰা অধ্যয়নৰ বাবে জনাজাত। ২০০৪ চনত 'ডিস্ক'ভাৰ' আলোচনীখনে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংশ্লিষ্ট ক্ষেত্ৰত উচ্চ মাত্ৰা বুজাবুজি দেখুৱা শীৰ্ষ ২০ গৰাকী বিজ্ঞানী হিচাপে তেওঁক তালিকাভুক্ত কৰিছিল।<ref name="discover" /> ২০২০ চনত তেওঁ [[ৰেইনহাৰ্ড গেনজেল]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাবে "আমাৰ তাৰকাৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰত এটা অতিভৰযুক্ত সংকোচন বস্তু আৱিষ্কাৰৰ বাবে" পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]]ৰ আধা অংশ লাভ কৰে।<ref name=":1">{{cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Physics 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/ |publisher=Nobel Foundation |accessdate=6 October 2020}}</ref> নোবেল বঁটাৰ বাকী আধা অংশ [[ৰ'জাৰ পেনৰ'জ|ৰ'জাৰ পেনৰ'জে]] "[[কৃষ্ণগহ্বৰ]] গঠন [[আপেক্ষিকতাবাদ]]ৰ সাধাৰণ তত্ত্বৰ এক শক্তিশালী পূৰ্বানুমান" আৱিষ্কাৰৰ বাবে লাভ কৰে। পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰা এন্দ্ৰিয়া এম. ঘেজ '''চতুৰ্থ গৰাকী মহিলা'''।<ref>{{cite web |title=Facts on the Nobel Prize in Physics |url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/facts-on-the-nobel-prize-in-physics/ |publisher=Nobel Foundation |accessdate=6 October 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৬৫ চনৰ ১৬ জুন তাৰিখে [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[নিউয়ৰ্ক]]ত এন্দ্ৰিয়া মিয়া ঘেজৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ গিলবাৰ্ট ঘেজ আৰু মাতৃ চুজেন (গায়টন)।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2FBzCgAAQBAJ&q=Andrea+Mia+Ghez&pg=PA74|title=Astronomy: Cool Women in Space|first=Anita|last=Yasuda|date=August 17, 2015|publisher=Nomad Press|isbn=9781619303270|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZZxmAAAAMAAJ&q=Susanne+Gayton+Ghez|title=Who's who in the West|date=October 6, 2004|publisher=Marquis-Who's Who.|isbn=9780837909356|via=Google Books}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ জন্ম ইটালীৰ ৰোমৰ ইহুদী পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁলোক মূলতঃ টুনিছিয়া আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ ফ্ৰেংকফুৰ্টৰ পৰা আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.legacy.com/amp/obituaries/chicagotribune/175961762|title=Gilbert Ghez (1938 - 2015) - Obituary|website=www.legacy.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20(web).pdf |access-date=2020-10-07 |archivedate=2021-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210216093631/http://www.mevakshederekh.info/Portals/0/Il_tempo_e_idea/HAZMAN%20VEHARAION%20-%20IL%20TEMPO%20E%20L_IDEA%20Vol%20XXV%202019%20%28web%29.pdf |deadurl=yes }}</ref>তেওঁৰ মাতৃ মেছাচুচেটছৰ উত্তৰ এটলেবৰাফ আইৰিছ কেথোলিক পৰিয়ালৰ আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.aaa.si.edu/collections/interviews/oral-history-interview-susanne-ghez-15916|title=Oral history interview with Susanne Ghez, 2011 Jan. 25-26|website=www.aaa.si.edu}}</ref> ঘেজে চিকাগোত শৈশৱকাল কটাইছিল আৰু চিকাগো লেব স্কুল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Alumni Award Winners Announced|publisher=University of Chicago|url=https://www.ucls.uchicago.edu/e-news-detail/~news-id/10488|date=2013-05-16|access-date=2020-10-07|archivedate=2021-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203230048/https://www.ucls.uchicago.edu/e-news-detail/~news-id/10488|deadurl=yes}}</ref> এপ'ল' প্ৰগ্ৰামৰ চন্দ্ৰ অভিযানে ঘেজক প্ৰথমতে মহাকাশচাৰী হ'বলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল।<ref name="Science hero">{{cite web |title=Science Hero:Andrea Mia Ghez |url=http://www.myhero.com/myhero/hero.asp?hero=A_M_Ghez_06 |author=Jennifer Lauren Lee |publisher=The My Hero Project |accessdate=2009-09-23 |archivedate=2010-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105233709/http://www.myhero.com/myhero/hero.asp?hero=A_M_Ghez_06 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মহিলা ৰল মডেল আছিল তেওঁৰ উচ্চ বিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শিক্ষয়িত্ৰী।<ref>{{cite news|title=Galactic Explorer Andrea Ghez|author=Susan Lewis|work=NOVA|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/andrea-ghez/|date=2006-10-31}}</ref> তেওঁ গণিতক মুখ্য বিষয় হিচাপে লৈ মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছিল যদিও পিছলৈ পদাৰ্থ বিজ্ঞানলৈ সলনি কৰি লৈছিল।<ref>{{cite web|title=Zeroing in on Black Holes |url=http://cosmicmatters.keckobservatory.org/2007/dec/07dec_1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726214531/http://cosmicmatters.keckobservatory.org/2007/dec/07dec_1.htm |url-status=dead |archive-date=2011-07-26 |author=Linda Copman |publisher=W. M. Keck Observatory |accessdate=2009-09-23 }}</ref> তেওঁ ১৯৮৭ চনত মেছাচুচেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ বিএছ আৰু ১৯৯২ চনত গেৰি নিউগেবাউৰৰ তত্ত্বাৱধানত কেলিফোৰ্নিয়া প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা পিএইছডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |title=Changing Faces of Astronomy |url=http://sciencecareers.sciencemag.org/career_development/previous_issues/articles/2006_01_20/changing_faces_of_astronomy |journal=Science (journal)|accessdate=2008-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316033904/http://sciencecareers.sciencemag.org/career_development/previous_issues/articles/2006_01_20/changing_faces_of_astronomy |archivedate=March 16, 2008 |url-status=dead |df=mdy-all }}</ref> ==কৰ্মজীৱন== তেওঁ বৰ্তমান উচ্চ মহাজাগতিক স্পষ্টতাযুক্ত প্ৰতিচ্ছবিকৰণ পদ্ধতিৰ ওপৰত গৱেষণাৰত। তেনে এক পদ্ধতি অভিযোজিত আলোকবিজ্ঞান তন্ত্ৰ অৱলম্বন কৰি কেক দুৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Supermassive Black Holes |url=http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2000/massivebholes_transcript.shtml |publisher=BBC |accessdate=2008-03-20}}</ref> এই দুৰবীক্ষণ যন্ত্ৰৰে আমাৰ তাৰকাৰাজ্য হাতীপটিৰ কেন্দ্ৰত চাগিটেৰিয়াছ এ* নামৰ অতিভৰযুক্ত [[কৃষ্ণগহ্বৰ]]ৰ অধ্যয়নত ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Milky Way Monster Stars in Cosmic Reality Show |url=http://chandra.harvard.edu/photo/2003/0203long/ |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |accessdate=2008-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080317061809/http://chandra.harvard.edu/photo/2003/0203long/ |archivedate=March 17, 2008 |url-status=live}}</ref> তেওঁ এই অঞ্চলৰ অনুসন্ধানৰ বাবে হাতীপটিৰ কেন্দ্ৰৰ ওচৰৰ তৰাসমূহৰ গতিবিজ্ঞান প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=CELT Science Working Group Meeting |url=http://celt.ucolick.org/minutes/SWG_27mar00_minutes.doc |website=celt.ucolick.org |accessdate=2008-03-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070820095347/http://celt.ucolick.org/minutes/SWG_27mar00_minutes.doc |archivedate=August 20, 2007 }}</ref> কেক দুৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ উচ্চ স্পষ্টতাৰ বাবে<ref>{{cite web|url=http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc|title=UCLA Galactic Center Group|first=Liz Jensen|last=@sciencemusicart.com|website=www.astro.ucla.edu}}</ref> [[ৰেইনহাৰ্ড গেনজেল]]ৰ গোটৰ দ্বাৰা গেলেক্টিকে কেন্দ্ৰৰ গতিবিজ্ঞান অধ্যয়নত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নতি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |journal=Nature |title=Observations of stellar proper motions near the Galactic Centre |author=Eckart, A. |author2=Genzel, R. |volume=383 |issue=6599 |pages=415–417 |date=1996 |doi=10.1038/383415a0 |bibcode=1996Natur.383..415E|s2cid=4285760 }}</ref> ২০০৪ চনত ঘেজ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীলৈ সভ্য<ref>{{cite web |title=Andrea Ghez Elected to National Academy of Sciences |url=http://nai.nasa.gov/newsletter/04302004/index.html#6 |publisher=[[NASA]] |accessdate=2004-03-20 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041101143941/http://nai.nasa.gov/newsletter/04302004/index.html#6 |archivedate=November 1, 2004 |df=mdy-all }}</ref>আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ আমেৰিকান ভৌতিক সমাজৰ সভ্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name=":0">{{cite web|title=APS Fellow Archive|url=https://www.aps.org/programs/honors/fellowships/archive-all.cfm?initial=&year=2019&unit_id=&institution=University+of+California%2C+Los+Angeles|accessdate=September 24, 2019}}</ref> তেওঁক কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য মিডিয়া প্ৰেজেণ্টেচনৰ লগত জড়িত। বিবিচি, ডিস্ক'ভাৰী চেনেল আৰু হিষ্ট্ৰি টিভিয়ে প্ৰযোজনা কৰা তথ্যচিত্ৰ এণ্ড্ৰিয়া ঘেজে উপস্থাপন কৰিছে। ২০০৯ চনৰ পিবিএছ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক 'নভা'ত তেওঁক দেখা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=Andrea M. Ghez |url=http://www.astro.ucla.edu/~ghez/Ghez_cv_long.07aug.pdf |publisher=UCLA |accessdate=2008-03-20}}</ref> তেওঁ 'মাই হিৰ'প্ৰজেক্ট'ৰ দ্বাৰা বিজ্ঞান হিৰ' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Science hero" /> ২০০৪ চনত 'ডিস্ক'ভাৰ' আলোচনীখনে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংশ্লিষ্ট ক্ষেত্ৰত উচ্চ মাত্ৰা বুজাবুজি দেখুৱা শীৰ্ষ ২০ গৰাকী বিজ্ঞানী হিচাপে তেওঁক তালিকাভুক্ত কৰিছিল।<ref name="discover" /> ===গেলেক্টিক কেন্দ্ৰৰ কৃষ্ণগহ্বৰ=== অৱলোহিত তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰতিচ্ছবিকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰে ঘেজ আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মীসকলে প্ৰবল ধূলিৰ মাজেৰে মহাজাগতিক গেলেক্টিক কেন্দ্ৰৰ দৃশ্যায়ন সক্ষম হৈছে। হাতীপটিৰ কেন্দ্ৰত থকা ধূলিৰ ডাৱৰে দৃশ্যমান পোহৰ অবৰুদ্ধ কৰা সত্ত্বেও তেওঁলোকে কেন্দ্ৰৰ আলোকচিত্ৰ লবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১০ মিটাৰ ব্যাসাৰ্ধযুক্ত কেক দুৰবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ অভিযোজিত আলোকবিজ্ঞান ব্যৱহাৰৰ সহায়ত বায়ুমণ্ডলীয় অস্পষ্টতা ন্যূনতম কৰি গেলেক্টিক কেন্দ্ৰসমূহৰ উচ্চ মহাজাগতিক স্পষ্টতাৰে প্ৰতিচ্ছবিকৰণৰ ফলত কৃষ্ণগহ্বৰৰ চাৰিওফালে তাৰকাসকলৰ কক্ষপথ অনুসৰণ কৰা সম্ভৱ হৈ উঠিছে। হাতীপটিৰ কেন্দ্ৰত অৱস্থিত এই বিশালকায় কৃষ্ণগহ্বৰটোক চাগিটেৰিয়াছ এ* বোলে। এই কেন্দ্ৰৰ প্ৰদক্ষিণ কৰা কেইবাটাও তৰাৰ আংশিক কক্ষপথ নিৰীক্ষণ কৰা হৈছে। ১৯৯৫ চনৰ পৰা নিৰীক্ষণ কৰা এটা তৰা এছ২য়ে বৰ্তমানলৈকে নিজৰ উপবৃত্তাকাৰ কক্ষপথ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। এই গোটেই নক্ষত্ৰ সমূহৰ কক্ষপথৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ কেইবাদশকৰ প্ৰয়োজন হব আৰু এই তথ্য সমূহে আপেক্ষিকতাবাদৰ সাধাৰণ সূত্ৰক পৰীক্ষণত সহায়ক হব। ২০১২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আন এটি তৰা এছ০-১০২য়ে গেলেক্টিক কেন্দ্ৰত উপনীত হোৱা চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-astronomers-discover-star-239172.aspx|title=UCLA astronomers discover star racing around black hole at center of our galaxy|first=Stuart|last=Wolpert|website=UCLA Newsroom|access-date=October 6, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315054143/http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ucla-astronomers-discover-star-239172.aspx|archive-date=March 15, 2014|url-status=dead}}</ref> কেপলাৰৰ তৃতীয় সূত্ৰ অৱলম্বন কৰে ঘেজ আৰু তেওঁৰ দলে চাগিটেৰিয়াছ এ*ৰ ভৰ ৪.১±০.৬ মিলিয়ন সৌৰ ভৰ হিচাপে নিৰ্ণয় কৰিছে।<ref>{{cite journal|title=Measuring Distance and Properties of the Milky Way's Central Supermassive Black Hole with Stellar Orbits|first1=A. M.|last1=Ghez|first2=S.|last2=Salim|first3=N. N.|last3=Weinberg|first4=J. R.|last4=Lu|first5=T.|last5=Do|first6=J. K.|last6=Dunn|first7=K.|last7=Matthews|first8=M.|last8=Morris|first9=S.|last9=Yelda|first10=E. E.|last10=Becklin|first11=T.|last11=Kremenek|first12=M.|last12=Milosavljevic|first13=J.|last13=Naiman|date=December 20, 2008|journal=The Astrophysical Journal|volume=689|issue=2|pages=1044–1062|doi=10.1086/592738|arxiv=0808.2870|bibcode=2008ApJ...689.1044G|s2cid=18335611}}</ref> এই গেলেক্টিক কেন্দ্ৰ এণ্ড্ৰমিডা তাৰকাৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰত অৱস্থিত এম৩১ কৃষ্ণগহ্বৰৰ তুলনামূলকভাৱে ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite journal|last=Eckart|first=Andreas|last2=Schödel|first2=Rainer|last3=Meyer|first3=Leonhard|displayauthors=2|date=September 2006|title=The Galactic Centre: The Flare Activity of SgrA* and High-Resolution Explorations of Dusty Stars|url=https://www.eso.org/sci/publications/messenger/archive/no.125-sep06/messenger-no125-2-5.pdf|journal=The Messenger|publisher=European Southern Observatory|volume=125|pages=2–5|via=}}</ref> ই এতিয়া অতিবিশাল কৃষ্ণগহ্বৰৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন কৰা ঘটনাবোৰৰ এটা।<ref>{{Cite web|title=The Supermassive Black Hole at the Galactic Center|url=http://www.astro.ucla.edu/~ghezgroup/gc/journey/smbh.html|access-date=2020-10-06|website=www.astro.ucla.edu}}</ref><ref>{{Cite web|last=Boen|first=Brooke|date=2015-05-20|title=Supermassive Black Hole Sagittarius A*|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/multimedia/black-hole-SagittariusA.html|access-date=2020-10-06|website=NASA}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ঘেজ টম লাটুৰেটৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছে। তেওঁ এগৰাকী ভূবিজ্ঞানী আৰু আৰএএণ্ডডি নিগমৰ গৱেষণা বিজ্ঞানী। তেওঁলোকৰ দুগৰাকী সন্তান আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ghez-64006.aspx |title=UCLA astronomer Andrea Ghez named MacArthur Fellow |date=September 23, 2008 |author=Stuart Wolpert |accessdate=April 16, 2011 |publisher=UCLA}}</ref> ঘেজ মাষ্টাৰ চুইম ক্লাৱৰ এগৰাকী সক্ৰিয় সাঁতোৰবিদ।<ref>{{cite web|url=http://www.math.sunysb.edu/posterproject/biographies/ghez.html|title=Poster Project, Biographies|website=www.math.sunysb.edu}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== * জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ এনি জে. কেনন বঁটা (১৯৯৪)<ref name="awards">{{cite web|title=Annie J. Cannon Award in Astronomy |url=http://www.aas.org/grants/awards.php |publisher=American Astronomical Society |accessdate=March 20, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228125049/http://www.aas.org/grants/awards.php |archivedate=February 28, 2008 |url-status=dead }}</ref> * পেকাৰ্ড ফেল'শ্বিপ বঁটা (১৯৯৬)<ref>{{cite web|title=Packard Fellows – Sorted by Award Year: 1996 |url=http://www.cs.virginia.edu/packard/directory/1996.html |publisher=University of Virginia |accessdate=March 20, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103125039/http://www.cs.virginia.edu/packard/directory/1996.html |archivedate=November 3, 2007 |url-status=live }}</ref> * আমেৰিকান জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সমাজৰ নিউটন লেচি পিয়াৰ্চ বঁটা (১৯৯৮)<ref name="awards" /> * আমেৰিকান ভৌতিক সমাজৰ মাৰীয়া জিঅ'পাৰ্ট মায়েৰ বঁটা (১৯৯৯)<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/programs/honors/awards/goeppert-mayer.cfm|title=Maria Goeppert Mayer Award|website=www.aps.org|access-date=2020-10-07|archivedate=2007-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070205192424/http://www.aps.org/programs/honors/awards/goeppert-mayer.cfm|deadurl=yes}}</ref> * চেকলাৰ বঁটা (২০০৪)<ref>{{cite web |title=Honors and Awards received by IGPP/UCLA Faculty and Research Staff |url=http://www.igpp.ucla.edu/awards.php |publisher=UCLA|accessdate=March 20, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080204221841/http://www.igpp.ucla.edu/awards.php |archivedate=February 4, 2008 |url-status=dead }}</ref> * শৈক্ষিক উৎকৰ্ষৰ বাবে গোল্ড শ্বিল্ড ফেকাল্টি পুৰস্কাৰ (২০০৪)<ref>{{cite web|title=Astronomer Andrea Ghez awarded Gold Shield prize |url=http://www.universityofcalifornia.edu/news/article/6442 |publisher=University of California, Santa Cruz |accessdate=March 20, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709054904/http://www.universityofcalifornia.edu/news/article/6442 |archivedate=July 9, 2008 }}</ref> * মাৰ্ক আৰনচন মেমৰীয়েল লেক্সাৰশ্বিপ (২০০৭) * মেকআৰ্থাৰ ফেল'শ্বিপ (২০০৮)<ref>{{cite web |title=UCLA astronomer Andrea Ghez named a 2008 MacArthur Fellow |url=http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ghez-64006.aspx |publisher=UCLA |accessdate=September 23, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924202919/http://newsroom.ucla.edu/portal/ucla/ghez-64006.aspx |archivedate=September 24, 2008 |url-status=live}}</ref> * জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ ক্ৰাফুৰ্ড বঁটা (২০১২)<ref>{{cite web |title=The Crafoord Prize in Mathematics 2012 and The Crafoord Prize in Astronomy 2012 |url=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinmathematics2012andthecrafoordprizeinastronomy2012.5.6018c17913483dc064280001363.html |publisher=Crafoord Prize |accessdate=January 19, 2012 |archivedate=December 27, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121227011055/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinmathematics2012andthecrafoordprizeinastronomy2012.5.6018c17913483dc064280001363.html |deadurl=yes }}</ref> * ৰয়েল চুইডিছ একাডেমী অফ চায়েন্স (২০১২)<ref>{{Cite web | url=http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440 | title=Newsroom | access-date=October 8, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181009013408/http://newsroom.ucla.edu/stories/ucla-professors-andrea-ghez-terence-222440 | archive-date=October 9, 2018 | url-status=dead }}</ref> * ৰয়েল ছ'চাইটি বেকাৰীয়ান পদক (২০১৫)<ref>{{Cite web | url=http://newsroom.ucla.edu/releases/andrea-ghez-to-receive-royal-societys-bakerian-medal |title = Andrea Ghez to receive Royal Society's Bakerian Medal}}</ref> * [[অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সন্মানীয় বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট (২০১৯)<ref>{{cite web |title=Honorary degree recipients for 2019 announced |url=http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced |publisher=The University of Oxford |accessdate=June 26, 2019 |archivedate=2019-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325222054/http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced |deadurl=yes }}</ref> * আমেৰিকান ভৌতিক সমাজৰ নিৰ্বাচিত সভ্য (২০১৯)<ref name=":0" /> * আমেৰিকান জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সমাজৰ নিৰ্বাচিত সভ্য (২০২০)<ref> {{cite web|url=https://aas.org/grants-and-prizes/aas-fellows|title=AAS Fellows|publisher=AAS|accessdate=September 28, 2020}} </ref> * পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]] (২০২০)<ref name=":1"/> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{২০২০ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:মহিলা পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] mw8ri22l0yvo9k12zu6xybqt6qzv8pm 0 74473 615898 380255 2026-07-05T12:44:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615898 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এছ. জানকী<br />S. Janaki | background = | image = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG | caption = ২০০৭ চনত জানকী | birth_name = ছিষ্টলা জানকী | alias = দক্ষিণ ভাৰত নাইটিংগেল | occupation = কণ্ঠশিল্পী | awards = {{hlist|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা <small>(৪ বাৰ)</small>, <br />ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা <small>(৩৩ বাৰ)</small>}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}} | birth_place = পাল্লাপাটলা, গুণ্টুৰ, [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], ভাৰত | spouse = ৱি. ৰামপ্ৰসাদ (১৯৫৯-১৯৯৭, <small>বিবাহ অন্ত হোৱাৰ কাৰণ-মৃত্যু</small>) | children = ১ <!-- Typically the number of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children. --> | relatives = গাৰিমেল্লা বালাকৃষ্ণ প্ৰসাদ (ভতিজা) | website = {{URL|sjanaki.net}} }} '''ছিষ্টলা শ্ৰীৰামমূৰ্তি জানকী''' ({{lang-en|Sistla Sreeramamurthi Janaki}}, জন্ম-২৩ এপ্ৰিল ১৯৩৮) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ৰ এগৰাকী অনিয়মীয়া সংগীত-নিৰ্মাতা৷ তেখেতক সন্মানসহকাৰে "'''জানকী আম্মা'''" (মাতৃ জানকী) নামেৰে নামাংকিত কৰা হয় আৰু বৰ্তমান ভাৰতৰ সুপৰিচিত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেখেত অগ্ৰগণ্য আৰু জনাজাত৷ এছ. জানকীয়ে এতিয়ালৈকে প্ৰায় ৪৮,০০০ টা গীত বাণীবদ্ধ কৰিছে৷<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms|title=S Janaki returns to playback singing|work=The Times of India|date=5 December 2018}}</ref> তেখেতে চলচ্চিত্ৰ, এলবাম, টিভি, ৰেডিঅ, একক সংগীত, দ্বৈত সংগীত, সমবেত সংগীতত কণ্ঠদান কৰিছে৷ [[তেলেগু]], [[কানাড়া]], [[মালায়ালম]], [[তামিল]], [[হিন্দী]], [[উড়িয়া ভাষা|উড়িয়া]], [[বাংলা]], [[মাৰাঠী]], [[তুলু ভাষা |তুলু]], [[উৰ্দু]], [[গুজৰাটী]], [[পাঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]], [[অসমীয়া]], [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]], [[ইংৰাজী]], [[জাপান|জাপানী]], [[আৰবী]], [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]], [[সিংহল ভাষা]]কে ধৰি মুঠ সোতৰটা ভাষাত এছ. জানকীয়ে এতিয়ালৈকে গীত গাইছে৷ তেখেতে সৰ্বাধিক গীত গাইছে কানাড়া আৰু তাৰপিছতেই মালায়ালম ভাষাত৷ <ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw|title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2|work=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/|title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video|publisher=Indian Express|date=4 October 2016}}</ref> ১৯৫৭ চনত মুক্তি লাভ কৰা তামিল ভাষাৰ ছবি ''Vidhiyin Vilayattu''ৰ জৰিয়তে জানকীৰ কেৰিয়াৰে পাতনি মেলে আৰু পৰৱৰ্তী ছটা দশকজুৰি তেখেতৰ সাংগীতিক যাত্ৰা অব্যাহত থাকে৷<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/291017/i-want-to-stop-singing-when-i-am-doing-well-says-s-janaki.html|title=I want to stop singing when I am doing well, says S Janaki|publisher=Deccan Chronicle|date=4 October 2016}}</ref> এছ. জানকীক "দক্ষিণ ভাৰতৰ নাইটিংগেল" আখ্যা দিয়া হৈছে৷ তেখেতে এতিয়ালৈকে চাৰিবাৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ৰে সন্মানীত হৈছে৷ আনহাতে ৩৩টা ভিন্ন ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা পাইছে৷<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214225255/http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm|url-status=dead|archive-date=14 December 2007|title=Singing straight from the heart |date=5 April 2007|access-date=30 December 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}</ref> তেখেতলৈ সন্মানসহকাৰে এটা ডক্তৰেট ডিগ্ৰীও আগবঢ়োৱা হৈছে৷<ref name='doctorate'>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/music/kannada-composers-laud-s-janaki-for-doctorate-honour_25461.htm |title=Kannada composers laud S Janaki for doctorate honor |date=15 March 2009 |publisher=Zee News |access-date=11 August 2012}}</ref> ডক্তৰেট ডিগ্ৰীটো প্ৰদান কৰিছে মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়ে৷ [[তামিলনাডু]] চৰকাৰে তেখেতক ''কালাইমামানি'' বঁটা প্ৰদান কৰে৷ কৰ্ণাটক চৰকাৰে প্ৰদান কৰে ''কৰ্ণাটকা ৰাজ্যোৎসৱা বঁটা''৷<ref>{{cite web|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&highlights=Human%20Interest|title=Rajyotsava Award for S. Janaki|website=The Hindu|access-date=2021-09-09|archivedate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301103325/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&highlights=Human%20Interest|deadurl=yes}}</ref> ২০১৩ চনত তেখেতক ভাৰত চৰকাৰে পদ্মভূষণ সন্মান প্ৰদান কৰে যদিও তেখেতে উক্ত সন্মান গ্ৰহণ কৰিবলৈ অমান্তি হয়৷ তেখেতে কয় যে-এই সন্মান তেনেই সামান্য৷ সন্মানটো তেখেতলৈ বহু পলমকৈ আহিছে৷ ইয়াৰ লগতে তেখেতে উল্লেখ কৰে যে, দক্ষিণ ভাৰতীয় শিল্পীসকলক উপযুক্ত সময়ত স্বীকৃতি দিয়া নহয়৷ <ref name="CNN-IBN">{{cite news|title=Veteran singer S Janaki refuses to accept Padma Awards|url=http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|publisher=CNN-IBN|access-date=27 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|archive-date=3 March 2015|archivedate=3 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ এগৰাকী বহুমুখী গায়িকা হিচাপে জনাজাত এছ. জানকীয়ে বিশিষ্ট গায়ক [[এছ. পি. বালসুব্ৰমনিয়ম]] আৰু সংগীতকাৰ ইল্লায়াৰাজৰ লগত ভালেমান কাম কৰিছে৷ যাৰ বিষয়ে সঘনে আলোচনা কৰা হয়৷ ১৯৬০, ১৯৭০ আৰু ১৯৮০ৰ দশকত তেখেতে পি.বি. শ্ৰীনিবাস, এছ.পি. বালসুব্ৰমণিয়াম, কে.জে.য়েছুদাস, পি. জয়চন্দ্ৰন আৰু ডা০ ৰাজকুমাৰৰ লগত ভালেমান দ্বৈতগীতত কণ্ঠ নিগৰাই দক্ষিণ ভাৰতীয় ভষাৰ গীতৰ তালিকাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰে৷<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |archive-url=https://archive.today/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |url-status=dead |archive-date=26 January 2013 |title="Kavidaye Padalaga," presented by poet and film lyricist Vairamuthu, this evening, will transform poetry into song |work=The Hindu |date=27 July 2004 |access-date=11 August 2012 |archivedate=26 January 2013 |archiveurl=https://archive.ph/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |deadurl=yes }}</ref> তেখেতে গীতৰ প্ৰায়বোৰ প্ৰকাৰতেই কণ্ঠদান কৰিছে৷ ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত জানকীয়ে চলচ্চিত্ৰ আৰু মঞ্চৰ সংগীতৰ পৰা অৱসৰ ঘোষণা কৰে৷ অৱশ্যে ছবি উদ্যোগৰ পৰা অহৰহ পাই থকা অনুৰোধক প্ৰত্যাখ্যান কৰিব নোৱাৰি তেখেতে ২০১৮ চনত "পান্নাড়ী" নামৰ তামিল ভাষাৰ ছবিখনত পুনৰ কণ্ঠদান কৰে৷<ref>{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/dec/07/s-janaki-makes-singing-comeback-9139.html|title=S Janaki makes singing comeback|publisher=Cinema Express|date=7 December 2018}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল == জানকীৰ জন্ম হৈছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতস্থিত মাদ্ৰাছ প্ৰেছিডেন্সীৰ (বৰ্তমানৰ [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]) অন্তৰ্গত গুণ্টুৰৰ পাল্লাপাটলাত, ২৩ এপ্ৰিল তাৰিখে৷<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | url-status=dead | archive-date=8 November 2012 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Timeless voice | date=29 June 2007 | access-date=9 September 2021 | archivedate=8 November 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm | deadurl=yes }}</ref>জানকীৰ পিতৃ শ্ৰীৰামমূৰ্তি ছিষ্টলা আছিল এগৰাকী আয়ুৰ্বেদৰ চিকিৎসক আৰু শিক্ষক৷ নবছৰ বয়সত জানকীয়ে মঞ্চত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে৷ তেতিয়া তেওঁলোক ছিৰকিল্লাত আছিল৷ সেই ঠাইতেই জানকীয়ে শৈশৱৰ অধিকাংশ সময় অতিবাহিত কৰিছিল৷ তেখেতে শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰা নাছিল৷ সংগীতৰ প্ৰাথমিক জ্ঞান তেখেতে আয়ত্ব কৰিছিল নদস্বৰম নামৰ বাদ্যটিৰ জৰিয়তে৷<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore]. YouTube. Retrieved on 6 June 2021.</ref> ১৯৫৯ চনত জানকীয়ে ৱি.ৰামপ্ৰসাদৰ লগত যুগ্ম জীৱন আৰম্ভ কৰে৷ ৰামপ্ৰসাদে জানকীক আগুৱাই যোৱাত উদ্গনি যোগাইছিল আৰু তেখেতৰ অধিকাংশ বাণীবদ্ধতেই সংগ দিছিল৷ ১৯৯৭ চনত হৃদৰোগৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ৰামপ্ৰসাদৰ মৃত্যু হয়৷ <ref>Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''</ref> জানকীয়ে মুঠ পাঁচটা ভাৰতীয় ভাষাত সলসলীয়াকৈ কথোপকথন কৰিব পাৰে৷ সেইকেইটা ভাষা হৈছে– তেলেগু, তামিল, কানাড়া, মালায়ালম আৰু হিন্দী৷ তেখেতে ১৫টাতকৈও অধিক ভাষাত লিখা-মেলা কৰিব পাৰে৷<ref name="YouTube">[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview]. YouTube. Retrieved on 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech]. YouTube (25 November 2017). Retrieved on 2021-06-06.</ref><ref>Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union]. YouTube (8 March 2009). Retrieved on 2021-06-06.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan]. YouTube (25 January 2013). Retrieved on 2021-06-06.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} {{National Film Award Best Female Playback Singer}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] j3lmeglar0qhqzcx374lyiii62dn5ed 0 104520 615907 426517 2026-07-05T15:19:47Z Krok6kola 27760 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Landslide 2.jpg]] → [[File:Landslide on Karakoram Highway in Pakistan.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 615907 wikitext text/x-wiki [[File:Landslide in Cusco, Peru - 2018.jpg|thumb|right|২০১৮ চনৰ পেৰুৰ ভূমিস্খলন]] [[File:NASA Model Finds Landslide Threats in Near Real-Time During Heavy Rains.webm|thumb|সমগ্ৰ বিশ্বতে সম্ভাৱ্য ভূমিস্খলনৰ কাৰ্যকলাপ কেনেদৰে সলনি হৈছে, তাক চাবলৈ নাছাই প্ৰস্তুত কৰা এটা মডেল। ]] [[File:Landslide_animation_San_Matteo_County.gif|thumb|কেলিফোৰ্ণিয়াৰ ভূমিস্খলনৰ এনিমেচন]] '''ভূমিস্খলন''', বা যাক ইংৰাজীত landslips বুলিও কোৱা হয়,<ref>{{cite web|url=http://www.thesaurus.com/browse/landslide|title=Landslide synonyms|year=2013|series=Roget's 21st Century Thesaurus|website=thesaurus.com|access-date=16 March 2018|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924234434/https://www.thesaurus.com/browse/landslide|url-status=live}}</ref><ref>McGraw-Hill Encyclopedia of Science & Technology, 11th Edition, {{ISBN|9780071778343}}, 2012</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|title=USGS factsheet, Landslide Types and Processes, 2004.|access-date=2020-08-28|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004122221/https://pubs.usgs.gov/fs/2004/3072/fs-2004-3072.html|url-status=live}}</ref> মাটিৰ কেইবাধৰণৰ বৃহৎ অপচয়, য'ত মাটিৰ বিস্তৃত পৰিসৰৰ গতিবিধি, যেনে শৈল-পতন, বোকাময় প্ৰবাহ, গভীৰ বা অগভীৰভাৱে থকা ঢাল অংশ নষ্ট হোৱা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ প্ৰবাহ আদি অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে।<ref name=":4">{{Cite journal|last1=Hungr|first1=Oldrich|last2=Leroueil|first2=Serge|last3=Picarelli|first3=Luciano|date=2014-04-01|title=The Varnes classification of landslide types, an update|url=https://doi.org/10.1007/s10346-013-0436-y|journal=Landslides|language=en|volume=11|issue=2|pages=167–194|doi=10.1007/s10346-013-0436-y|bibcode=2014Lands..11..167H |s2cid=38328696|issn=1612-5118}}</ref> ভূমিস্খলন বিভিন্ন পৰিৱেশত হ’ব পাৰে; ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে ঠেক বা কোমল ঢালেৰে বৈ অহা প্ৰবাহ, ই পৰ্বতমালাৰ পৰা উপকূলীয় শিল, আনকি পানীৰ তলতো হ’ব পাৰে,<ref>{{Cite journal|last1=Haflidason|first1=Haflidi|last2=Sejrup|first2=Hans Petter|last3=Nygård|first3=Atle|last4=Mienert|first4=Jurgen|last5=Bryn|first5=Petter|last6=Lien|first6=Reidar|last7=Forsberg|first7=Carl Fredrik|last8=Berg|first8=Kjell|last9=Masson|first9=Doug|date=2004-12-15|title=The Storegga Slide: architecture, geometry and slide development|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025322704002713|journal=Marine Geology|series=COSTA - Continental Slope Stability|language=en|volume=213|issue=1|pages=201–234|doi=10.1016/j.margeo.2004.10.007|bibcode=2004MGeol.213..201H|issn=0025-3227}}</ref> তেনে ক্ষেত্ৰত ইয়াক চাবমেৰিন ভূমিস্খলন বুলি কোৱা হয়। [[মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তি]] হৈছে ভূমিস্খলনৰ প্ৰাথমিক চালিকা শক্তি; কিন্তু ভূমিৰ উপৰিভাগৰ ঢালৰ স্থিতিক প্ৰভাৱিত কৰা আন কিছুমান কাৰক আছে যিয়ে নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ঢালক ক্ষতিপ্ৰৱণ কৰি তোলে। বহুক্ষেত্ৰত ভূমিস্খলনৰ সূচনা কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিঘটনাৰ ফলত হয়, (যেনে প্ৰচণ্ড বৰষুণ, ভূমিকম্প, পথ নিৰ্মাণৰ বাবে ঢাল কাটি পেলোৱা, আৰু বহুতো), যদিও এইটো সদায় চিনাক্ত কৰিব পৰা নাযায়। মানৱ উন্নয়ন (যেনে, নগৰীকৰণ আৰু বিস্তাৰ) আৰু সম্পদৰ শোষণ (যেনে, খনন আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস)ৰ ফলত ভূমিস্খলনে সঘনাই ক্ষতিকাৰক হৈ পৰে। সঘনাই গছ-গছনি কটাৰ ফলত ভূমিৰ অৱক্ষয়ৰ দ্বাৰা মাটিৰ স্থিৰতা কম হৈ পৰে।<ref name=":6" /> তদুপৰি, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত মানুহৰ অন্যান্য কাৰ্যৰ প্ৰভাৱৰ ফলত হোৱা গোলকীয় উষ্ণতাই প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ (যেনে চৰম বতৰ) কম্পাঙ্ক বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, যিয়ে ভূমিস্খলনৰ সূচনা কৰে।<ref>{{Cite web |last=Merzdorf |first=Jessica |title=Climate Change Could Trigger More Landslides in High Mountain Asia |url=https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia |access-date=2023-02-04 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA's Goddard Space Flight Center |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204130959/https://climate.nasa.gov/news/2951/climate-change-could-trigger-more-landslides-in-high-mountain-asia/ |url-status=live }}</ref> ভূমিস্খলন প্ৰশমনত ভূমিস্খলনৰ দ্বাৰা মানুহৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱৰ আশংকা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে নীতি আৰু পদ্ধতিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰে, যিয়ে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ==ভূমিস্খলনৰ কাৰণ== [[Image:Mameyes.jpg|thumb|(১৯৮৫ চনৰ প’ৰ্টেৰিকোৰ বান)মামেইৰ ভূমিস্খলন; ইয়াৰ কাৰণ ব্যাপক বৰষুণ আৰু কিছুমান সূত্ৰৰ মতে বিজুলীৰ ফলত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ১০০ টাতকৈও অধিক ঘৰ ভূগৰ্ভস্থ হৈছিল। ]] [[File:Landslide in Sweden (Surte) 1950, 2.jpg|thumb|১৯৫০ চনৰ চুইডেনৰ ভূমিস্খলন। এজন মানুহৰ মৃত্যু হৈছিল। ]] ভূমিস্খলন তেতিয়া হয় যেতিয়া ঢাল অংশ কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে পাৰ হয়; যিয়ে ইয়াৰ অৱস্থা সুস্থিৰৰ পৰা অস্থিৰলৈ কৰি তোলে। ইয়াৰ মূল কাৰণ হ’ল, ঢালযুক্ত পদাৰ্থৰ ধাৰণ শক্তি হ্ৰাস পোৱা, পদাৰ্থটোৱে বহন কৰা ছিয়াৰ(shear) চাপ বৃদ্ধি হোৱা বা দুয়োটাৰে সংমিশ্ৰণ। ঢালৰ স্থিৰতাৰ পৰিৱৰ্তন একেলগে কেইবাটাও কাৰক বা অকল এটা কাৰকৰ বাবেও হ’ব পাৰে। ভূমিস্খলনৰ প্ৰাকৃতিক কাৰণসমূহ হ’ল- *বৰষুণৰ পানী মাটিৰ ভিতৰলৈ সোমাই যোৱা, বৰফ গলা বা হিমবাহ গলি যোৱাৰ ফলত পানীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি বা পৰিপূৰ্ণ হোৱা; <ref>{{Cite journal|last1=Subramanian|first1=S. Siva|last2=Fan|first2=X.|last3=Yunus|first3=A. P.|last4=Asch|first4=T. van|last5=Scaringi|first5=G.|last6=Xu|first6=Q.|last7=Dai|first7=L.|last8=Ishikawa|first8=T.|last9=Huang|first9=R.|year=2020|title=A Sequentially Coupled Catchment-Scale Numerical Model for Snowmelt-Induced Soil Slope Instabilities|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JF005468|journal=Journal of Geophysical Research: Earth Surface|language=en|volume=125|issue=5|pages=e2019JF005468|doi=10.1029/2019JF005468|bibcode=2020JGRF..12505468S|s2cid=218825257|issn=2169-9011|access-date=2021-02-23|archive-date=2022-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306044629/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2019JF005468|url-status=live}}</ref> *ভূগৰ্ভস্থ পানী বৃদ্ধি বা ছিদ্ৰৰ পানীৰ চাপ বৃদ্ধি (যেনে, বাৰিষা জলাধাৰ পুনৰ ভৰ্তি হোৱাৰ বাবে, বা বৰষুণৰ পানী ভিতৰলৈ সোমাই যোৱাৰ ফলত); <ref name=":2">{{Cite journal|last1=Hu|first1=Wei|last2=Scaringi|first2=Gianvito|last3=Xu|first3=Qiang|last4=Van Asch|first4=Theo W. J.|date=2018-04-10|title=Suction and rate-dependent behaviour of a shear-zone soil from a landslide in a gently-inclined mudstone-sandstone sequence in the Sichuan basin, China|journal=Engineering Geology|language=en|volume=237|pages=1–11|doi=10.1016/j.enggeo.2018.02.005|bibcode=2018EngGe.237....1H |issn=0013-7952}}</ref> *ফাট আৰু ভাঙনত হাইড্ৰ'ষ্টেটিক চাপ বৃদ্ধি; <ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Fan|first1=Xuanmei|last2=Xu|first2=Qiang|last3=Scaringi|first3=Gianvito|date=2017-12-01|title=Failure mechanism and kinematics of the deadly June 24th 2017 Xinmo landslide, Maoxian, Sichuan, China|journal=Landslides|language=en|volume=14|issue=6|pages=2129–2146|doi=10.1007/s10346-017-0907-7|bibcode=2017Lands..14.2129F |s2cid=133681894|issn=1612-5118}}</ref> *উলম্ব উদ্ভিদ গঠন, মাটিৰ পুষ্টিকৰ উপাদান আৰু মাটিৰ গঠন হেৰুৱা বা নোহোৱা হৈ যোৱা (যেনে বনজুইৰ পিছত); <ref>{{Cite journal|last1=Rengers|first1=Francis K.|last2=McGuire|first2=Luke A.|last3=Oakley|first3=Nina S.|last4=Kean|first4=Jason W.|last5=Staley|first5=Dennis M.|last6=Tang|first6=Hui|date=2020-11-01|title=Landslides after wildfire: initiation, magnitude, and mobility|journal=Landslides|language=en|volume=17|issue=11|pages=2631–2641|doi=10.1007/s10346-020-01506-3|s2cid=221110680|issn=1612-5118|doi-access=free|bibcode=2020Lands..17.2631R }}</ref> *নদী বা সাগৰৰ ঢৌৰ দ্বাৰা ঢালৰ ওপৰৰ অংশৰ খহনীয়া; <ref>{{Cite journal|last1=Edil|first1=T. B.|last2=Vallejo|first2=L. E.|date=1980-07-01|title=Mechanics of coastal landslides and the influence of slope parameters|url=https://dx.doi.org/10.1016/0013-7952%2880%2990009-5|journal=Engineering Geology|series=Special Issue Mechanics of Landslides and Slope Stability|language=en|volume=16|issue=1|pages=83–96|doi=10.1016/0013-7952(80)90009-5|bibcode=1980EngGe..16...83E |issn=0013-7952}}</ref> *ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক বতৰৰ পৰিৱৰ্তন (যেনে, বাৰে বাৰে জমা হোৱা আৰু গলি যোৱা, গৰম আৰু ঠাণ্ডা হোৱা, ভূগৰ্ভস্থ পানীত লৱণ নিৰ্গত হোৱা বা খনিজ দ্ৰৱণ ); <ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite journal|last1=Fan|first1=Xuanmei|last2=Xu|first2=Qiang|last3=Scaringi|first3=Gianvito|last4=Li|first4=Shu|last5=Peng|first5=Dalei|date=2017-10-13|title=A chemo-mechanical insight into the failure mechanism of frequently occurred landslides in the Loess Plateau, Gansu Province, China|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001379521730889X|journal=Engineering Geology|language=en|volume=228|pages=337–345|doi=10.1016/j.enggeo.2017.09.003|bibcode=2017EngGe.228..337F |issn=0013-7952}}</ref> *ভূমিকম্পৰ ফলত মাটিত হোৱা কম্পন, যিয়ে ঢালটোক প্ৰত্যক্ষভাৱে অস্থিৰ কৰি তুলিব পাৰে (যেনে, মাটিৰ তৰলীকৰণৰ সৃষ্টি কৰি) বা পদাৰ্থটোক দুৰ্বল কৰি তুলিব পাৰে আৰু ফাটৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে যিয়ে শেষত ভূমিস্খলনৰ সৃষ্টি কৰিব; <ref name=":3" /><ref>{{Cite journal|last1=Fan|first1=Xuanmei|last2=Scaringi|first2=Gianvito|last3=Domènech|first3=Guillem|last4=Yang|first4=Fan|last5=Guo|first5=Xiaojun|last6=Dai|first6=Lanxin|last7=He|first7=Chaoyang|last8=Xu|first8=Qiang|last9=Huang|first9=Runqiu|date=2019-01-09|title=Two multi-temporal datasets that track the enhanced landsliding after the 2008 Wenchuan earthquake|url=https://www.earth-syst-sci-data.net/11/35/2019/essd-11-35-2019.html|journal=Earth System Science Data|language=en|volume=11|issue=1|pages=35–55|doi=10.5194/essd-11-35-2019|issn=1866-3508|bibcode=2019ESSD...11...35F|doi-access=free|access-date=2019-01-09|archive-date=2020-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304105948/https://www.earth-syst-sci-data.net/11/35/2019/essd-11-35-2019.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Fan|first1=Xuanmei|last2=Xu|first2=Qiang|last3=Scaringi|first3=Gianvito|date=2018-01-26|title=Brief communication: Post-seismic landslides, the tough lesson of a catastrophe|journal=Natural Hazards and Earth System Sciences|language=en|volume=18|issue=1|pages=397–403|doi=10.5194/nhess-18-397-2018|issn=1561-8633|bibcode=2018NHESS..18..397F|doi-access=free}}</ref> *আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ; <ref>{{Cite journal|last1=WATT|first1=SEBASTIAN F.L.|last2=TALLING|first2=PETER J.|last3=HUNT|first3=JAMES E.|year=2014|title=New Insights into the Emplacement Dynamics of Volcanic Island Landslides|journal=Oceanography|volume=27|issue=2|pages=46–57|doi=10.5670/oceanog.2014.39|jstor=24862154|s2cid=55516702|issn=1042-8275|doi-access=free}}</ref> *ছিদ্ৰৰ তৰল পদাৰ্থৰ গঠনৰ পৰিৱৰ্তন; <ref>{{Cite journal |last1=Di Maio |first1=C. |last2=Scaringi |first2=G. |date=2016-01-18 |title=Shear displacements induced by decrease in pore solution concentration on a pre-existing slip surface |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0013795215300922 |journal=Engineering Geology |language=en |volume=200 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.enggeo.2015.11.007 |bibcode=2016EngGe.200....1D |issn=0013-7952}}</ref> *উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন (ঋতুভিত্তিক বা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰা প্ৰৰোচিত)।<ref>{{Cite journal |last1=Scaringi |first1=Gianvito |last2=Loche |first2=Marco |date=2022-03-15 |title=A thermo-hydro-mechanical approach to soil slope stability under climate change |journal=Geomorphology |language=en |volume=401 |pages=108108 |doi=10.1016/j.geomorph.2022.108108 |bibcode=2022Geomo.40108108S |s2cid=245941223 |issn=0169-555X|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Shibasaki |first1=Tatsuya |last2=Matsuura |first2=Sumio |last3=Okamoto |first3=Takashi |date=2016-07-16 |title=Experimental evidence for shallow, slow-moving landslides activated by a decrease in ground temperature: Landslides Affected by Ground Temperature |url=http://doi.wiley.com/10.1002/2016GL069604 |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=43 |issue=13 |pages=6975–6984 |doi=10.1002/2016GL069604|s2cid=132940118 }}</ref> ভূমিস্খলন হোৱাৰ কাৰণ হিচাপে মানুহে কৰা কেইবাটাও কাৰ্য আঙুলিওৱা হয়:- *বনাঞ্চল ধ্বংস, খেতি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্য; *যন্ত্ৰপাতি বা যাতায়াতৰ পৰা হোৱা কম্পন; <ref>{{Cite journal|last=Laimer|first=Hans Jörg|date=2017-05-18|title=Anthropogenically induced landslides – A challenge for railway infrastructure in mountainous regions|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0013795216307335|journal=Engineering Geology|language=en|volume=222|pages=92–101|doi=10.1016/j.enggeo.2017.03.015|bibcode=2017EngGe.222...92L |issn=0013-7952}}</ref> *ব্লাষ্টিং আৰু মাইনিং; <ref>{{Cite journal|last1=Fan|first1=Xuanmei|last2=Xu|first2=Qiang|last3=Scaringi|first3=Gianvito|date=2018-10-24|title=The "long" runout rock avalanche in Pusa, China, on 28 August 2017: a preliminary report|journal=Landslides|language=en|volume=16|pages=139–154|doi=10.1007/s10346-018-1084-z|s2cid=133852769|issn=1612-5118}}</ref> *মাটিৰ কাম (যেনে ঢালৰ আকৃতি সলনি কৰা বা নতুন বোজা জাপি দিয়া); *অগভীৰ মাটিত গভীৰ শিপা থকা গছ-গছনি আঁতৰোৱা যিয়ে মাটিৰ গাঁথনিক শিলৰ সৈতে বান্ধি ৰাখে; *কৃষি বা বনজ কাৰ্যকলাপ (কাঠ কটা), আৰু নগৰীকৰণ, যিয়ে মাটিৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰা পানীৰ পৰিমাণ সলনি কৰে। *ভূমি ব্যৱহাৰ আৰু ভূমি আৱৰণৰ তাৰতম্য (LULC):- ইয়াৰ ভিতৰত কৃষি কৰা অঞ্চলসমূহ মানুহে পৰিত্যাগ কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত, যেনে- দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ইউৰোপত হোৱা অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে। ভূমিৰ অৱক্ষয় আৰু অতিমাত্ৰা বৰষুণে খহনীয়া আৰু ভূমিস্খলনৰ পৰিঘটনা সঘনাই হোৱাটো সম্ভৱ কৰিব পাৰে।<ref name=":6">{{cite journal | title = Investigation on Farmland Abandonment of Terraced Slopes Using Multitemporal Data Sources Comparison and Its Implication on Hydro-Geomorphological Processes | author = Giacomo Pepe | author2 = Andrea Mandarino | author3 = Emanuele Raso | author4 = Patrizio Scarpellini | author5 = Pierluigi Brandolini | author6 = Andrea Cevasco | journal = [[Water (journal)|Water]] | year = 2019 | oclc = 8206777258 | issue = 11 | volume = 8 | page = 1552 | doi = 10.3390/w11081552 | publisher = [[MDPI]] | issn = 2073-4441 | doi-access = free | hdl = 11567/968956 | hdl-access = free }}, at the introductory section.</ref> ==প্ৰকাৰ== [[File:Major types of landslide movement.jpg|thumb|upright=1.85|'''ভূমিস্খলনৰ প্ৰকাৰ''']] ===Hungr-Leroueil-Picarelli শ্ৰেণীবিভাজন=== পৰম্পৰাগতভাৱে ভূমিস্খলন শব্দটো কোনোবা নহয় কোনোবা সময়ত পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত শিল আৰু ৰেগলিথৰ প্ৰায় সকলো ধৰণৰ গণ গতি সামৰি লোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ১৯৭৮ চনত ভূতত্ত্ববিদ ডেভিদ ভাৰ্নেছে এই দ্বিধা লক্ষ্য কৰি গণ গতি আৰু ডুব যোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ বাবে এক নতুন আৰু বৰ কঠোৰ আঁচনিৰ প্ৰস্তাৱ কৰে।<ref name="Varnes">Varnes D. J., Slope movement types and processes. In: Schuster R. L. & Krizek R. J. Ed., Landslides, analysis and control. Transportation Research Board Sp. Rep. No. 176, Nat. Acad. oi Sciences, pp. 11–33, 1978.</ref> এই আঁচনিখন পিছলৈ ক্ৰুডেন আৰু ভাৰ্নেছে ১৯৯৬ চনত সংশোধন কৰে,<ref name='CrudenVarnes'>Cruden, David M., and David J. Varnes. "Landslides: investigation and mitigation. Chapter 3-Landslide types and processes." Transportation research board special report 247 (1996).</ref> আৰু হাচিনছনৰ (১৯৮৮) দ্বাৰা পৰিশোধিত হয়,<ref name='Hutchinson'>Hutchinson, J. N. "General report: morphological and geotechnical parameters of landslides in relation to geology and hydrogeology." International symposium on landslides. 5. 1988.</ref> আৰু শেষত হাংগ্ৰ, লেৰ'ৱেইল আৰু পিকাৰেলিৰ দ্বাৰা নতুনকৈ গঠন কৰা হয় (২০১৪)।<ref name=":4" /> শেহতীয়া আপডেটৰ ফলত হোৱা শ্ৰেণীবিভাজন তলত দিয়া হৈছে। {| class="wikitable" |+ ! গতিৰ ধৰণ ! শিল ! মাটি |- |পতন |''শিল/বৰফ'' পতন |''বোল্ডাৰ/ধ্বংসাৱশেষ/পলি'' পতন |- | rowspan="2" |টপল কৰক |ৰক ব্লক টপল | rowspan="2" |''শব্দ/বালি/পলি'' টপল |- |শিলৰ মোচন টপল |- | rowspan="5" |স্খলন |শিলৰ ঘূৰ্ণনীয় স্খলন |''মাটি/পলি'' ঘূৰ্ণীয়মান স্খলন |- |ৰক প্লেনাৰ স্খলন |''মাটি/পলি'' সমতল স্খলন |- |ৰক ৱেজ স্খলন |''গ্ৰেভেল/বালি/ধ্বংসাৱশেষ'' স্খলন |- |ৰক কম্পাউণ্ড শ্লাইড | rowspan="2" |''মাটি/পলি'' যৌগিক স্খলন |- |শিলৰ অনিয়মিত স্খলন |- | rowspan="2" |বিস্তাৰ | rowspan="2" |শিলৰ ঢাল বিস্তাৰ |''বালি/পলি'' তৰলীকৰণ বিস্তাৰ |- |সংবেদনশীল মাটি বিয়পি পৰে |- | rowspan="9" |প্ৰবাহ | rowspan="9" |''শিল/বৰফ'' হিমস্খলন |''বালি/পলি/ধ্বংসাৱশেষ'' শুকান প্ৰবাহ |- |''বালি/পলি/ধ্বংসাৱশেষ'' ফ্ল'স্খলন |- |সংবেদনশীল মাটিৰ ফ্ল’স্খলন |- |ধ্বংসাৱশেষৰ প্ৰবাহ |- |বোকা সোঁত |- |ধ্বংসাৱশেষৰ বান |- |ধ্বংসাৱশেষৰ হিমস্খলন |- |পৃথিৱীৰ প্ৰবাহ |- |পিটৰ প্ৰবাহ |- | rowspan="3" |ঢালৰ বিকৃতি |পৰ্বতৰ ঢালৰ বিকৃতি |মাটিৰ ঢালৰ বিকৃতি |- | rowspan="2" |শিলৰ ঢালৰ বিকৃতি |মাটিৰ ক্ৰিপ |- |সলিফ্লকচন |- | colspan="3" |টোকা: ''italics'' ত থকা শব্দবোৰ প্লেচহোল্ডাৰ। মাত্ৰ এটা ব্যৱহাৰ কৰক। |} এই শ্ৰেণীবিভাজনৰ অধীনত ছয় প্ৰকাৰৰ গতিবিধি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। প্ৰতিটো প্ৰকাৰত শিল আৰু মাটি দুয়োটা দেখা যায়। পতন হ’ল মুক্ত পতনত বিচ্ছিন্ন ব্লক বা মাটিৰ টুকুৰাৰ গতি। টপল শব্দটোৱে উলম্ব মুখৰ পৰা ঘূৰ্ণন কৰি আঁতৰি অহা ব্লকবোৰক বুজায়। স্খলন হৈছে এনে এটা পদাৰ্থৰ গতি যিটো সাধাৰণতে এটা বা কেইবাটাও হেলনীয়া পৃষ্ঠ বা পদাৰ্থৰ পাতল স্তৰ (যাক ছিয়াৰ জ'ন বুলিও কোৱা হয়)ৰ ওপৰেৰে গতি কৰাৰ সময়ত অক্ষত অৱস্থাত থাকে, য'ত বৃহৎ বিকৃতি ঘনীভূত হয়। স্খলনসমূহক পৃষ্ঠ(সমূহ) বা ছিয়াৰ জ'ন(সমূহ)ৰ আকৃতিৰ দ্বাৰাও উপ-শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়, য'ত গতি সংঘটিত হয়। সমতলবোৰ পৃষ্ঠৰ সৈতে বহলভাৱে সমান্তৰাল হ'ব পাৰে ("প্লেনাৰ শ্লাইড") বা চামুচ আকৃতিৰ ("ঘূৰ্ণনীয় শ্লাইড")। স্খলন বিপদ্জনকভাৱে হ’ব পাৰে, কিন্তু পৃষ্ঠত গতি ক্ৰমান্বয়ে আৰু প্ৰগতিশীল হ’ব পাৰে। বিস্তাৰ হৈছে ডুব যোৱাৰ এক প্ৰকাৰ, য'ত পদাৰ্থৰ এটা তৰপ ফাটি যায়, খোল খায় আৰু পাৰ্শ্বীয়ভাৱে প্ৰসাৰিত হয়। প্ৰবাহ হৈছে তৰল পদাৰ্থৰ গতি, যি শুকান বা পানীৰে সমৃদ্ধ দুয়োটা হ’ব পাৰে (যেনে বোকা প্ৰবাহত)। বছৰ বছৰ ধৰি প্ৰবাহবোৰ লক্ষ্যহীনভাৱে গতি কৰিব পাৰে, বা দ্ৰুতগতিত ত্বৰান্বিত হৈ দুৰ্যোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ঢালৰ বিকৃতি হৈছে লেহেমীয়া, বিতৰণ কৰা গতি যিয়ে সমগ্ৰ পাহাৰৰ ঢাল বা ইয়াৰ কিছু অংশক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। কিছুমান ভূমিস্খলন এই অৰ্থত জটিল যে ইয়াত গতিশীল বস্তুৰ বিভিন্ন অংশত বিভিন্ন গতিৰ প্ৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্য থাকে, বা সময়ৰ লগে লগে ই এটা গতি প্ৰকাৰৰ পৰা আন এটা গতি প্ৰকাৰলৈ বিকশিত হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, শিল পৰি বা ছিটিকি যোৱাৰ লগে লগে ভূমিস্খলন আৰম্ভ হ’ব পাৰে আৰু তাৰ পিছত আঘাতৰ লগে লগে ব্লকবোৰ বিভাজিত হোৱাৰ লগে লগে ধ্বংসাৱশেষৰ স্খলন বা প্ৰবাহলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে। হিমস্খলন প্ৰভাৱো থাকিব পাৰে, য’ত গতিশীল ভৰে নিজৰ পথত অতিৰিক্ত পদাৰ্থ সুমুৱাই দিয়ে। ===প্ৰবাহ=== পানীৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱা ঢালৰ পদাৰ্থই ধ্বংসাৱশেষৰ প্ৰবাহ বা বোকা প্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কিন্তু শুকান ধ্বংসাৱশেষেও প্ৰবাহৰ দৰে গতি প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite journal|last=Iverson|first=Richard M.|year=1997|title=The physics of debris flows|journal=Reviews of Geophysics|language=en|volume=35|issue=3|pages=245–296|doi=10.1029/97RG00426|bibcode=1997RvGeo..35..245I|s2cid=15955986|issn=1944-9208|doi-access=free}}</ref> বৈ যোৱা ধ্বংসাৱশেষ বা বোকা-পানীয়ে গছ-গছনি, ঘৰ-গাড়ী তুলি ল’ব পাৰে, আৰু দলং আৰু নদীৰ পথ বন্ধ কৰি ইয়াৰ পথত বানপানীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এই পৰিঘটনা বিশেষকৈ আলপাইন অঞ্চলত বিপজ্জনক, য'ত সংকীৰ্ণ গৰ্জ আৰু ঠেক উপত্যকা দ্ৰুত প্ৰবাহৰ বাবে অনুকূল। ঢালত ধ্বংসাৱশেষ আৰু বোকাৰ প্ৰবাহ আৰম্ভ হ'ব পাৰে বা ভূমিস্খলন পদাৰ্থৰ তৰলীকৰণৰ ফলত হ'ব পাৰে কাৰণ ই গতি লাভ কৰে বা ইয়াৰ পথত অধিক ধ্বংসাৱশেষ আৰু পানী অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। প্ৰবাহ এটা মূল ধাৰাত উপনীত হোৱাৰ লগে লগে নদী বন্ধ হৈ গ’লে অস্থায়ী বান্ধৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এই বান্ধবোৰ বিকল হোৱাৰ লগে লগে ''ডমিনো ইফেক্ট''ৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, য’ত প্ৰবাহিত ভৰৰ আয়তন আৰু ইয়াৰ ধ্বংসাত্মক শক্তিৰ উল্লেখযোগ্য বৃদ্ধি হ’ব পাৰে। [[File:The Costa della Gaveta earthflow.jpg|thumb|ইটালীৰ প’টেঞ্জাত কোষ্টা ডেলা গাভেটা মাটিৰ প্ৰবাহ। যদিও ই বছৰি মাত্ৰ কেইমিলিমিটাৰমান হাৰত গতি কৰে<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Di Maio|first1=Caterina|last2=Vassallo|first2=Roberto|last3=Scaringi|first3=Gianvito|last4=De Rosa|first4=Jacopo|last5=Pontolillo|first5=Dario Michele|last6=Maria Grimaldi|first6=Giuseppe|date=2017-11-01|title=Monitoring and analysis of an earthflow in tectonized clay shales and study of a remedial intervention by KCl wells|url=https://www.researchgate.net/publication/321348162|journal=Rivista Italiana di Geotecnica|volume=51|issue=3|pages=48–63|doi=10.19199/2017.3.0557-1405.048|access-date=2018-05-26|archive-date=2021-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210403113248/https://www.researchgate.net/publication/321348162_Monitoring_and_analysis_of_an_earthflow_in_tectonized_clay_shales_and_study_of_a_remedial_intervention_by_KCl_wells|url-status=live}}</ref> আৰু প্ৰায়েই দেখা নাযায়, এই ভূমিস্খলনে ৰাষ্ট্ৰীয় পথ, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ, এটা উৰণীয়া সেতু আৰু ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্মিত কেইবাটাও ঘৰৰ ক্ৰমান্বয়ে ক্ষতিসাধন কৰে। ]] মাটিৰ প্ৰবাহৰ বেছিভাগেই তললৈ গতি কৰা মিহি দানাযুক্ত পদাৰ্থ। মাটিৰ প্ৰবাহ অতি বহল পৰিসৰত গতি কৰিব পাৰে,প্ৰতি বছৰে ১ মিলিমিটাৰৰ<ref name=":0"/><ref name=":1">{{Cite journal|last1=Di Maio|first1=Caterina|last2=Scaringi|first2=Gianvito|last3=Vassallo|first3=R|date=2014-01-01|title=Residual strength and creep behaviour on the slip surface of specimens of a landslide in marine origin clay shales: influence of pore fluid composition|url=https://www.researchgate.net/publication/271630325|journal=Landslides|volume=12|issue=4|pages=657–667|doi=10.1007/s10346-014-0511-z|s2cid=127489377|access-date=2018-05-26|archive-date=2021-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330131020/https://www.researchgate.net/publication/271630325_Residual_strength_and_creep_behaviour_on_the_slip_surface_of_specimens_of_a_landslide_in_marine_origin_clay_shales_influence_of_pore_fluid_composition|url-status=live}}</ref> পৰা প্ৰতি ঘণ্টাত বহু কিলোমিটাৰলৈকে। যদিও এইবোৰ বহুত বোকা প্ৰবাহৰ দৰে, সামগ্ৰিকভাৱে ইহঁত অধিক লেহেমীয়া আৰু ভিতৰৰ পৰা প্ৰবাহে কঢ়িয়াই অনা কঠিন পদাৰ্থৰে আবৃত। মাটি, মিহি বালি আৰু পলস আৰু মিহি দানাযুক্ত, পাইৰ’ক্লাষ্টিক পদাৰ্থ আটাইবোৰেই মাটিৰ প্ৰবাহত সহজলভ্য। এই প্ৰবাহসমূহ সাধাৰণতে ভৰৰ ভিতৰৰ ছিদ্ৰৰ পানীৰ চাপৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়, যিটো কম ছিয়াৰিং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা উৎপন্ন কৰিব পৰাকৈ যথেষ্ট বেছি হ’ব লাগে। ঢালত কিছুমান মাটিৰ প্ৰবাহ দীঘলীয়া আকৃতিৰ দ্বাৰা চিনাক্ত হ’ব পাৰে, একেবাৰে মূৰত এটা বা ততোধিক লোব থাকে। এই লোববোৰ বিয়পি পৰাৰ লগে লগে ভৰৰ নিষ্কাশন বৃদ্ধি পায় আৰু প্ৰান্তবোৰ শুকাই যায়, যাৰ ফলত প্ৰবাহৰ সামগ্ৰিক বেগ কম হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত প্ৰবাহটোও ঘন হৈ পৰে। অধিক বৰষুণৰ সময়ত মাটিৰ প্ৰবাহ বেছিকৈ হয়, যাৰ ফলত মাটি সংপৃক্ত হৈ পানীৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। কিন্তু খৰালিৰ সময়তো আগবাঢ়ি যোৱা মাটিৰ প্ৰবাহ অস্বাভাৱিক নহয়। মাটিৰ দৰে পদাৰ্থৰ গতিবিধিৰ সময়ত ফাট মেলিব পাৰে, যিয়ে গতিশীল ভৰত পানীৰ প্ৰৱেশ সহজ কৰি তোলে আৰু বৰষুণৰ প্ৰতি দ্ৰুত প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="b1">{{cite book|last=Easterbrook|first=Don J.|title=Surface Processes and Landforms|location=[[Upper Saddle River]]|publisher=Prentice-Hall|year=1999|isbn=978-0-13-860958-0}}</ref> [[Image:slide-guerrero1.JPG|thumb|মেক্সিকোৰ গুৱেৰেৰোৰ এক শৈলস্খলন]] কেতিয়াবা ষ্টাৰজষ্ট্ৰম বুলি কোৱা শিলৰ স্খলনৰ প্ৰবাহৰ ধৰণ বৃহৎ আৰু দ্ৰুতগতিত চলা ভূমিস্খলন। ই আন প্ৰকাৰৰ ভূমিস্খলনৰ তুলনাত বিৰল যদিও ই প্ৰায়ে অতি ধ্বংসাত্মক। ই সাধাৰণতে বহু দূৰলৈ গতি কৰে, কম কোণ, সমতল বা আনকি সামান্য ওপৰলৈ যোৱা ভূখণ্ডৰ ওপৰেৰে বহু দূৰলৈ বৈ যায়। দীঘলীয়াকৈ প্ৰবাহিত হোৱাৰ অনুকূল ব্যৱস্থাসমূহ বেলেগ হ'ব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ ফলত সাধাৰণতে গতি বৃদ্ধিৰ লগে লগে স্লাইডিং ভৰ দুৰ্বল হৈ পৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Hu|first1=Wei|last2=Scaringi|first2=Gianvito|last3=Xu|first3=Qiang|last4=Huang|first4=Runqiu|date=2018-06-05|title=Internal erosion controls failure and runout of loose granular deposits: Evidence from flume tests and implications for post-seismic slope healing|url=https://www.researchgate.net/publication/325582900|journal=Geophysical Research Letters|volume=45|issue=11|pages=5518|bibcode=2018GeoRL..45.5518H|doi=10.1029/2018GL078030|s2cid=135013342|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Hu|first1=Wei|last2=Xu|first2=Qiang|last3=Wang|first3=Gonghui|last4=Scaringi|first4=Gianvito|last5=McSaveney|first5=Mauri|last6=Hicher|first6=Pierre-Yves|date=2017-10-31|title=Shear Resistance Variations in Experimentally Sheared Mudstone Granules: A Possible Shear-Thinning and Thixotropic Mechanism|url=https://www.researchgate.net/publication/320744311|journal=Geophysical Research Letters|volume=44|issue=21|pages=11,040|bibcode=2017GeoRL..4411040H|doi=10.1002/2017GL075261|s2cid=135078422|doi-access=free}}</ref><ref name=":5">{{Cite journal|last1=Scaringi|first1=Gianvito|last2=Hu|first2=Wei|last3=Xu|first3=Qiang|last4=Huang|first4=Runqiu|date=2017-12-20|title=Shear-Rate-Dependent Behavior of Clayey Bimaterial Interfaces at Landslide Stress Levels|url=https://www.researchgate.net/publication/321961897|journal=Geophysical Research Letters|volume=45|issue=2|pages=766|bibcode=2018GeoRL..45..766S|doi=10.1002/2017GL076214|doi-access=free}}</ref> এই দুৰ্বলতাৰ কাৰণসমূহ এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে বোধগম্য হোৱা নাই। বিশেষকৈ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূমিস্খলনৰ বাবে ইয়াৰ লগত ঘৰ্ষণৰ বাবে ছিয়াৰ জ’নটো অতি দ্ৰুতভাৱে গৰম হোৱাটো হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত আনকি উপস্থিত পানী বাষ্পীভৱন হৈ বৃহৎ চাপ জমা হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত এক প্ৰকাৰৰ হোভাৰক্ৰাফ্ট ইফেক্টৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Deng|first1=Yu|last2=Yan|first2=Shuaixing|last3=Scaringi|first3=Gianvito|last4=Liu|first4=Wei|last5=He|first5=Siming|year=2020|title=An Empirical Power Density-Based Friction Law and Its Implications for Coherent Landslide Mobility|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020GL087581|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=47|issue=11|pages=e2020GL087581|doi=10.1029/2020GL087581|bibcode=2020GeoRL..4787581D|s2cid=219437216|issn=1944-8007|access-date=2021-02-23|archive-date=2022-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306051102/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020GL087581|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত অতি উচ্চ উষ্ণতাৰ বাবে কিছুমান খনিজ পদাৰ্থ গলিও এনে হ’ব পাৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Deng|first1=Yu|last2=He|first2=Siming|last3=Scaringi|first3=Gianvito|last4=Lei|first4=Xiaoqin|year=2020|title=Mineralogical Analysis of Selective Melting in Partially Coherent Rockslides: Bridging Solid and Molten Friction|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020JB019453|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|language=en|volume=125|issue=8|pages=e2020JB019453|doi=10.1029/2020JB019453|bibcode=2020JGRB..12519453D|s2cid=225509252|issn=2169-9356|access-date=2021-02-23|archive-date=2021-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012104536/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2020JB019453|url-status=live}}</ref> গতিৰ সময়ত ছিয়াৰ জ’নত থকা শিল মিহিকৈ গড়ি হৈ পৰিব পাৰে, যাৰ ফলত নেন’মিটাৰ আকাৰৰ খনিজ গুড়ি উৎপন্ন হয়, যিয়ে লুব্ৰিকেণ্ট হিচাপে কাম কৰি, গতিৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰে আৰু বৃহৎ গতি আৰু দীঘলীয়া বিক্ষিপ্ত হোৱাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Rowe|first1=Christie D.|last2=Lamothe|first2=Kelsey|last3=Rempe|first3=Marieke|last4=Andrews|first4=Mark|last5=Mitchell|first5=Thomas M.|last6=Di Toro|first6=Giulio|last7=White|first7=Joseph Clancy|last8=Aretusini|first8=Stefano|date=2019-01-18|title=Earthquake lubrication and healing explained by amorphous nanosilica|journal=Nature Communications|language=en|volume=10|issue=1|pages=320|doi=10.1038/s41467-018-08238-y|issn=2041-1723|pmc=6338773|pmid=30659201|bibcode=2019NatCo..10..320R}}</ref> বৃহৎ শিলৰ স্খলনত দুৰ্বল হোৱাৰ ধৰণ ভূকম্পীয় ফল্টত হোৱা ধৰণৰ দৰেই।<ref name=":5" /> ===স্খলন=== যিকোনো ধৰণৰ শিল বা মাটিৰ স্খলন হ’ব পাৰে আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হ’ল সমতল বা বক্ৰৰেখাৰ পৃষ্ঠ বা ছিয়াৰ জ’নৰ ওপৰত ভৰৰ গতি। মাটিৰ আৱৰ্জনাৰ স্খলন হৈছে পানী আৰু/বা বৰফৰ সৈতে মিহলি হোৱা পদাৰ্থৰ বিশৃংখল বৈশিষ্ট্যযুক্ত গতিৰ এক প্ৰকাৰৰ স্খলন। সাধাৰণতে ডাঠ গছ-গছনিযুক্ত ঢালৰ পৰিপূৰ্ণতাৰ ফলত ইয়াৰ সূচনা হয়, যাৰ ফলত ভঙা কাঠ, সৰু গছ-গছনি আৰু অন্যান্য আৱৰ্জনাৰ অসংলগ্ন মিশ্ৰণ ঘটে।<ref name="b1" /> আৱৰ্জনাৰ প্ৰবাহ আৰু হিমস্খলন আৱৰ্জনা স্খলনতকৈ পৃথক, কাৰণ ইহঁতৰ গতি তৰল পদাৰ্থৰ দৰে আৰু সাধাৰণতে বহুত বেছি দ্ৰুত। সাধাৰণতে ছিয়াৰ ৰেজিষ্টেন্স কম আৰু ঠেক ঢালৰ ফলত এনে হয়। সাধাৰণতে আৱৰ্জনাৰ স্খলনবোৰ ঢালৰ ওপৰত ওখ ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ টুকুৰাবোৰৰ বিচ্ছেদ হোৱাৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যিবোৰ নামি অহাৰ লগে লগে ভাঙি যায়। মাটি আৰু পলসৰ স্খলন সাধাৰণতে লেহেমীয়া হয় যদিও প্ৰচণ্ড বৰষুণ বা দ্ৰুত বৰফ গলি যোৱাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত এপিচ’ডিক ত্বৰণ অনুভৱ কৰিব পাৰে। ইহঁতক প্ৰায়ে কোমল ঢালত দেখা যায় আৰু সমতল পৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে, যেনে তলৰ শিলৰ ওপৰেৰে গতি কৰে। মাটি বা পলস স্তৰৰ ভিতৰতো দুৰ্বল পৃষ্ঠ গঠন হ'ব পাৰে, আৰু ইহঁতৰ আকৃতি সাধাৰণতে অৱতল হয়, যাৰ ফলত ঘূৰ্ণীয়মান স্খলন হয়। [[File:Kihotown Sehara Miepref No,3.jpg|thumb|তালাছৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ধুমুহাৰ প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত জাপানৰ চেহাৰাৰ এটা পাহাৰ “কিহো’’ত গভীৰভাৱে সোমাই থকা ভূমিস্খলন,(২০১১)]] ===অগভীৰ আৰু গভীৰভাৱে সোমাই থকা ভূমিস্খলন=== [[File:Limone sul Garda Hotel 001.JPG|thumb|''লেক গাৰ্ডা'' হোটেল পেনোৰামা। ’ডেভনিয়ান’ শ্বেলৰ পাহাৰৰ এটা অংশ আঁতৰাই পথটো তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত এটা গভীৰ ঢাল গঠন হৈছিল। ওপৰৰ ব্লকটো এটা বেডিঙৰ সমতলৰ কাষেৰে আঁতৰি আহি পাহাৰৰ পৰা তললৈ ছিটিকি গৈ আছে, স্খলনৰ মূৰত শিলৰ এটা জটিল স্তূপ গঠন কৰি আছে। ]] ঢালৰ দুৰ্বল গঠনত প্ৰায়ে বৃহৎ অনিশ্চয়তা থাকে আৰু মাটিৰ ধৰ্মৰ বৈষম্যৰ দ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite journal |last1=Liu |first1=Xin |last2=Wang |first2=Yu |last3=Li |first3=Dian-Qing |date=2019 |title=Investigation of slope failure mode evolution during large deformation in spatially variable soils by random limit equilibrium and material point methods |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0266352X19300977 |journal=Computers and Geotechnics |language=en |volume=111 |pages=301–312 |doi=10.1016/j.compgeo.2019.03.022 |bibcode=2019CGeot.111..301L |s2cid=145994705 |access-date=2023-04-10 |archive-date=2022-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808214316/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0266352X19300977 |url-status=live }}</ref> মাটিৰ আৱৰণ বা বতৰৰ দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ ভিতৰত (সাধাৰণতে কেইটামান ডেচিমিটাৰৰ পৰা কিছু মিটাৰ গভীৰতালৈকে) যি ভূমিস্খলন হয়, সেই ভূমিস্খলনক অগভীৰ ভূমিস্খলন বোলা হয়। আৱৰ্জনাৰ স্খলন আৰু আৱৰ্জনাৰ প্ৰবাহ সাধাৰণতে অগভীৰ হয়। কম পাৰ্যমান্য মাটিৰ ওপৰত অধিক পাৰ্যমান্য মাটি থকা ঢাল থকা অঞ্চলত অগভীৰ ভূমিস্খলন প্ৰায়ে হ’ব পাৰে। কম প্ৰৱেশযোগ্য মাটিয়ে অগভীৰ মাটিত পানী আৱদ্ধ কৰি পানীৰ উচ্চ চাপৰ সৃষ্টি কৰে। ওপৰৰ মাটি পানীৰে ভৰি পৰাৰ লগে লগে ই অস্থিৰ হৈ তললৈ ছিটিকি যাব পাৰে। [[Image:Landslide on Karakoram Highway in Pakistan.jpg|thumb|ভূমিস্খলনৰ মাটি আৰু ৰিগ’লিথ, পাকিস্তান ]] গভীৰভাৱে অৱস্থিত ভূমিস্খলন হ'ল সেইবোৰ, য'ত ছিটিকি পৰা পৃষ্ঠভাগৰ বেছিভাগেই গভীৰভাৱে থাকে, উদাহৰণস্বৰূপে গছৰ মূল শিপাৰ গভীৰতা বহু তলত। ইহঁত সাধাৰণতে গভীৰ ৰেগ'লিথ, বতৰৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত শিল আৰু/বা বেডড্ৰক জড়িত আৰু পৰিৱৰ্তিত, ঘূৰ্ণন বা জটিল গতিৰ সৈতে জড়িত বৃহৎ ঢালৰ দুৰ্বলতাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last1=Liu |first1=Xin |last2=Wang |first2=Yu |last3=Li |first3=Dian-Qing |date=2020 |title=Numerical simulation of the 1995 rainfall-induced Fei Tsui Road landslide in Hong Kong: new insights from hydro-mechanically coupled material point method |url=https://link.springer.com/10.1007/s10346-020-01442-2 |journal=Landslides |language=en |volume=17 |issue=12 |pages=2755–2775 |doi=10.1007/s10346-020-01442-2 |bibcode=2020Lands..17.2755L |s2cid=219948261 |issn=1612-510X}}</ref> দুৰ্বলতাৰ সমতল যেনে ফল্ট বা স্তৰৰ সমতলৰ কাষেৰে গঠন হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ওপৰত অৱতল স্কাৰপ আৰু মূৰৰ ঠেক অংশৰ দ্বাৰা ইহঁতক দৃশ্যমানভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |last=Johnson |first=B.F. |date=June 2010 |url=http://www.earthmagazine.org/article/slippery-slopes-how-do-we-insure-against-landslides |title=Slippery slopes |work=Earth magazine |pages=48–55 |access-date=2013-08-28 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222052004/http://www.earthmagazine.org/article/slippery-slopes-how-do-we-insure-against-landslides |url-status=live }}</ref> গভীৰভাৱে অৱস্থিত ভূমিস্খলনেও ভূতাত্ত্বিক সময়ৰ মাপকাঠিত ভূ-প্ৰকৃতিক গঢ় দিয়ে আৰু পলস উৎপন্ন কৰে যিয়ে নদীৰ গতিপথক প্ৰবলভাৱে সলনি কৰে।<ref>{{cite journal | last1 = Campforts | first1 = B | year = 2022 | title = The Art of Landslides: How Stochastic Mass Wasting Shapes Topography and Influences Landscape Dynamics | journal = Journal of Geophysical Research: Earth Surface | volume = 127 | issue = 8 | pages = 1–23 | doi=10.1029/2022JF006745 | bibcode = 2022JGRF..12706745C | doi-access = free }}</ref> ==আনুষংগিক পৰিঘটনা== *ভূমিস্খলনৰ দৰেই পৰিঘটনাত হিমস্খলনত পাহাৰৰ কাষৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ বৰফ, বৰফ আৰু শিল দ্ৰুতগতিত পৰি যায়। *আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণৰ ফলত গৰম ছাই, ধোঁৱা আৰু শিলৰ গুড়িৰ পৰা ডাৱৰ বিস্ফোৰণৰ দৰে ঘটা আগ্নেয়গিৰি তললৈ দ্ৰুতগতিত গতি কৰাৰ ফলত পাইৰ’ক্লাষ্টিক প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়। *ভূমিস্খলনৰ প্ৰতি সহজলভ্য নোহোৱা সমতল পৰিৱেশত অত্যধিক বৰষুণ আৰু প্ৰবাহৰ ফলত খালৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। সাগৰৰ তলত হোৱা ভূমিস্খলন বা পানীত প্ৰভাৱ পেলোৱা; যেনে- উল্লেখযোগ্য শৈলপতন বা আগ্নেয়গিৰিৰ পতনে সাগৰত,<ref>{{Cite news |title=Ancient Volcano Collapse Caused A Tsunami With An 800-Foot Wave |language=en |work=Popular Science |url=https://www.popsci.com/ancient-volcano-collapse-caused-megatsunami-with-an-800-foot-wave |access-date=2017-10-20 |archive-date=2017-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829174646/http://www.popsci.com/ancient-volcano-collapse-caused-megatsunami-with-an-800-foot-wave |url-status=live }}</ref> ছুনামীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। বৃহৎ পৰিমাণৰ ভূমিস্খলনেও মেগাছুনামীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, যি সাধাৰণতে শ শ মিটাৰ উচ্চতাত থাকে। ১৯৫৮ চনত আলাস্কাৰ লিটুয়া উপসাগৰত এনে এটা ছুনামী সংঘটিত হৈছিল।<ref name="Le Bas">{{Citation |last=Le Bas |first=T.P. |title=Submarine mass movements and their consequences: 3rd international symposium |year=2007 |editor-last=Lykousis, Vasilios |chapter=Slope Failures on the Flanks of Southern Cape Verde Islands |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-6511-8}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mitchell |first1=N |year=2003 |title=Susceptibility of mid-ocean ridge volcanic islands and seamounts to large scale landsliding |journal=Journal of Geophysical Research |volume=108 |issue=B8 |pages=1–23 |bibcode=2003JGRB..108.2397M |doi=10.1029/2002jb001997 |doi-access=free}}</ref> ==ভূমিস্খলনৰ ভৱিষ্যদ্বাণীৰ হিচাপ-নিকাচ== ভূমিস্খলনৰ বিপদ বিশ্লেষণ আৰু আগতীয়া হিচাপ-নিকাচে বিপদ্জনক ক্ষতি হ্ৰাসৰ বাবে উপযোগী তথ্য প্ৰদান কৰিব পাৰে আৰু বহনক্ষম ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিকল্পনাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। এই বিশ্লেষণৰ সহায়ত ভূমিস্খলনৰ সৈতে জড়িত কাৰকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়, ঢালৰ গঠন দুৰ্বল হোৱা কাৰণ বা কাৰকৰ আপেক্ষিক ফল অনুমান কৰা হয়, কাৰক আৰু ভূমিস্খলনৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হয় আৰু এনে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ভৱিষ্যতে ভূমিস্খলনৰ বিপদৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা হয়।<ref>{{cite journal|last1=Chen|first1=Zhaohua|last2=Wang|first2=Jinfei|title=Landslide hazard mapping using logistic regression model in Mackenzie Valley, Canada|journal=Natural Hazards|volume=42|pages=75–89|year=2007|issue=1 |doi=10.1007/s11069-006-9061-6|bibcode=2007NatHa..42...75C |s2cid=128608263}}</ref> ভূমিস্খলনৰ বিপদ বিশ্লেষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাৰকসমূহক সাধাৰণতে ভূ-ৰূপবিজ্ঞান, ভূতত্ত্ব, ভূমি ব্যৱহাৰ/ভূমি আৱৰণ আৰু জল ভূ-তত্ত্বত ভাগ কৰিব পাৰি। যিহেতু ভূমিস্খলনৰ বিপদৰ মেপিঙৰ বাবে বহুতো কাৰক বিবেচনা কৰা হয়, জিআইএছ এটা উপযুক্ত আহিলা কাৰণ ইয়াৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ স্থানীয়ভাৱে উল্লেখ কৰা তথ্য সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ, কাৰ্য সাধন, প্ৰদৰ্শন আৰু বিশ্লেষণৰ কাৰ্য আছে, যিবোৰ দ্ৰুত আৰু ফলপ্ৰসূভাৱে চম্ভালিব পাৰি।<ref>{{cite journal|last1=Clerici|first1=A|last2=Perego|first2=S|last3=Tellini|first3=C|last4=Vescovi|first4=P|title=A procedure for landslide susceptibility zonation by the conditional analysis method1 |journal=Geomorphology |volume=48 |pages=349–364 |year=2002 |doi=10.1016/S0169-555X(02)00079-X |issue=4|bibcode = 2002Geomo..48..349C }}</ref> ভূমিস্খলনৰ মেপিঙৰ বাবে অনিশ্চিত আৰ্হি নিৰ্মাণ সঁজুলিৰ সৈতে সংগতি ৰাখি কাৰ্ডেনাছে জিআইএছৰ বিস্তৃত ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণৰ ৰিপৰ্ট দিছিল।<ref>{{cite journal |last=Cardenas |first=IC|title=Landslide susceptibility assessment using Fuzzy Sets, Possibility Theory and Theory of Evidence. Estimación de la susceptibilidad ante deslizamientos: aplicación de conjuntos difusos y las teorías de la posibilidad y de la evidencia. |journal=Ingenieria e Investigación |year=2008 |volume=28 |issue=1 |url=https://www.researchgate.net/publication/232301120}}</ref><ref>{{cite journal|last=Cardenas|first=IC|title=Non-parametric modeling of rainfall in Manizales City (Colombia) using multinomial probability and imprecise probabilities. Modelación no paramétrica de lluvias para la ciudad de Manizales, Colombia: una aplicación de modelos multinomiales de probabilidad y de probabilidades imprecisas|journal=Ingenieria e Investigación |year=2008|volume=28|issue=2|url=https://www.researchgate.net/publication/232301359}}</ref> ভূমিস্খলনৰ বিপদৰ মূল্যায়ন আৰু বিশ্লেষণৰ বাবে বেছিকৈ ৰিম’ট চেন্সিং কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঘটনাৰ আগৰ আৰু পিছৰ এৰিয়েল ফটো আৰু উপগ্ৰহৰ ছবি ব্যৱহাৰ কৰি ভূমিস্খলনৰ বৈশিষ্ট্য, যেনে বিতৰণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজন আৰু ভৱিষ্যতৰ পৰিঘটনা ভৱিষ্যদ্বাণী কৰাত সহায় কৰিবলৈ ঢাল, শিলাবিজ্ঞান আৰু ভূমি ব্যৱহাৰ/ভূমি আৱৰণৰ দৰে কাৰকসমূহ সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref>{{cite journal|last1=Metternicht|first1=G|author-link=Graciela Metternicht|last2=Hurni|first2=L|last3=Gogu|first3=R|year=2005|title=Remote sensing of landslides: An analysis of the potential contribution to geo-spatial systems for hazard assessment in mountainous environments|journal=Remote Sensing of Environment|volume=98|issue=2–3|pages=284–303|bibcode=2005RSEnv..98..284M|doi=10.1016/j.rse.2005.08.004}}</ref> আগ আৰু পিছৰ চিত্ৰকল্পই কোনো এটা পৰিঘটনাৰ পিছত ভূ-প্ৰকৃতি কেনেকৈ সলনি হৈছিল, ভূমিস্খলনৰ সূচনা কি হ'ব পাৰে, সেই কথাও উন্মোচন কৰাত সহায় কৰে আৰু পুনৰুত্পাদন আৰু পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰক্ৰিয়া দেখুৱায়।<ref>{{cite journal|last1=De La Ville|first1=Noemi|last2=Chumaceiro Diaz|first2=Alejandro|last3=Ramirez|first3=Denisse|url=http://www.vliz.be/imisdocs/publications/35254.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.vliz.be/imisdocs/publications/35254.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=Remote Sensing and GIS Technologies as Tools to Support Sustainable Management of Areas Devastated by Landslides|journal=Environment, Development and Sustainability|volume=4|pages=221–229|year=2002|doi=10.1023/A:1020835932757|issue=2|s2cid=152358230|access-date=2024-05-16|archivedate=2017-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525100207/http://www.vliz.be/imisdocs/publications/35254.pdf|deadurl=yes}}</ref> GIS আৰু স্থলভাগৰ অধ্যয়নৰ সৈতে উপগ্ৰহৰ চিত্ৰকল্প ব্যৱহাৰ কৰি ভৱিষ্যতে ভূমিস্খলনৰ সম্ভাৱ্য সংঘটনৰ মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সম্ভৱ হয়।<ref>{{cite journal|last1=Fabbri|first1=Andrea G.|last2=Chung|first2=Chang-Jo F.|last3=Cendrero|first3=Antonio|last4=Remondo|first4=Juan|title=Is Prediction of Future Landslides Possible with a GIS?|journal=Natural Hazards|volume=30|pages=487–503|year=2003|doi=10.1023/B:NHAZ.0000007282.62071.75|issue=3|bibcode=2003NatHa..30..487F |s2cid=129661820}}</ref> এনে মানচিত্ৰত পূৰ্বৰ পৰিঘটনাৰ স্থানসমূহ দেখুৱাব লাগে আৰু লগতে ভৱিষ্যতৰ পৰিঘটনাৰ সম্ভাৱ্য স্থানসমূহো স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰিব লাগে। সাধাৰণতে ভূমিস্খলনৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিবলৈ হ’লে ধৰি ল’ব লাগিব যে ইয়াৰ সংঘটন কিছুমান ভূতাত্ত্বিক কাৰকৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয়, আৰু ভৱিষ্যতে ভূমিস্খলন অতীতৰ পৰিঘটনাৰ দৰে একে পৰিস্থিতিত হ’ব।<ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=S|last2=Talib|first2=Jasmi Abdul|title=Probabilistic landslide susceptibility and factor effect analysis|journal=Environmental Geology|volume=47|pages=982–990|year=2005|doi=10.1007/s00254-005-1228-z|issue=7|s2cid=128534998}}</ref> [[File:SlideMinder Extensometer.png|thumb| ঢালৰ বিচ্যুতি নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ৰেডিঅ' বা ৱাই-ফাইৰ জৰিয়তে দূৰৈৰ পৰা তথ্য প্ৰেৰণ কৰা এটা ৱায়াৰলাইন এক্সটেনচ'মিটাৰ। সম্ভাৱ্য ভূমিস্খলনৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰিবলৈ স্থানীয়ভাৱে বা কৌশলগতভাৱে নিয়োজিত এক্সটেনচ'মিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Rose |first1=Nick D. |last2=Hunger |first2=Oldrich |url=http://www.engr.usask.ca/classes/GEOE/315/notes/SlopeFailure_Velocity.pdf |title=Forecasting potential slope failure in open pit mines |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713063040/http://www.engr.usask.ca/classes/GEOE/315/notes/SlopeFailure_Velocity.pdf |archive-date=2017-07-13 |journal=Journal of Rock Mechanics & Mining Sciences |date=17 February 2006 |access-date=20 August 2015}}</ref>]] অতীতৰ ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা ভূ-ৰূপতাত্ত্বিক পৰিস্থিতি আৰু ভৱিষ্যতৰ আশা কৰা পৰিস্থিতিৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিব লাগিব।<ref>{{cite journal|last1=Ohlmacher|first1=G|title=Using multiple logistic regression and GIS technology to predict landslide hazard in northeast Kansas, USA|journal=Engineering Geology|volume=69|pages=331–343|year=2003|doi=10.1016/S0013-7952(03)00069-3|issue=3–4|bibcode=2003EngGe..69..331O}}</ref> মানুহৰ এক নাটকীয় উদাহৰণ হ’ল, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগপূৰ্ণ পৰিৱেশৰ সৈতে সংঘাত কৰি জীয়াই থকা। সম্পত্তিৰ ক্ষতি আৰু জীৱন ক্ষতি হ্ৰাসৰ বাবে আগতীয়াকৈ ভৱিষ্যদ্বাণী আৰু সতৰ্কবাণী অতি প্ৰয়োজনীয়। যিহেতু ভূমিস্খলন সঘনাই সংঘটিত হয় আৰু ই পৃথিৱীৰ কিছুমান আটাইতকৈ ধ্বংসাত্মক শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে, সেয়েহে ইয়াৰ কাৰণ কি আৰু মানুহে হয় ইয়াৰ সংঘটিত হোৱাত কেনেকৈ সহায় কৰিব পাৰে বা ইয়াৰ সংঘটিত হ’লে কেৱল এৰাই চলিব পাৰে সেই বিষয়ে ভালদৰে বুজাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। [[বহনক্ষম ভূমি ব্যৱস্থাপনা]] আৰু উন্নয়নো ভূমিস্খলনে কৰা নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে এক অপৰিহাৰ্য চাবিকাঠি। GISএ ভূমিস্খলন বিশ্লেষণৰ বাবে এক উন্নত পদ্ধতি আগবঢ়ায়, কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য দ্ৰুত আৰু ফলপ্ৰসূভাৱে সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ, পৰিৱৰ্তন, বিশ্লেষণ আৰু প্ৰদৰ্শন কৰিব পৰা যায়। যিহেতু ইমানবোৰ চলক জড়িত হৈ আছে, সেয়েহে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত কি ঘটি আছে তাৰ সম্পূৰ্ণ আৰু সঠিক চিত্ৰণ গঢ়ি তুলিবলৈ বহুতো তথ্যৰ স্তৰক Overlay কৰিব পৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। গৱেষকসকলে জানিব লাগিব যে, যিকোনো স্থানত ভূমিস্খলনৰ সূচনা কৰা কোনবোৰ চলক আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক। জিআইএছ ব্যৱহাৰ কৰি অতীতৰ পৰিঘটনা আৰু সম্ভাৱ্য ভৱিষ্যতৰ পৰিঘটনা দেখুৱাবলৈ অতি বিশদ মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি যিয়ে জীৱন, সম্পত্তি আৰু ধন ৰাহি কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। ৯০ৰ দশকৰ পৰাই জিআইএছৰ সিদ্ধান্ত সমৰ্থন ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি সফলতাৰে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যাতে ভেল পোলা ভূমিস্খলনৰ অঞ্চলত (ইটালী) সংগ্ৰহ কৰা তথ্যৰ নিৰীক্ষণৰ ভিত্তিত বাস্তৱ সময়ৰ বিপদৰ মূল্যায়ন মানচিত্ৰত দেখুৱাব পৰা হয়।<ref>{{Cite journal|last1=Lazzari|first1=M.|last2=Salvaneschi|first2=P.|year=1999|title=Embedding a Geographic Information System in a Decision Support System for Landslide Hazard Monitoring|url=https://dinamico2.unibg.it/lazzari/doc/embedding-authors-copy.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://dinamico2.unibg.it/lazzari/doc/embedding-authors-copy.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|journal=Natural Hazards|volume=20|issue=2–3|pages=185–195|doi=10.1023/A:1008187024768|s2cid=1746570}}</ref> <gallery widths="200px" heights="155px" class="center"> Image:Global Landslide Risks.jpg|গোলকীয় ভূমিস্খলনৰ শংকা File:Ferguson-slide.jpg|২০০৬ চনৰ জুন মাহত কেলিফৰ্ণিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় পথ ১৪০ ত, ফাৰ্গুচনৰ ভূমিস্খলন File:Rock_slide_detector_UPRR_Sierra_grade_at_"Cape_Horn",_Colfax,_CA.jpg|ট্ৰেকছাইড ৰক স্লাইড ডিটেক্টৰ ইউনিয়ন পেচিফিক ৰেলৱে,UPRR, কেলিফোৰ্ণিয়াৰ ছিয়েৰা গ্ৰেডৰ ওচৰত]] </gallery> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভূতত্ত্ব]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ]] 3pn1l7ttnunjg4otdd41q39i31ssv7e 0 105352 615921 599644 2026-07-05T20:00:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615921 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} [[File:Noise Research Program on Hangar Apron - GPN-2000-001457.jpg|thumb|right|[[নাছা]]ৰ গ্লেন ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ গৱেষকসকলে ১৯৬৭ চনত বিমানৰ ইঞ্জিনৰ শব্দ জুখিছিল]] অবাঞ্চিত বা ক্ষতিকাৰক শব্দক '''কোলাহল''' বোলে, যাক অপ্ৰিয়, উচ্চ বা শ্ৰৱণ ক্ষমতাত বিঘ্নকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়। পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা শব্দ আৰু আকাংক্ষিত শব্দৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাথাকে, কিয়নো দুয়োটাই বায়ু বা পানীৰ দৰে মাধ্যমৰ মাজেৰে হোৱা কম্পন। মগজুৱে শব্দ গ্ৰহণ আৰু অনুভৱ কৰাৰ পাছত এই পাৰ্থক্যৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{Cite web|url=http://physics.info/sound/|title=The Nature of Sound – The Physics Hypertextbook|last=Elert|first=Glenn|website=physics.info|access-date=2016-06-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pages.jh.edu/~virtlab/ray/acoustic.htm|title=The Propagation of sound|website=pages.jh.edu|access-date=2016-06-20}}</ref> ধ্বনিবিজ্ঞানৰ কোলাহল ধ্বনি ক্ষেত্ৰৰ যিকোনো শব্দ, ই ইচ্ছাকৃত (যেনে, সংগীত বা বাক্য) বা অনিচ্ছাকৃত হ’ব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে ইলেক্ট্ৰনিকছৰ শব্দ মানুহৰ কাণেৰে শুনা নাযায় আৰু ধৰা পেলাবলৈ যন্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=http://electronicdesign.com/electromechanical/what-s-difference-between-acoustical-and-electrical-noise-components|title=What's The Difference Between Acoustical And Electrical Noise In Components?|website=electronicdesign.com|access-date=2016-06-20|date=2012-10-03}}</ref> অডিঅ’ ইঞ্জিনিয়াৰিঙত কোলাহলে অবাঞ্চিত অৱশিষ্ট ইলেক্ট্ৰনিক শব্দ সংকেতক বুজাব পাৰে, যিয়ে সোঁসোৱনি হিচাপে শুনা ধ্বনিবিজ্ঞানৰ শব্দৰ জন্ম দিয়ে। এই সংকেত শব্দ সাধাৰণতে A-weighting<ref name=Pierre>{{citation |url= http://storeycountywindfarms.org/ref3_Impact_Sound_Pressure.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://storeycountywindfarms.org/ref3_Impact_Sound_Pressure.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |author1=Richard L. St. Pierre, Jr. |author2=Daniel J. Maguire |title=The Impact of A-weighting Sound Pressure Level Measurements during the Evaluation of Noise Exposure |date=July 2004 |access-date=2011-09-13}}</ref> বা ITU-R 468 weighting ব্যৱহাৰ কৰি জুখিব পাৰি।<ref name="itu">{{cite web|title=RECOMMENDATION ITU-R BS.468-4 – Measurement of audio-frequency noise voltage|url=http://www.itu.int/dms_pubrec/itu-r/rec/bs/R-REC-BS.468-4-198607-I!! PDF-E.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.itu.int/dms_pubrec/itu-r/rec/bs/R-REC-BS.468-4-198607-I!! PDF-E.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|website=www.itu.int|publisher=[[International Telecommunication Union]]|access-date=18 October 2016}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পৰীক্ষামূলক বিজ্ঞানত কোলাহলে তথ্যৰ যিকোনো যাদৃচ্ছিক উঠা-নমাক বুজাব পাৰে, যিয়ে কোনো সংকেতৰ উপলব্ধিত বাধা দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/noise|title=Definition of NOISE|website=www.merriam-webster.com|access-date=2016-06-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/noise|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614003024/http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/noise|url-status=dead|archive-date=June 14, 2013|title=noise: definition of noise in Oxford dictionary (American English) (US)|website=www.oxforddictionaries.com|access-date=2016-06-20|archivedate=2016-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730203901/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/noise|deadurl=yes}}</ref> ==জোখ-মাখ== শব্দ তৰংগৰ প্ৰসাৰণ আৰু কম্পনাংকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোলাহল জুখিব পাৰি। প্ৰসাৰণে তৰংগটো কিমান বলপূৰ্বক জুখিব পাৰে। শব্দ তৰংগত থকা শক্তি ডেচিবেল (dB)ত জুখিব পাৰি, যিটো শব্দৰ উচ্চতা বা তীব্ৰতাৰ পৰিমাপন কৰে; এই জোখটোৱে শব্দ তৰংগৰ ব্যাপ্তি বৰ্ণনা কৰে। ডেচিবেলবোৰ ল’গাৰিডমিক স্কেল(logarithmic scale)ত প্ৰকাশ কৰা হয়। আনহাতে, pitch-এ শব্দৰ কম্পনাংক বৰ্ণনা কৰে আৰু ইয়াক হাৰ্টজ (Hz)ত জুখিব পাৰি।<ref>{{Cite web|url=http://sciencelearn.org.nz/Contexts/The-Noisy-Reef/Science-Ideas-and-Concepts/Measuring-sound|title=Measuring sound|website=Sciencelearn Hub|access-date=2016-06-20|archive-date=2016-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231180252/http://sciencelearn.org.nz/Contexts/The-Noisy-Reef/Science-Ideas-and-Concepts/Measuring-sound|url-status=dead|archivedate=2016-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161231180252/http://sciencelearn.org.nz/Contexts/The-Noisy-Reef/Science-Ideas-and-Concepts/Measuring-sound|deadurl=yes}}</ref> বায়ুমণ্ডলত শব্দ জুখিব পৰা প্ৰধান যন্ত্ৰটো হ’ল ''চাউণ্ড লেভেল মিটাৰ''। কোলাহল জুখিবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; বৃত্তিগত পৰিৱেশত কোলাহল ড'জিমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, পৰিৱেশৰ কোলাহল আৰু শব্দ প্ৰদূষণ জুখিবলৈ কোলাহল মনিটৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু শেহতীয়াকৈ স্মাৰ্টফোন ভিত্তিক ''চাউণ্ড লেভেল মিটাৰ'' প্ৰয়োগ(এপ)<ref>{{Cite web|url=https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2014/04/09/sound-apps/|title=So How Accurate Are These Smartphone Sound Measurement Apps? {{!}} {{!}} Blogs {{!}} CDC|website=blogs.cdc.gov|date=9 April 2014 |language=en-us|access-date=2018-06-15}}</ref> ক্ৰাউডছ'ৰ্চ আৰু বিনোদনমূলক আৰু ''কম্যুনিটি নইজ মেপ'' কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=http://noiseandthecity.org/noisescore/|title=NoiseScore: A Free Smartphone App for Community Noise Issues With Live Map|work=Noiseandthecity.org|access-date=2018-06-15|language=en-US|archive-date=2018-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616001925/http://noiseandthecity.org/noisescore/|url-status=dead|archivedate=2018-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180616001925/http://noiseandthecity.org/noisescore/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.soundprint.co/|title=soundprint – Find Your Quiet Place|website=www.soundprint.co|language=en-US|access-date=2018-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ihearu.co/|title=iHEARu|website=www.ihearu.co|language=en|access-date=2018-06-15|archivedate=2018-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180616030241/http://www.ihearu.co/|deadurl=yes}}</ref> মানুহে প্ৰতিটো কম্পনাংকত শুনিবলৈ সক্ষম হোৱা শব্দটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ শব্দ বৰ্ণালীত এ-ৱেটিং (A-weighting) প্ৰয়োগ কৰা হয়। এইদৰে শব্দৰ চাপ dBA ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয়। এজন ব্যক্তিয়ে শুনিব পৰা আটাইতকৈ কোমল স্তৰ হ’ল 0 dBA। সাধাৰণ কথা কোৱা কণ্ঠস্বৰ প্ৰায় ৬৫ ​​ডিবিএ। এটা ৰক কনচাৰ্ট প্ৰায় ১২০ ডিবিএ হ’ব পাৰে। ==ৰেকৰ্ডিং আৰু পুনঃউৎপাদন== অডিঅ', ৰেকৰ্ডিং আৰু সম্প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা প্ৰণালীত, অডিঅ' শব্দই প্ৰগ্ৰেমৰ নিস্তব্ধ সময়ত শুনিবলৈ পোৱা অৱশিষ্ট নিম্ন-স্তৰৰ শব্দ (চাৰিটা প্ৰধান ধৰণ: ফোঁচফোঁচনি, গুমগুমনি, কেৰকেৰনি, আৰু গুণগুননি)ক বুজায়। প্ৰত্যাশিত বিশুদ্ধ শব্দ বা নিস্তব্ধতাৰ মাজত এই তাৰতম্য অডিঅ' ৰেকৰ্ডিং সঁজুলি, বাদ্যযন্ত্ৰ বা ৰেকৰ্ডিং কক্ষৰ পৰিৱেশৰ শব্দৰ বাবে হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.audioshapers.com/blog/audio-noise.html|title=Audio Noise-Hiss, Hum, Rumble & Crackle|website=AudioShapers|access-date=2016-06-23}}</ref> অডিঅ' ইঞ্জিনিয়াৰিঙত ই হয় লাউডস্পীকাৰৰ পৰা অহা ধ্বনি শব্দ বা অবাঞ্চিত অৱশিষ্ট ইলেক্ট্ৰনিক শব্দ সংকেতক বুজাব পাৰে, যিয়ে ফোঁচফোচনি হিচাপে শুনা কোলাহলৰ জন্ম দিয়ে। এই সংকেতৰ শব্দ সাধাৰণতে A-weighting বা ITU-R 468 weighting ব্যৱহাৰ কৰি জুখিব পাৰি কোলাহল প্ৰায়ে ইচ্ছাকৃতভাৱে সৃষ্টি কৰা হয় আৰু অডিঅ’ ৰেকৰ্ডিং আৰু প্ৰজনন সঁজুলিৰ বাবে পৰীক্ষা সংকেত হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==পৰিৱেশৰ কোলাহল== কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিৱেশত সৃষ্টি হোৱা সকলো শব্দক একেলগে পৰিৱেশৰ কোলাহল বোলে। পৰিৱেশৰ কোলাহলৰ প্ৰধান উৎস হ'ল পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ মটৰ গাড়ী, বিমান, ৰে'ল আৰু ঔদ্যোগিক যন্ত্ৰপাতি।<ref>{{Cite journal|last1=Stansfeld|first1=Stephen A.|last2=Matheson|first2=Mark P.|date=2003-12-01|title=Noise pollution: non-auditory effects on health|journal=British Medical Bulletin|language=en|volume=68|issue=1|pages=243–257|doi=10.1093/bmb/ldg033|issn=0007-1420|pmid=14757721|doi-access=free}}</ref> এই কোলাহলৰ উৎসসমূহে লাখ লাখ লোকক [[শব্দ প্ৰদূষণ]]ৰ সম্মুখীন কৰায়, যিয়ে কেৱল বিৰক্তিৰ সৃষ্টি কৰাই নহয়, স্বাস্থ্যজনিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিণতি যেনে, শ্ৰৱণ ক্ষমতা হেৰুওৱাৰ আৰম্ভণি, হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ আৰু বিভিন্ন সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="ovidsp.ovid.com">Tompkins, Olga, MPH, rN, SM, CSP. Secondhand Noise and Stress. AAOHN J. 2009; 57(10):436. Cited in: Your Journals@Ovid Full Text at http://ovidsp.ovid.com/ovidweb.cgi?T=JS&PAGE=reference&D=yrovftk&NEWS=N&AN=00001830-200910000-00007 . Accessed July 13, 2021.</ref><ref>Goines, L., & Hagler, L. (2007). Noise pol-lution: A modern plague. Retrieved July 20, 2009, from www.medscape.com/viewarticle/554566</ref><ref>{{Cite journal|title=EHP – Environmental Noise Pollution in the United States: Developing an Effective Public Health Response|journal=Environmental Health Perspectives|volume=122|issue=2|pages=115–119|doi=10.1289/ehp.1307272|pmid = 24311120|pmc=3915267|year=2014|last1=Hammer|first1=Monica S.|last2=Swinburn|first2=Tracy K.|last3=Neitzel|first3=Richard L.}}</ref> চহৰৰ কোলাহল সাধাৰণতে শ্ৰৱণ ক্ষমতা হেৰুৱাই যোৱাৰ সমান তীব্ৰ নহয় কিন্তু ই টোপনিত বাধা দিয়ে, যোগাযোগত ব্যাঘাত জন্মায় আৰু মানুহৰ অন্যান্য কাৰ্যকলাপত বাধা দিয়ে।<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|isbn=9780415252256|pages=493}}</ref> উৎসৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস, ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিকল্পনা কৌশল, শব্দৰ বাধা আৰু শব্দ ধ্বংস, দিনৰ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম, বাহনৰ পৰিচালনা নিয়ন্ত্ৰণ আৰু স্থাপত্যৰ ধ্বনিবিজ্ঞানৰ ডিজাইনৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি শব্দৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰশমন কৌশল আৰু নিয়ন্ত্ৰণ বৰ্তমান উপলভ্য। ==নিয়ন্ত্ৰণ== কিছুমান ভৌগোলিক অঞ্চল বা নিৰ্দিষ্ট বৃত্তিত অহৰহ উচ্চ মাত্ৰাত শব্দৰ সম্মুখীন হোৱাৰ আশংকা থাকিব পাৰে; নিয়ন্ত্ৰণে স্বাস্থ্যজনিত নেতিবাচক ফলাফল ৰোধ কৰিব পাৰে। শব্দ নিয়ন্ত্ৰণত চৰকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয়, ৰাজ্যিক বা প্ৰাদেশিক আৰু পৌৰসভা পৰ্যায়ৰ দ্বাৰা স্থাপন কৰা কোলাহল সংক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত বিধি বা নিৰ্দেশনাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। পৰিৱেশৰ কোলাহল এনে আইন আৰু মানদণ্ডৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, যিয়ে নিৰ্দিষ্ট ভূমি ব্যৱহাৰৰ বাবে সৰ্বোচ্চ পৰামৰ্শ দিয়া কোলাহলৰ মাত্ৰা নিৰ্ধাৰণ কৰে, যেনে আৱাসিক অঞ্চল, অসাধাৰণ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ অঞ্চল বা বিদ্যালয়। এই প্ৰামাণিকসমূহে সাধাৰণতে এটা ওজন ফিল্টাৰ, বেছিভাগ সময়তে A-weighting ব্যৱহাৰ কৰি জোখ নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://earthjournalism.net/resources/noise-pollution-managing-the-challenge-of-urban-sounds|title=Noise Pollution: Managing the Challenge of Urban Sounds|last=Bhatia|first=Rajiv|date=May 20, 2014|website=Earth Journalism Network|access-date=June 23, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kineticsnoise.com/industrial/noise_ordinance.html|title=Noise Ordinance: Noise Regulations from U.S. Cities|website=www.kineticsnoise.com|access-date=2016-06-23}}</ref> ===যুক্তৰাষ্ট্ৰ=== ১৯৭২ চনত সকলো আমেৰিকান লোকৰ বাবে এক সুস্থ জীৱন পৰিৱেশ গঢ়ি তোলাৰ বাবে “কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণ আইন’’ গ্ৰহণ কৰা হয়, য’ত কোলাহলে মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিব নোৱাৰে। এই নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল: (১)কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত গৱেষণাৰ সমন্বয় স্থাপন কৰা, (২) বাণিজ্যিক সামগ্ৰীৰ বাবে কোলাহল নিৰ্গমনৰ ওপৰত ফেডাৰেল মানদণ্ড স্থাপন কৰা আৰু (৩) কোলাহল সৃষ্টি আৰু হ্ৰাসৰ বিষয়ে জনসচেতনতা প্ৰসাৰ কৰা।<ref>{{Cite web|url=https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-noise-control-act|title=Summary of the Noise Control Act |website=Environmental Protection Agency |language=en|access-date=2016-06-16|date=2013-02-22}}</ref><ref>Noise Control Act of 1972, P.L. 92-574, 86 Stat. 1234, {{Usc|42|4901}} – {{Usc|42|4918}}.</ref> ১৯৭৮ চনৰ Quiet Communities Act খনে ৰাজ্য আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ত কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণ কাৰ্যসূচীক প্ৰসাৰিত কৰে আৰু কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত এটা গৱেষণা কাৰ্যসূচী প্ৰস্তুত কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/bills/95/s3083/text|title=Text of S. 3083 (95th): Quiet Communities Act (Passed Congress/Enrolled Bill version) – GovTrack.us|website=GovTrack.us|access-date=2016-06-16}}</ref> দুয়োখন আইনেই পৰিৱেশ সুৰক্ষা সংস্থাক শব্দৰ প্ৰভাৱ অধ্যয়ন আৰু কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণ সম্পৰ্কীয় নিয়মসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.epa.gov/clean-air-act-overview/title-iv-noise-pollution|title=Title IV – Noise Pollution |website=Environmental Protection Agency |language=en|access-date=2016-06-16|date=2015-06-03}}</ref> “নেচনেল ইনষ্টিটিউট ফৰ অকুপেচনেল ছেফটি এণ্ড হেল্থ’’(NIOSH)-এ কৰ্মক্ষেত্ৰত কোলাহলৰ সংস্পৰ্শৰ বিষয়ে পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/noise/stats.html|title=CDC – Facts and Statistics: Noise – NIOSH Workplace Safety & Health|website=www.cdc.gov|access-date=2016-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2016/02/08/noise/|title=CDC – NIOSH Science Blog – Understanding Noise Exposure Limits: Occupational vs. General Environmental Noise|website=blogs.cdc.gov|date=8 February 2016|access-date=2016-06-15|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624113414/http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2016/02/08/noise/|deadurl=yes}}</ref> ১৯৭২ চনত (১৯৯৮ চনত সংশোধিত) এনআইঅ'এছএইচ-এ কৰ্মক্ষেত্ৰত কোলাহলৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ লগত জড়িত স্থায়ী শ্ৰৱণ ক্ষমতা হেৰুৱাৰ আশংকা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে বৃত্তিগত কোলাহলৰ সংস্পৰ্শৰ সৈতে জড়িত পৰামৰ্শ দিয়া মানদণ্ডসমূহৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা এখন নথি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite journal|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/1970/73-11001.html|title=CDC – NIOSH Publications and Products – Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Noise (73-11001)|website=www.cdc.gov|access-date=2016-06-15|doi=10.26616/NIOSHPUB76128|year=1975|doi-access=free}}</ref> এই প্ৰকাশনে 3-dB বিনিময় হাৰ ব্যৱহাৰ কৰি এটা বৃত্তিৰ পৰিৱেশত শব্দৰ পৰামৰ্শ দিয়া এক্সপ'জাৰ সীমা (REL) 8 ঘণ্টাৰ বাবে 85 dBA লৈ নিৰ্ধাৰণ কৰে (প্ৰতি 3-dB স্তৰ বৃদ্ধি, এক্সপ'জাৰৰ সময় আধালৈ কৰ্তন কৰিব লাগে, অৰ্থাৎ, 88 ৪ ঘণ্টাৰ বাবে dBA, ২ ঘণ্টাৰ বাবে ৯১ dBA, ১ ঘণ্টাৰ বাবে ৯৪ dBA ইত্যাদি)। কিন্তু ১৯৭৩ চনত অকুপেচনেল ছেফটি এণ্ড হেল্থ এডমিনিষ্ট্ৰেচনে (OSHA) ৮ ঘণ্টাৰ গড় ৯০ ডিবিএৰ প্ৰয়োজনীয়তা বজাই ৰাখিছিল। পিছৰ বছৰত OSHA এ নিয়োগকৰ্তাসকলক ৮৫ dBA গড় ৮ ঘণ্টাৰ কৰ্মদিনৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা শ্ৰমিকসকলক শ্ৰৱণ সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.osha.gov/dts/osta/otm/new_noise/index.html#effectsofexcessive|title=OSHA Technical Manual (OTM) {{!}} Section III: Chapter 5 – Noise|website=www.osha.gov|access-date=2016-06-15}}</ref> ===ইউৰোপ=== ইউৰোপীয় পৰিৱেশ সংস্থাই ইউৰোপীয় সংঘৰ ভিতৰত কোলাহল নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অনুসন্ধান নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.eea.europa.eu/themes/noise/policy-context|title=Noise: Policy Context|date=June 3, 2016|website=European Environmental Agency|access-date=June 16, 2016}}</ref> কোলাহলৰ সংস্পৰ্শৰ মাত্ৰা নিৰ্ধাৰণ, পৰিৱেশৰ কোলাহল সম্পৰ্কীয় তথ্যত জনসাধাৰণৰ সচেতনতা বৃদ্ধি আৰু পৰিৱেশৰ কোলাহল হ্ৰাস কৰিবলৈ পৰিৱেশৰ কোলাহল নিৰ্দেশনা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/environment/noise/directive_en.htm|title=Directive – Noise – Environment – European Commission|website=ec.europa.eu|access-date=2016-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/turkey/ipa/2009/tr2009_032703-environmental_noise_directive_en.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/turkey/ipa/2009/tr2009_032703-environmental_noise_directive_en.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Standard Summary Project Fiche: Implementation Capacity for Environmental Noise Directive|website=European Commission|access-date=June 16, 2016}}</ref> তদুপৰি, ইউৰোপীয় সংঘত “মেৰাইন ষ্ট্ৰেটেজি ফ্ৰেমৱৰ্ক ডাইৰেক্টিভ’’(MSFD) অনুসৰি পানীৰ তলৰ শব্দও এক প্ৰদূষক।<ref name="MSFD">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/environment/marine/eu-coast-and-marine-policy/marine-strategy-framework-directive/index_en.htm|title=Our Oceans, Seas and Coasts|work=europa.eu|date=8 February 2024 }}</ref> এমএছএফডিয়ে ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহক ভাল পৰিৱেশৰ অৱস্থা লাভ বা বজাই ৰাখিবলৈ বাধ্য কৰে, অৰ্থাৎ "পানীৰ তলৰ শব্দকে ধৰি শক্তিৰ প্ৰৱৰ্তন এনে মাত্ৰাত হয় যিয়ে সাগৰীয় পৰিৱেশত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পৰা নাই।" <ref name="MSFD"/> ==স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ== [[File:20230609 Average noise levels outside US homes.svg |thumb|আমেৰিকাৰ এক চতুৰ্থাংশতকৈ অধিক বাসগৃহত বাহিৰৰ শব্দৰ গড় মাত্ৰা বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই পৰামৰ্শ দিয়া “সৰ্বোচ্চ ৰাতিৰ বাহিৰৰ শব্দ’’ৰ মাত্ৰা অতিক্ৰম কৰে।<ref name=NYTimes_20230609>{{cite news |last1=Baumgaertner |first1=Emily |last2=Kao |first2=Jason |last3=Lutz |first3=Eleanor |last4=Sedgwick |first4=Josephine |last5=Taylor |first5=Rumsey |last6=Throop |first6=Noah |last7=Williams |first7=Josh |display-authors=4 |title=Noise Could Take Years Off Your Life Here's How. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/06/09/health/noise-exposure-health-impacts.html |work=The New York Times |date=June 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609161926/https://www.nytimes.com/interactive/2023/06/09/health/noise-exposure-health-impacts.html |archive-date=June 9, 2023 |url-status=live }}</ref>]] কোলাহলৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাটো কেইবাটাও নেতিবাচক স্বাস্থ্যজনিত ফলাফলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। সংস্পৰ্শৰ সময় আৰু মাত্ৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কোলাহলে বধিৰতা, উচ্চ ৰক্তচাপ, ইস্কেমিক হৃদৰোগ, টোপনিৰ অসুবিধা, আঘাত আৰু আনকি স্কুলত পঠন দক্ষতা প্ৰদৰ্শন হ্ৰাস কৰাৰ সম্ভাৱনাও বৃদ্ধি কৰিব পাৰে বা বৃদ্ধি কৰে।<ref name="PMID10698728">{{Cite journal|last1=Passchier-Vermeer|first1=W|last2=Passchier|first2=W F|date=2000-03-01|title=Noise exposure and public health.|journal=Environmental Health Perspectives|volume=108|issue=Suppl 1|pages=123–131|issn=0091-6765|pmc=1637786|pmid=10698728|doi=10.1289/ehp.00108s1123|jstor=3454637}}</ref> যেতিয়া কোলাহল দীঘলীয়া হয়, তেতিয়া শৰীৰৰ মানসিক চাপৰ প্ৰতিক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ব পাৰে; যাৰ ভিতৰত হৃদস্পন্দন বৃদ্ধি আৰু উশাহ-নিশাহৰ গতি দ্ৰুত হ’ব পাৰে।<ref name="ovidsp.ovid.com"/> কোলাহল আৰু মানসিক প্ৰভাৱ; যেনে, বিৰক্তি, মানসিক বিকাৰ আৰু মানসিক-সামাজিক মংগলৰ ওপৰত প্ৰভাৱৰ মাজতো কাৰণগত সম্পৰ্ক আছে।<ref name="PMID10698728" /> ক্ৰমান্বয়ে কোলাহলৰ সংস্পৰ্শক জনস্বাস্থ্যৰ এক সমস্যা হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে, বিশেষকৈ বৃত্তিগত পৰিৱেশত; যিটো “এনআইঅ'এছএইচ’’ৰ কোলাহল আৰু বধিৰতা প্ৰতিৰোধ কাৰ্যসূচী সৃষ্টিৰ দ্বাৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/noise/default.html|title=CDC – Noise and Hearing Loss Prevention – NIOSH Workplace Safety and Health Topi|website=www.cdc.gov|access-date=2016-06-15}}</ref> কোলাহল বৃত্তিগত বিপদ বুলি প্ৰমাণিত হৈছে; কাৰণ ই কামৰ লগত জড়িত প্ৰদূষক।<ref>{{Cite web|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2016/04/27/hearing-loss-years-lost/|title=Measuring the Impact of Hearing Loss on Quality of Life|last=Masterson|first=Elizabeth|date=2016-04-27|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2016-06-15}}</ref> কৰ্মক্ষেত্ৰত কোলাহলৰ সংস্পৰ্শৰ ফলত শ্ৰৱণ ক্ষমতা নষ্ট হোৱাকে বৃত্তিগত বধিৰতা বুলিও কোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কিছুমান বৃত্তিগত অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে, যিসকলে নিয়মিতভাৱে ৮৫ ডেচিবেলৰ ওপৰৰ কোলাহলৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে তেওঁলোকৰ ৰক্তচাপৰ সংস্পৰ্শত নপৰা লোকসকলতকৈ উচ্চ ৰক্তচাপত ভোগে।<ref name="ovidsp.ovid.com"/><ref>Stansfield, S. A., & Matheson, M. P. (2003). Noise pollution: Non-auditory effects on health. British Medical Bulletin, 68, 243-257.</ref> ===বধিৰতা প্ৰতিৰোধ=== কোলাহলৰ ফলত হোৱা বধিৰতা স্থায়ী হ'লেও ইয়াক প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা যায়।<ref>{{Cite web|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss#6|title=Noise-induced Hearing Loss|date=March 2014|website=National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD)|publisher=National Institute of Health|access-date=June 16, 2016}}</ref> বিশেষকৈ কৰ্মক্ষেত্ৰত কোলাহলৰ অনুমোদিত সংস্পৰ্শৰ সীমা সীমিত কৰা নিয়ম থাকিব পাৰে। এইটো বিশেষকৈ উচ্চ কোলাহলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ সংস্পৰ্শত থকা পৰিৱেশত কাম কৰা পেছাদাৰীসকলৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ হ'ব পাৰে, যেনে সংগীতজ্ঞ, সংগীত শিক্ষক আৰু অডিঅ' অভিযন্তা ইত্যাদি।<ref>{{Cite web|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2015/07/07/musicians-hearing-loss/|title=Turn it Down: Reducing the Risk of Hearing Disorders Among Musicians|last1=Kardous|first1=Chuck|last2=Morata|first2=Thais|date=2015-07-07|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2016-06-15|last3=Themann|first3=Christa|last4=Spears|first4=Patricia|last5=Afanuh|first5=Sue|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624080022/http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2015/07/07/musicians-hearing-loss/|deadurl=yes}}</ref> কৰ্মক্ষেত্ৰত কোলাহলৰ ফলত হোৱা বধিৰতা ৰোধ কৰিবলৈ গ্ৰহণ কৰা ব্যৱস্থাসমূহৰ উদাহৰণ হ'ল অভিযান্ত্ৰিক শব্দ নিয়ন্ত্ৰণ, বাই-কুইট পদক্ষেপ,<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/buyquiet/default.html/ |title=Buy Quiet |website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2016-06-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2011/11/04/buy-quiet/|title=Buy Quiet|last1=Hudson|first1=Heidi|last2=Hayden|first2=Chuck|date=2011-11-04|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2016-06-15|archivedate=2016-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528093812/http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2011/11/04/buy-quiet/|deadurl=yes}}</ref> ছেফ-ইন-ছাউণ্ড বঁটাৰ সৃষ্টি আৰু কোলাহল নিৰীক্ষণ।<ref>{{Cite web|url=http://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2009/11/24/hearing/|title=Workplace Hearing Loss|last1=Murphy|first1=William|last2=Tak|first2=SangWoo|date=2009-11-24|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2016-06-15}}</ref> Occupational Safety and Health Administration(চমুকৈOSHA)ৰ বাবে শ্ৰৱণ সুৰক্ষাৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু এইচ পি ডি(ব্যক্তিগত নিৰ্বাচন, প্ৰশিক্ষণ আৰু ফিট পৰীক্ষা) অবিহনে বধিৰতাৰ সম্ভাৱনা যথেষ্ট হ্ৰাস নকৰে।<ref name="AIHA-6-11">{{cite book |last1=Berger |first1=Elliott H.|last2= Voix |first2= Jérémie |editor=D.K. Meinke |editor2=E.H. Berger |editor3=R. Neitzel |editor4=D.P. Driscoll |editor5=K. Bright |title=The Noise Manual |date=2018 |publisher=American Industrial Hygiene Association |location=Falls Church, Virginia |pages=255–308 |edition=6th |url=https://online-ams.aiha.org/amsssa/ecssashop.show_product_detail?p_mode=detail&p_product_serno=2719 |access-date=10 August 2022 |language=en |chapter=Chapter 11: Hearing Protection Devices}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, এটা অধ্যয়নত ১৯ হাজাৰতকৈ অধিক শ্ৰমিকক সামৰি লোৱা হৈছিল, ইয়াৰে কিছুমানে সাধাৰণতে শ্ৰৱণ সুৰক্ষা যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু কিছুমানে একেবাৰে ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল। কোলাহলৰ ফলত হোৱা বধিৰতাৰ আশংকাৰ পৰিসংখ্যাগতভাৱে কোনো বিশেষ পাৰ্থক্য দেখা নগ'ল।<ref name="Groenewold-2014">{{cite journal |author=Groenewold M.R. |author2=Masterson E.A. |author3=Themann C.L. |author4=Davis R.R. |title=Do hearing protectors protect hearing? |journal=American Journal of Industrial Medicine |date=2014 |volume=57 |issue=9 |pages=1001–1010 |doi=10.1002/ajim.22323 |pmid=24700499 |url=https://stacks.cdc.gov/view/cdc/36768 |access-date=15 October 2022 |publisher=Wiley Periodicals |pmc=4671486 |issn=1097-0274}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ]] [[শ্ৰেণী:জনস্বাস্থ্য]] hl9az1tjjvy495wisz5l0ml2k4x9htt 0 116772 615908 488028 2026-07-05T15:26:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615908 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian art critic, curator and artist}} {{Use dmy dates|date=April 2018}} {{Use Indian English|date=April 2018}} {{infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = কবিতা বালাকৃষ্ণণ | image = Dr.Kavitha balakrishnan.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1976|6|1|df=yes}} | birth_place = নাদবৰম্বু, [[ইৰিঞ্জলাকুদা]], [[থ্ৰিছুৰ জিলা]], ভাৰত | occupation = প্ৰবক্তা, লেখক, কবি, গৱেষক, চিত্ৰকৰ, কিউৰেটৰ | language = মালয়ালম, ইংৰাজী | nationality = ভাৰতীয় | ethnicity = | citizenship = | education = ললিত কলাৰ ইতিহাস আৰু নান্দনিক বিষয়ত এম.এ , কলা ইতিহাসত পি এইচ ডি | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = "আধুনিক কেৰালাথিলে চিত্ৰকলা" | spouse = এম. ৰাজেশ আৰাবিন্দাক্ষন | partner = | children = ১ | relatives = | influences = | influenced = | awards = ২০০৭ চনত কেৰালা ৰাজ্য চৰকাৰৰ ললিত কলা একাডেমীৰ বঁটা, চিত্ৰকলাৰ বাবে ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটা৷ | signature = | signature_alt = | website = [http://www.kavithabalakrishnan.in Kavitha Balakrishnan] | portaldisp = }} '''কবিতা বালাকৃষ্ণণ''' ({{lang-en|Kavitha Balakrishnan}}; জন্ম ১ জুন ১৯৭৬) এগৰাকী কলা সমালোচক, কবি, সমসাময়িক কলা গৱেষক, চিত্ৰশিল্পী আৰু কলা কিউৰেটৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.harithakam.com/ml/Poet.asp?ID=133|title=ഹരിതകം - മലയാള കവിതാ ജാലിക|work=Harithakam.com|accessdate=4 August 2018|archivedate=17 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717134226/http://www.harithakam.com/ml/Poet.asp?ID=133}}</ref> ১৯৯৮ চনৰ পৰা ১৯৯৯ চনলৈকে কলেজ অৱ ফাইন আৰ্টছ ত্ৰিবেন্দ্ৰমত কলা ইতিহাসৰ প্ৰবক্তা হিচাপে শিক্ষকতা জীৱন আৰম্ভ কৰে। পাছলৈ তেওঁ আৰ.এল.ভি. থ্ৰিপপুনিথুৰাত কলেজ অৱ মিউজিক এণ্ড ফাইন আৰ্টছ আৰু মুম্বাইৰ নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন’লজি (এনআইএফটি)ত অতিথি অধ্যাপক হিচাপে বক্তৃতা দিছিল। বালাকৃষ্ণণ বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]] ৰাজ্যৰ ত্ৰিছুৰত থকা চৰকাৰী ললিত কলা মহাবিদ্যালয়ত কলা ইতিহাস আৰু নান্দনিকতাৰ প্ৰবক্তা। == একাডেমিক কেৰিয়াৰ == বালাকৃষ্ণণে‍ ১৯৯৮ চনত বৰোদাৰ মহাৰাজ ছায়াজিৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ললিত কলাৰ ইতিহাস আৰু নান্দনিকতা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ পাছত তেওঁ মালয়ালম সাময়িকীত সাহিত্যমুখী চিত্ৰকলাৰ অনুশীলনৰ বিষয়ে‍ গৱেষণামূলক থিচিচ প্ৰস্তুত কৰে আৰু তাৰ বাবে তেওঁ ২০০৯ চনত কোট্টায়মৰ মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পি এইচ ডি লাভ কৰে। == বঁটা == ১৩ বছৰ বয়সত তেওঁ চিত্ৰকলাৰ বাবে ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটা লাভ কৰাৰ লগতে গ্ৰীষ্মকালটো ইউক্ৰেইনৰ (পূৰ্বৰ ছোভিয়েট ইউনিয়ন) কৃষ্ণ সাগৰৰ ক্ৰিমিয়াৰ উপকূলত আৰ্টেক (শিবিৰ)ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যুৱ অগ্ৰগামী শিবিৰত কটায়। তেওঁৰ ''কেৰালাথিলে চিত্ৰকালায়ুদ বৰ্থমানম'' গ্ৰন্থখনে ২০০৭ চনত ললিত কলা একাডেমীৰ পৰা মালয়ালম ভাষাৰ কলা বিষয়ক শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ ৰাজ্যিক বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Lalithakala-Akademi-awards-announced/article14764606.ece|title=Lalithakala Akademi awards announced|date=17 May 2007|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=25 April 2018}}</ref> ==চিত্ৰকলাৰ প্ৰদৰ্শনী== ===দলীয় প্ৰদৰ্শনী=== *‘হাইড এণ্ড চিক্’<ref>{{cite web|url=http://artconcerns.net/2008august/html/review4_John+Xaviers.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922184000/http://artconcerns.net/2008august/html/review4_John%20Xaviers.htm|url-status=dead|archive-date=22 September 2010|title=Vilson Koozhoor and Kavitha Balakrishnan as guests in Morning Show|last=MediaoneTV Live|date=22 September 2010|access-date=4 August 2018|archivedate=22 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100922184000/http://artconcerns.net/2008august/html/review4_John%20Xaviers.htm|deadurl=yes}}</ref> গেলেৰী অ’ইডি, কোচি, ২০০৮। *'ল'মেচিন' গেলেৰী অ'ইডি, কোচি, ২০০৯। *ত্ৰিকানা মাটিলকম পৰুলুকাল: সমসাময়িক কলা প্ৰকল্প, মথিলকম ২০১৫।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HEpfTx9qP1U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211220/HEpfTx9qP1U |archive-date=2021-12-20 |url-status=live|title=Vilson Koozhoor and Kavitha Balakrishnan as guests in Morning Show|last=MediaoneTV Live|date=2 October 2015|access-date=4 August 2018|publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> ===একক প্ৰদৰ্শনী=== ১.কণ্টেম্পৰেৰী আৰ্ট গেলেৰী, কেৰেলা ললিথ কালা একাডেমীৰ পৃষ্ঠপোষকতাত শ্ব'। ১৯৯৭। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] rksn93us8qdbobslg30o6sql2kbd6hx 0 122411 615916 615021 2026-07-05T17:20:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কিনশাচা | official_name = ''ভিলে ডি কিনশাচা '' | settlement_type = ৰাজধানী চহৰ আৰু প্ৰদেশ | image_skyline = {{multiple image | perrow = 1/2/2/2 | border = infobox | total_width = 290 | caption_align = center | image1 = La ville de Kinshasa.jpg | caption1 = ডাউনটাউন কিনশাচা | image2 = Africell - Black Santa - DRC (49268350383).jpg | caption2 = গোম্বে, কিনশাচা | image3 = Kinshasa by night (23769991270).jpg | caption3 = লা এনচেলে ভেলি পাৰ্ক | image4 = Parc de la Vallée de la Nsele.jpg | caption4 = লা এনচেলে ভেলি পাৰ্ক | image5 = Le 17 janvier 1961, Patrice Lumumba mourrait, victime de son « rêve » pour un Congo libre, démocratique et développé. (16112526649).jpg | caption5 = পাত্ৰিছ লুমুম্বাৰ মূৰ্তি সহিত লাইমেট টাৱাৰ (পটভূমিত)। | image6 = Bâtiment de la SCPT (anciennement ONATRA) à Gombe, Kinshasa.jpg | caption6 = চ'ছাইটিি বাণিজ্যিক দেচ পৰিবহণ আৰু দেচ বন্দৰ }} | image_flag = Flag of Kinshasa, DRC.svg | image_seal = Coat of arms of Kinshasa.svg | seal_size = 50px | nickname = কিন লা বেলে | motto = | image_map = Democratic Republic of the Congo (26 provinces) - Kinshasa.svg | map_caption = গণতান্ত্ৰিক কঙ্গো প্ৰজাতন্ত্ৰ প্ৰদেশৰ মানচিত্ৰত কিনশাচা | pushpin_map = গণতান্ত্ৰিক কঙ্গো প্ৰজাতন্ত্ৰ#আফ্ৰিকা#পৃথিৱী | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = গণতান্ত্ৰিক কঙ্গো প্ৰজাতন্ত্ৰৰ মানচিত্ৰত কিনশাসা | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = | subdivision_type1 = [[Provinces of the Democratic Republic of the Congo|Province]] | established_title = প্ৰতিষ্ঠিত | established_date = ১৮৮১ | seat_type = চি‍টি হল | seat = লা গোম্বে | parts_type = কমিউন | parts_style = coll | p1 = বন্দলুংৱা | p2 = বাৰুম্বু | p3 = বুম্বু | p4 = গোম্বে (প্ৰাচীন কালিনা) | p5 = কালামু | p6 = কাছা-ভুবু | p7 = কিম্বানসেকে | p8 = কিনশাসা | p9 = কিণ্টামবো | p10 = কিসেনসো | p11 = লেম্বা | p12 = লিমেট | p13 = লিঙ্গৱালা | p14 = মাকালা | p15 = মালুকু | p16 = মাসিনা | p17 = মাটে | p18 = মণ্ট এনগাফুলা | p19 = এনডিজিলি | p20 = নগাবা | p21 = এনগালিমা | p22 = এনগিৰি-এনগিৰি | p23 = এনসেলে | p24 = সেলেম্বাও | government_type = প্ৰাদেশিক সমাৱেশ | governing_body = কিনশাচাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = গভৰ্ণৰ | leader_name = নেগ্ৰোন এমবুৰুণ্ডি এমগ্ৰাণ্ডে লাকাজো | leader_title1 = ভাইচ-গভৰ্ণৰ | leader_name1 = নেগ্ৰোন এমবুৰুণ্ডি এমগ্ৰাণ্ডে লাকাজো | total_type = নগৰ-প্ৰদেশ | area_footnotes =<ref name=Kayembe2009 /> | area_total_km2 = 9965 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_urban_km2 = 600 | elevation_m = 240 | population_total = 17071000<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি |last=Institut National De La Statistique |title=Projections demographiques 2019-25 (in French) |url=http://ins.mkbco.pro/Portals/0/OpenContent/Files/19197/TROIKA_-_Projections_demographiques_2019-25.xlsx |date=September 23, 2020 |archive-date=জুলাই ২, ২০২০ |আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20200702122410/http://ins.mkbco.pro/Portals/0/OpenContent/Files/19197/TROIKA_-_Projections_demographiques_2019-25.xlsx |url-অবস্থা=অকাৰ্যকৰ |access-date=June 5, 2025 |archivedate=July 2, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702122410/http://ins.mkbco.pro/Portals/0/OpenContent/Files/19197/TROIKA_-_Projections_demographiques_2019-25.xlsx |deadurl=yes }}</ref> | population_as_of = ২০২১ | population_footnotes = | population_density_km2 = 1462 | population_urban = 16316000 | population_metro = 17239463 | population_urban_footnotes =<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি| url = https://populationstat.com/democratic-republic-of-the-congo/kinshasa|title = PopulationStat.com}}</ref> | population_density_urban_km2 = auto | population_blank1_title = [[জাতীয় ভাষা|language]] | population_blank1 = ফৰাচী আৰু লিঙ্গালা | population_note = | postal_code = | area_code = 243 + 9 | blank_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচক|এইচডিআই]] (২০১৯) | blank_info_sec1 = 0.577<ref name="GlobalDataLab">{{ওয়েব উদ্ধৃতি |title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-অবস্থা=live |আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |date=2021-07-27 |ওয়েবসাইট=hdi.globaldatalab.org |language=en}}</ref><br />{{color|#fc0|medium}}[[List of provinces of the Democratic Republic of the Congo by Human Development Index|1st]] | area_urban_footnotes =<ref name="population">{{ওয়েব উদ্ধৃতি |date=April 2017 |title=DemographiaWorld Urban Areas – 13th Annual Edition |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |url-অবস্থা=live |আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=3 May 2018 |date=8 July 2017 |publisher=[[Demographia]]}}</ref> | timezone = [[পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ সময়]] | utc_offset = +1 | coor_pinpoint = | registration_plate_type = [[কঙ্গো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰেৰ যানবাহন ৰেজিষ্ট্ৰেশন প্লেট|লাইসেন্স প্লেট কোড]] | registration_plate = {{পতাকা আইকন|Democratic Republic of the Congo}} CGO / '''01''' }} '''কিনশাচা''' ({{lang-en|Kinshasa}}) হ'ল কংগো গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। পূৰ্বতে ইয়াক লিওপোল্ডভিল নামেৰে জনা গৈছিল। এসময়ত কংগো নদীৰ পাৰত মাছ ধৰা আৰু ব্যৱসায়িক গাঁৱৰ বসতিস্থল কিনশাচা এতিয়া বিশ্বৰ অন্যতম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা মেগাচিটি। কিনশাচা মহানগৰখন গণতান্ত্ৰিক কঙ্গো প্ৰজাতন্ত্ৰৰ ২৬খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত এখন। যিহেতু নগৰ-প্ৰদেশৰ প্ৰশাসনিক সীমাৰেখাই এক বিশাল এলেকা সামৰি লৈছে, সেয়েহে নগৰ-প্ৰদেশৰ ৯০ শতাংশতকৈও অধিক ভূমি গ্ৰাম্য প্ৰকৃতিৰ, চহৰীয়া অঞ্চলসমূহে পশ্চিম দিশত সৰু কিন্তু বিস্তাৰিত অংশ দখল কৰিছে।<ref name="area">{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=Ville de Kinshasa|title=Géographie de Kinshasa|url=http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|url-অবস্থা=dead|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|archive-date=23 July 2012|date=25 June 2012|access-date=5 June 2025|archivedate=23 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723091147/http://www.kinshasa.cd/index.php?option=com_content&view=article&id=300|deadurl=yes}}</ref> আফ্ৰিকাৰ কাইৰো আৰু লোগেছৰ পিছত কিনশাচা তৃতীয় বৃহত্তম মহানগৰ।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|date=2020-07-03|language=en-US|title=Cities In The World With The Most Francophone Population|url=https://www.worldatlas.com/articles/cities-in-the-world-with-the-most-francophone-population.html|date=2022-03-08|ওয়েবসাইট=WorldAtlas}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ নামমাত্ৰ ফ্ৰাংকোফোন নগৰীয়া অঞ্চল, য'ত ফৰাচী ভাষা হৈছে চহৰখনৰ চৰকাৰ, শিক্ষা, সংবাদ মাধ্যম, জনসেৱা, আৰু উচ্চ পৰ্যায়ৰ বাণিজ্যৰ ভাষা। আনহাতে, লিংগালা ভাষাক বাটে‍-ঘাটে‍ লিংগুয়া ফ্ৰাংকা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Le_8WMk1Pr4C&q=french%20lingala%20kinshasa&pg=PA103|title=Globalization and Language Vitality: Perspectives from Africa, pp. 103 & 109|last=Cécile B. Vigouroux & Salikoko S. Mufwene|year=2008|isbn=9780826495150|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20151005104851/https://books.google.com/books?id=Le_8WMk1Pr4C&lpg=PA111&dq=french%20lingala%20kinshasa&pg=PA103|archive-date=5 October 2015|url-অবস্থা=live|date=25 June 2012}}</ref> ২০১২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত কিনশাচাত ১৪ সংখ্যক ফ্ৰাংকোফোনি শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=[[Organisation internationale de la Francophonie|OIF]]|title=XIVe Sommet de la Francophonie|url=http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|url-অবস্থা=dead|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20120619065536/http://www.francophonie.org/XIVe-Sommet-de-la-Francophonie,36849.html|archive-date=19 June 2012|date=25 June 2012}}</ref> কিনশাচাৰ বাসিন্দাসকলক কিনোইছ (ফৰাচী আৰু কেতিয়াবা ইংৰাজীত) বা কিনাশাচান (ইংৰাজীত) বুলি জনা যায়। অঞ্চলটোৰ খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ ভিতৰত হুম্বু আৰু টেকে আদি অন্যতম। চহৰখন পাৰ্শ্বৱৰ্তী ৰিপাব্লিক অৱ কংগোৰ ৰাজধানী ব্ৰাজাভিলৰ মুখামুখি। এই বিন্দুত নদীৰ ব্যৱধান ৭ কিলোমিটাৰ বহল যদিও ভেটিকান চহৰ আৰু ৰোমৰ পিছত এই দুখন চহৰ বিশ্বৰ দ্বিতীয় নিকটতম ৰাজধানী চহৰৰ যোৰা। ==ইতিহাস== ১৮৮১ চনত হেনৰী মৰ্টন ষ্টেনলীয়ে ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ হিচাপে এই চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, USA, 2013, p. 144</ref> বেলজিয়ামৰ ৰজা দ্বিতীয় লিওপল্ডৰ সন্মানত ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল লিওপোল্ডভিল। তেওঁ কংগো ফ্ৰী ষ্টেট নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। এই বিশাল ভূখণ্ডই এখন গণতান্ত্ৰিক কঙ্গো প্ৰজাতন্ত্ৰ। এই অঞ্চলটো উপনিবৱশ নহয় বৰঞ্চ ৰজাৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তি আছিল। এই ঠাইখন লিভিংষ্টন জলপ্ৰপাতৰ ওপৰৰ কংগো নদীৰ প্ৰথমটো নাও চলাব পৰা বন্দৰ হিচাপে বিকশিত হয়। লিওপোল্ডভিলৰ তলৰ ৩০০ কিলোমিটাৰ (১৯০ মাইল) উজানত এটি ধাৰা আছে। প্ৰথম অৱস্থাত সাগৰৰ মাজেৰে অহা বা যোৱা সকলো সামগ্ৰী লিওপোল্ডভিল আৰু মাটাডিৰ মাজত বহনকাৰীয়ে কঢ়িয়াই নিব লাগিছিল, ৰেপিডৰ তলৰ বন্দৰ আৰু উপকূলৰ পৰা ১৫০ কিলোমিটাৰ (৯৩ মাইল) দূৰত্বৰ পৰা আনিব লগা হৈছিল। ১৮৯৮ চনত মাটাডি-কিনশাচা পৰ্টেজ ৰেলৱেৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ লগে লগে ৰেপিডৰ চাৰিওফালে বিকল্প পথৰ ব্যৱস্থা হয় আৰু লিওপোল্ডভিলৰ দ্ৰুত বিকাশ আৰম্ভ হয়। ১৯১৪ চনত পাইপলাইন স্থাপন কৰা হয়। ই মাটাডিৰ পৰা লিওপ’ল্ডভিলৰ ওপৰৰ ফালে থকা ভাপ জাহাজলৈ খাৰুৱা তেল পৰিবহণ কৰে।<ref name="britannica.com">{{বিশ্বকোষ উদ্ধৃতি|বিশ্বকোষ=britannica.com}}</ref> ১৯২৩ চনৰ ভিতৰত কংগোৰ মোহনাত থকা বোমা চহৰখনৰ ঠাইত এই চহৰখনক বেলজিয়ান কংগোৰ ৰাজধানীলৈ উন্নীত কৰা হয়।<ref name="britannica.com" /> "লিঅ'" বা "লিঅ'পল্ড" নামেৰে মতা এই চহৰখন ঔপনিৱেশিক যুগত দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাই ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়। ১৯৫৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পাছত ১৯৬০ চনৰ ৩০ জুনত স্বাধীনতা লাভ কৰি‍ কংগো ৰিপাব্লিকে প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে পেট্ৰিছ লুমুম্বাক নিৰ্বাচিত কৰে। লুমুম্বাৰ অনুভূত ছোভিয়েট সমৰ্থন প্ৰৱণতাক পশ্চিমীয়া স্বাৰ্থই ভাবুকি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। যিহেতু সেই সময় শীতল যুদ্ধৰ উত্তেজনাপূৰ্ণ সময় আছিল, সেয়েহে আমেৰিকা আৰু বেলজিয়ামে কংগোৰ কৌশলগত সম্পদ বিশেষকৈ ইউৰেনিয়ামৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাব বিচৰা নাছিল। লুমুম্বাৰ নিৰ্বাচনৰ এবছৰ নৌহওঁতেই বেলজিয়াম আৰু আমেৰিকাই তেওঁৰ কঙ্গোলিজ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ সমৰ্থন ক্ৰয় কৰি লয় আৰু সেই ঘটনাবোৰক গতিশীল কৰি লুমুম্বাৰ হত্যাত পৰিণত কৰে।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|last=Georges Nzongola-Ntalaja|date=17 January 2011|title=Patrice Lumumba: the most important assassination of the 20th century|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/jan/17/patrice-lumumba-50th-anniversary-assassination|date=9 February 2020|ওয়েবসাইট=The Guardian}}</ref> ১৯৬৪ চনত মাইজে ছ’ম্বেই কংগো ৰিপাব্লিক, বুৰুণ্ডি আৰু মালিৰ সকলো নাগৰিকৰ লগতে ৰুৱাণ্ডাৰ পৰা অহা সকলো ৰাজনৈতিক শৰণাৰ্থীক বহিষ্কাৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>Jules Gerard-Libois and Benoit Verhaegen, ''Congo 1964: Political Documents of a Developing Nation'', Princeton University Press, 2015, p. 450</ref><ref name="NYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1964/08/22/archives/congo-starts-expulsions.html|title=Congo Starts Expulsions|work=[[The New York Times]]|date=19 May 2021|language=en}}</ref><ref>Daouda Gary-Tounkara, ''1964 : le Mali réinsère ses ressortissants expulsés'', In: '' Plein droit 2016/1 (n° 108)'', GISTI, 2016, p. 35-38</ref><ref>United States.</ref> ১৯৬৫ চনত আমেৰিকা আৰু বেলজিয়ামৰ সহায়ত কংগোত জোচেফ-ডিজিয়েৰ মবুটুৱে ক্ষমতা দখল কৰে। তেওঁ "প্ৰামাণ্যতা"ৰ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে দেশৰ মানুহ আৰু ঠাইৰ নাম পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ১৯৬৬ চনত কিনশাচা নামৰ এখন গাঁৱৰ নামেৰে লিওপ’ল্ডভিলৰ নাম কিনশাচা ৰখা হয়। এসময়ত ই এই স্থানৰ ওচৰতে আছিল, যিটো বৰ্তমান কিনশাচা কমিউন নামেৰে জনা যায়। মবুটুৰ অধীনত চহৰখন দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পালে। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা বহু লোক নিজৰ সৌভাগ্যৰ সন্ধানত ইয়ালৈ আহিছিল। বা আন ঠাইৰ জাতিগত বিবাদৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ আহিছিল। এইদৰে তেওঁলোকে কিনশাচাৰ জনসংখ্যাৰ মাজত ইতিমধ্যে উপস্থিত থকা বহুতো জাতি আৰু ভাষাৰ লগত নতুন ভাষা আৰু জাতি-জনগোষ্ঠী সংযোজন কৰিলে। ১৯৯১ চনত চহৰখনে বিদ্ৰোহী সৈনিকক প্ৰতিহত কৰিবলগীয়া হৈছিল। চৰকাৰে দৰমহা দিব নোৱাৰাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে‍ প্ৰতিবাদ কৰিছিল। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহীৰ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হয়, যাৰ ফলত ১৯৯৭ চনৰ ভিতৰত মবুটুৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ পতন ঘটে।<ref name="britannica.com"/> মবুটুৰ অতিমাত্ৰা উৎপাত, গণ দুৰ্নীতি, নেপটিজিম আৰু গৃহযুদ্ধৰ ফলত কিনশাচাৰ বহু ক্ষতি হৈছিল। ই তেওঁক পতনৰফালে লৈ গৈছিল। ইয়াৰ পাছতো ই এতিয়াও মধ্য আফ্ৰিকাৰ বাবে এক প্ৰধান সাংস্কৃতিক আৰু বৌদ্ধিক কেন্দ্ৰ, য'ত সংগীতজ্ঞ আৰু শিল্পীৰ এক সমৃদ্ধিশালী সম্প্ৰদায় আছে। ইয়াৰ উপৰিও ই দেশৰ প্ৰধান ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ, ইয়াত অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলৰ পৰা অনা বহু প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়। ২০০১ চনৰ পৰা ২০১৯ চনলৈকে কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিকৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জোচেফ কাবিলাৰ কিনশাচাত বিশেষ জনপ্ৰিয়তা নাছিল।<ref name="Trapido2016"/> ২০০৬ চনত কাবিলাই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক নিৰ্বাচনত জয় ঘোষণা কৰাৰ পিছত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়; ইউৰোপীয় সংঘই ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাহিনীত যোগদান কৰিবলৈ চহৰখনত সৈন্য নিয়োগ কৰে। ২০১৬ চনত নতুন নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’ব বুলি ঘোষণা কৰাত দুবছৰ পলম হৈছিল। ছেপ্টেম্বৰ আৰু ডিচেম্বৰ মাহত বৃহৎ প্ৰতিবাদৰ সূচনা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাজপথত বেৰিকেড লগোৱাৰ লগতে কেইবা ডজন লোকৰ মৃত্যু হয়। বিদ্যালয় আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ আছিল।<ref>"[https://www.bbc.com/news/world-africa-37406407 DR Congo election: 17 dead in anti-Kabila protests] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20180616023724/https://www.bbc.com/news/world-africa-37406407|date=16 June 2018}}", ''BBC'', 19 September 2016.</ref><ref>Merritt Kennedy, "[https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/12/21/506449446/congo-a-powder-keg-as-security-forces-crack-down-on-whistling-demonstrators Congo A 'Powder Keg' As Security Forces Crack Down On Whistling Demonstrators] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20180517153108/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/12/21/506449446/congo-a-powder-keg-as-security-forces-crack-down-on-whistling-demonstrators|date=17 May 2018}}", ''NPR'', 21 December 2016.</ref> ==ভূগোল== ===প্ৰশাসনিক বিভাগ=== ===জলবায়ু=== ==জনসংখ্যা== ১৯৮৪ চনত কৰা আনুষ্ঠানিক লোকপিয়লত ২৬ লাখ বাসিন্দা গণনা কৰা হৈছিল।<ref name="Bédécarrats2016">{{সাময়িকী উদ্ধৃতি|last=Bédécarrats|first=Florent|last২=Lafuente-Sampietro|first২=Oriane|year=2019|title=Building commons to cope with chaotic urbanization? Performance and sustainability of decentralized water services in the outskirts of Kinshasa|পাতাসমূহ=1096–1108|DOI=10.1016/j.jhydrol.2016.07.023|doi-access=free}}</ref> তেতিয়াৰ পৰাই সকলো অনুমান সঁচাকৈয়ে বহিৰ্প্ৰকাশ। ২০০৫ চনৰ বাবে অনুমান ৫৩ লাখৰ পৰা ৭৩ লাখৰ ভিতৰত পৰে।<ref name="Flouriot2013"/> ২০১৭ চনত চহৰখনৰ শেহতীয়া অনুমান অনুসৰি ইয়াৰ জনসংখ্যা আছিল ১১,৮৫৫,০০০।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|title=Archived copy|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=3 May 2018|date=26 June 2012}}</ref> ইউ এন হেবিটেটৰ তথ্য অনুসৰি বছৰি ৩ লাখ ৯০ হাজাৰ লোক কিনাশাচালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। যুদ্ধৰ পৰা পলায়ন কৰি অৰ্থনৈতিক সুযোগ বিচাৰি ইয়ালৈ আহে।<ref name="Iazzolino2016">Gianluca Iazzolino, "[http://mgafrica.com/article/2016-03-29-kinshasa-the-dysfunctional-megapolis-of-12-million-souls Kinshasa, megalopolis of 12 million souls, expanding furiously on super-charged growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709174042/http://mgafrica.com/article/2016-03-29-kinshasa-the-dysfunctional-megapolis-of-12-million-souls |date=2017-07-09 }} {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20170709174042/http://mgafrica.com/article/2016-03-29-kinshasa-the-dysfunctional-megapolis-of-12-million-souls|date=9 July 2017}}"; ''Mail & Guardian Africa'', 2 April 2016.</ref> এক অনুমান অনুসৰি (২০১৬) মহানগৰ কিনশাচাৰ জনসংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাব। ইয়াৰ জনসংখ্যা ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ৩.৫ কোটি, ২০৭৫ চনৰ ভিতৰত ৫.৮ কোটি আৰু ২১০০ চনৰ ভিতৰত ৮.৩ কোটি হ’ব।<ref>{{সাময়িকী উদ্ধৃতি|last=Hoornweg|first=Daniel|last২=Pope|first২=Kevin|year=2017|title=Population predictions for the world's largest cities in the 21st century|পাতাসমূহ=195–216|DOI=10.1177/0956247816663557|doi-access=free}}</ref> তেনে হ'লে‍ ই বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হ’ব। ===ভাষা=== কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰৰ চৰকাৰী ভাষা ফৰাচী। অৰ্থাৎ কংগো গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ ৰাজধানী কিনশাচাৰ ভাষাও ফৰাচী। কিনশাচা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ফ্ৰাংকোফোন চহৰ যদিও বেছিভাগ মানুহেই হয় ফৰাচী ভাষা নাজানে অথবা ক’বলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name=":0">{{ওয়েব উদ্ধৃতি|date=7 March 2016|title=Populations of 150 Largest Cities in the World|url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm|archive-date=28 August 2017|date=1 August 2016|ওয়েবসাইট=World Atlas}}</ref><ref name="Nadeau">{{cite book|title=The Story of French|url=https://archive.org/details/storyoffrench0000nade|last=Nadeau|first=Jean-Benoit|year=2006|publisher=St. Martin's Press|পাতা=301; 483|isbn=9780312341831}}</ref><ref name="Trefon">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5VAAHi93y0sC&q=Kinshasa+second+largest+French+city&pg=PA7|title=Reinventing Order in the Congo: How People Respond to State Failure in Kinshasa|last=Trefon|first=Theodore|year=2004|publisher=Zed Books|পাতা=7|isbn=9781842774915|date=31 May 2009}}</ref> লিংগালা ভাষাক কথিত ভাষা হিচাপে বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাস্তাৰ চিন, পোষ্টাৰ, বাতৰি কাকত, চৰকাৰী নথি-পত্ৰ, স্কুলৰ ভাষা ফৰাচী; নাটক, টেলিভিছন আৰু বাতৰি কাকতত ই আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে আৰু বিভিন্ন সামাজিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ মাজত উলম্ব সম্পৰ্ক ক্ষেত্ৰত ই ব্যৱহাৰ হয়। কিন্তু একে শ্ৰেণীৰ মানুহে নিজৰ মাজতে কংগো ভাষা (কিকোংগো, লিংগালা, শ্বিলুবা বা শ্বাহিলি)ত কথা পাতে।<ref name="Manning">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LwzFF2FnbzMC&q=Kinshasa+second+largest+francophone+city&pg=PA189|title=Francophone sub-Saharan Africa: Democracy and Dependence, 1985–1995|last=Manning|first=Patrick|year=1998|publisher=Cambridge University Press|পাতা=189|isbn=9780521645195|date=31 May 2009}}{{অকাৰ্যকৰ সংযোগ|date=এপ্ৰিল ২০২৩ |bot=InternetArchiveBot |ঠিক কৰাৰ প্ৰচেষ্টা=yes }}</ref> ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ==অৰ্থনীতি== [[চিত্ৰ:Marsavco-Biggest_FMCG_Company_of_DRC_&_Central_Africa,_Part_of_RAWJI_Group-Largest_Group_in_DRC.jpg|ডান|thumb| মাৰ্চাভকো]] [[চিত্ৰ:2013_street_Kinshasa_8756715873.jpg|thumb|২০১৩ চনত কিনশাচা]] মহানগৰীৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত ট্ৰাষ্ট মাৰ্চেণ্ট বেংকৰ দৰে আন বহু উদ্যোগ আছে। খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ এটা প্ৰধান উদ্যোগ, আৰু নিৰ্মাণ আৰু অন্যান্য সেৱা উদ্যোগেও অৰ্থনীতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="britannica.com"/> যদিও কংগো গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ মাত্ৰ ১৩% লোক ইয়াত বাস কৰে, মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ দ্বাৰা জুখিলে কংগোৰ অৰ্থনীতিৰ ৮৫% কিনশাচাৰৰ।<ref name="ChirisaEtAl2017"/> ২০০৪ চনৰ এক সমীক্ষাত দেখা গৈছে যে মুঠ ৯ লাখ ৭৬ হাজাৰ শ্ৰমিকৰ ৭০% অনানুষ্ঠানিকভাৱে নিয়োজিত, ১৭% ৰাজহুৱা খণ্ডত, ৯% আনুষ্ঠানিক ব্যক্তিগত খণ্ডত আৰু ৩% অন্যান্য খণ্ডত। বেছিভাগ নতুন চাকৰিকে অনানুষ্ঠানিক হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Flouriot2013"/> ১৯৭০ চনৰ পৰা কংগোৰ সৈতে চীন গণৰাজ্য যথেষ্ট জড়িত হৈ আছে। তেওঁলোকে পেলেছ ডু পিপল নিৰ্মাণৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছিল আৰু শ্ কংগোৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰাৰ বাবে চীনৰ পৰা কোটি কোটি ডলাৰৰ ঋণ। বাবা যুদ্ধত বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰক সমৰ্থন কৰিছিল। ২০০৭-২০০৮ বিত্তীয় বৰ্ষত চীন আৰু কংগোৱে ৮.৫ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। কংগোৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰাৰ বাবে চীনে‍ দিয়া এইয়া কোটি ডলাৰৰ ঋণ।<ref>Emizet Francois Kisangani, Scott F. Bobb, "China, People's Republic of, Relations with"; ''Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo'', Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2010; pp. [https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA74 74]–75.</ref> চীনা উদ্যোগীসকলে কিনশাচাৰ স্থানীয় বজাৰত ক্ৰমৱৰ্ধমান অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰিছে, এই প্ৰক্ৰিয়াত পূৰ্বতে সফল কংগো, পশ্চিম আফ্ৰিকা, ভাৰতীয় আৰু লেবাননৰ ব্যৱসায়ীসকলক স্থানচ্যুত কৰিছে।<ref>Nuah M. Makungo, "[https://www.researchgate.net/publication/258339820_Is_The_Democratic_Republic_of_Congo_DRC_being_Globalized_by_China Is the Democratic Republic of Congo being Globalized by China? ]</ref> ২০০৫ চনত পৰিয়ালৰ গড় খৰচ ২১৫০ মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য আছিল, যিটো প্ৰতিদিনে ১ মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য আছিল। পৰিয়ালৰ গড় খৰচ আছিল ১৫৫৫ ডলাৰ, অৰ্থাৎ প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰতিদিনে ৬৬ চেণ্ট। দুখীয়াৰ মাজত এই ব্যয়ৰ আধাতকৈ অধিক খাদ্য, বিশেষকৈ ৰুটি আৰু শস্যজাতীয় খাদ্যৰ বাবে হয়।<ref name="Flouriot2013">Jean Flouriot, "[https://com.revues.org/6770 Kinshasa 2005. ]</ref> ==শিক্ষা== [[চিত্ৰ:Université_de_Kinshasa_(Unikin1).JPG|ডান|thumb| কিনশাচা বিশ্ববিদ্যালয়]] কিনশাচাত কেইবাখনো উচ্চ পৰ্যায়ৰ শিক্ষানুষ্ঠান আছে, য’ত চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিঙৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নাৰ্চিং আৰু সাংবাদিকতালৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ শিক্ষানুষ্ঠান আছে। চহৰখনত তিনিখন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু এখন কলা বিদ্যালয় আছে: * একাডেমি ডি ডিজাইন (এডি) * ইনষ্টিটিউট চুপাৰিউৰ ডি'আৰ্কিটেকচাৰ আৰু নগৰবাদ * ইউনিভাৰ্চ‍িটি পেনাফ্ৰিকাইন ডু কঙ্গো (ইউপিসি) * কিনশাচা বিশ্ববিদ্যালয় * ইউনিভাৰ্চ‍িটি লিবাৰ ডি কিনশাচা * কঙ্গোৰ কেথলিক বিশ্ববিদ্যালয় * [[Congo Protestant University|কঙ্গো প্ৰটেষ্টাণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[Université Chretienne de Kinshasa|ইউনিভাৰ্চ‍িটি ক্ৰেটিয়েন ডি কিনশাসা]] * [[National Pedagogy University|ন্যাশনাল পেডাগজি ইউনিভাৰ্চ‍িটি]] * নেশ্বনেল ইনষ্টিটিউট অফ আৰ্টচ * বিজ্ঞাপন আৰু মিডিয়া উচ্চতৰ ইনষ্টিটিউট * চেণ্টাৰ ফৰ হেলথ ট্ৰেনিং (সিইএফএ)<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=Cefacongo.org|title=Cefacongo.org|url=http://www.cefacongo.org/index.html|url-অবস্থা=dead|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20110725151811/http://www.cefacongo.org/index.html|archive-date=25 July 2011|date=14 March 2011|access-date=11 June 2025|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725151811/http://www.cefacongo.org/index.html|deadurl=yes}}</ref> প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়: * লাইচি প্ৰিন্স ডি লিজ (প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা, [[ফৰাসি বেলজীয়|বেলজিয়াম পাঠ্যক্ৰমেৰ ফ্ৰেঞ্চ কমিউনিটি]]) * প্ৰিন্স ভেন লুইকস্কুল কিনশাচা (প্ৰাথমিক শিক্ষা, ফ্ল্যাণ্ডাৰ্চ পাঠ্যক্ৰম)<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=Prins van Luikschool Kinshasa|title=Onze school|url=https://wordpress.pls-rdc.com/onze-school/|date=2020-05-16|access-date=2025-06-11|archivedate=2020-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200802210609/https://wordpress.pls-rdc.com/onze-school/|deadurl=yes}}</ref> * ৰেনে ডে‍কাৰ্ত ফৰাচী উচ্চ বিদ্যালয় (প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা, ফৰাচী পাঠ্যক্ৰম) * আমেৰিকান স্কুল অফ কিনশাচা * আলহাদেফ স্কুল। ২০০৫ চনত ছয় বছৰৰ ওপৰৰ ৯৩% শিশোৱে স্কুললৈ গৈছিল আৰু ১৫ বছৰৰ ওপৰৰ ৭০% লোক ফৰাচী ভাষাত সাক্ষৰ আছিল। ==স্বাস্থ্য আৰু চিকিৎসা== কিনশাচাত বিশখন চিকিৎসালয়ৰ লগতে বিভিন্ন চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আৰু পলিক্লিনিক আছে।<ref>[http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org_55841.html "Provincial Health Division of Kinshasa"] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20110414194221/http://www.afdevinfo.com/htmlreports/org/org_55841.html|date=14 April 2011}}''African Development Information Services''</ref> ১৯৯১ চনৰ পৰা মনকল হাস্পতালে স্বাস্থ্য বিভাগৰ সহযোগত কিনশাচাৰ জিলা চিকিৎসালয় হিচাপে অলাভজনক স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ২০১২ চনত শিশু চিকিৎসক আৰু ৰক্ত বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক লিঅ’ন শ্বিলোলোৰ দ্বাৰা পৰিচালিত মনকল হাস্পতালৰ পৰীক্ষাগাৰ, ডায়েগনষ্টিক ৰেডিঅ’লজি, ইনটেনচিভ কেয়াৰ, নৱজাতক ইউনিট, ফেমিলি মেডিচিন, জৰুৰীকালীন ইউনিট আৰু বৃহত্তৰ অস্ত্ৰোপচাৰ এলেকাৰে উন্নত ক্লিনিকেল সেৱাৰ ১৫০খন বিছনাযুক্ত এটা ভৱন মুকলি কৰা হৈছে। ==সংস্কৃতি== কিনশাচাত ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু কিনছাছা ফাইন আৰ্টছ একাডেমী আছে।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&dq=Kinshasa++National+Museum+and+the+Kinshasa+Fine+Arts+Academy&pg=PA145|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|last=Cybriwsky|first=Roman Adrian|date=2013-05-23|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-61069-248-9}}</ref> কিনশাচা কংগোৰ বেছিভাগ বুদ্ধিজীৱীৰ বাসস্থান, য'ত ম্বুটু যুগত গঢ় লৈ উঠা ৰাজনৈতিক শ্ৰেণীও আছে।<ref name="Freund2012">Bill Freund, "City and Nation in an African Context: National Identity in Kinshasa”; ''Journal of Urban History'' 38(5), 2012; [[doi:10.1177/0096144212449141]].</ref> কিনছাছাৰ সংগীত জগতখন ১৯৬০ চনৰ পৰাই চহৰখনৰ অভিজাত শ্ৰেণীৰ পৃষ্ঠপোষকতাত পৰিচালিত হৈ‍ আহিছে।<ref name="Trapido2016"/> ১৯৯৪ চনত গঠন হোৱা অৰ্কেষ্টাৰ চিম্ফণিক কিম্বাংগুইষ্টে উন্নত বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু তেতিয়াৰ পৰাই ইয়াৰ সামৰ্থ্য আৰু সুনাম বৃদ্ধি পায়।<ref>Andy Morgan, "The scratch orchestra of Kinshasa", ''The Guardian'' 9 May 2013.</ref> কিনছাছাৰ এটা পপ সংস্কৃতিৰ আদৰ্শ ধৰণ হ'ল মাইকলিষ্ট, ইউৰোপ ভ্ৰমণ কৰা এজন ধনৱান ফেশ্বনেবল মানুহ। এড্ৰিয়েন মম্বেলে ওৰফে ষ্টাৰভছ নিয়াৰকছ আৰু সংগীতজ্ঞ পাপা ৱেম্বা আছিল মিচেলেষ্ট শৈলীৰ প্ৰাৰম্ভিক উদাহৰণ।<ref name="Trapido2016">Joe Trapido, "[https://newleftreview.org/II/98/joe-trapido-kinshasa-s-theatre-of-power Kinshasa's Theater of Power] {{ওয়েব আৰ্কাইভ|url=https://web.archive.org/web/20170917080840/https://newleftreview.org/II/98/joe-trapido-kinshasa-s-theatre-of-power|date=17 September 2017}}", ''[[নতুন বাম পৰ্যালোচনা|New Left Review]]'' 98, March/April 2016.</ref> লা চেপে, এটা সংযুক্ত সাংস্কৃতিক ধাৰা যাক ডেণ্ডিজম বুলিও বৰ্ণনা কৰা হয়, ইয়াত আড়ম্বৰপূৰ্ণ কাপোৰ পিন্ধাটো জড়িত হৈ আছে। বহু কিনোনেই চহৰখনৰ প্ৰতি নেতিবাচক দৃষ্টিভংগী পোষণ কৰে, গ্ৰাম্য জীৱনশৈলীৰ প্ৰতি নষ্টালজিয়া আৰু কিনশাচাতকৈ কংগো জাতিৰ সৈতে অধিক শক্তিশালী সংযোগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="Freund2012"/> ==উপাসনালয়== <gallery mode="" widths="180px" heights="150px"> File: Preĝejo de Sankta Anna en Kinŝaso 01.jpg |কিনশাচাৰ চেণ্ট এন্নেছ চাৰ্চ ([[কেথলিক চাৰ্চ অৱ দ্য ডেম'ক্ৰেটিক ৰিপাব্লিক অৱ কংগো]]) File: Église Francophone CBCO Kintambo.jpg| এগ্লিচ ফ্ৰাঙ্কোফোন চিবিচিও কিণ্টাম্বো ([[কঙ্গোৰ বেপ্তি‍ষ্ট সম্প্ৰদায়]]) </gallery> উপাসনাৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছে‍ মূলতঃ খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা আৰু উপাসনালয়: কিনশাচাৰ ৰোমান কেথলিক আৰ্কডাইচেছ (কেথলিক গীৰ্জা), কিম্বাংগুইষ্ট চাৰ্চ, বেপ্টিষ্ট কমিউনিটি অৱ কংগো (বেপ্টিষ্ট ৱৰ্ল্ড এলায়েন্স), কংগো ৰিভাৰ বেপ্টিষ্ট কমিউনিটি (বেপ্টিষ্ট ৱৰ্ল্ড এলায়েন্স), এছেম্বলিজ অৱ গড, কংগোৰ এংলিকান চাৰ্চৰ প্ৰদেশ (এংলিকান কমিউনিয়ন), চাৰ্চ অৱ জিছুছ খ্ৰীষ্ট অৱ লেটাৰ-ডে চেণ্টছৰ এটা উপাসনালয় আৰু কিনশাচাত ১০০ৰো অধিক মণ্ডলী আছে। কংগোত এটা প্ৰেছবিটেৰিয়ান ধৰ্মীয়গোষ্ঠী (সংস্কাৰ কৰা গীৰ্জাৰ বিশ্ব ধৰ্মগোষ্ঠী) আছে।<ref>J. Gordon Melton, Martin Baumann, ‘‘Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices’’, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 777</ref> মুছলমানৰো মছজিদ আছে। বৰ্তমান এটা বাহাই উপাসনালয় নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|date=১ এপ্ৰিল ২০২৩|title=Les travaux de construction de la Maison d'Adoration Nationale en bonne progression!|url=https://www.bahai-rdc.org/les-travaux-de-construction-de-la-maison-dadoration-nationale-en-bonne-progression/|archive-date=১৩ জুন ২০২১|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20210613091220/https://www.bahai-rdc.org/les-travaux-de-construction-de-la-maison-dadoration-nationale-en-bonne-progression/|url-অবস্থা=অকাৰ্যকৰ|access-date=11 June 2025|archivedate=13 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613091220/https://www.bahai-rdc.org/les-travaux-de-construction-de-la-maison-dadoration-nationale-en-bonne-progression/|deadurl=yes}}</ref> ==গণমাধ্যম== ==খেলাধুলা== ==অট্টালিকা আৰু প্ৰতিষ্ঠান== ==আন্তঃগাঁথনি আৰু গৃহ নিৰ্মাণ== ==পৰিবহণ== ===বিমান=== ===ৰেল=== ===বাহ্যিক পৰিবহণ=== ==সামাজিক বিষয়== ===অপৰাধ আৰু শাস্তি=== ===ৰাস্তাৰ শিশু=== [[চিত্ৰ:Kinshasa_by_night_(23769991270).jpg|thumb|ৰাতিৰ ডাউনটাউন কিনশাচা]] ২০১০ চনত ৰাজপথৰ শিশু বা "শ্বেগু" (সততে অনাথ)ক আৰক্ষী আৰু সেনাই অত্যাচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE66L2TB20100722?sp=true|title=Congo's children battle witchcraft accusations|last=Manson|first=Katrina|date=22 July 2010|work=Reuters|date=14 March 2011}}</ref> কিনশাচাৰ ৰাজপথত বাস কৰা আনুমানিক ২০,০০০ শিশুৰ ভিতৰত প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশই ভিক্ষাৰী, কিছুমান ৰাজপথত ব্যৱসায়ী আৰু প্ৰায় এক তৃতীয়াংশই কোনো ধৰণৰ কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছে।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|date=14 March 2011|publisher=Africa Action|title=Street Children in Kinshasa|url=http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20110811051604/http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html|archive-date=11 August 2011|access-date=11 June 2025|archivedate=11 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811051604/http://africaaction.typepad.com/justafrica/2009/07/african-street-children-kinshasa-drc.html|deadurl=yes}}</ref> কিছুমানে শাৰীৰিকভাৱে নিৰ্যাতন চলোৱা পৰিয়ালৰ পৰা পলাই গৈছিল, বিশেষকৈ মাক-দেউতাকৰ পৰা, আন কিছুমানক ডাইনী বুলি বিশ্বাস কৰা পৰিয়ালৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=War Child UK – Warchild.org.uk|title=A night on the streets with Kinshasa's 'child witches'|url=http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa|archive-date=12 February 2011|date=14 March 2011|access-date=11 June 2025|archivedate=12 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110212202739/http://www.warchild.org.uk/our_projects/democratic_republic_of_congo/blog/child-witches-in-kinshasa|deadurl=yes}}</ref><ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=Gvnet.com|title=Danballuff – Children of Congo: From War to Witches(video)|url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm|archive-date=24 July 2011|date=14 March 2011}}</ref><ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|date=1 June 2007|publisher=English.people.com.cn|title=Africa Feature: Around 20,000 street children wander in Kinshasa|url=http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20121017203028/http://english.people.com.cn/200706/01/eng20070601_379840.html|archive-date=17 October 2012|date=14 March 2011}}</ref><ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|publisher=Gvnet.com|title=Prevalence, Abuse & Exploitation of Street Children|url=http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20110724075658/http://www.gvnet.com/streetchildren/Congo.htm|archive-date=24 July 2011|date=14 March 2011}}</ref> পূৰ্বৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক আছিল গৃহযুদ্ধৰ অনাথ। ৰাজপথৰ শিশু প্ৰধানকৈ ল'ৰা,<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|title=At the centre – Street Childrens|url=http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20160402122101/http://streetchildrenofkinshasa.com/whatwedo/meeting-the-street-children-2/|archive-date=2 April 2016|date=21 March 2016|ওয়েবসাইট=streetchildrenofkinshasa.com}}</ref> কিন্তু ইউনিচেফৰ মতে ছোৱালীৰ হাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ণ্ডাকো য়া বিছ’ই ৰাজপথৰ শিশুসকলৰ বাবে সহায় আগবঢ়ায়, য’ত ছোৱালীৰ বাবে ৰাতিটোৰ বাবে থকাৰ ব্যৱস্থাও আছে।<ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C|title=Beaten and discarded, Congo street children are strangers to mining boom|last=Ross|first=Aaron|date=21 March 2016|work=reuters.com|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C|archive-date=14 March 2016|url-অবস্থা=live|access-date=11 June 2025|archivedate=14 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314192348/http://uk.reuters.com/article/uk-congodemocratic-streetchildren-idUKKCN0WF09C|deadurl=yes}}</ref> ৰাজপথৰ শিশুৰ দ্বিতীয় প্ৰজন্মও আছে:<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|title=What Future? Street Children in the Democratic Republic of Congo: IV. Background|url=https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm|url-অবস্থা=live|আৰ্কাইভেৰ-url=https://web.archive.org/web/20160404023125/https://www.hrw.org/reports/2006/drc0406/4.htm|archive-date=4 April 2016|date=21 March 2016|ওয়েবসাইট=hrw.org}}</ref> "তেওঁলোকে নিজৰ হিংসাৰ উপসংস্কৃতিক কিণ্ডৌবিল বুলি কয়।" <ref>Charles-Didier Gondola, ''Tropical Cowboys: Westerns, Violence, and Masculinity among the Young Bills of Kinshasa'', Afrique & histoire 2009/1 (vol. 7), p. 77.</ref> এই শিশুসকল যথেষ্ট বাহিৰৰ অধ্যয়নৰ বিষয় হৈ পৰিছে।<ref>Camille Dugrand, “Subvertir l’ordre?</ref> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== ডব্লিউডব্লিউই মল্লযুঁজাৰু শ্বিনছুকে নাকামুৰাই তেওঁৰ ফিনিচাৰ হিচাপে কিনশাচা নামৰ এটি চলন্ত নি-ষ্ট্ৰাইক ব্যৱহাৰ কৰে। এইটোত স্পষ্টভাৱে সেই নামৰ চহৰ অৰ্থাৎ কিনশাচাৰ উল্লেখ আছে। অৱশ্য‍ে নিউ জাপান প্ৰ' ৰেছলিঙত থকাৰ সময়ছোৱাত তেওঁৰ এই "ষ্টেপ"ৰ নাম পূৰ্বে "বোমায়ে" (অৰ্থাৎ "তেওঁক হত্যা কৰা") ৰখা হৈছিল। কিন্তু ট্ৰেডমাৰ্কৰ সমস্যাৰ বাবে ডব্লিউডব্লিউই-ৰ সৈতে চুক্তিৱদ্ধ হোৱাৰ পাছত ২০১৬ চনত এই নাম সলনি কৰা হয়। <ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি|title=The story behind Shinsuke Nakamura's Bomaye becoming Kinshasa in WWE|url=https://www.cagesideseats.com/wwe/2016/4/2/11353328/the-story-behind-shinsuke-nakamuras-bomaye-becoming-kishasa-in-wwe}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== [[শ্ৰেণী:ভূগোল]] j4t9z34f5bpou7y1222c63biqb3sne3 0 122989 615924 528045 2026-07-06T02:53:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615924 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | image = The Courtyard of Chennakesava Temple - Belur.jpg | alt = | caption = কৰ্ণাটকৰ বেলুৰত অৱস্থিত চেন্নাকেশৱ মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ গোপুৰম আৰু মন্দিৰৰ প্ৰাংগন | map_caption = Location in Karnataka | coordinates = {{coord|13.162930|75.860593|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | map_type = India#India Karnataka | location = [[কৰ্ণাটক]], ভাৰত | state = [[কৰ্ণাটক]] | country = [[ভাৰত]] | district = হাছান জিলা | locale = বেলুৰ | deity = [[বিষ্ণু|চেন্নাকেশৱ]] (বিষ্ণু) | important_festivals= | architecture = হয়চাল স্থাপত্যশৈলী | year_completed = দ্বাদশ শতিকা | creator = ৰজা বিষ্ণুবৰ্ধন | website = {{URL|http://rcmysore-portal.kar.nic.in/temples/srichennakeshavatemple/about.html|শ্ৰী চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ}} |footnotes={{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_offname = [[হয়চালৰ পবিত্ৰ সংহতি]] | designation1_date = ২০২৩ <small>(৪৫তম অধিবেশন)</small> | designation1_number = ১৬৭০<ref>{{cite web |website=UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/list/1670 |title=Sacred Ensembles of the Hoysalas |access-date=2023-09-24}}</ref> | designation1_criteria = i, ii, iv | designation1_type = সাংস্কৃতিক }}}} '''চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ''' {{en|Chennakeshava Temple}} [[ভাৰত]]ৰ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ হাছান জিলাত অৱস্থিত দ্বাদশ শতিকাৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ভগৱান বিষ্ণুৰ প্ৰতি সমৰ্পিত এই মন্দিৰ বেলুৰৰ ''কেশৱ'' বা ''বিজয়নাৰায়ণ মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত হয়চাল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰাচীন ৰাজধানী বেলুৰৰ য়গাচী নদীৰ পাৰত ৰজা বিষ্ণুবৰ্ধনে ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তিনিটা প্ৰজন্মৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ ১০৩ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=unesco2014>Permanent Delegation of India to UNESCO (2014), [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5898/ Sacred Ensembles of the Hoysala], UNESCO</ref> বিভিন্নৰ যুদ্ধৰ সময়ত ইয়াক বাৰে বাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত আৰু লুটপাত কৰা হৈছিল। সেয়ে ইয়াৰ বাৰে বাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। এই মন্দিৰ হাছান চহৰৰ পৰা ই ৩৫ কিলোমিটাৰ আৰু [[বেংগালুৰু]]ৰ পৰা প্ৰায় ২২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name=Subramanian/> চেন্নাকেশৱ (আক্ষৰিক অৰ্থ, "সুন্দৰ কেশৱ") হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ এটা ৰূপ। বিষ্ণুৰ নামত উছৰ্গা কৰা এই মন্দিৰটো আৰম্ভণিৰে পৰাই এক সক্ৰিয় হিন্দু মন্দিৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। মধ্যযুগীয় হিন্দু গ্ৰন্থত ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান হিচাপে বৰ্ণিত।<ref name="unesco2014" />{{sfn|Gerard Foekema|1996|pp=47-49}} স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য্য, শিলৰ খোদিত বিভিন্ন আকৃতি, মূৰ্তি, শিলালিপি আৰু ইতিহাসৰ বাবে এই মন্দিৰ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। মন্দিৰৰ শিল্পকৰ্মত দ্বাদশ শতিকাৰ জীৱনৰ দৃশ্য, নৃত্যশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞসকলৰ লগতে [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]] আৰু [[পুৰাণ]]ৰ দৰে হিন্দু গ্ৰন্থসমূহৰ অসংখ্য দৃশ্য শিলত খোদিত কৰাৰ জৰিয়তে চিত্ৰাংকিত বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="unesco2014" />{{sfn|Kirsti Evans|1997|pp=9-10}}{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=2-9}} ই এক বৈষ্ণৱ মন্দিৰ য’ত [[শৈৱ ধৰ্ম|শৈৱ]] আৰু [[শাক্তধৰ্ম]]ৰ বহু বিষয়বস্তুৰ লগতে [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ এজন জিন আৰু [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ [[বুদ্ধ]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও শ্ৰদ্ধাৰে সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ দ্বাদশ শতিকাৰ দক্ষিণ ভাৰত আৰু হয়চাল সাম্ৰাজ্যৰ শাসনৰ কলাত্মক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মতত্ত্বৰ দৃষ্টিভংগীৰ সাক্ষ্য।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=2-9}}<ref>{{cite book|author=Winifred Holmes|editor=C.P. Snow|title=Discovery: Mysore's Medieval Sculpture|url=https://books.google.com/books?id=CgI-AAAAIAAJ&pg=PA85 |year=1938|publisher= Cambridge University Press|page=85}}</ref> বেলুৰত অৱস্থিত এই মন্দিৰ গোটৰ লগতে ওচৰৰ হালেবিডুৰ [[হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ]] আৰু সোমনাথপুৰৰ [[চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ, সোমনাথপুৰ|কেশৱ মন্দিৰ]]ক ২০২৩ চনত [[ইউনেস্কো]]ৱে [[হয়চালৰ পবিত্ৰ সংহতি]] অংশ হিচাপে [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=unesco2014/> ==অৱস্থান== চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ ভাৰতৰ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ হাছান জিলাৰ বেলুৰ তালুকত অৱস্থিত। ই হাছান চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ (২২ মাইল) উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name=Subramanian/> এই মন্দিৰটো হালেবিডুৰ [[হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) নিলগত অৱস্থিত।<ref name=Subramanian/> বেলুৰৰ ওচৰত কোনো বিমানবন্দৰ নাই আৰু ই [[বেংগালুৰু]]ৰ পৰা প্ৰায় ২২০ কিলোমিটাৰ (১৩৭ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত। হাছান বেলুৰৰ ওচৰৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ চহৰ আৰু ই কৰ্ণাটকৰ প্ৰধান চহৰসমূহৰ সৈতে ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ দ্বাৰা সংযুক্ত।<ref name=Subramanian>{{cite book|author=V. K. Subramanian|title=Art Shrines of Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C|year=2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-431-8|pages=75–77}}</ref> চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ এটা সক্ৰিয় হিন্দু মন্দিৰ আৰু বৈষ্ণৱসকলৰ অন্যতম প্ৰধান তীৰ্থস্থান।<ref name="reason1"/> ই হেমাৱতী নদীৰ উপনৈ যগাচি নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত এই নদীক বদাৰী নদী বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=1-2}} ==ইতিহাস== [[File:Madanika (Temple de Chennakeshava à Belur, Inde) (14484817881).jpg|thumb|চেন্নাকেশৱ মন্দিৰত মদনিকাৰ ভাস্কৰ্য]] দক্ষিণ ভাৰতৰ ইতিহাসৰ হয়চাল যুগ প্ৰায় ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৩৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে চলিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকে ৯৫৮টা কেন্দ্ৰত প্ৰায় ১৫০০টা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পুৰণি শিলালিপি আৰু মধ্যযুগীয় যুগৰ গ্ৰন্থত বেলুৰক বেলুহুৰ, ভেলুৰ বা ভেলাপুৰ বুলি পোৱা গৈছে। ই হয়চাল ৰাজ্যৰ প্ৰাচীন ৰাজধানী আছিল। হয়চালসকলে এই নগৰখনক "পাৰ্থিৱ [[বৈকুণ্ঠ]]" (বিষ্ণুৰ বাসস্থান) বুলি অভিহিত কৰিছিল। হয়চাল বংশৰ ৰজা বিষ্ণুবৰ্ধনে ১১১০ খ্ৰীষ্টাব্দত ক্ষমতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত বিষ্ণুৰ নামত উৎসৰ্গিত চেন্নকেশৱ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰে। এই মন্দিৰক তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰৰ "পাঁচটা ভেটি"ৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="reason1">Foekema (1996), p. 47</ref><ref name="reason3">Kamath (2001), p. 124</ref> ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য আৰু মন্দিৰ ইতিহাসৰ পণ্ডিত ঢকীৰ মতে – এই মন্দিৰত [[ৰামানুজাচাৰ্য]]ৰ উদীয়মান সমৃদ্ধি, ৰাজনৈতিক শক্তি, শ্ৰী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰতি গভীৰ আধ্যাত্মিক সমৰ্পণ প্ৰতিফলিত হৈছে আৰু ই তেওঁৰ জীৱনৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তি। মূল মন্দিৰটোৰ নাম বিজয়-নাৰায়ণ আৰু ইয়াৰ কাষতে তেওঁৰ ৰাণী শান্তলা দেৱীয়ে নিৰ্মাণ কৰা সৰু মন্দিৰটোক তেওঁৰ যুগৰ শিলালিপিত চেন্নাকেশৱ বুলি কোৱা হৈছিল যদিও এই দুটা মন্দিৰক বৰ্তমান ক্ৰমে চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ আৰু চেন্নীগৰায় মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।<ref name=dhaky>{{cite book| author1=Madhusudan A. Dhaky|author2=Michael Meister|title=Encyclopaedia of Indian Temple Architecture, Volume 1 Part 3 South India Text & Plates|url= https://books.google.com/books?id=a1VJAQAAIAAJ | year=1996|publisher= American Institute of Indian Studies|isbn= 978-81-86526-00-2|pages = 313–314 }}</ref> বেলুৰৰ মূল চেন্নাকেশৱ মন্দিৰটো ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল।<ref name=dhaky/> অৱশ্যে পিছলৈ ১০০ৰো অধিক বছৰকাল এই মন্দিৰৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name=unesco2014/> বিষ্ণুবৰ্ধনে নিজৰ ৰাজধানী ডোৰাসমুদ্ৰলৈ (যাক দ্বাৰাসমুদ্ৰ বুলিও কোৱা হয়, বৰ্তমান হালেবিডু বুলিও কোৱা হয়) স্থানান্তৰিত কৰে। ই শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত [[হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ বাবে বিখ্যাত। ১১৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণ চলি থাকিল। তেওঁৰ এই উত্তৰাধিকাৰ অব্যাহত ৰাখিছিল তেওঁৰ বংশধৰসকলে ১১৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ আৰু প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ অন্যান্য মন্দিৰ যেনে ১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সোমনাথপুৰৰ চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল। হয়চালসকলে বহুতো বিখ্যাত স্থপতিবিদ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল। এই শিল্পীসকলে এক নতুন স্থাপত্য পৰম্পৰা গঢ়ি তুলিছিল যাক শিল্প ইতিহাসবিদ এডাম হাৰ্ডিয়ে কৰ্ণাট দ্ৰাবিড় পৰম্পৰা বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="trad">Hardy (1995), pp. 6&ndash; 7</ref> হয়চাল সাম্ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দিল্লী চুলতানী শাসক আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাপতি মালিক কাফুৰে আক্ৰমণ, লুণ্ঠন আৰু ধ্বংস কৰে।<ref name="Dalal2002p195">{{cite book|author=Roshen Dalal|title=The Puffin History of India for Children, 3000 BC - AD 1947|url=https://books.google.com/books?id=U2gRUVIF2joC |year=2002|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-333544-3|page=195}}</ref> বেলুৰ আৰু হালেবিডু ১৩২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা দিল্লী চুলতানী সেনাই লুণ্ঠন আৰু ধ্বংসৰ লক্ষ্য হৈ পৰে।<ref name="Rice2001p353">{{cite book|author=B. L. Rice|title=Gazetteer of Mysore|url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC&pg=PA353|year=2001|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0977-8|pages=353–354}}</ref> পিছলৈ এই ভূখণ্ড বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে।<ref name="Dalal2002p195"/> জেমছ চি হাৰ্লে কয় যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হয়চাল শৈলীৰ অন্ত পৰিছিল। হয়চাল ৰজা তৃতীয় বীৰ বল্লাল মুছলমান মাদুৰাই চুলতানীৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত নিহত হৈছিল আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰও নিহত হয়।<ref name="Harle1994p261">{{cite book|author=James C. Harle|title=The Art and Architecture of the Indian Subcontinent|url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl |url-access=registration|year=1994|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-06217-5|pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/261 261]–267}}</ref> এই ঘটনাৰ পিছত হয়চালসকলৰ পতন ঘটে। ==শিলালিপিসমূহ== [[File:Belur inscription.jpg|thumb|কদম্ব লিপিৰে [[সংস্কৃত ভাষা]]ত লিখা বেলুৰ মন্দিৰৰ শিলালিপি।<ref name=rice1>[https://archive.org/stream/epigraphiacarnat05mysouoft#page/n175/mode/1up Epigraphia carnatica], B. Lewis Rice, Mysore Government Press, pages 98-129.</ref>]] ইতিহাসবিদসকলে এই মন্দিৰ গোটত ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত ১১৮টা শিলালিপি উদ্ধাৰ কৰিছে। এই শিলালিপিসমূহত মন্দিৰৰ ইতিহাস, চেন্নাকেশৱ মন্দিৰক ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দিয়া অনুদান আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মেৰামতিৰ বাবে দিয়া অনুদানৰ বিৱৰণ আদি পোৱা যায়। *মন্দিৰৰ মূল মণ্ডপৰ উত্তৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পূব দেৱালত পোৱা এটা শিলালিপিত উল্লেখ আছে যে বিষ্ণুবৰ্ধনে ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত বিজয়নাৰায়ণ দেৱতাৰ বাবে মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিছিল।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=2-3}} কিছুমান ইতিহাসবিদে এই শিলালিপিৰ ব্যাখ্যা কৰিছে যে চেন্নাকেশৱ মন্দিৰৰ কাম ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।{{sfn|Krishna|1937|p=3, Quote: "As designed and completed in 1117 A.C., the ...."}} *চেন্নিগৰায় মন্দিৰটো মূল মন্দিৰৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ৰাণীয়ে ইয়াৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}} *হয়চাল বংশৰ ৰজা প্ৰথম নৰসিংহই মন্দিৰটোৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিচালনাৰ বাবে অনুদান আগবঢ়াইছিল।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}} *১১৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দত দ্বিতীয় বল্লালে দক্ষিণ-পূব কোণত পাকঘৰ আৰু শস্য সংৰক্ষণৰ বাবে মন্দিৰ ভৱন আৰু মন্দিৰৰ উত্তৰ-পূব কোণত পুখুৰীৰ সংযোজন কৰে।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}}{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}} *মূল মন্দিৰটোৰ সীমা দেৱালবিহীন আছিল। ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰৰ মূল মণ্ডপত খোদিত জটিল শিল্পকৰ্মসমূহ চাবলৈ আৰু প্ৰশংসা কৰিবলৈও মুকলি আছিল। পিছলৈ মন্দিৰৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ওখ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কাঠ আৰু ইটাৰ দুৱাৰ আৰু তৃতীয় বীৰা বল্লালৰ (১২৯২–১৩৪৩) শাসনকালত সৌম্য দনায়কে যোগ কৰা দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। লগতে মুকলি মণ্ডপটো ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ পৰ্দাৰে আবৃত কৰা হৈছিল। নতুন পৰ্দাবোৰে মন্দিৰৰ ভিতৰখন আন্ধাৰ কৰি তুলিছিল যাৰ ফলত শিল্পকৰ্মসমূহ দেখাত অসুবিধা হৈছিল যদিও গৰ্ভগৃহ দৰ্শনৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ ব্যৱস্থা আছিল।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}}{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}} *মহম্মদ বিন টোগলকৰ (১৩২৪–১৩৫১) বাবে কাম কৰা এজন মুছলমান সেনাপতি ছালাৰ আৰু তেওঁৰ সৈন্যই মন্দিৰটোত অভিযান চলাই ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰৱেশদ্বাৰা জ্বলাই দিয়ে।{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}}<ref name=goktemple>[http://rcmysore-portal.kar.nic.in/temples/srichennakeshavatemple/about.html SRI CHENNAKESHAVA SWAMY TEMPLE], Hindu Religious Institutions & Charitable Endowments Department, Government of Karnataka</ref> *দ্বিতীয় হৰিহৰৰ (১৩৭৭–১৪০৪) পৃষ্ঠপোষকতাত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যই এই মন্দিৰ মেৰামতি কৰে। ১৩৮১ চনত তেওঁলোকে চাৰিটা গ্ৰেনাইটৰ খুঁটা যোগ কৰে; ১৩৮৭ চনত মালাগাৰাছাই মণ্ডপৰ ওপৰৰ নতুন স্তম্ভ এটাত সোণ খটুৱা কলহ সংযোজন কৰে; ই ১৩৯৭ চনত ধ্বংসপ্ৰাপ্ত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঠাইত নতুন সাতমহলীয়া ইটাৰ গোপুৰম সংযোজন কৰে।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}}{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}}<ref name=goktemple/> *বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ যুগত এটা আন্দল মন্দিৰ, সৌম্যনায়কী মন্দিৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰত থকা দীপ-স্তম্ভ, ৰাম আৰু নৰসিংহ মন্দিৰ সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}} *মূল মন্দিৰত শিখৰ আছিল যদিও এতিয়া সেইটো নোহোৱা হৈছে আৰু মন্দিৰৰ শিখৰ অংশ সমতল ৰূপত দেখা যায়। শিলালিপিৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে মূল স্তম্ভটো কাঠ, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াক কেইবাবাৰো ধ্বংস কৰি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}} *বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যই মন্দিৰ গোটৰ ভিতৰত দেৱীসকলৰ বাবে উৎসৰ্গিত সৰু সৰু মন্দিৰ আৰু নাগনায়কন মণ্ডপ সংযোজনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। বেলুৰ অঞ্চলৰ অন্যান্য ভাঙি পেলোৱা মন্দিৰৰ যুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষ সংগ্ৰহ কৰি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰি এইবোৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}} *চুলতানৰ মিত্ৰজোঁটে বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য ধ্বংস কৰাৰ পিছত পুনৰ মন্দিৰ চৌহদ ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ১৭০৯ চনত প্ৰথম মেৰামতি কৰা হয়, তাৰ পিছত ১৭১৭ আৰু ১৭৩৬ চনত ইয়াৰ সংযোজন কৰা হয়।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=331-332}} ১৭৭৪ চনত হাইদৰ আলীৰ এজন বিষয়াই এই মন্দিৰটো মেৰামতি কৰিছিল। সেই সময়ত হাইদৰ আলী ৱাডিয়াৰ বংশৰ হৈ বাস্তৱিক শাসক আছিল।{{sfn|Krishna|1937|pp=3-4}} *১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে মণ্ডপ ওপৰৰ ভাঙি পৰা স্তম্ভৰ তলৰ স্তৰবোৰক বচাবলৈ আঁতৰাই পেলোৱা হৈছিল আৰু কেতিয়াও সলনি কৰা হোৱা নাছিল। ১৯৩৫ চনত মহীশূৰ চৰকাৰৰ বিত্তীয় সাহায্য আৰু ৱাডিয়াৰ বংশৰ অনুদানৰ সহায়ত মন্দিৰৰ কিছু অংশ পৰিষ্কাৰ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। চেন্নীগৰয়াৰ মন্দিৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, ৰামানুজ আৰু গৰুড়ৰ নতুন মূৰ্তিৰ লগতে মন্দিৰত আন বহুতো সুবিধা উন্নয়ন আৰু মেৰামতিৰ কামো সংযোজন কৰা হয়। এই মেৰামতিসমূহৰ বৰ্ণনা পূৰ্বৰ শিলালিপিসমূহৰ দৰেই ঐতিহাসিক অভিলেখৰ বাবে শিলত লিখা হৈছিল।{{sfn|M.H. Krishna|1966|pp=332-333}} ==বৰ্ণনা== [[File:12th century Belur Chenna Kesava temples layout ground plan, Karnataka India.jpg|thumb|left|চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ আৰু কীৰ্তিচিহ্নৰ বিন্যাস।<ref name=rice1/>]] বেলুৰৰ চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ চৌহদৰ দীঘ ৪৪৩.৫ ফুট আৰু ৩৯৬ ফুট প্ৰস্থৰ দৰবাৰে গঠিত আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কেইবাটাও হিন্দু মন্দিৰ আৰু সৰু সৰু পৱিত্ৰস্থল আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-4}}{{refn|group=note|James Harle states that the court dimensions are 380x425 sq ft.<ref name="Harle1994p261"/>}} বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য যুগৰ মেৰামতিৰ সময়ত সংযোজন কৰা গোপুৰমৰ মাজেৰে পূবৰ পৰা চৌহদটোত প্ৰৱেশ কৰা হয়।<ref name="gopura">Kamath (2001), p. 183</ref> দেৱালযুক্ত মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত পোৱা মন্দিৰ আৰু কীৰ্তিচিহ্নসমূহ হ’ল- *চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ বা কেশৱ মন্দিৰ বুলি পৰিচিত মন্দিৰ ইয়াৰ মূল মন্দিৰ। ই মন্দিৰ চৌহদৰ মাজত গোপুৰমৰ সন্মুখৰ পূব দিশত অৱস্থিত। পিছত যোগ কৰা গঠনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ইয়াৰ আকাৰ ১৭৮ ফুট x ১৫৬ ফুট। প্ৰায় ৩ ফুট ওখ বহল বেদীত (জাগতি) মন্দিৰটো অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো কেশৱ ৰূপত বিষ্ণুৰ নামত উছৰ্গা কৰা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-4}} *কেশৱ মন্দিৰৰ দক্ষিণে ১২৪ ফুট x ১০৫ ফুট জোখৰ কাপ্পে চেন্নীগাৰায় মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত দুটা গৰ্ভগৃহ আছে, এটা বেণুগোপাল আৰু আনটো চেন্নীগাৰায় (চেন্নাকেশৱৰ স্থানীয় জনপ্ৰিয় নাম, বিষ্ণু)ৰ বাবে উৎসৰ্গিত। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এসময়ত চেন্নীগাৰায় মূৰ্তিৰ নাভিৰ ওচৰত এটা কাপ্পে (ভেকুলী) পোৱা গৈছিল বাবে মন্দিৰটোৰ নাম কাপ্পে চেন্নীগাৰায়। এই সৰু মন্দিৰটো ৰাণীয়ে মূল মন্দিৰৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ইয়াক একেধৰণৰ সৰু সংস্কৰণ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=13-14}} *চালিৰ তলত নমস্ত ভংগিমাত কাষে কাষে থিয় হৈ থকা দম্পতী থকা শিলৰ ফলক এখন। এই স্মৃতিসৌধটোৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=15-16}} {{Infobox | title = চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ চৌহদৰ মন্দিৰ আৰু কীৰ্তিচিহ্নসমূহ | image = {{image array|perrow=2|width=150|height=120 | image1 = View of the Gopuram from inside the courtyard of the Chennakesava Temple - Belur.jpg| caption1 = পূবৰ গোপুৰম | image2 = BelurChennakeshavaTempel.jpg| caption2 = কেশৱ মন্দিৰ | image3 = Belur_Panorama.JPG| caption3 = কেন্দ্ৰ-দক্ষিণ-পশ্চিমৰ পৰা দৃশ্য | image4 = Chennakeshava_temple_Belur_294.jpg| caption4 = পশ্চিম দিশৰ মন্দিৰ | image5 = The_Ranganayaki_temple,_a_minor_shrine_in_the_Chennakeshava_temple_complex,_Belur.jpg| caption5 = আণ্ডাল মন্দিৰ | image6 = Temple_tank_(kalyani)_at_the_Chennakeshava_temple_in_Belur.jpg| caption6 = মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰৰ পুখুৰী }} | caption = চেন্নাকেশৱ মন্দিৰত কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰ আৰু কীৰ্তিচিহ্ন সন্নিবিষ্ট আছে }} *কেশৱ মন্দিৰৰ পশ্চিমে ৭০ ফুট x ৫৬ ফুট জোখৰ বীৰনাৰায়ণ মন্দিৰ আছে। নৱৰংগ (ন বৰ্গক্ষেত্ৰৰ প্ৰেক্ষাগৃহ) আৰু বাহিৰৰ দেৱালত ৫৯টা বৃহৎ কলেৱৰৰ ভাস্কৰ্য থকা গৰ্ভগৃহ থকা সৰু কিন্তু সম্পূৰ্ণ মন্দিৰ। এই ভাস্কৰ্যসমূহ বিষ্ণু, শিৱ, ব্ৰহ্মা, ভৈৰৱ (ক্ৰোধিত শিৱৰ অৱতাৰ), লক্ষ্মী, পাৰ্বতী, সৰস্বতী আদিৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰা হৈছে। কিছুমান ভাস্কৰ্যৰ লানিত [[মহাভাৰত]]ৰ পৰা ভীমৰ কাহিনী অংকন কৰা হৈছে। এই মন্দিৰটো দ্বাদশ শতিকাৰ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=15-16}} [[File:Chennakeshava Temple 2025 - 2.jpg|left|thumb|বীৰনাৰায়ণ মন্দিৰ]] * কেশৱ মন্দিৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে সোম্যানায়কী (লক্ষ্মী দেৱীৰ ৰূপ)ৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা সৰু দ্বাদশ শতিকাৰ মন্দিৰ আছে। কিন্তু পিছলৈ এই মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত আৰু বৰ্ধিত কৰা হয়। এই মন্দিৰটো উল্লেখযোগ্য কাৰণ স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াৰ শিখৰ এসময়ত মূল কেশৱ মন্দিৰৰ ওপৰত উঠি অহা প্ৰধান শিখৰৰ ক্ষুদ্ৰ সংস্কৰণ।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=16-17}} *কেশৱ মন্দিৰৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আণ্ডাল মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াক ৰংগনায়কী মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত হাতী আৰু প্ৰকৃতিৰ দৰে শিল্পকৰ্মৰে সজাই তোলা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু শক্তিবাদৰ পৰম্পৰাৰ ৩১টা বৃহৎ দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। ইয়াত বেণুগোপাল, মোহিনী আৰু লক্ষ্মীক জটিলভাৱে খোদিত কৰা হৈছে, লগতে পুৰাণৰ কিংবদন্তি দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=17-18}} *এই মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। কাপ্পে-চেন্নীগাৰায় মন্দিৰৰ পূব দিশত ভক্তি আন্দোলন কালৰ নৰসিংহ, ৰাম, জিয়াৰ আৰু আলভাৰৰ বাবে মন্দিৰ আছে। অণ্ডল মন্দিৰৰ পূবে কৃষ্ণৰ বাবে মন্দিৰ, আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ পণ্ডিত দেশীকাৰ, ভাষ্যকৰ আৰু বিশিষ্টদ্বৈত বেদান্তবাদী ৰামানুজৰ মন্দিৰ। আলভাৰৰ প্ৰতি উছৰ্গিত মন্দিৰৰ ভূমিত ৰামায়ণৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে। এই মন্দিৰসমূহৰ কিছুমান পিছলৈ সংযোজন কৰা হয় কাৰণ দেশিকৰ দৰে এই পণ্ডিতসকলৰ মাজৰ কমসংখ্যকেহে দ্বাদশ শতিকাৰ পিছত বাস কৰিছিল।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=17-18}} *মন্দিৰ চৌহদত দুটা প্ৰধান স্তম্ভ পোৱা যায়। মূল মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা স্তম্ভটো, গৰুড় স্তম্ভ বিজয়নগৰ যুগত স্থাপন কৰা হৈছিল আনহাতে সোঁফালে থকা স্তম্ভ দীপ স্তম্ভ) হয়চাল যুগৰ। বীৰনাৰায়ণ মন্দিৰৰ ওচৰতে এটা মণ্ডপ আছে য’ত বাৰ্ষিক শোভাযাত্ৰাৰ ৰাথ আৰু মন্দিৰৰ বাহনসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মজুত কৰি ৰখা হৈছে। ইয়াক বাহন মণ্ডপ বোলা হয়।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=17-18}} ইয়াৰ দক্ষিণ-পূব কোণত অনুষ্ঠানৰ বাবে কল্যাণ-মণ্ডপো আছে। ১৭ শতিকাত ইয়াক সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=18}} *মন্দিৰ চৌহদৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত খাদ্যৰ মজুত ৰখাৰ বাবে এটা ভঁৰাল পোৱা যায়। চৌহদৰ উত্তৰ দিশৰ সৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ইয়াৰ ওচৰতে ত্ৰয়োদশ শতিকাত নিৰ্মিত এটা পাকশাল বা সমূহীয়া পাকঘৰ আছে। উত্তৰ-পূব কোণত এটা খটখটিযুক্ত পুখুৰী পোৱা যায়। এই পুখুৰীটোক শিলালিপিত কল্যাণী বা বাসুদেৱ-সৰোৱৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ কাষত দুটা শিলৰ হাতী পোৱা যায়।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=17-18}} এই মন্দিৰ চৌহদত আন বহুতো সৰু সৰু কীৰ্তিচিহ্ন আৰু বৈশিষ্ট্য আছে, যেনে গোপুৰমৰ ঠিক দক্ষিণে থকা আনে-বাগিলু বা "হাতীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ" আৰু উত্তৰ-পশ্চিম অংশত স্তম্ভ আৰু মূৰ্তিৰ আকৃতিত অতীতৰ ধ্বংসৰ স্মৃতিসৌধ।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=3}} ==মুখ্য মন্দিৰ: কেশৱ== [[File:Belur Main Temple 3.jpg|thumb|মুখ্য মন্দিৰ]] চেন্নাকেশৱৰ মন্দিৰ ১০.৫ মিটাৰ দীঘৰ বৰ্গাকৃতিৰ একাকুটা বিমান আৰ্হিৰ একক মন্দিৰ। ইয়াত উত্তৰ ভাৰতীয় নাগৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় কৰ্ণাট শৈলীৰ স্থাপত্যৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে।{{sfn|Kirsti Evans|1997|pp=9-10}} মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ পথ হিচাপে ডিজাইন কৰা মুকলি আৰু বহল মঞ্চৰে যুক্ত। আৰম্ভণিতে মন্দিৰ আৰু মঞ্চখন দেৱালবিহীন আছিল আৰু মঞ্চখনে মন্দিৰৰ ৰূপৰেখা অনুসৰণ কৰি এটা মুকলি মণ্ডপক আগুৰি ধৰিছিল। এজন দৰ্শকে মঞ্চৰ পৰাই মুকলি মণ্ডপৰ অলংকৃত খুঁটাবোৰ চাব পাৰিছিল।<ref name="mag">Foekema (1996), p. 48</ref> পিছলৈ দেৱাল আৰু শিলৰ পৰ্দা সংযোজন কৰা হ’ল। ইয়াৰ ফলত এটা বন্ধ দালান আৰু মণ্ডপৰ সৃষ্টি হ’ল। কিন্তু ভিতৰৰ শিল্পকৰ্মৰ প্ৰশংসা কৰিবলৈ অত্যধিক আন্ধাৰ অৱস্থাৰ সৃষ্টি হ’ল। দালানে প্ৰদক্ষিণ মঞ্চক মণ্ডপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। মন্দিৰৰ বাহিৰত আৰু ভিতৰত জটিল আৰু প্ৰচুৰ শিল্পকৰ্ম আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=1-4}} মন্দিৰটোৰ সহজ হয়চালৰ পৰিকল্পনাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াত মাত্ৰ এটা গৰ্ভগৃহ আছে। চেন্নাকেশৱ মন্দিৰত ব্যৱহৃত নিৰ্মাণ সামগ্ৰী হৈছে ক্লৰিটিক শ্বিষ্ট ( ইয়াক সাধাৰণতে চাবোন শিল বুলি জনা যায়)। ই এবিধ কোমল শিল আৰু ইয়াৰ সহায়ত শিল্পীসকলে সহজে খোদিত কৰিব পাৰে। সময়ৰ লগে লগে এই শিল কঠিন হৈ পৰে।<ref name="schist">Kamath (2001), p. 136</ref><ref name="schist1">Quote:"The Western Chalukya carvings were done on green schist (soapstone). This technique was adopted by the Hoysalas too" {{cite web|title=Architecture of the Indian subcontinent, 20 September 1996|url=http://www.indoarch.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20031204232927/http://www.indoarch.org/|url-status=usurped|archive-date=4 December 2003|author=Takeo Kamiya|publisher=Gerard da Cunha-Architecture Autonomous, Bardez, Goa, India|access-date=2006-11-12|archivedate=2 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502190211/http://www.indoarch.org/|deadurl=yes}}</ref> এই হয়চাল মন্দিৰত শিল্প সমালোচক তথা ইতিহাসবিদ ছেত্তৰৰ মতে প্ৰথমে আইহোলে, বাদামী আৰু পট্টাডাকালত গঢ় লৈ উঠা পশ্চিমীয়া চালুক্য শিল্পী আৰু তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাক নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই মন্দিৰৰ গঠন পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ হয়চাল মন্দিৰতকৈ (হালেবিডুৰ হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ আৰু সোমনাথপুৰাৰ কেশৱ মন্দিৰকে ধৰি) অধিক সৰল। [[File:Chennakeshava temple Belur 188.jpg|thumb|left|upright=0.85|প্ৰদক্ষিণ মঞ্চৰ এফালে খোদিত শিল্পৰ শাৰী]] ====বেদী==== [[File:Chennakesava Temple- carvings on outer wall.jpg|thumb|প্ৰৱেশদ্বাৰত খোদিত পৌৰাণিক প্ৰাণীৰ সৈতে আকাশী দেৱতা]] মন্দিৰটো জগতি (আক্ষৰিক অৰ্থত "জাগতিক")ৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এয়া হৈছে প্ৰতীকী লৌকিক মঞ্চৰ সৈতে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে বহল খোজ কঢ়াৰ স্থান (প্ৰদক্ষিণ-পথ)।<ref name="platform">Quote:"The ''jagati'' serves as a ''pradakshina-patha'' or path for circumambulation, as the shrine has no such arrangement", Kamath (2001), p. 135</ref> জগতিলৈ এটা পথ যায় আৰু আনটো পথ মণ্ডপৰ ফালে যায়। জগতিৰ জৰিয়তে ভক্তই মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে মন্দিৰৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। জগতিখনে মণ্ডপৰ<ref name="stagger">Quote:"The Hoysala plan for open ''mantapa'' is almost always staggered square. This results in many projections and recesses", Foekema (1996), p. 22</ref> বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মন্দিৰৰ তৰাৰ আকৃতিক সযতনে অনুসৰণ কৰে। ====বাহিৰৰ দেৱালসমূহ==== জগতি মঞ্চৰ ওপৰেৰে মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ সময়ত দৰ্শকে অনুভূমিক শাৰীত অসংখ্য শিল্পকৰ্ম দেখা পায়। তলৰ শাৰীত বিভিন্ন অভিব্যক্তিৰ হাতীৰে সমগ্ৰ গঠনটোৰ প্ৰতীকী সমৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।{{sfn|Kirsti Evans|1997|pp=9-10}}{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-6}} ইয়াৰ ওপৰত এটা খালী স্তৰ, তাৰ পিছত কেইবাটাও শাৰীত সিংহৰ মুখৰ সৈতে সজ্জাৰ কাম। মন্দিৰৰ পিছফালে বাহিৰৰ দেৱালত বিভিন্ন ঘোঁৰা চলোৱা অৱস্থাত ঘোঁৰাচালকৰ শাৰী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-6}} পঞ্চমটো খোদিত শাৰী সৰু সৰু মূৰ্তিৰে গঠিত। ইয়াৰ বেছিভাগেই মহিলায়ে দৰ্শকৰ ফালে বিভিন্ন অভিব্যক্তিৰে চাই থকা অৱস্থাৰ চিত্ৰণ। আনহাতে মাজে মাজে মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ফালে মুখ কৰি থকা যক্ষসকলো ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই স্তৰত বহুতো নৃত্যশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞৰ লগতে তেওঁলোকৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে দেখুৱা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-5}}{{sfn|Krishna|1937|pp=8-12}} ওপৰৰ শাৰীৰ কিছুমানৰ মাজত খোদিত ধৰ্মনিৰপেক্ষ আকৃতি বেছিভাগেই মহিলা আৰু দম্পতীৰ চিত্ৰণ। একেবাৰে ওপৰৰ শাৰীত গছ-লতিকাৰ এডাল শাৰীয়ে মন্দিৰটোক মেৰিয়াই ৰাখিছে। এই শাৰীত ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ দৃশ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই স্তৰৰ ওপৰত কাম, অৰ্থ আৰু ধৰ্মৰ চিত্ৰণ কৰা সাধাৰণ জীৱনৰ দৃশ্য। ইয়াত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক, কামুকতা আৰু যৌন দৃশ্যত দম্পতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, তাৰ পিছত সন্তান থকা দম্পতী, অৰ্থনৈতিক আৰু উৎসৱমুখৰ কাৰ্য্যকলাপ দেখুৱা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-5}} উত্তৰ বাহিৰৰ বেৰৰ ফালে মহাভাৰতৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-5}} [[File:Chennakeshava temple Belur 265.jpg|thumb|কেশৱ মন্দিৰত ব্যৱহৃত জালিপৰ্দাৰ দুটা শৈলী: জ্যামিতিক শিল্পকৰ্ম (বাওঁফালে) আৰু পুৰাণিক কাহিনীৰ শিল্পকৰ্মৰ দৃশ্য। ]] এই শাৰীবোৰৰ ওপৰত উত্তৰ দিশত ১০টা ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ খিৰিকী আৰু পৰ্দা আৰু মন্দিৰৰ দক্ষিণ দিশত ১০টা পিছলৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী কালৰ শিল্পীসকলে এই পিছৰ সংযোজনসমূহৰ দহটাত পুৰাণৰ দৃশ্য খোদিত কৰিছিল আৰু বাকী দহটাত জ্যামিতিক ফুলৰ ডিজাইন আছে।<ref name="Harle1994p261"/>{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=3-6}} চৰিত্ৰ থকা ছিদ্ৰযুক্ত পৰ্দাবোৰত দেখুৱা দৃশ্যসমূহ হ'ল:{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=4-6}} *হয়চাল দৰবাৰৰ দৃশ্য, ৰজা, ৰাণী, বিষয়া, পৰিচাৰক আৰু দুজন গুৰুৰ সৈতে তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলৰ সৈতে * [[হনুমান]] আৰু [[গৰুড়]]ৰ সৈতে কেশৱ, * [[বামন]], বালি আৰু ত্ৰিবিক্ৰমৰ কিংবদন্তি, *কৃষ্ণ কালীয়ামৰ্দন কিংবদন্তি, গণেশ আৰু কাৰ্তিকেয়ৰ সৈতে নন্দীৰ ওপৰত শিৱ, * প্ৰহ্লাদ, হিৰণ্যকশিপু আৰু নৰসিংহ কিংবদন্তি (প্ৰহ্লাদৰ কপালত থেংকলাই নম শৈলীৰ উৰ্ধৱ পুন্দ্ৰৰ প্ৰতীকৰ বাবে উল্লেখযোগ্য), * হনুমান আৰু গৰুড়ৰ সৈতে যোগ-নৰসিংহ, * সমুদ্ৰ মন্থন কিংবদন্তি, * কৃষ্ণৰ কংসবধৰ কিংবদন্তি, *শেষনাগৰ ওপৰত হেলান দি থকা ৰূপত ৰংগনাথ, * শিৱলিংগ কিংবদন্তিক লৈ হনুমান আৰু গৰুড়ৰ যুদ্ধ। [[File:Chennakesava temple belur karnataka by Goutam Dutta IMG 9133 2.jpg|thumb|মদনিকা বা শালভাঞ্জিকাৰ মূৰ্তি]] [[File:Chennakeshava Temple 2025.jpg|left|thumb|মূল মন্দিৰৰ বাহিৰত দেৱতাৰ ৰক্ষকৰ মূৰ্তি আৰু খোদিত শিল্পকৰ্ম। ]] ছিদ্ৰযুক্ত পৰ্দাবোৰৰ ওপৰৰ খুঁটাবোৰৰ মুখ্যস্থানত মদনিকা বা শালভাঞ্জিকাৰ মূৰ্তি আছে। প্ৰথমে ইয়াত ৪০টা মদনিকাৰ মূৰ্তি আছিল। ইয়াৰে ৩৮টা বৰ্তমান ক্ষতিগ্ৰস্ত বা নিখুঁত ৰূপত আছে। ইয়াৰে দুগৰাকী হৈছে দুৰ্গা, তিনিগৰাকী ধনু লৈ থকা চিকাৰী, আন কিছুমান নাট্য শাস্ত্ৰ অভিনয় মুদ্ৰা (অভিনয়ৰ ভংগিমা)ত নৃত্যশিল্পী, সংগীতজ্ঞ, সাজ-পোছাক পিন্ধা বা ৰূপসজ্জা কৰা মহিলা, পোহনীয়া ভাটৌৰ সৈতে এগৰাকী মহিলা, সংগীত সৃষ্টিকাৰী পুৰুষ।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=6-7}}{{sfn|Krishna|1931|pp=33-42}} এই মদনিকা মূৰ্তিসমূহৰ অধিকাংশই প্ৰাদক্ষিণ পথৰ চাৰিওফালে বাহিৰৰ বেৰৰ ষষ্ঠৰ শাৰীত ক্ষুদ্ৰ ৰূপত খোদিত কৰা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=6-7}} দেৱালখনত মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ৮০টা বৃহৎ ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াৰে ৩২টা বিষ্ণুৰ, ৯টা তেওঁৰ অৱতাৰ (নৰসিংহ, বৰাহ, বামন, ৰংগনাথ, বলৰাম); ৪টা শিৱৰ নাটৰাজকে ধৰি বিভিন্ন ৰূপত (পাৰ্ৱতী থকা বা অবিহনে); ২টা ভৈৰৱৰ (উগ্ৰ শিৱ); ২টা হৰিহৰৰ (অৰ্ধ শিৱ, অৰ্ধ বিষ্ণু); ৪টা সূৰ্য্যৰ (সূৰ্য্য দেৱতা); ৫টা দুৰ্গা আৰু মহিষাসুৰমৰ্দিনিৰ; কামদেৱ আৰু ৰতিৰ ১টা; গণেশ, ব্ৰহ্মা, সৰস্বতী, গৰুড় আৰু চন্দ্ৰৰ ১টাকৈ ভাস্কৰ্য আছে। আন আন ভাস্কৰ্যসমূহ হ’ল অৰ্জুনে দ্ৰৌপদী জয় কৰিবলৈ কাঁড় মৰা দৃশ্য; ৰাৱণে কৈলাস উত্তোলন কৰা দৃশ্য; দক্ষ, বালি আৰু শুক্ৰাচাৰ্য্য ইত্যাদি।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=6-7}}{{sfn|Krishna|1937|pp=8-17}} ইয়াত থকা কিছুমান মূৰ্তিত ব্যতিক্ৰমী ৰূপত সবিশেষ উপস্থাপন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা মদনিকা মূৰ্তি ফলমূলৰ গছৰ চালিৰে দেখুওৱা হৈছে, য’ত ফলটোৰ ওপৰত সৰু মাখি এটা বহি থকা দেখা গৈছে আৰু ওচৰতে এটা জেঠী মাখিটোৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে। আন এখনত ঈগলে শাৰভক আক্ৰমণ কৰা দেখা গৈছে, যিয়ে পাছলৈ সিংহক আক্ৰমণ কৰি আছে, যিয়ে পাছলৈ হাতী এটাক আক্ৰমণ কৰি আছে, যিটোৱে নিজেই সাপ এটাক জব্দ কৰি আছে, যিটো পাছলৈ এন্দুৰক গিলি পেলোৱাৰ কাৰ্য্যত দেখুওৱা হৈছে – যিটো দৃশ্যত এজন চিন্তাশীল ঋষিও অন্তৰ্ভুক্ত।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=8}} এই ছবিবোৰত ধৰ্মনিৰপেক্ষ জীৱন দেখুওৱা হৈছে; যেনে কোনো শিল্পীয়ে অংকন কৰা বা সংগীতজ্ঞসকলে নিজৰ সংগীতত হেৰাই যোৱাৰ প্ৰতিচ্ছবি। এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰতিচ্ছবি হৈছে দ্বাদশ শতিকাৰ ৰুদ্ৰ-বীণা আৰু লাস্য নৃত্যৰ ভংগিমাৰ চিত্ৰণ।{{sfn|Krishna|1937|pp=12-17}} ইয়াৰ উপৰিও জৈন ধৰ্মৰ এজন জিনৰ প্ৰতিচ্ছবিও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=8-9}} [[File:Chennakesava Temple - Stone grill in design.jpg|thumb|শিলৰ বাতায়ন]] ভিতৰৰ মন্দিৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কাষৰ বাহিৰৰ দেৱালত ভৈৰৱ আৰু দুৰ্গা খোদিত কৰা আছে। মন্দিৰৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কাষৰ বাহিৰৰ দেৱালত তাণ্ডৱেশ্বৰ আৰু ব্ৰহ্মণী খোদিত কৰা আছে। মন্দিৰৰ উত্তৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাহিৰৰ ফালে বিষ্ণু আৰু মহিষাসুৰমৰ্দিনি খোদিত কৰা আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=9-10}} ====অভ্যন্তৰীণ==== চেন্নাকেশৱ মন্দিৰৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে আৰু ইয়াৰ দুৱাৰমুখৰ দুয়োফালে দ্বাৰপালক (দুৱাৰৰক্ষী) নামৰ ভাস্কৰ্যৰে সজোৱা আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}}কেন্দ্ৰীয় প্ৰেক্ষাগৃহ (নৱৰংগ) প্ৰথমে পশ্চিমৰ বাহিৰে বাকী সকলো ফালে খোলা আছিল যদিও পিছলৈ সকলো ফালে ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ পৰ্দাৰে বন্ধ কৰা হৈছিল।{{sfn|Krishna|1931|pp=26-28}} ইয়াৰ ফলত পোহৰৰ পৰিমাণ বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পাইছিল আৰু গৌণ পোহৰ অবিহনে জটিল শিল্পকৰ্মৰ দেখা কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। প্ৰেক্ষাগৃহৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰত প্ৰৱেশৰ পৰাই শিল্পকৰ্ম আৰম্ভ হয়। প্ৰত্যেকেই দুয়োফালে উঠা বাৰাণ্ডালৈ লৈ যায়। প্ৰেক্ষাগৃহৰ জটিল কাৰুকাৰ্যৰে অলংকৃত স্তম্ভ আছে আৰু মাজত এটা ডাঙৰ গম্বুজযুক্ত চিলিং আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} মণ্ডপত ৬০টা অংশ আছে।<ref name="bay">Quote:"A bay is a square or rectangular compartment in the hall", Foekema (1996), p. 93</ref> বেলুৰৰ কেশৱ মন্দিৰৰ নৱৰংগটো যিকোনো হয়চাল মন্দিৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ। জেমছ হাৰ্লেৰ মতে ই ত্ৰিৰথ হীৰা আকৃতিৰ।<ref name="Harle1994p261"/> [[File:Lathe turned pillars at Chennakeshava temple in Belur.jpg|thumb|left|মণ্ডপত অৱস্থিত ঘুৰ্ণন যন্ত্ৰত ঘূৰাই কাটি সজ্জিত কৰা অলংকৃত স্তম্ভসমূহ]] ====চিলিং আৰু অলংকৃত স্তম্ভসমূহ==== [[File:Chennakesava Temple - Sunrise in Sanctum Sanctorum, Beluru India.jpg|thumb|ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ বাতায়ন আৰু অলংকৃত স্তম্ভৰ সৈতে গৰ্ভগৃহ]] নৱৰংগ গৃহত আঠচল্লিশটা অলংকৃত স্তম্ভ আছে। কেন্দ্ৰীয় চাৰিটাৰ বাহিৰে বাকী সকলোবোৰেই এক অনন্য ধৰণে খোদিত কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় চাৰিটা স্তম্ভ পিছৰ সংযোজন। ক্ষতিগ্ৰস্ত মন্দিৰৰ অভ্যন্তৰীণ গঠনক স্থিৰ ৰাখিবলৈ ১৩৮১ খ্ৰীষ্টাব্দত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ যুগত সংযোজন কৰা হৈছিল।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} স্তম্ভবোৰ তিনিটা আকাৰৰ। দুটা স্তম্ভ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এটা হ'ল তথাকথিত নৰসিংহ স্তম্ভ যিটো ওপৰৰ পৰা তললৈ ক্ষুদ্ৰ আকৃতিৰে খোদিত কৰা হৈছে, যেনে এটা ক্ষুদ্ৰ বলধ (কদলে বসৱ)।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এই স্তম্ভটো এনেকৈ যুক্ত কৰা হৈছিল যে এসময়ত ই ঘূৰিব পাৰিছিল। কিন্তু ইয়াক বৰ্তমান ঘূৰাব নোৱাৰি।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} আনটো স্তম্ভ হৈছে মোহিনী স্তম্ভ।{{sfn|Krishna|1931|pp=42-43}} বিষ্ণুৰ নাৰী অৱতাৰৰ বাহিৰেও এই স্তম্ভটোত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ, তাৰ পিছত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, অষ্টদিশৰ দেৱতা, সিংহৰ শৰীৰ থকা পৌৰাণিক প্ৰাণী কিন্তু অন্যান্য বন্যপ্ৰাণীৰ মুখকে ধৰি আঠটা খোদিত শিল্পকৰ্ম আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} চাৰিটা কেন্দ্ৰীয় স্তম্ভ হাতেৰে খোদিত হোৱাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য আৰু বাকীবোৰ ঘুৰ্ণণ যন্ত্ৰত ঘূৰাই কাটি সজা হৈছিল।<ref name="lathe">Quote:"This is a common feature of Western Chalukya-Hoysala temples", Kamath (2001), p. 117</ref> [[File:Mohini inside Belur Temple.jpg|thumb|right|বিষ্ণুৰ নাৰী অৱতাৰ মোহিনীৰ ভাস্কৰ্য বাবে এই মন্দিৰ বিখ্যাত। ]] প্ৰেক্ষাগৃহৰ মাজত এটা ডাঙৰ মুকলি চৌহদ আছে। ইয়াৰ ওপৰত প্ৰায় ১০ ফুট ব্যাস আৰু ৬ ফুট গভীৰ গম্বুজযুক্ত চিলিং আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=11}} ওপৰত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ খোদিত কৰা পদুম কলি অৱস্থিত। গম্বুজৰ তলত ৰামায়ণ কাহিনীৰ ধাৰাবাহিক ভাস্কৰ্য আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=11} চাৰিটা স্তম্ভৰ কেন্দ্ৰত মদনিকা বা শালভঞ্জিকা আছে। এগৰাকীয়ে জ্ঞান, কলা আৰু সংগীত আৰু নৃত্যৰ দেৱী [[সৰস্বতী]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। বাকী কেইগৰাকী বেলেগ বেলেগ অভিব্যক্তিৰে নিয়মীয়া নৃত্যশিল্পী। এগৰাকীয়ে তেওঁৰ কেশসজ্জা কৰিছে, আন এগৰাকীয়ে নাট্য ভংগিমাত আৰু চতুৰ্থগৰাকীৰ হাতত ভাটৌ এটা বহি আছে। শিলৰ পৰা তৈয়াৰী মূৰ আৰু ডিঙিৰ গহনাবোৰ মুক্তভাৱে পিন্ধোৱা হৈছে আৰু ইয়াক লৰচৰ কৰিব পৰা যায়। বাজুবন্ধ সমূহো একেদৰেই লৰচৰযোগ্য।{{sfn|Narasimhacharya|1987|p=11}} চিলিঙৰ ডিজাইন হিন্দু গ্ৰন্থসমূহ অনুসৰণ কৰে, আৰু ই এক পৰিৱৰ্তিত উক্তচিপ্ত শৈলীৰ সৈতে সমকেন্দ্ৰিক আঙুঠিত ছবি স্থাপন কৰা ৰূপত সজ্জিত।<ref name="Harle1994p261"/> [[File:12th-century sculpture at Belur Hindu temple inner mandala, woman tending her hair 2.jpg|thumb|left|upright=0.8|বেদীত শিলালিপিৰে সৈতে অভ্যন্তৰীণ স্তম্ভত থকা চাৰি গৰাকী মদনিকাৰ ভিতৰত এটা। ]] প্ৰেক্ষাগৃহৰ ভিতৰৰ আন আন ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত বিষ্ণু অৱতাৰৰ বৃহৎ ছবি, বৈদিক আৰু পুৰাণিক ইতিহাসৰ দৃশ্যায়ন আৰু ৰামায়ণৰ দৃশ্য আদি উল্লেখযোগ্য।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=11-12}} ====গৰ্ভগৃহ==== [[File:Chennakesava Temple - Intricately carved pillar.jpg|thumb|গৰ্ভগৃহৰ এটা খুঁটাত জটিলভাৱে খোদিত যুৱতীৰ মূৰ্তি। ]] মণ্ডপটোৰ পৰা স্তম্ভ আৰু এটা দুৱাৰৰ কাষেৰে আগবাঢ়ি গৰ্ভগৃহলৈ যোৱা পথ। দুৱাৰখনৰ দুয়োফালে দ্বাৰপাল জয় আৰু বিজয় অৱস্থিত। গৰ্ভগৃহৰ মুধচত লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ মূৰ্তি আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} ইয়াৰ তলত দ্বাদশ শতিকাৰ বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা সংগীতজ্ঞসকল অৱস্থিত। কাষত দুটা মকৰ আছে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বৰুণ আৰু বৰুণীয়ে একেলগে বহি আছে। বৰ্গক্ষেত্ৰৰ গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত কেশৱৰ বা শিলালিপিত ইয়াক উল্লেখ কৰাৰ দৰে "বিজয়নাৰায়ণ"ৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। এই মূৰ্তি ৩ ফুট উচ্চতাৰ বেদীৰ ওপৰত অৱস্থিত থিয় হৈ আছে। কেশৱৰ মূৰ্তিটো প্ৰায় ৬ ফুট ওখ আৰু ইয়াৰ প্ৰভামণ্ডল আছে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} ইয়াৰ চাৰিখন হাত আছে, ওপৰৰ হাতত চক্ৰ আৰু শংখ আৰু তলৰ হাতত গদা আৰু পদুম অৱস্থিত। বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ – মৎস্য, কুৰ্ম, বাৰহ, নৰসিংহ, বামন, পৰশুৰাম, ৰাম, কৃষ্ণ, বুদ্ধ আৰু কল্কিৰ চক্ৰীয় খোদিত এই প্ৰভাত আছে। মন্দিৰটো এটা সক্ৰিয় পূজাঘৰ। সেয়ে ইয়াত কেশৱ মূৰ্তিৰ সাজ-পোছাক আৰু সজ্জাৰে সজ্জিত। পুৰোহিত উপস্থিতিত ভক্তসকলে ইয়াক দৰ্শন কৰে।{{sfn|Narasimhacharya|1987|pp=10-11}} ===অধিগাঁথনি=== মন্দিৰৰ এটা স্তম্ভ বাৰে বাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল আৰু ধ্বংস হৈছিল আৰু ইয়াক কেইবাবাৰো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৯ শতিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰত মন্দিৰটো স্তম্ভ নোহোৱাকৈয়ে ৰখা হৈছিল। ফ’কেমাৰ মতে, স্তম্ভটো থকাৰ সময়ত ভূমিজ শৈলীৰ হ’লহেঁতেন আৰু বিমানৰ আকৃতি অনুসৰণ কৰা নিয়মীয়া তৰা আকৃতিৰ স্তম্ভটো নহ’লহেঁতেন। প্ৰেক্ষাগৃহৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত থকা ক্ষুদ্ৰ মন্দিৰবোৰত অক্ষত অৱস্থাত থকা ভূমিজ শৈলীৰ স্তম্ভসমূহ আচলতে এক প্ৰকাৰৰ নাগৰ (উত্তৰ ভাৰতীয়) স্তম্ভ। ইয়াৰ আকৃতি বক্ৰৰেখাৰ।<ref name="bhumija">Foekema (1996), p. 50</ref> বিশুদ্ধ দ্ৰাবিড় স্থাপত্যৰ স্তম্ভ এই আকৃতি একেবাৰে অস্বাভাৱিক। ===শিল্পীসকল=== হয়চালৰ কিছুমান শিল্পীয়ে শিলালিপিৰ ৰূপত নিজৰ কৰ্মত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। তেনে কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকে কেতিয়াবা নিজৰ, পৰিয়াল আৰু উৎপত্তিস্থলৰ বিষয়ে সবিশেষ প্ৰকাশ কৰিছিল। শিলালিপি আৰু তামৰ ফলিৰ লিপিয়ে ইয়াৰ বিষয়ে অধিক তথ্য প্ৰদান কৰে। ৰুভাৰী মাল্লিতাম্মা নামৰ শিল্পী এগৰাকীয়ে ৪০টাতকৈও অধিক ভাস্কৰ্য্য নিৰ্মাণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়। বৰ্তমান শিৱমোগ্গা জিলাৰ বাল্লিগাভী পৰা অহা দসোজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ চাভানাই গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল। পাঁচ গৰাকী মদনিকাৰ কামৰ কৃতিত্ব চাভানাক দিয়া হয় আৰু ইয়াৰে চাৰিটা মদনিকাৰ কাম দশোজাই সম্পন্ন কৰে। মালিয়ান্না আৰু নগোজাই নিজৰ ভাস্কৰ্যত চৰাই আৰু জীৱ-জন্তুৰ সৃষ্টি কৰিছিল। চিক্কাহাম্পা আৰু মালোজা আদি শিল্পীয়ে মণ্ডপত থকা কিছুমান ভাস্কৰ্য্যৰ কৃতিত্ব লাভ কৰে। এই শিল্পীসকলে বেলুৰৰ পৰা ৫০ কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত পোৱা অন্যান্য প্ৰধান হয়চাল মন্দিৰত পোৱা শিল্পকৰ্মতো অৰিহণা যোগাইছিল।<ref>{{cite book | last=Collyer | first=Kelleson | title=The Hoysala Artists, Their Identity and Styles | publisher=Directorate of Archaeology and Museums | year=1990 | url=https://books.google.com/books?id=AnDqAAAAMAAJ | pages=41–48, 79–82, 110–111}}</ref><ref>{{cite book | last=Collyer | first=K. | title=The Identification of Artists and Styles in the Hoysaḷa Period | publisher=University of Melbourne | year=1986 | url=https://books.google.com/books?id=1RZsNQAACAAJ }}</ref> ==চিত্ৰমালা== <gallery> File:Musician playing Kinnari vina, sculpture at Chennakeshava Temple, Belur (modified 3).jpg|কিন্নৰী বীণা বজাই থকা অৱস্থাত এগৰাকী নাৰীমূৰ্তি File:Belur Temple Apsara with Mirror.JPG|দাপোনৰ সৈতে এগৰাকী শৈলবালিকা File:Shilabalika 3.JPG|শৈলবালিকা File:Shilabalika 4.jpg|শৈলবালিকা File:Shilabalika 6.JPG|শৈলবালিকা File:Channakeshava temple sculpture.jpg|শিলত খোদিত বিভিন্ন নক্সা File:Ornate sanctum door jamp, lintel, door keepers and stambha buttalika pillar in Chennakesava temple at Belur.jpg|মূল গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত জয় আৰু বিজয় File:Decorative turret and relief in Chennakeshava temple at Belur.jpg|অলংকৃত স্তম্ভ File:Miniature decorative towers, kirtimukha and pantheon in relief under eves at Chennakeshava temple in Belur.jpg|অলংকৃত স্তম্ভৰ শাৰী File:Belur4.jpg|গজাসুৰসংহাৰ: শিৱ আৰু গজাসুৰৰ যুদ্ধ File:Garuda image facing Chennakeshava temple at Belur with gopura (entrance tower) in the background.jpg|গৰুড় স্তম্ভৰ পৰা গোপুৰমৰ দৃশ্য File:Chennakeshava temple Belur.JPG|অলংকৃত দেৱাল Ornate Plinth on the south side , Chennakesava Temple, Belur.jpg|শিলত খোদিত বিভিন্ন নক্সাৰে সৈতে মকৰ File:Madanikas on the roof railings - Chennakesava Temple, Belur 06.jpg|মদনিকা File:Chennakeshava1.jpg|ভিতৰৰ মন্দিৰৰ প্ৰাংগনত উত্তৰ-পূব কোণৰ পৰা চেন্নাকেশৱ মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰীয় গঠন। A Close up of decorative moulding frieze on outer wall of mandapa, Chennakeshava Temple, Belur, Karnataka.jpg|শিলত খোদিত ভাস্কৰ্য </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chennakesava Temple, Belur|চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ}} *[http://www.art-and-archaeology.com/india/belur/bel01.html চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ গোপুৰম] *[http://www.art-and-archaeology.com/india/belur/chennaplan.jpg মন্দিৰৰ নক্সা] *[http://thinkingparticle.com/articles/chennakesava-temple-complex-belur-remarkable-hoysala-architecture মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ বিষয়ে তথ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327085345/http://thinkingparticle.com/articles/chennakesava-temple-complex-belur-remarkable-hoysala-architecture |date=2016-03-27 }} *[http://www.walkingjourneys.com/belur.htmlএজন ব্যক্তিয়ে ইয়াৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ফুৰাৰ ক্ৰমত মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ স্থাপত্যৰ ব্যাখ্যা]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:কৰ্ণাটক]] 88ern8aijtgy3fmosgv7sm2gk34qs8s 3 123640 615912 612286 2026-07-05T16:09:41Z J ansari 14712 পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Lazare zanguri]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:ლაზარე ზანგური]] J ansariলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lazare zanguri|Lazare zanguri]]" to "[[Special:CentralAuth/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]]" 524850 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 15:41, 17 July 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> t5n86nivri9r6aw2ju3sa1ksbjl1db4 0 136807 615932 605564 2026-07-06T10:44:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 615932 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = আলী খামেইনী | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য [[মানৱ অধিকাৰ]] উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰপৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)। |293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010 |archivedate=12 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইণ্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015 |access-date=6 May 2026 |archivedate=14 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html }} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] h3fppb8953rvg8rxoq85i40xl0xgosd 615933 615932 2026-07-06T10:51:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাসিত জীৱন */ 615933 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = আলী খামেইনী | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য [[মানৱ অধিকাৰ]] উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও ইয়াৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰপৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)। |293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===বিপ্লৱৰ নেতা=== খোমেইনীয়ে শ্বাপৌৰ বখতিয়াৰৰ অস্থায়ী চৰকাৰক দৃঢ়ভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু নিজে চৰকাৰ গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত (বাহমান ২২), খোমেইনীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে মেহদী বজাৰগান নিযুক্ত কৰে আৰু এইবুলি দাবী কৰে যে “যিহেতু মই তেওঁক নিযুক্ত কৰিছোঁ, সেয়ে তেওঁৰ কথা মানিবই লাগিব।” তেওঁ এই চৰকাৰক “ঈশ্বৰৰ চৰকাৰ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁৰ বা বাজাৰগানৰ আদেশ অমান্য কৰা মানে “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ”, আৰু “ঈশ্বৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা নিন্দা (Blasphemy)”ৰ সমান। খোমেইনীৰ আন্দোলনে গতি লাভ কৰাৰ লগে লগে বহু সৈনিক তেওঁৰ পক্ষলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> আত্মসমৰ্পণ নকৰা সৈনিকসকলৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে অমঙ্গলৰ ঘোষণা কৰিছিল। ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত বিদ্ৰোহ বিস্তাৰিত হোৱাৰ লগতে অস্ত্ৰাগাৰসমূহ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। তাৰ পিছত সেনাবাহিনীয়ে নিৰপেক্ষতা ঘোষণা কৰে আৰু বাখতিয়াৰ চৰকাৰ পতন হয়। ১৯৭৯ চনৰ ৩০ আৰু ৩১ মাৰ্চত ৰাজতন্ত্ৰৰ সলনি এখন ইছলামিক গণৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে এখন গণভোট অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰশ্ন আছিল— “ইছলামিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ স্বাৰ্থত ৰাজতন্ত্ৰ বিলোপ কৰা উচিত নেকি?” এই গণভোটত ৯৮% ভোটাৰে ইছলামিক গণৰাজ্যৰ পক্ষত ভোট দিয়ে। <ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ফলত ইৰানত ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ শাসন আৰম্ভ হয়। ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010 |archivedate=12 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''আদাব এচ চালাত''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''প্ৰাৰ্থনাৰ অনুশাসন '') * ''জেহাদে আকবৰ ''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''দ্য গ্ৰেটেষ্ট ষ্ট্ৰাগল'') * ''তাহৰিৰ আল-ৱাচিলাহ ('এক্সেজেছিছ অৱ দ্য মিন্স অৱ চেলভেচন বা কমেণ্টৰীজ অন দ্য লিবাৰেচন অৱ দ্য ইণ্টাৰচেচন)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015 |access-date=6 May 2026 |archivedate=14 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html }} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 7lymq1t4h7urmi60z33ch1fmhx0fa1g 2 137264 615936 615619 2026-07-06T11:00:45Z ManjurKhan 18997 615936 wikitext text/x-wiki {{Infobox user <!-- INFOBOX FORMATTING --------> | abovecolor = #CCCCFF | color = #87CEEB | fontcolor = | abovefontcolor = #000000 | headerfontcolor = | tablecolor = #FFFFFF <!-- LEAD INFORMATION ----------> | title = মনজুৰ আলম খান | status = | image = | image_size = 250px | image_caption = Rangpo, Sikkim | image_width = | name = মনজুৰ আলম খান | birthname = | real_name = | gender = | languages = | birthdate = {{birth date and age|df=yes|2001|10|18}} | birthplace = | location = | country = ভাৰত | timezone = | current_time = [[গ্ৰীনউইছ মান সময়+০৫:৩০]] | nationality = [[ভাৰতীয়]] | marital status = | spouse = | girlfriend = | boyfriend = | children = | siblings = | pets = | occupation = | employer = | education = | primaryschool = | intschool = | highschool = | college = | university = | classes = | hobbies = | religion = [[ইছলাম]] | politics = | aliases = | phonemodel = | movies = | shows = | books = Tunga Bhadrar Tire | interests = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | blog = <!-- {{URL|example.com}} --> | email = mrmanjur552@gmail.com | icq = | aim = | gtalk = | jabber = | skype = | msn = | yahoo = | mac = | irc = | facebook = | google+ = | instagram = | linkedin = | pinterest = | twitter = | youtube = | joined_date = | first_edit = | edit_count = | permissions = | signature = }} [[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]ৰ মোৰ সদস্যপৃষ্ঠালৈ আপোনাক স্বাগতম। ==সৃষ্টি কৰা পৃষ্ঠাবোৰ== <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> # [[নন্দীগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি]] # [[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি]] # [[শ্বেৰমান আলী আহমেদ]] # [[গোসাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি]] # [[দতমা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কোকৰাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বাওখুংৰি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[পৰ্বতঝোৰা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বিধানসভাৰ সদস্য (ভাৰত)]] # [[গোলোকগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[গৌৰীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বিলাসীপাৰা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[গোৱালপাৰা পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি]] # [[গোৱালপাৰা পূব বিধানসভা সমষ্টি]] # [[দুধনৈ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[চিদলী-চিৰাং বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বিজনী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[সংসদ সদস্য, লোকসভা]] # [[ভৱনীপুৰ–সৰভোগ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[চেঙা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বৰপেটা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[পাকাবেতবাৰী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ছমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বকো-ছয়গাঁও বিধানসভা সমষ্টি]] # [[অষ্টাদশ লোকসভা]] # [[পলাশবাৰী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[হাজো-শুৱালকুছি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কমলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[দিছপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ডিমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি]] # [[নিউ গুৱাহাটী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[নামনি অসম সংমণ্ডল]] # [[গুৱাহাটী চেণ্ট্ৰেল বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বৰক্ষেত্ৰী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[নলবাৰী বিধানসভা সমষ্টি]] # [[টিহু বিধানসভা সমষ্টি]] # [[মানাহ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বাক্সা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[গোৰেশ্বৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ভেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ওদালগুৰি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[মাজবাট বিধানসভা সমষ্টি]] # [[টংলা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ছিপাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[মঙলদৈ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি]] # [[জাগীৰোড বিধানসভা সমষ্টি]] # [[লাহৰিঘাট বিধানসভা সমষ্টি]] # [[মৰিগাঁও বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ধিং বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ৰূপহীহাট বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কলিয়াবৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[চামগুৰি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বঢ়মপুৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[নগাঁও–বটদ্ৰৱা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ৰহা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বিন্নাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[হোজাই বিধানসভা সমষ্টি]] # [[লামডিং বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ঢেকীয়াজুলি বিধানসভা সমষ্টি]] # [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি]] </div> f88m6au770zimwsilwp1uutoabqr51b 0 137481 615937 614348 2026-07-06T11:04:22Z ManjurKhan 18997 /* */ 615937 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = শ্বেৰমান আলী আহমেদ | native_name = Sherman Ali Ahmed | native_name_lang = en | image = | caption = | office = অসম বিধানসভাৰ সদস্য | constituency = [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ]] (২০১১–২০২৬)<br>[[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মন্দিয়া]] (২০২৬–বৰ্তমান) | term_start = ২০১১ | term_end = | predecessor = দিলদাৰ ৰেজ্জা (বাঘবৰ সমষ্টিৰ বাবে) | successor = | birth_date = {{birth date and age|1967|3|1}} | birth_place = মন্দিয়া, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]] | death_date = | death_place = | party = [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] (২০২৪–বৰ্তমান) | otherparty = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (২০১৫–২০২৪)<br>[[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] (২০১১–২০১৫) | spouse = ৰেহেনা চুলতানা | children = ৩ টা | alma_mater = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = ৰাজনীতিবিদ, সমাজকৰ্মী | residence = বৰপেটা, অসম }} '''শ্বেৰমান আলী আহমেদ''' (ইংৰাজী: Sherman Ali Ahmed; জন্ম: ১ মাৰ্চ ১৯৬৭) হৈছে এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ তথা [[অসম বিধানসভা]]ৰ এজন বৰ্তমানৰ সদস্য। তেওঁ ২০২৬ চনৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মন্দিয়া সমষ্টি]] পূৰ্বৰ [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ]] অংশৰ পৰা [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বিধায়ক নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০১১ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে তিনিবাৰকৈ বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা বিধায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title= Baghbar Assam Assembly election result 2021|work=[[India Today]]|url= https://www.indiatoday.in/elections/story/baghbar-assam-assembly-election-result-2021-live-updates-1797793-2021-05-02 |access-date= 19 Jun 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title= Baghbar Assembly Constituency|work=[[Business Standard]]|url= https://www.business-standard.com/elections/assam-assembly-election-2021/baghbar-election-results-17_3490.html |access-date=19 Jun 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.myneta.info/Assam2021/candidate.php?candidate_id=810 |title=Sherman Ali Ahmed(Indian National Congress):Constituency- BAGHBAR |website=MyNeta |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.myneta.info/Assam2026/candidate.php?candidate_id=452 |title=Sherman Ali Ahmed(All India Trinamool Congress):Constituency- MANDIA |website=MyNeta |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == শ্বেৰমান আলী আহমেদৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১ মাৰ্চত অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ মন্দিয়াত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল আলহাজ বুজৰুখ আলী। আহমেদে স্থানীয় বিদ্যালয়ৰ পৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত বৰপেটাৰ মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীও অৰ্জন কৰে। ৰাজনীতিত সক্ৰিয়ভাৱে প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে তেওঁ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। == ৰাজনৈতিক জীৱন == শ্বেৰমান আলী আহমেদে ২০১১ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সক্ৰিয় নিৰ্বাচনী ৰাজনীতিত ভৰি দিয়ে। তেওঁৰ ৰাজনৈতিক যাত্ৰাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায়সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল: * '''২০১১ (প্ৰথম কাৰ্যকাল):''' তেওঁ [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা|সৰ্বভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] (AIUDF) দলৰ টিকটত বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ পৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰে আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী দিলদাৰ ৰেজ্জাক পৰাস্ত কৰি অসম বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। * '''২০১৬ (দ্বিতীয় কাৰ্যকাল):''' পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ AIUDF দল ত্যাগ কৰি [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত তেওঁ কংগ্ৰেছ দলৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা পুনৰ বিজয়ী হয়। * '''২০২১ (তৃতীয় কাৰ্যকাল):''' ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত তেওঁ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা অভিলেখ সংখ্যক ভোটৰ ব্যৱধানত ধাৰাবাহিকভাৱে তৃতীয়বাৰৰ বাবে বিধায়ক নিৰ্বাচিত হয়। * '''২০২৬ (চতুৰ্থ কাৰ্যকাল):''' সমষ্টি পুনৰ নিৰ্ধাৰণৰ পিছত বাঘবৰ সমষ্টিৰ ভৌগোলিক পৰিৱৰ্তন ঘটে আৰু ইয়াৰ বহুলাংশ মন্দিয়া সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে তেওঁ [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] দলত যোগদান কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ মে' মাহৰ নিৰ্বাচনত মন্দিয়া সমষ্টিৰ পৰা তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ বিধায়ক হিচাপে জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S0322.htm |title=Assembly Constituency Result 2026 |website=Election Commission of India |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/trinamool-fields-assam-mla-sherman-ali-ahmed-for-mandia-seat/article70773081.ece |title=Trinamool fields Assam MLA Sherman Ali Ahmed for Mandia seat |newspaper=The Hindu |date=৮ এপ্রিল ২০২৬ |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/assam/candidate-sherman-ali-ahmed-6420 |title=Sherman Ali Ahmed - Profile & Election Details |website=India Today |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == বিতৰ্ক আৰু সামাজিক অৱস্থান == শ্বেৰমান আলী আহমেদ অসমৰ ৰাজনৈতিক মহলত এজন স্পষ্টবাদী আৰু বিতৰ্কিত নেতা হিচাপেও পৰিচিত। বিভিন্ন সময়ত তেওঁ কৰা মন্তব্য আৰু ভাষণে সংবাদ মাধ্যমত তীব্ৰ চৰ্চা লাভ কৰিছে: * '''মিঞা মিউজিয়াম বিতৰ্ক:''' ২০২০ চনত আহমেদে গুৱাহাটীৰ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰৰ চৌহদত অসমৰ চৰ-চাপৰি অঞ্চলত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সংস্কৃতি প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এটা "মিঞা মিউজিয়াম" স্থাপন কৰাৰ দাবী তুলিছিল। এই দাবীক লৈ সমগ্ৰ ৰাজ্যজুৰি তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু তদানীন্তন চৰকাৰে এই দাবী নাকচ কৰিছিল। * '''গ্ৰেপ্তাৰ আৰু নিলম্বন:''' ২০২১ চনত এক বিতৰ্কিত মন্তব্যৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু হোৱাৰ পিছত আৰক্ষীয়ে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলে তেওঁক দলীয় অনুশাসন ভংগ কৰাৰ অভিযোগত দলৰ পৰা সাময়িকভাৱে নিলম্বন কৰিছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == শ্বেৰমান আলী আহমেদ ৰেহেনা চুলতানাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ তিনিটা সন্তান আছে। তেওঁ বৰ্তমান গুৱাহাটী আৰু বৰপেটা দুয়োটা স্থানতে বসবাস কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] cn8pw076jz9p6hfjwmbe39xmuea37k6 615938 615937 2026-07-06T11:05:55Z ManjurKhan 18997 /* ৰাজনৈতিক জীৱন */ 615938 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = শ্বেৰমান আলী আহমেদ | native_name = Sherman Ali Ahmed | native_name_lang = en | image = | caption = | office = অসম বিধানসভাৰ সদস্য | constituency = [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ]] (২০১১–২০২৬)<br>[[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মন্দিয়া]] (২০২৬–বৰ্তমান) | term_start = ২০১১ | term_end = | predecessor = দিলদাৰ ৰেজ্জা (বাঘবৰ সমষ্টিৰ বাবে) | successor = | birth_date = {{birth date and age|1967|3|1}} | birth_place = মন্দিয়া, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]] | death_date = | death_place = | party = [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] (২০২৪–বৰ্তমান) | otherparty = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (২০১৫–২০২৪)<br>[[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] (২০১১–২০১৫) | spouse = ৰেহেনা চুলতানা | children = ৩ টা | alma_mater = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = ৰাজনীতিবিদ, সমাজকৰ্মী | residence = বৰপেটা, অসম }} '''শ্বেৰমান আলী আহমেদ''' (ইংৰাজী: Sherman Ali Ahmed; জন্ম: ১ মাৰ্চ ১৯৬৭) হৈছে এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ তথা [[অসম বিধানসভা]]ৰ এজন বৰ্তমানৰ সদস্য। তেওঁ ২০২৬ চনৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মন্দিয়া সমষ্টি]] পূৰ্বৰ [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ]] অংশৰ পৰা [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বিধায়ক নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০১১ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে তিনিবাৰকৈ বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা বিধায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title= Baghbar Assam Assembly election result 2021|work=[[India Today]]|url= https://www.indiatoday.in/elections/story/baghbar-assam-assembly-election-result-2021-live-updates-1797793-2021-05-02 |access-date= 19 Jun 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title= Baghbar Assembly Constituency|work=[[Business Standard]]|url= https://www.business-standard.com/elections/assam-assembly-election-2021/baghbar-election-results-17_3490.html |access-date=19 Jun 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.myneta.info/Assam2021/candidate.php?candidate_id=810 |title=Sherman Ali Ahmed(Indian National Congress):Constituency- BAGHBAR |website=MyNeta |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.myneta.info/Assam2026/candidate.php?candidate_id=452 |title=Sherman Ali Ahmed(All India Trinamool Congress):Constituency- MANDIA |website=MyNeta |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == শ্বেৰমান আলী আহমেদৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১ মাৰ্চত অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ মন্দিয়াত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল আলহাজ বুজৰুখ আলী। আহমেদে স্থানীয় বিদ্যালয়ৰ পৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত বৰপেটাৰ মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীও অৰ্জন কৰে। ৰাজনীতিত সক্ৰিয়ভাৱে প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে তেওঁ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। == ৰাজনৈতিক জীৱন == শ্বেৰমান আলী আহমেদে ২০১১ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সক্ৰিয় নিৰ্বাচনী ৰাজনীতিত ভৰি দিয়ে। তেওঁৰ ৰাজনৈতিক যাত্ৰাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায়সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল: * '''২০১১ (প্ৰথম কাৰ্যকাল):''' তেওঁ [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা|সৰ্বভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা]] (AIUDF) দলৰ টিকটত [[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ]] পৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দিতা কৰে আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী দিলদাৰ ৰেজ্জাক পৰাস্ত কৰি অসম বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়। * '''২০১৬ (দ্বিতীয় কাৰ্যকাল):''' পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ AIUDF দল ত্যাগ কৰি [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত তেওঁ কংগ্ৰেছ দলৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা পুনৰ বিজয়ী হয়। * '''২০২১ (তৃতীয় কাৰ্যকাল):''' ২০২১ চনৰ নিৰ্বাচনত তেওঁ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে বাঘবৰ সমষ্টিৰ পৰা অভিলেখ সংখ্যক ভোটৰ ব্যৱধানত ধাৰাবাহিকভাৱে তৃতীয়বাৰৰ বাবে বিধায়ক নিৰ্বাচিত হয়। * '''২০২৬ (চতুৰ্থ কাৰ্যকাল):''' সমষ্টি পুনৰ নিৰ্ধাৰণৰ পিছত বাঘবৰ সমষ্টিৰ ভৌগোলিক পৰিৱৰ্তন ঘটে আৰু ইয়াৰ বহুলাংশ মন্দিয়া সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে তেওঁ [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] দলত যোগদান কৰে আৰু ২০২৬ চনৰ মে' মাহৰ নিৰ্বাচনত মন্দিয়া সমষ্টিৰ পৰা তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ বিধায়ক হিচাপে জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/candidateswise-S0322.htm |title=Assembly Constituency Result 2026 |website=Election Commission of India |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/trinamool-fields-assam-mla-sherman-ali-ahmed-for-mandia-seat/article70773081.ece |title=Trinamool fields Assam MLA Sherman Ali Ahmed for Mandia seat |newspaper=The Hindu |date=৮ এপ্রিল ২০২৬ |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/assam/candidate-sherman-ali-ahmed-6420 |title=Sherman Ali Ahmed - Profile & Election Details |website=India Today |access-date=১৯ জুন ২০২৬ |language=en}}</ref> == বিতৰ্ক আৰু সামাজিক অৱস্থান == শ্বেৰমান আলী আহমেদ অসমৰ ৰাজনৈতিক মহলত এজন স্পষ্টবাদী আৰু বিতৰ্কিত নেতা হিচাপেও পৰিচিত। বিভিন্ন সময়ত তেওঁ কৰা মন্তব্য আৰু ভাষণে সংবাদ মাধ্যমত তীব্ৰ চৰ্চা লাভ কৰিছে: * '''মিঞা মিউজিয়াম বিতৰ্ক:''' ২০২০ চনত আহমেদে গুৱাহাটীৰ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰৰ চৌহদত অসমৰ চৰ-চাপৰি অঞ্চলত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সংস্কৃতি প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এটা "মিঞা মিউজিয়াম" স্থাপন কৰাৰ দাবী তুলিছিল। এই দাবীক লৈ সমগ্ৰ ৰাজ্যজুৰি তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু তদানীন্তন চৰকাৰে এই দাবী নাকচ কৰিছিল। * '''গ্ৰেপ্তাৰ আৰু নিলম্বন:''' ২০২১ চনত এক বিতৰ্কিত মন্তব্যৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু হোৱাৰ পিছত আৰক্ষীয়ে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ দলে তেওঁক দলীয় অনুশাসন ভংগ কৰাৰ অভিযোগত দলৰ পৰা সাময়িকভাৱে নিলম্বন কৰিছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == শ্বেৰমান আলী আহমেদ ৰেহেনা চুলতানাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ তিনিটা সন্তান আছে। তেওঁ বৰ্তমান গুৱাহাটী আৰু বৰপেটা দুয়োটা স্থানতে বসবাস কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 95t5vtysnz83tl10zhrv4c7pmr20dhw 0 137550 615931 613699 2026-07-06T10:42:21Z ManjurKhan 18997 /* ২০২৬ বৰ্ষৰ ফলাফল */ 615931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency |name=দুধনৈ |constituency_no=১৫ |type=SLA |map_image=Dudhnai Assembly constituency map 2023.svg |state=[[অসম]] |latest_election_year=২০২৬ |preceded_by=যাদৱ স্বৰ্গীয়াৰী |loksabha_cons=[[গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী]] |district=[[গোৱালপাৰা জিলা]] |established=১৯৬২ |reservation=[[অনুসূচিত জনজাতি|জনজাতি (ST)]] |incumbent_image= |mla=টাংকেশ্বৰ ৰাভা |party={{Party index link|Bharatiya Janata Party}} |alliance = {{Party index link|National Democratic Alliance}} |electors=২,২৩,৫৭১ (২০২১) }} '''দুধনৈ বিধানসভা সমষ্টি''' ({{lang-en|Dudhnai Assembly constituency}}) [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] ৰাজ্য [[অসম]]ৰ ১২৬খন বিধানসভা আসনৰ ভিতৰত অন্যতম। ই ১৫ নম্বৰ বিধানসভা সমষ্টি হিচাপে চিহ্নিত। এই সমষ্টিটো [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ (ST) প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। ই [[গোৱালপাৰা জিলা]]ত অৱস্থিত আৰু [[গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টি]]ৰ এটা অংশ। ২০২৬ চনৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত এই সমষ্টিৰ পৰা [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]]ৰ প্ৰাৰ্থী টাংকেশ্বৰ ৰাভা বিধায়ক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।।<ref name="indiatoday2026">{{cite news |title=Dudhnai Assembly Election Results 2026: Live Updates, Assam Vote Counting, Seat Constituency, Candidates Leading, Trailing |url=https://www.indiatoday.in/elections/story/dudhnai-assembly-election-results-2026-live-updates-assam-vote-counting-seat-constituency-candidates-leading-trailing-aaelb-2905103-2026-05-04 |work=[[India Today]] |date=4 May 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref> == বিধায়কসকলৰ তালিকা == তলত দুধনৈ সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচিত বিধায়কসকলৰ তালিকা উল্লেখ কৰা হ’ল: {| class="wikitable" !বৰ্ষ !বিধায়ক !ৰাজনৈতিক দল |- |১৯৬২ |হাকিম চন্দ্ৰ ৰাভা |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |১৯৬৭ |শৰৎ চন্দ্ৰ ৰাভা |[[ভাৰতীয় কমুনিষ্ট পাৰ্টী]] |- |১৯৭২ |আনন্দি বালা ৰাভা |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |১৯৭৮ |জগত চন্দ্ৰ পাটগিৰি |জনতা পাৰ্টী |- |১৯৮৩ |জগত চন্দ্ৰ পাটগিৰি |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |১৯৮৫ |অকণ চন্দ্ৰ ৰাভা |নিৰ্দলীয় |- |১৯৯১ |জগত চন্দ্ৰ পাটগিৰি |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |১৯৯৬ |অকণ চন্দ্ৰ ৰাভা |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০১ |প্ৰণয় ৰাভা |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |২০০৬ |দেবেন দৈমাৰী |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |২০১১ |শিৱচৰণ বসুমতাৰী |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |২০১৬ |দীপক ৰাভা |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] |- |২০২১ |যাদৱ স্বৰ্গীয়াৰী |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |২০২৬ |টাংকেশ্বৰ ৰাভা |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী]] |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ বৰ্ষৰ ফলাফল === {{Election box begin|title=[[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: দুধনৈ}} {{Election box candidate with party link|party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|candidate=টাংকেশ্বৰ ৰাভা|votes=১,০০,৩৫৩|percentage=৬৩.৫৮|change=+২০.৮৩}} {{Election box candidate with party link|party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|candidate=কিশোৰ কুমাৰ ব্ৰহ্ম|votes=৫২,৭১৬|percentage=৩৩.৪০|change=-৯.০৬}} {{Election box candidate|party=NOTA|candidate=ওপৰৰ এটাও নহয়|votes=১,৫৯১|percentage=১.MDE|change=+০.২৫}} {{Election box majority|votes=৪৭,৬৩৭|percentage=৩০.১৮|change=+২৯.৪৭}} {{Election box turnout|votes=১,৫৭,৮০০|percentage=৮৯.৩০|change=+২.২২}} {{Election box gain with party link|winner=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|loser=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|swing=+২০.১২}} {{Election box end}} === ২০২১ বৰ্ষৰ ফলাফল === {{Election box begin|title=[[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: দুধনৈ}} {{Election box candidate with party link|party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|candidate=যাদৱ স্বৰ্গীয়াৰী|votes=৭৮,৫৫১|percentage=৪৩.৪৬|change=+১১.৪০}} {{Election box candidate with party link|party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|candidate=শ্যামজিত ৰাভা|votes=৭৭,২৭৫|percentage=৪২.৭৫|change=-৭.২২}} {{Election box candidate with party link|party=নিৰ্দলীয়|candidate=দীপক কুমাৰ ৰাভা|votes=১৬,৪৮৭|percentage=৯.১২|change=}} {{Election box candidate|party=NOTA|candidate=ওপৰৰ এটাও নহয়|votes=১,৩৬৭|percentage=০.৭৬|change=+০.M৫}} {{Election box majority|votes=১,২৭৬|percentage=০.৭১|change=-১৭.২০}} {{Election box turnout|votes=১,৮০,৭৫৫|percentage=৮৭.০৮|change=-০.৮২}} {{Election box registered electors|electors=২,০০,৫৭১}} {{Election box gain with party link|winner=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|loser=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|swing=-৬.৫১}} {{Election box end}} == লগতে চাওক == * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজনীতি]] [[শ্ৰেণী:গোৱালপাৰা জিলা]] nkln03z1fcjdrm332f9rv7yaw4hwgyw 0 137619 615920 615541 2026-07-05T19:39:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615920 wikitext text/x-wiki {{Short description|Tibetan pilgrimage site}} {{Infobox recurring event | name= ডিৰাপুকৰপৰা কৈলাস পৰ্বতৰ উত্তৰ মুখৰ দৃশ্য [[চিত্ৰ:Mount Kailash Tibet.jpg|thumb|তিব্বতৰ কৈলাস পৰ্বত]] | caption= ডিৰাপূকৰপৰা কৈলাস পৰ্বতৰ উত্তৰ মুখৰ দৃশ্য | status = Active | genre= [[ধৰ্মীয় তীৰ্থযাত্ৰা]] | location= [[তিব্বত]] | country= [[চীন]] }} '''কৈলাস মানস সৰোবৰ যাত্ৰা ''' চীনৰ তিব্বতত অৱস্থিত এখন পৱিত্ৰ তীৰ্থক্ষেত্ৰ আৰু পৰ্বতমালাৰ এক তীৰ্থযাত্ৰা। [[হিন্দু]], [[বৌদ্ধ]], [[জৈন]] আৰু [[বন]] ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বাবে ই এক গভীৰ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্যৰ যাত্ৰা। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ৬,৬৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত কৈলাস পৰ্বত আৰু [[মানস সৰোবৰ]] হ্ৰদক আধ্যাত্মিক পৱিত্ৰতাৰ প্ৰতীক বুলি বিবেচনা কৰা হয়। [[জৈন]] ধৰ্মৰ মতে, কৈলাস পৰ্বতক অষ্টাপদৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। অষ্টাপদ হৈছে এখন পৱিত্ৰ পৰ্বত, য’ত প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথ বা আদিনাথে জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰপৰা মুক্তি, অৰ্থাৎ মোক্ষ লাভ কৰিছিল।<ref name = "Piasecki">, Piasecki S. (2019). A Mountain as Multiverse: Circumnavigating the realities and meta-realities of a Kailas pilgrim. ''Performance Research'', ''24''(2), 16-23.</ref> তিব্বতীয় [[বৌদ্ধ]] ধৰ্মত কৈলাসক বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ আধ্যাত্মিক কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। [[হিন্দু]] ধৰ্মত ই ভগৱান শিৱৰ বাসস্থান,<ref>Sarao, K. (2014). Pilgrimage to Mt Kailash: The Abode of Lord Shiva. Dialogue Quartely, 16(2), 214-231.</ref> আৰু [[বন]] ধৰ্মতো ই এক পৱিত্ৰ স্থান। সেয়েহে, কৈলাস এক বহুধৰ্মীয় স্থান, য’ত একে সময়তে বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু প্ৰতীকী অৰ্থ সক্ৰিয়ভাৱে বিদ্যমান। <ref name = "Piasecki"/>এই তীৰ্থযাত্ৰাত কঠিন ভূ-খণ্ড, উচ্চ উচ্চতা আৰু অতি প্ৰতিকূল বতৰৰ মাজেৰে আগবাঢ়িব লাগে, যাৰ বাবে ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ কঠিন তীৰ্থযাত্ৰাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Company|first=Himalayan Glacier Adventure and Travel|date=2024-10-18|title=How Difficult Is Kailash Mansarovar Yatra?|url=https://www.himalayanglacier.com/how-difficult-is-kailash-mansarovar-yatra/#:~:text=Kailash%20Mansarovar%20Yatra%20is%20a%20difficult%20journey%20in%20which%20the,demands%20of%20this%20holy%20journey.|access-date=2025-03-24|website=Himalayan Glacier}}</ref> এই যাত্ৰা ভাৰতৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে চীন চৰকাৰৰ সহযোগত প্ৰতিবছৰে আয়োজন কৰে। কঠিন আৰু কষ্টসাধ্য যাত্ৰা হোৱাৰ সত্ত্বেও ই হাজাৰ হাজাৰ ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই তীৰ্থযাত্ৰাই আত্মাক পাপৰপৰা শুদ্ধ কৰে আৰু যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰা লোকসকলক মুক্তি বা মোক্ষ লাভৰ পথ প্ৰদান কৰে।<ref>https://www.mea.gov.in/lok-sabha.htm?dtl/39235/question+no+3532+indiachina+meet+on+mansarovar+yatra</ref> == ভূগোল == [[চিত্ৰ:Manas-sarovar_Kailash.jpg|thumb|[[মানস সৰোবৰ]] হ্ৰদ ]] কৈলাস পৰ্বত [[হিমালয়]]ত আৰু ইয়াৰ উচ্চতা {{cvt|6638|m}}। ইয়াৰ বিশেষ পিৰামিড-আকৃতিৰ শৃংগ সদায়ে বৰফেৰে আৱৃত হৈ থাকে, যিয়ে ইয়াৰ ৰহস্যমজ় আকৰ্ষণ আৰু বৃদ্ধি কৰে। তাৰ কিছু দূৰতে {{cvt|4590|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত [[মানস সৰোবৰ]] হ্ৰদ বিশ্বৰ আটাইতকৈ ওখ মিঠা পানীৰ হ্ৰদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই লৱণাক্ত ৰাক্ষসতাল হ্ৰদৰ কাষতে অৱস্থিত। <ref name="Lama">Lama, N. (2024). Spiritual nexus: The interwoven sacred sites of the Kailash region. Global Journal of Cultural Studies, 3, 72-80.</ref> তীৰ্থযাত্ৰী আৰু অভিযানকাৰীসকলে পৰ্বতটোক প্ৰদক্ষিণ কৰি খোজ কাঢ়ে। আচলতে, এই পথক বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক-পঞ্চমাংশ লোকৰ বাবে তীৰ্থপথ বুলি দাবী কৰা হয়। এই প্ৰদক্ষিণ যাত্ৰাত বাহ্যিক কোৰা পথত প্ৰায় ১৮,৬০০ ফুট উচ্চতালৈ উঠিব লাগে, আৰু অভ্যন্তৰীণ কোৰা পথত ইয়াতকৈও অধিক উচ্চতালৈ যাব লাগে।<ref name = "Piasecki"/> সেয়েহে এই যাত্ৰা যাত্ৰাই প্ৰতি বছৰে কিছু লোকৰ কিছুসংখ্যক মৃত্যুৰো কাৰণ হয়। <ref>https://www.kailash-yatra.org/blog/high-altitude-sickness-causes-symptoms-and-cure.html</ref> == যাত্ৰাপথ == [[চিত্ৰ:কৈলাস মনসাৰোৱৰ তীৰ্থযাত্ৰা পথৰ মানচিত্ৰ.jpg|thumb|কৈলাস মনস সৰোবৰ তীৰ্থযাত্ৰা পথৰ মানচিত্ৰ]] কৈলাস [[মানস সৰোবৰ]] যাত্ৰাৰ পথ যাত্ৰীৰ নাগৰিকত্ব, অনুমতি-পত্ৰ, সীমান্ত-পৰিস্থিতি, বতৰ আৰু ভ্ৰমণ-আয়োজকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভিন্ন হ’ব পাৰে। নেপালৰ কাঠমাণ্ডুৰপৰা আৰম্ভ কৰা বহু যাত্ৰাত সাধাৰণতে কাঠমাণ্ডু–গ্যিৰোং/কিৰুং–সাগা–মানস সৰোবৰ–ডাৰচেন পথ অনুসৰণ কৰা হয়। ডাৰচেন হৈছে কৈলাস পৰিক্ৰমা বা বাহ্যিক কোৰাৰ মুখ্য আৰম্ভণি স্থান।<ref>{{Cite web |title=How to visit Kailash Mansarovar: Routes, permits, costs, best time to visit and key questions to ask |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/travel/destinations/how-to-visit-kailash-mansarovar-routes-permits-costs-best-time-to-visit-and-key-questions-to-ask/photostory/131804998.cms |website=The Times of India |date=2026-06-20 |access-date=2026-06-25}}</ref> কাঠমাণ্ডুৰপৰা স্থলপথেৰে যোৱা পথত যাত্ৰীসকলে প্ৰথমে নেপাল-তিব্বত সীমান্তৰফালে যাত্ৰা কৰে। সীমান্ত অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত গ্যিৰোং বা কিৰুং অঞ্চলত কিছুসময় উচ্চতাৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পাছত পথটো সাগা হৈ [[মানস সৰোবৰ]] আৰু ডাৰচেনলৈ আগবাঢ়ে। এই ধৰণৰ স্থলপথ যাত্ৰা সাধাৰণতে প্ৰায় ১৩ৰপৰা ১৬ দিন সময় ল’ব পাৰে, যদিও সঠিক সময়সূচী বতৰ, অনুমতি-পত্ৰ আৰু পথৰ অৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=How to visit Kailash Mansarovar: Routes, permits, costs, best time to visit and key questions to ask |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/travel/destinations/how-to-visit-kailash-mansarovar-routes-permits-costs-best-time-to-visit-and-key-questions-to-ask/photostory/131804998.cms |website=The Times of India |date=2026-06-20 |access-date=2026-06-25}}</ref> কিছু যাত্ৰা লাছাৰপৰা আৰম্ভ হয়। এই পথত সাধাৰণতে লাছা, শিগাতসে বা গিয়ানৎসে, সাগা, [[মানস সৰোবৰ]] আৰু ডাৰচেন হৈ কৈলাস পৰিক্ৰমা কৰা হয়। লাছাৰপৰা আৰম্ভ কৰা পথ তুলনামূলকভাৱে দীঘল, কিন্তু উচ্চতাৰ সৈতে ধীৰে ধীৰে খাপ খুৱাবলৈ ই সহায়ক বুলি বিবেচনা কৰা হয়। কিছুমান ভ্ৰমণসূচীত এভাৰেষ্ট বেছ কেম্পো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Kailash Road: How to Reach Kailash Mansarovar by Road |url=https://www.tibettourism.com/how-to-reach-kailash-by-road.html |website=Tibet Tourism |date=2026-03-18 |access-date=2026-06-25}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে আয়োজন কৰা কৈলাস [[মানস সৰোবৰ]] যাত্ৰা সাধাৰণতে ভাৰতীয় নাগৰিকৰ বাবে লিপুলেখ পাছ বা নাথু লা পাছৰ জৰিয়তে অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই চৰকাৰী পথসমূহ কাঠমাণ্ডু বা লাছা-ভিত্তিক বাণিজ্যিক/ধাৰ্মিক ভ্ৰমণপথৰপৰা পৃথক।<ref>{{Cite web |title=Kailash Manasarovar Yatra |url=https://kmy.gov.in/?lang=en |website=Ministry of External Affairs, Government of India |access-date=2026-06-25}}</ref> == বাহ্যিক কোৰা বা পৰিক্ৰমা পথ == [[চিত্ৰ:Way to Kailas.jpg|thumb|কৈলাস পৰিক্ৰমা পথৰ একাংশ]] কৈলাস পৰ্বতৰ বাহ্যিক কোৰা বা পৰিক্ৰমা সাধাৰণতে ডাৰচেনৰপৰা আৰম্ভ হৈ পুনৰ ডাৰচেনতে শেষ হয়। এই পৰিক্ৰমাৰ মুঠ দূৰত্ব প্ৰায় ৫২ কিলোমিটাৰ আৰু সাধাৰণতে তিনি দিনত সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।<ref name = "Kora">{{Cite web |title= Mount Kailash Kora Distance Guide 2026: Complete 52 km Trek Route |url=https://www.tibettravel.org/kailash-tour/kailash-kora-distance.html |website=Tibet Travel |date=2025-12-11 |access-date=2026-06-25}}</ref> কৈলাস পৰ্বতৰ উচ্চতা প্ৰায় ৬,৬৩৮ মিটাৰ।<ref>{{Cite web |title=Mount Kailash |url=https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash |website=Encyclopaedia Britannica |date=2026-06-06 |access-date=2026-06-25}}</ref> কৈলাস [[মানস সৰোবৰ]] যাত্ৰা সাধাৰণতে প্ৰতিবছৰে মে মাহৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হয়। বাহ্যিক কোৰা বা পৰিক্ৰমা সাধাৰণতে তিনি দিনত সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। ইয়াৰ মুখ্য পথসমূহ হ’ল: * '''প্ৰথম দিন:''' আধ্যাত্মিক কৈলাস কোৰাৰ আৰম্ভণিৰ বিন্দু হʼল ডাৰচেন।<ref name="Lama"/>ডাৰচেনৰ যমদ্বাৰ অঞ্চলৰপৰা দিৰাপুকলৈ প্ৰথম যাত্ৰা আৰম্ভ হয়। এই পথৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১৮–২০ কিলোমিটাৰ। এই অংশত তাৰবোছে বা যমদ্বাৰ, কৈলাস পৰ্বতৰ উত্তৰ মুখ আৰু দিৰাপুক মঠ আদি মুখ্য স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়। * '''দ্বিতীয় দিন:''' দিৰাপুকৰপৰা ডোল্মা-লা পাছ অতিক্ৰম কৰি জুথুলপুকলৈ যাত্ৰা কৰা হয়। এই দিনটো পৰিক্ৰমাৰ আটাইতকৈ কঠিন অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। পথৰ দূৰত্ব প্ৰায় ২২–২৪ কিলোমিটাৰ। এই অংশত শিৱ-স্থল, [[ডোল্মা-লা পাছ]], [[গৌৰী কুণ্ড]] আৰু জুথুলপুক মঠ অন্তৰ্ভুক্ত। ডোল্মা-লা পাছৰ উচ্চতা প্ৰায় ৫,৬৩০ মিটাৰ, আৰু য়েই বাহ্যিক কোৰাৰ সৰ্বোচ্চ স্থান।<ref name = "Kora"/> * '''তৃতীয় দিন:''' জুথুলপুকৰপৰা ডাৰচেনলৈ উভতি অহা হয়। এই পথৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৮–১৪ কিলোমিটাৰ। যাত্ৰীয়ে জুথুলপুক উপত্যকাৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি বা শেষ অংশত গাড়ীৰ সহায়ত ডাৰচেনলৈ উভতি আহে। সামগ্ৰিকভাৱে বাহ্যিক কোৰাৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৫২ কিলোমিটাৰ আৰু ই সাধাৰণতে ডাৰচেনৰপৰা আৰম্ভ হৈ পুনৰ ডাৰচেনতে শেষ হয়।<ref name = "Kora"/> হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন তীৰ্থযাত্ৰীসকলে সাধাৰণতে কৈলাস পৰ্বতক ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশে প্ৰদক্ষিণ কৰে, আনহাতে বন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে প্ৰায়ে বিপৰীত দিশে কোৰা কৰে। এই পৰিক্ৰমা উচ্চ উচ্চতা, পাতল বায়ু, শীতল বতৰ আৰু সৰু-বৰ শিলেৰে শিলাময় পথৰ বাবে শাৰীৰিকভাৱে কষ্টসাধ্য বুলি বিবেচিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Is Mount Kailash Hard to Trek? How Long Does It Take? |url=https://www.tibettravel.org/tibet-travel-advice/kailash-trek-difficulty.html |website=Tibet Travel |date=2025-10-29 |access-date=2026-06-25}}</ref> == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == === হিন্দু ধৰ্ম === [[হিন্দু ধৰ্ম]]ত কৈলাস পৰ্বতক ভগৱান [[শিৱ]] আৰু দেৱী [[পাৰ্বতী]]ৰ বাসস্থান হিচাপে শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰা হয়। হিন্দু শাস্ত্ৰ অনুসৰি, বিশ্বাস কৰা হয় যে ভগৱান শিৱ কৈলাসৰ শিখৰত চিৰস্থায়ী ধ্যানৰ অৱস্থাত বাস কৰে, যাৰ বাবে ইয়াক বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ আধ্যাত্মিক কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। কোৱা হয় যে [[মানস সৰোবৰ]] হ্ৰদ ভগৱান [[ব্ৰহ্মা]]ই সৃষ্টি কৰিছিল, আৰু ইয়াৰ পৱিত্ৰ জলত স্নান কৰিলে পাপ শুদ্ধ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Mustonen |first=Y. |date=2024 |title=Kailash: The Abode of Lord Shiva and Its Mystical Significance |url=https://hindu.mythologyworldwide.com/kailash-the-abode-of-lord-shiva-and-its-mystical-significance/ |access-date=2025-03-24 |website=Hindu Mythology}}</ref> === বৌদ্ধ ধৰ্ম === বৌদ্ধসকলৰ বাবে কৈলাস পৰ্বত “কাং ৰিনপোছে” নামেৰে জনাজাত, যাৰ অৰ্থ “বৰফৰ অমূল্য মণি”। ইয়াক পৰম আনন্দৰ প্ৰতীক দেৱতা ডেমচক বা চক্ৰসম্বৰাৰ বাসস্থান বুলি গণ্য কৰা হয়। বৌদ্ধসকলে বিশ্বাস কৰে যে পৰ্বতৰ পৰিক্ৰমা কৰিলে নেতিবাচক কৰ্মফল শুদ্ধ হয় আৰু বোধিলাভৰ পথ মুকলি হয়। [[মানস সৰোবৰ]] হ্ৰদক প্ৰাচীন বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত উল্লিখিত অনৱতপ্ত নামৰ নাগ-হ্ৰদৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |darte=2024 |title=Kailash Mansarovar Yatra: A Sacred Journey to the Abode of the Divine in Mount Kailash Tibet – The Cultural Heritage of India |url=https://cultureandheritage.org/2024/02/kailash-mansarovar-yatra-a-sacred-journey-to-the-abode-of-the-divine-in-mount-kailash-tibet.html |access-date=2025-03-24}}</ref> === জৈন ধৰ্ম === জৈন পৰম্পৰা অনুসৰি, কৈলাস পৰ্বতক অষ্টাপদ নামৰ পৱিত্ৰ পৰ্বতৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে জৈন ধৰ্মৰ প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথ বা আদিনাথে এই অষ্টাপদত মোক্ষ, অৰ্থাৎ জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰপৰা মুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Mount Kailash |url=https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-25}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rishabhanatha |url=https://www.britannica.com/topic/Rishabhanatha |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-06-25}}</ref> === বন ধৰ্ম === তিব্বতৰ স্বদেশী [[বন ধৰ্ম]]ই কৈলাস পৰ্বতক এক আধ্যাত্মিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰে, য’ত [[তোনপা শেনৰাব মিৱোছে]] স্বৰ্গৰপৰা অৱতৰণ কৰিছিল। বন লোকসকলৰ বাবে এই পৰ্বত আকাশ-দেৱী চিপাইমেনৰ বাসস্থান, আৰু এই পৰ্বত ঝাং ঝুং নামৰ প্ৰাচীন বন সাম্ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰ আছিল।{{sfn|Albinia|2008|p=288}}{{sfn|Allen|2013|p=266-267}}{{sfn|Chamaria|1996|p=19}} তিব্বতীয় বিশ্বাস অনুসৰি, এই পৰ্বত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ মণ্ডল বা কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াক পৌৰাণিক সিংহ, ঘোঁৰা, ময়ূৰ আৰু হাতী নদীৰ উৎস বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল, যিবোৰ চাৰিও দিশলৈ বৈ গৈছিল।{{sfn|Govinda|1966|p=199-200}} আন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বিপৰীতে বন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে কৈলাস পৰ্বতক ঘড়ীৰ কাঁটাৰ বিপৰীত দিশে পৰিক্ৰমা কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Mount Kailash and Manasarovar, Tibet |url=https://nepali.com/2024/11/04/mount-kailash-and-manasarovar-tibet/ |access-date=2025-03-24 |website=Nepali.com |archivedate=2025-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250214185040/http://nepali.com/2024/11/04/mount-kailash-and-manasarovar-tibet/ |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:জৈন ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বৌধ্ব ধৰ্ম]] rdjs8fkin02gklyyj9btpzw9ykxgkgi 0 137702 615914 614977 2026-07-05T16:56:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615914 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arts award by the Government of Madhya Pradesh}} '''কালিদাস সন্মান ({{Lang-en|Kalidas Samman}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[মধ্যপ্ৰদেশ]] চৰকাৰে বাৰ্ষিক কলা বঁটা। প্ৰাচীন ভাৰতৰ প্ৰখ্যাত ধ্ৰুপদী সংস্কৃত সাহিত্যিক [[কালিদাস]]ৰ নামেৰে এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে। ১৯৮০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কালিদাস সন্মান প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতি বছৰে শাস্ত্ৰীয় সংগীত, শাস্ত্ৰীয় নৃত্য, নাটক আৰু দৃশ্য কলা চাৰিটা ক্ষেত্ৰত এই সন্মান প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref> Grokipedia https://grokipedia.com Kalidas Samman </ref> ১৯৮৬–৮৭ চনৰপৰা ২০০৮–০৯ চনলৈকে বেছিভাগ বছৰতে এই বঁটা চাৰিওটা ক্ষেত্ৰতে দিয়া হৈছিল, তাৰ পিছত প্ৰতি বছৰে এজন ব্যক্তিক এই বঁটা দিয়া হৈছিল। ==বঁটা লাভ কৰা সকল== কালিদাস সন্মান লাভ কৰা সকল:<ref>{{cite web|url=http://www.mpinfo.org/mpinfonew/hindi/award/kalidas.asp|title=Rashtriya Kalidas Samman (in Hindi)|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh Government|access-date=20 March 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923005204/http://www.mpinfo.org/mpinfonew/hindi/award/kalidas.asp|archive-date=23 September 2010|df=dmy-all|archivedate=23 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100923005204/http://www.mpinfo.org/mpinfonew/hindi/award/kalidas.asp|deadurl=yes}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! নাম ! শীৰ্ষক |- |rowspan="2"|১৯৮০–৮১ চন |ছেম্মাংগুদি শ্ৰীনিবাস আয়াৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |মল্লিকাৰ্জুন মনছুৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |১৯৮১–৮২ চন |কে জি সুব্ৰমণ্য |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |১৯৮২–৮৩ চন |সোম্ভু মিত্ৰ |নাটক |- |১৯৮৩–৮৪ চন |ৰুক্মিণী দেৱী অৰুণ্ডলে |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |১৯৮৪–৮৫ চন |কুমাৰ গন্ধৰ্ব |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |১৯৮৫-৮৬ চন |ৰাম কুমাৰ |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৮৬–৮৭ চন |জিয়া মহিউদ্দিন ডাগৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |বীৰজু মহাৰাজ |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |ইব্ৰাহিম আলকাজি |নাটক |- |নাৰায়ণ শ্ৰীধৰ বেন্দ্ৰে |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৮৭–৮৮ চন |[[ৰবি শংকৰ]] |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |ভি সত্যনাৰায়ণ শৰ্মা |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |পি.এল. দেশপাণ্ডে |নাটক |- |(এম.এফ. হুছেইন)[[মকবুল ফিদা হুছেইন]] |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৮৮-৮৯ চন |[[এম.এছ. শুভলক্ষ্মী ]] |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |[[কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ]] |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |তৃপ্তি মিত্ৰ |নাটক |- |ত্যেব মেহতা |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৮৯–৯০ চন |বিলায়ত খান |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |গুৰু বিপিন সিং |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |হাবিব তনবীৰ |নাটক |- |ভাসুদেও এছ গেইটণ্ডে |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="2"|১৯৯০–৯১ চন |পদ্ম সুব্ৰমণ্যম |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |[[বিজয় তেণ্ডুলকাৰ]] |নাটক |- |rowspan="5"|১৯৯১–৯২ চন |আলী আকবৰ খান |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |ৰাম নাৰায়ণ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |ভেম্পতী চিন্না সত্যম |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |বিজয়া মেহতা |নাটক |- |জগদীশ স্বামীনাথন |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৯২-৯৩ চন |ৰমনকুট্টী নাইৰ |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |আম্ম্ন্নুৰ মাধৱ চাক্যৰ |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |বাদল সৰকাৰ |নাটক |- |চৈয়দ হাইদৰ ৰাজা |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="2"|১৯৯৩–৯৪ চন |শান্তা ৰাও |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |বি.ভি.কৰান্ত |নাটক |- |rowspan="2"|1994–95 |পদ্মৱতী শালীগ্ৰাম-গোখলে |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কাৱলম নাৰায়ণ পানীকাৰ |নাটক |- |rowspan="3"|১৯৯৫-৯৬ চন |আলা ৰাখা |ধ্ৰুপদী বাদ্যযন্ত্ৰ |- |সীতাৰা দেৱী |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |[[মান্না দে]] |ধ্ৰুপদী কণ্ঠ |- |rowspan="5"|১৯৯৬–৯৭ চন |কিষাণ মহাৰাজ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |[[মৃণালিনী সৰাভাই ]] |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |শ্ৰীৰাম লাগু |নাটক |- |শীলা ভাটিয়া |থিয়েটাৰ |- |ভূপেন খাখৰ |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৯৭–৯৮ চন |পণ্ডিত যশৰাজ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কালমণ্ডলম কল্যাণীকুট্টী আম্মা |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |তাপস সেন |নাটক |- |আকবৰ পদমসী |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৯৮–৯৯ চন |ডি কে পট্টামল |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কলানিধি নাৰায়ণন |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |[[গিৰিশ কৰনাড]] |নাটখ |- |অৰ্পিতা সিং |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|১৯৯৯–২০০০ চন |হৰিপ্ৰসাদ চৌৰসিয়া |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কে.পি. কিতাপ্পা পিল্লাই |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |সত্যদেৱ ডুবে |নাটক |- |ফ্ৰান্সিছ নিউটন ছৌজা |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০০-০১ |এম বালামুৰালিকৃষ্ণ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |ৰোহিনী ভাটে |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |জোহৰা চেহগাল |থিয়েটাৰ |- |সংখো চৌধুৰী |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০১–০২ চন <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/2001/08/29/stories/0229000m.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023172805/http://hindu.com/thehindu/2001/08/29/stories/0229000m.htm|url-status=dead|archive-date=23 October 2010|title=Kalidas award for Yamini Krishnamurthy|work=[[The Hindu]]|date=29 August 2001|access-date=20 March 2009}}</ref> |সুমতী মুতটকৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |যমিনি কৃষ্ণমূৰ্তি |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |কে.ভি. চুবন্না |নাটক |- |যোগেন চৌধুৰী |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০২–০৩ চন |ৰহিম ফাহিমুদ্দিন ডাগৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কুমুডিনি লখিয়া |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |খালিদ চৌধুৰী <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/28372473.cms|title=Khalid Choudhary handed over Kalidas Samman|work=[[The Times of India]]|date=15 November 2002|access-date=18 March 2009}}</ref> |নাটক |- |গোলাম মহম্মদ শ্বেইখ |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০৩–০৪ চন |ভি.জি. জগ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |চন্দ্ৰলেখা<ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2003/10/19/stories/2003101900711100.htm|title='Kalidas Samman' for Chandralekha|work=[[The Hindu]]|date=19 October 2003|access-date=18 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080204084001/http://www.hinduonnet.com/2003/10/19/stories/2003101900711100.htm|archive-date=4 February 2008|url-status=usurped|archivedate=4 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080204084001/http://www.hinduonnet.com/2003/10/19/stories/2003101900711100.htm|deadurl=yes}}</ref> |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |গুৰশৰণ সিং (নাট্যকাৰ) |নাটক |- |হিম্মত শ্বাহ |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০৪–০৫ চন |প্ৰভা আত্ৰে |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |ৰাজকুমাৰ সিংজিৎ সিং |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |দেৱেন্দ্ৰ ৰাজ অংকুৰ |নাটক |- |নাগজী পেটেল |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০৫–০৬ চন |জাকিৰ হুছেইন |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |কনক ৰেলে <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2006/01/29/stories/2006012900240500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314050700/http://www.hindu.com/mag/2006/01/29/stories/2006012900240500.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2007|title=Tryst with Mohiniyattam|author=Paul, G.S.|work=[[The Hindu]]|date=29 January 2006|access-date=18 March 2009}}</ref> |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |[[ৰতন থিয়াম ]] |নাটক |- |মনজিৎ বাৱা |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০৬–০৭ চন <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1070511/asp/frontpage/story_7762930.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526045120/http://www.telegraphindia.com/1070511/asp/frontpage/story_7762930.asp|url-status=dead|archive-date=26 May 2011|title=Sonal in full swing, VIPs walk - Dancer furious after Rajnath & Co leave midway|author=Kidwai, Rashid|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=11 May 2007|access-date=20 March 2009}}</ref> |পুত্তৰাজ গোৱাই |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |[[সোনাল মানসিং]] |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |বিমল লাথ |নাটক |- |শান্তি ডেভ |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="4"|২০০৭–০৮ চন |বলৱণ্তৰাই ভট্ট |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |চি.ভি. চন্দ্ৰশেখৰ <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/08/22/stories/2008082255281300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080826083500/http://www.hindu.com/2008/08/22/stories/2008082255281300.htm|url-status=dead|archive-date=26 August 2008|title=Chandrasekhar chosen for Kalidas Samman|work=[[The Hindu]]|date=22 August 2008|access-date=18 March 2009}}</ref> |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |বাবাছাহেব পুৰন্দৰে<ref>{{cite news|url=http://www.mpinfo.org/mpinfonew/NewsDetails.aspx?newsid=071120N15&flag1=1|title=Kalidas Samman to Shri Purandare|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh Government|date=20 November 2007|access-date=18 March 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716064424/http://www.mpinfo.org/mpinfonew/NewsDetails.aspx?newsid=071120N15&flag1=1|archive-date=16 July 2011|df=dmy-all|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716064424/http://www.mpinfo.org/mpinfonew/NewsDetails.aspx?newsid=071120N15&flag1=1|deadurl=yes}}</ref> |নাটক |- |সতীশ গুজৰাল |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |rowspan="3"|২০০৮–০৯ চন |ছন্নুলাল মিশ্ৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |জয়ৰ্মা পেটেল |প্লাষ্টিক আৰ্টছ |- |কালমণ্ডলম গোপী |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |rowspan="2"|২০০৯-২০১০ |সৰোজা বৈদ্যনাথন |ধ্ৰুপদী নৃত্য |- |এন ৰাজম |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |২০১০–১১ চন |[[অনুপম খেৰ]] |নাটক |- |২০১২-১৩ |কেশৱ ৰাও সদাশিৱ শাস্ত্ৰী মুছালগাঁওকাৰ | |- |২০১৪-১৫ |ৰাজ বিচাৰিয়া |নাটক |- |২০১৫-১৬ |বানসী কৌল |নাটক |- |২০১৫-১৬ |ৰবিন ডেভিদ |ভাস্কৰ্য্য কলা |- |২০১৬-১৭ |ৰামগোপাল বাজাজ<ref>{{cite web|url=https://www.gkdigest.com/2017/10/ram-gopal-bajaj-to-recieve-kalidas.html?m=1|title=Ram Gopal Bajaj to Receive [''sic''] Kalidas Samman|access-date=2 January 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412111456/https://www.gkdigest.com/2017/10/ram-gopal-bajaj-to-recieve-kalidas.html?m=1|url-status=dead|archivedate=12 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412111456/https://www.gkdigest.com/2017/10/ram-gopal-bajaj-to-recieve-kalidas.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> |নাটক |- |২০১৭-১৮ |লক্ষ্মী বিশ্বনাথন<ref>{{cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/news/general/3702-kalidas-samman-award-lakshmi-vishwanathan|title=Kalidas Samman award for Lakshmi Vishwanathan}}</ref> | |- |২০১৮ |এঞ্জোলি এলা মেনন <ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/artist-anjolie-ela-menon-conferred-the-kalidas-award-5240996/|title=Artist Anjolie Ela Menon conferred the Kalidas Award|date=1 July 2018|access-date=2 January 2019}}</ref> | দৃশ্য কলা |- |২০১৮ |সুৰেন্দ্ৰ বাৰ্মা |নাটক |- |২০২০ |অৰুণা ছাইৰাম |ভাৰতীয় সংগীত (কৰ্ণাটিক সংগীত) |- |২০২২ |পণ্ডিত ভেংকটেশ কুমাৰ |শাস্ত্ৰীয় সংগীত |- |২০২৪ |ৰঘুপতি ভাট |গঞ্জিফা আৰ্টছ |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist|40em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cite web |title=Kalidas Award Holders (Classical Dance) |url=http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-dance.asp |publisher=Department of Culture, Government of Madhya Pradesh |access-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120409203445/http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-dance.asp |archive-date=9 April 2012 |url-status=dead }} * {{cite web |title=Kalidas Award Holders (Classical Music) |url=http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-music.asp |publisher=Department of Culture, Government of Madhya Pradesh |access-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120112449/http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-music.asp |archive-date=20 January 2011 |url-status=dead }} * {{cite web |title=Kalidas Award Holders (Theatre) |url=http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-theater.asp |publisher=Department of Culture, [[Government of Madhya Pradesh]] |access-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120120701/http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-theater.asp |archive-date=20 January 2011 |url-status=dead }} * {{cite web |title=Kalidas Award Holders (Plastic Art) |url=http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-plasticart.asp |publisher=Department of Culture, [[Government of Madhya Pradesh]] |access-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018002614/http://www.mpculture.in/html/kalidasaward-plasticart.asp |archive-date=18 October 2013 |url-status=dead }} [[শ্ৰেণী:বঁটা বিজয়ী সম্পৰ্কীয় তালিকা]] saum2gra94dcflkh9iwoil41n5rjrh4 0 137707 615897 615062 2026-07-05T12:21:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615897 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | | name = এ পেছেজ টু ইণ্ডিয়া | title_orig = | translator = | image = APassageToIndia.jpg | caption = প্ৰথম সংস্কৰণ (ইউনাইটেড কিংদম) | author = ই এম ফৰ্ষ্টাৰ | illustrator = | cover_artist = | country =যুক্তৰাজ্য | language =ইংৰাজী | orig_lang_code = en | series = | subject = <!--not relevant for fiction--> | set_in = [[British India]], {{circa|1910s}} | genre = উপন্যাস | publisher = এডৱাৰ্ড আৰ্নল্ড (প্ৰকাশক), (যুক্তৰাজ্য)<br>হাৰক'ৰ্ট ব্ৰেচ (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ) | release_date = 4 June 1924<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2014/aug/18/100-best-novels-a-passage-to-india-em-forster-robert-mccrum |title=The 100 best novels: No 47 – A Passage to India by EM Forster (1924) |date=August 18, 2014 |website=[[The Guardian]] |access-date=January 16, 2015 }}</ref> | english_release_date = | media_type = প্ৰিণ্ট (হাৰ্ডবেক আৰু পেপাৰবেক) | pages = | isbn = | oclc = 59352597 }} '''এ পেছেজ টু ইণ্ডিয়া ({{lang-en|A Passage to India}})''' হৈছে ১৯২০ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজ আৰু [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ৰ বিষয় হিচাপে লৈ ইংৰাজ লেখক ই এম ফৰ্ষ্টাৰৰ ১৯২৪ চনত প্ৰকাশিত এখন উপন্যাস। ''এ পেচেজ টু ইণ্ডিয়া'' এইগ্ৰন্থখন [[আমেৰিকা]]ৰ প্ৰকাশন গোষ্ঠী ''মডাৰ্ণ লাইব্ৰেৰী''য়ে ২০ শতিকাৰ ইংৰাজী সাহিত্যৰ ১০০খন শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে <ref>{{cite news |last=Lewis |first=Paul |date=1998-07-20 |title='Ulysses' at Top As Panel Picks 100 Best Novels |url=https://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?pagewanted=all |url-status=live |work=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108043817/http://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?pagewanted=2&pagewanted=all |archive-date=2015-01-08 |access-date=2015-01-08}}</ref> আৰু ১৯২৪ চনত কল্পকাহিনীৰ বাবে জেমছ টেইট ব্লেক মেম'ৰিয়েল বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Fiction winners Award winners |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2014-08-22 |website=The University of Edinburgh |url=http://www.ed.ac.uk/news/events/tait-black/winners/fiction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031022529/http://www.ed.ac.uk/news/events/tait-black/winners/fiction |archive-date=31 October 2013 |access-date=2015-01-08 }}</ref> টাইম আলোচনীয়ে উপন্যাসখনক "সকলো সময়ৰ ১০০খন শ্ৰেষ্ঠ উপন্যাস"ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite magazine |title=All Time 100 Novels |date=2005-10-16 |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/all/ |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313052053/http://www.time.com/time/2005/100books/the_complete_list.html |archive-date=13 March 2010 |access-date=2010-04-23 |archivedate=2020-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406074522/https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/all/ |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতবষৰ বিষয়ে ফৰ্ষ্টাৰৰ অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত ৰচনা কৰা উপন্যাসখনৰ শিৰোনাম ৱাল্ট হুইটমেনৰ ১৮৭০ চনৰ লিভছ অৱ গ্ৰাছৰ কবিতা সংকলনৰ ''পেচেজ টু ইণ্ডিয়া'' কবিতাটোৰপৰা লোৱা হৈছে।<ref>{{cite book|last=Sarker|first=Sunil Kumar|title=A Companion to E.M. Forster|url=https://books.google.com/books?id=YsRurf1zL8cC&pg=pg702|access-date=2015-01-08|date=2007-01-01|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0750-2|page=702}}</ref><ref>{{cite book|last=Kummings|first=Donald D.|title=A Companion to Walt Whitman|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC&pg=21|access-date=2015-01-08|date=2009-10-19|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-9551-5|page=21}}</ref> ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== এগৰাকী যুৱতী ইংৰাজ স্কুল শিক্ষয়িত্ৰী এডেলা কুৱেষ্টেড আৰু তেওঁৰ বয়সিয়াল বান্ধৱী মিচেছ মূৰে ব্ৰিটিছ [[ভাৰত]]ৰ কাল্পনিক চহৰ চন্দ্ৰপুৰলৈ যাত্ৰা কৰে, যিখন চহৰ [[বিহাৰ]]ৰ [[পাটনা]]ৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল বাংকীপুৰৰ প্ৰতিৰূপ বুলি কোৱা হয়। এডেলাই সিদ্ধান্ত ল’বলৈ আহে যে তাই মিচেছ মূৰৰ পুত্ৰ চহৰৰ দণ্ডাধীশ ৰনি হিছলপক বিয়া কৰাব নে নকৰে। ইফালে ভাৰতীয় মুছলমান যুৱ চিকিৎসক ডা° আজিজে ভাৰতীয় বন্ধু দুজনৰ সৈতে খাদ্য গ্ৰহণ কৰি ইংৰাজৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বন্ধুত্বৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি আছে। এই সময়ত আজিজক মেজৰ কেলেণ্ডাৰে মাতি আনে। মেজৰ কেলেণ্ডাৰ হৈছে আজিজৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া, যাক আজিজে বিৰক্তিকৰ বুলি ভাবে। নিৰ্দেশ অনুসৰি আজিজে খৰধৰকৈ কেলেণ্ডাৰৰ বাংলোলৈ যায়, কিন্তু টংগা (এবিধ বাহন) পোৱাত পলম হয় আৰু টায়াৰৰ বিকলতাই আজিজৰ আগমনত পলম কৰে, যাৰ ফলত মেজৰজন খঙত গুচি যায়। আজিজ হতাশ হৈ ৰেল ষ্টেচনৰফালে আগবাঢ়ি যায়। নিজৰ মৰমৰ মছজিদটো দেখিলেই তাত প্ৰৱেশ কৰে, যদিও সেয়া জৰাজীৰ্ণ যদিও সুন্দৰকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এগৰাকী ইংৰাজী মহিলাক দেখি তেওঁ এই পৱিত্ৰ স্থানক অপৱিত্ৰ নকৰিবলৈ চিঞৰি উঠে। মিচেছ মূৰ নামৰ মহিলাগৰাকীয়ে ভাৰতীয় প্ৰথাক সন্মান জনাই মছজিদত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে জোতা খুলি লয় আৰু স্বীকাৰ কৰে যে মছজিদতো এজন ভগৱান আছে। আজিজ তাইৰ আচৰণত আপ্লুত হৈ তাইৰ লগত কথা পাতে আৰু দুয়ো বন্ধুত্ব কৰে। তাৰপৰা ব্ৰিটিছ ক্লাবলৈ উভতি আহি মিচেছ মূৰে পুত্ৰ ৰনি হিছলপক মছজিদত হোৱা অভিজ্ঞতাৰ কথা কয়। ৰনি হিছলপে প্ৰথমে ভাবে যে মাকে ইংৰাজৰ কথা কৈছে, কিন্তু পিছত যেতিয়া তেওঁ সত্য গম পায় তেতিয়া তেওঁৰ খং উঠে। ৰনিয়ে ভাবে যে মাকে তাক আগতেই জনাই দিব লাগিছিল যে তাই এজন মুছলমানৰ কথা কৈছে। ভাৰতীয়ৰ প্ৰতি আদেলাও কৌতূহলী হৈ পৰে। যিহেতু এডেলাই ভাৰতীয়সকলক চাবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে, সেয়েহে কৰ সংগ্ৰাহক মিষ্টাৰ টাৰ্টনে তেওঁৰ ঘৰত পাৰ্টিলৈ কেইবাজনো ভাৰতীয় ভদ্ৰলোকক মাতে। কিন্তু দলটো বিশৃংখল প্ৰসংগলৈ পৰিণত হয়। তাতে এডেলাই চন্দ্ৰপুৰৰ চৰকাৰীভাৱে পৰিচালিত ভাৰতীয় মহাবিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষক চাইৰিল ফিল্ডিংক লগ পায়। ফিল্ডিঙে এডেলা আৰু মিচেছ মূৰক চাহ পাৰ্টিলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰে, য’ত কলেজখনৰ অধ্যাপক হিন্দু-ব্ৰাহ্মণ নাৰায়ণ গডবোলেও থাকিব। এডেলাৰ অনুৰোধত ফিল্ডিঙেও আজিজক পাৰ্টিলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰে। ফিল্ডিঙৰ চাহ পাৰ্টিত সকলোৱে ভাৰতৰ কথা কয় আৰু আজিজ আৰু ফিল্ডিং আৰু অধিক ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ পৰে। আজিজে আনন্দৰে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে যে এডেলা আৰু মিচেছ মূৰক মাৰাবাৰ গুহা দেখুৱাম, যিটো এটা দূৰৱৰ্তী গুহা কমপ্লেক্সৰ কথা বহুত চৰ্চিত কিন্তু যেন কোনেও ভ্ৰমণ কৰা নাই। আজিজৰ মাৰাবাৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰতিশ্ৰুতি মানুহে কেৱল দিয়া কিন্তু পালন কৰাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাথাকে সেই ধৰণৰ প্ৰতিশ্ৰুতি। ৰনি হিছলপে তেওঁলোকৰ মাজত আহি অভদ্ৰভাৱে তেওঁলোকৰ দলটো ভাঙি পেলায়। আজিজে ভুলকৈ বিশ্বাস কৰে যে এই মহিলা দুগৰাকী আচলতে ক্ষতিকাৰক আৰু তেওঁৰ প্ৰতিশ্ৰুতি সঠিকভাৱে পালন কৰা উচিত নহয় আৰু গুহাটোৰ ভিতৰলৈ যোৱাটো তেওঁৰ বাবে এক বৃহৎ খৰচ। ফিল্ডিং আৰু গডবোলেও তেওঁলোকৰ লগত যাব লাগিছিল যদিও তেওঁলোকে সময়মতে ৰেল ধৰিব নোৱাৰে। আজিজ আৰু ইংৰাজ মহিলা দুগৰাকীৰ লগত গুহা ভ্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। প্ৰথম গুহাটোত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত মিচেছ মূৰে কেনেবাকৈ নিজৰ ক্লাষ্ট্ৰ’ফ’বিয়া দমন কৰিবলৈ সক্ষম হয় কাৰণ গুহাটো আন্ধাৰ আৰু আজিজৰ অনুগামীসকলে তাইৰ পিছে পিছে ভিতৰলৈ সোমাই গৈছে। ভিৰৰ নিৰ্মল হেঁচাই তাইক প্ৰায় শ্বাসৰুদ্ধ কৰি পেলায়। কিন্তু প্ৰতিধ্বনিবোৰ ক্লাষ্ট্ৰ’ফ’বিয়াতকৈও বেয়া। প্ৰতিধ্বনিবোৰ সদায় "বুম"ৰ শব্দৰ দৰে শুনা যায়। প্ৰতিধ্বনিবোৰে বিচলিত হৈ মিচেছ মূৰে গুহাটোৰ ভিতৰলৈ আৰু অধিক সোমাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। গতিকে আজিজ আৰু এডেলাই স্থানীয় গাইড এজনৰ সৈতে পৰৱৰ্তী গুহাবোৰলৈ আগবাঢ়ি গ’ল। আজিজে এডেলাক পাহাৰৰ ওপৰলৈ উঠিবলৈ সহায় কৰি থকাৰ সময়তে এডেলাই আকস্মিকভাৱে আজিজক সুধিলে যে তেওঁৰ এগৰাকীতকৈ অধিক পত্নী আছে নেকি? এডেলাৰ অভাৱনীয় মন্তব্যত বিভ্ৰান্ত হৈ আজিজে নিজকে শান্ত কৰিবলৈ আন এটা গুহালৈ পিছুৱাই গ’ল। ওলাই আহোঁতে গাইডজনক গুহাৰ বাহিৰত অকলে বহি থকা দেখিলে। গাইডজনে আজিজক ক’লে যে এডেলা নিজেই এটা গুহাত প্ৰৱেশ কৰিছে। আজিজে তাইক বিচাৰিলে যদিও বিফল হ’ল। এডেলা হেৰাই গৈছে বুলি সিদ্ধান্ত লৈ তেওঁ গাইডজনক প্ৰহাৰ কৰিলে, যাৰ ফলত গাইডজন পলায়ন কৰিলে। আজিজে তাইক আকৌ বিচাৰিলে আৰু দেখিলে যে এডেলাৰ টেলিস্কোপটো ভাঙি গৈছে। পকেটত লৈ গ’ল। তাৰ পিছত আজিজে পাহাৰৰ তললৈ চাই দেখিলে যে এডেলাই মিচেছ ডেৰেকৰ লগত কথা পাতি আছে। মিচেছ ডেৰেক আছিল ফিল্ডিঙৰ লগত গাড়ীত উঠি অহা এগৰাকী ইংৰাজী মহিলা। আজিজে দৌৰি গৈ পাহাৰৰপৰা নামি আহি হঠাতে ফিল্ডিঙক সম্ভাষণ জনালে, কিন্তু মিছ ডেৰেক আৰু এডেলা কোনো বুজা-বুজি নোহোৱাকৈ গাড়ীত উঠি গুচি গ’ল। ফিল্ডিং, মিচেছ মূৰ আৰু আজিজ ৰেলযোগে চন্দ্ৰপুৰ পালেহি। তাৰ পিছত ট্ৰেজেডীয়ে আঘাত হানিলে। ডা° আজিজক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি গুহাটোত এডেলাক অশ্লীলভাৱে আক্ৰমণ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হয়। এই সন্দৰ্ভত এডেলাই ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰে। আজিজৰ বিচাৰৰ সময়ত ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয়ৰ মাজত বৰ্ণবাদী উত্তেজনা বাঢ়ি গৈ থাকিল। এডেলাই আজিজক কেৱল "তাইক স্পৰ্শ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা" বুলি অভিযোগ কৰে। এডেলাই কয় যে আজিজে তাইৰ পিছে পিছে গৈ তাইক ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তাই টেলিস্কোপটো আজিজৰফালে দলিয়াই তাক প্ৰতিহত কৰে। এডেলাৰ মনত আছে যে আজিজে ভঙা গ্লাছটো তুলি লৈছিল আৰু এডেলাই ওলাই আহিবলৈ সক্ষম হৈছে। ভঙা কাঁচটোৰ একমাত্ৰ প্ৰমাণ এতিয়া আজিজৰ হাতত আছে ইংৰাজৰ হাতত। ইংৰাজসকলেও বিশ্বাস কৰে যে আজিজেই প্ৰকৃত দোষী। সকলো বৃটিছে বিশ্বাস কৰে যে সকলো কৃষ্ণাংগ লোকৰ বগা মহিলাৰ প্ৰতি যৌন আকাংক্ষা থাকে। ফিল্ডিঙে আজিজক নিৰ্দোষী বুলি দাবী কৰিলে তেওঁলোক স্তম্ভিত হৈ পৰে। ফিল্ডিংক পৰিত্যক্ত কৰি দেশদ্ৰোহী বুলি অভিহিত কৰা হয়। কিন্তু ভাৰতীয়সকলে ফিল্ডিঙক আদৰণি জনাইছে কাৰণ তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে আজিজৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত অভিযোগ সম্পূৰ্ণ মিছা আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ সুনাম ধ্বংস কৰিবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে। বিচাৰৰ এসপ্তাহৰ পাছত মিচেছ মূৰ অভাৱনীয়ভাৱে উদাসীন আৰু খিংখিঙীয়া হৈ পৰে। যেন গুহাত তাইৰ অভিজ্ঞতাই যেন তাইৰ মানৱতাৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাস ধ্বংস কৰি পেলাইছে। যদিও ফিল্ডৰ দৰেই তায়ো আজিজক নিৰ্দোষী বুলি বিশ্বাস কৰে, তথাপি তাই তেওঁৰ বাবে একো কৰিব নোৱাৰে। যেতিয়া ৰনিয়ে গম পায় যে তাইৰ মাকৰ আজিজৰ প্ৰতি ইতিবাচক মতামত আছে, তেতিয়া তাই মাকক জাহাজেৰে ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰে যাতে তাই আজিজৰ হৈ সাক্ষ্য দিব নোৱাৰে। বাটতে মিচেছ মূৰৰ মৃত্যু হয়। মিচেছ মূৰৰ অনুপস্থিতি আজিজৰ বিচাৰৰ অন্যতম কাৰণ। আজিজৰ অধিবক্তাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে যদি মিচেছ মূৰ উপস্থিত থাকিলহেঁতেন তেন্তে কেৱল তেওঁৰ সাক্ষীয়েই আজিজৰ নিৰ্দোষতা প্ৰমাণ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। জ্বৰ আৰু চকুলো টুকি এডেলাই আজিজৰ অপৰাধবোধ মানি ল’বলৈ দ্বিধাবোধ কৰে। বিচাৰত অৱশেষত এডেলাক সোধা হয় যে আজিজে তেওঁক যৌন নিৰ্যাতন চলাইছিল নেকি? উত্তৰ দিয়াৰ আগতে তাই কিছুসময় উলিয়াই চিন্তা কৰে। সেই মুহূৰ্ততে এডেলাই গুহাৰপৰা এটা দৃশ্য দেখি উপলব্ধি কৰে যে মিচেছ মূৰৰ দৰেই তায়ো একে আঘাত পাইছে। গুহাৰ প্ৰতিধ্বনিয়ে তাইক ইমানেই বিভ্ৰান্ত কৰে যে তাই সাময়িকভাৱে বিচলিত হৈ পৰে। তাৰ পিছত তাই গুহাটো এৰি পাহাৰৰপৰা নামি যায়, শেষত মিছ ডেৰেকৰ সৈতে গাড়ীলৈ উভতি যায়। সেই মুহূৰ্ততে এডেলাই ভুলতে নিজৰ আঘাতৰ কাৰণ আজিজৰ আক্ৰমণৰ বাবেই বুলি কয়। তাই স্বীকাৰ কৰে যে তাইৰ ভুল হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গোচৰ খাৰিজ কৰা হয় আৰু আজিজক নিৰ্দোষী বুলি ধৰা পৰে। ৰনি হিছলপে তেওঁলোকৰ এংগেজমেণ্ট ভাঙি পেলায়। সাগৰীয় পথেৰে ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ ব্যৱস্থা নোহোৱালৈকে এডেলা ফিল্ডিঙৰ ঘৰত থাকে। গুহাৰ প্ৰতিধ্বনিয়েই এই ঘটনাৰ মূল কাৰণ, ফিল্ডিঙক বুজাই দিয়ে, আৰু এডেলা ভাৰত এৰি যায় আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহে। যদিও আজিজক এতিয়া দোষমুক্ত কৰা হৈছে, তথাপি তেওঁৰ বন্ধু ফিল্ডিঙৰ ওপৰত এডেলাৰ লগত বন্ধুত্ব কৰাৰ বাবে খং উঠিছে। ফিল্ডিঙে আজিজক পতিয়ন নিয়াই যে এডেলাৰপৰা জৰিমনা লোৱাটো ভদ্ৰতা নহ’ব। দুয়োজনৰ মাজৰ বন্ধুত্বই অৰ্থহীনতাত ভোগে, তাৰ পিছত ফিল্ডিঙে ভাৰত এৰি ইংলেণ্ডলৈ যায়। আজিজে বিশ্বাস কৰে যে এডেলাৰ ধনৰ বাবেই তেওঁ ভাৰত এৰি আদেলাক বিয়া কৰাইছিল। বন্ধুৰ অনুভূত বিশ্বাসঘাতকতাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই আজিজে কেতিয়াও বগা মানুহৰ লগত বন্ধুত্ব নকৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে। আজিজে হিন্দু শাসিত চহৰ মাউলৈ গুচি যায় আৰু নতুন জীৱন আৰম্ভ কৰে। দুবছৰৰ পাছত ফিল্ডিং ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু আজিজক লগ পায়। ফিল্ডিঙৰ পত্নী ষ্টেলা, মিচেছ মূৰৰ কন্যা। বৰ্তমান ৰজাৰ প্ৰধান চিকিত্‍সক আজিজ আজিও পুৰণি বন্ধুৰ লগত আঁকোৱালি লৈ আছে। কিন্তু কিছুসময়ৰ পাছত তেওঁ পুনৰ আগৰ দৰেই ফিল্ডিঙক ভাল পাবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপি স্বাধীন আৰু ঐক্যবদ্ধ ভাৰতৰ সপোনক তেওঁ এতিয়াও এৰি দিয়া নাই। উপন্যাসখনৰ শেষৰ শাৰীবোৰত আজিজে কৈছে যে যেতিয়ালৈকে ভাৰত ব্ৰিটিছ শাসনৰপৰা মুক্ত নহয় তেতিয়ালৈকে তেওঁ আৰু ফিল্ডিঙৰ বন্ধুত্ব হ’ব নোৱাৰে। আনকি পৃথিৱী আৰু আকাশেও যেন "এতিয়াও নহয়" বুলি কয়। ==চৰিত্ৰসমূহ == * ডা° আজিজঃ চন্দ্ৰপুৰৰ ব্ৰিটিছ হস্পিতালত কৰ্মৰত ভাৰতীয় যুৱ চিকিৎসক। * চাইৰিল ফিল্ডিংঃ ভাৰতীয়ৰ বাবে চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক ৪৫বছৰীয়া অবিবাহিত ব্ৰিটিছ ব্যক্তি। *এডেলা কুৱেষ্টেড° এগৰাকী যুৱতী ব্ৰিটিছ স্কুল শিক্ষয়িত্ৰী। এডেলাই মিচেছ মূৰৰ পুত্ৰ চিটি মেজিষ্ট্ৰেট ৰনি হিছলপক বিয়া কৰাব নে নকৰে সেইটো সিদ্ধান্ত ল’বলৈ আহে। * মিচেছ মূৰঃ এগৰাকী বৃদ্ধ আৰু চিন্তাশীল মহিলা। তাই ৰনি হিছলপৰ মাতৃ। * ৰনি হিছলপঃ চন্দ্ৰপুৰৰ ব্ৰিটিছ চিটি মেজিষ্ট্ৰেট, আৰু মিচেছ মূৰৰ পুত্ৰ। * অধ্যাপক নাৰায়ণ গডবোলেঃ জগতখনক সমকক্ষ হিচাপে চোৱা এজন বৃদ্ধ, নম্ৰ আৰু চিন্তাশীল ব্ৰাহ্মণ। * মিষ্টাৰ টাৰ্টন : চন্দ্ৰপুৰৰ এজন ব্ৰিটিছ চিটি কলেক্টৰ। *মিচেছ টাৰ্টন: মিষ্টাৰ টাৰ্টনৰ পত্নী আৰু ভাৰতীয়ৰ প্ৰতি শত্ৰুতাপূৰ্ণ এগৰাকী স্পষ্টবাদী বৰ্ণবাদী। * মেজৰ কেলেণ্ডাৰ: ব্ৰিটিছ মুখ্য চিকিৎসক আৰু আজিজৰ উৰ্ধতন বিষয়া। * মিষ্টাৰ মেকব্ৰাইড : চন্দ্ৰপুৰত ব্ৰিটিছ আৰক্ষী অধীক্ষক। *মিছ ডেৰেক: হিন্দু ৰাজ পৰিয়ালত নিয়োজিত ইংৰাজী মহিলা। *নবাব বাহাদুৰঃ চন্দ্ৰপুৰৰ এজন ধনী মুছলমান সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি। *হামিদুল্লাঃ আজিজৰ ককা আৰু বন্ধু। কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত আইন অধ্যয়ন কৰিছিল। *অমৃতৰাওঃ আজিজৰ হৈ যুঁজ দিয়া কলিকতাৰ এজন বিশিষ্ট অধিবক্তা। * মাহমুদ আলী: এজন মুছলমান ভাৰতীয় [[বেৰিষ্টাৰ]] যিয়ে মুকলিকৈ ইংৰাজক ঘৃণা কৰে। * ডা° পান্না লালঃ হিন্দু চিকিৎসক আৰু চিকিৎসালয়ত আজিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী। *ৰালফ মূৰ: মিচেছ মূৰৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। *ষ্টেলা মূৰ: মিচেছ মূৰৰ ছোৱালী। উপন্যাসখনৰ শেষৰফালে তাই আৰু ফিল্ডিঙৰ বিবাহ হয়। ==তথৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ইংৰাজী ভাষাৰ উপন্যাস]] [[শ্ৰেণী:উপন্যাস]] d5khjkhu47zutwr5qph8sapcp8xkpu5 0 137776 615900 615758 2026-07-05T13:24:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 615900 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monastery in India}} {{Infobox temple |name =এনচেই মঠ |image = Enchey_Monastery_in_Gangtok_district,_East_Sikkim.jpg |alt = |caption =এনচেই মঠ |coordinates = {{coord|27|20|9|N|88|37|9|E|type:landmark_region:IN-SK|display=inline,title}} |location=পূব চিকিম, [[চিকিম]],[[ ভাৰত]] |founded_by = লামা দ্ৰুপতাব কাৰ্পো |founded= {{start date and age|1840}} |sect = [[Nyingma]] |dedicated_to = |head_lama = |architecture =তীৰ্বতীয় স্থাপত্যশৈলী |festivals= [[Cham Dance|Chaam Dance]], Singhe Chaam, and Pang Lhabsol |footnotes = }} '''এনচেই মঠ ({{lang-en|Enchey Monastery}}''' [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ [[চিকিম]]ৰ ৰাজধানী [[গেংটক]] নগৰৰ ওপৰত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধ মঠ। এই মঠটো ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই মঠ নিয়িংমা পৰম্পৰাৰ বজ্ৰায়ণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ অন্তৰ্গত। [[গেংটক]]ৰ তেতিয়াৰ সৰু বসতিস্থলটোৰ চাৰিওফালে গঢ়ি উঠা এই মঠ কালক্ৰমত এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। এই স্থানৰ পৱিত্ৰতা বিখ্যাত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ সাধক লামা দ্ৰুপথোব কাৰ্পোৰ সৈতে জড়িত। কাহিনীমতে তেওঁ দক্ষিণ ছিক্কিমৰ মায়েনাম পাহাৰৰৰপৰা অলৌকিক শক্তিৰে উৰি আহি এই স্থানত উপস্থিত হৈছিল আৰু ইয়াতে প্ৰথমে এখন সৰু গোম্ফা (বৌদ্ধ মঠ) স্থাপন কৰিছিল। ‘এনচে’ (Enchey) শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “নিৰ্জন মঠ”।<ref name= Bindloss>{{Cite book|last= Bindloss|first= Joe|title= Northeast India|page=179|access-date=2001-10-20|url=https://books.google.com/books?id=D_bYWjJOe9cC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA179|publisher= Lonely Planet|year=2009|isbn= 978-1-74179-319-2}}</ref><ref name=Bisht>{{Cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title= International Encyclopaedia of Himalayas (5 Vols. Set)|page=225|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=aHnK8W5FwYoC&dq=enchey+monastery&pg=PA225|publisher= Mittal Publications|year= 2008|isbn=978-81-8324-265-3}}</ref><ref name=Enchey>{{Cite web|url=http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|title=Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=National Informatics Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522141103/http://sikkim.nic.in/sws/enc_mon.htm|archive-date=22 May 2010|url-status=dead}}</ref><ref name=Buddhist>{{Cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/sikkim/enchey-monastery.html|title= Enchey Monastery|access-date=2010-06-01|publisher=Buddhist Temples}}</ref> স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি খাংচেণ্ডোংগা আৰু য়াবডিন নামৰ ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে এই মঠত বাস কৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি গুৰু পদ্মসম্ভৱই ইয়াতেই খাংচেন্দজোঙা, য়াবদেয়ান আৰু মহাকালৰ আত্মাসমূহক বশ কৰিছিল। এই কিংবদন্তিৰ বাবেই এনচে মঠ গেংটকৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ মাজত এক বিশেষ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। ভক্তসকলৰ মাজত এই বিশ্বাসো প্ৰচলিত যে এই শক্তিশালী ৰক্ষাকাৰী দেৱতাসকলে আন্তৰিকভাৱে কৰা প্ৰাৰ্থনা আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰে।<ref name="sikkim"/> ==ভূগোল== এনচেই মঠটো গেংটকৰ উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত এটা মনোমোহা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা পৰ্বতমালাৰ অপূৰ্ব দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। মঠটো গেংটক–নাথুলা পথত, চিনিঅ'লচু লজৰ ওপৰত অৱস্থিত। মঠলৈ যোৱা পথটো ঘন শংকুঁজাতীয় (কনিফেৰাছ) গছৰ মনোৰম শাৰীৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে আৰু টিভি দূৰসংযোগ টাৱাৰটোক অতিক্ৰম কৰে। মঠটো গেংটকৰ মূল বজাৰৰপৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ (১.৯ মাইল) উত্তৰ-পূৰ্বে অৱস্থিত। <ref name=sikkim>{{Cite web|url=http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|title=Place of Solitude|access-date=2010-06-01|publisher=Sikkim Infoonline|archivedate=2017-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171118222916/http://www.sikkiminfo.net/enchey_monastery.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name=Bradnock>{{Cite book|last=Bradnock|first=Robert|author2=Roma Bradnock|title=Indian Himalaya handbook: the travel guide|page=299|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=TyZGp_YVzb8C&dq=Enchey+Monastery&pg=PA300|publisher=Footprint Travel Guides|year=2000|isbn=1-900949-79-2}}</ref> আকাৰত তুলনামূলকভাৱে সৰু হ’লেও, [[গেংটক]] চহৰক ওপৰৰপৰা চোৱা এক কৌশলগত উচ্চ স্থানত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে চিকিমৰ আন বহুতো মঠতকৈ ইয়াৰপৰা কাঞ্চনজঙ্ঘা শৃংগৰ অধিক মনোমোহা দৃশ্য দেখা যায়। ==স্থাপত্য== [[File:Window of prayer hall, Enchey.jpg|left|thumb|অলংকৃতভাৱে খোদিত ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা হলৰ খিৰিকী ]] এনচেই মঠ প্ৰথমে ১৮৪০-ৰ দশকত চিকিমৰ অষ্টম চোগিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেতিয়াৰ সৰু গাঁও গেংটক ক্ৰমে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান দেখা মঠটো ১৯০৯ চনত ছিকিয়ং তুল্কুৰ শাসনকালত নতুনকৈ সুন্দৰ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰা হয়। গেংটকৰ এই মঠখনৰ স্থাপত্যশৈলী চীনা পেগোডাৰ আৰ্হিত গঢ়ি তোলা হৈছে। য'ত প্ৰখ্যাত তান্ত্ৰিক সাধক লামা দ্ৰুপথব কাৰ্পোই পূৰ্বতে তপস্যা কৰিছিল মঠটো সেই ঠাইতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। মঠৰ শীৰ্ষত এখন উজ্জ্বল সোণালী গম্বুজ আছে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য অধিক পৰিমাণে বৃদ্ধি কৰিছে। মঠৰ ভিতৰত বহুতো দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি আৰু ধৰ্মীয় সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আছে। ইয়াত মূলতঃ বুদ্ধ, লোকেশ্বৰ (অৱলোকিতেশ্বৰ) আৰু গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ পূজা কৰা হয়। বৃহৎ প্ৰাৰ্থনা কক্ষৰ দেৱালসমূহ চাৰিজন ধৰ্মৰক্ষক ৰজা, চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা আৰু মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ মনোমোহা চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্যৰে সজ্জিত। পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ আলমাৰীত সযতনে সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে। মঠৰ ছাদ ধৰি ৰখা চাৰিটা খুঁটাত অতি সূক্ষ্ম আৰু নান্দনিক খোদিত শিল্প দেখা যায়। নিংমা পৰম্পৰাৰ এই মঠত প্ৰায় ৯০ জন ভিক্ষু বাস কৰে। <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiaeyewitnesst00dkpu_0|title=India|access-date=2010-06-01|publisher=DK Pub.|year=2002|isbn=0-7894-8395-5|quote=... of the town is the early 20th-century Enchey Monastery whose large prayer hall is full of vibrant murals and images representing the entire pantheon of Mahayana Buddhist deities ...}}</ref><ref name=Bajwa>{{Cite book|last=Bajwa|first= Jagir Singh|author2=Ravinder Kaur|title= Tourism Management|page=222|access-date=2010-06-01|url=https://books.google.com/books?id=TVXCiwdwPxsC&dq=Enchey+Gompa&pg=PA222|publisher= APH Publishing|year=2007|isbn=978-81-313-0047-3}}</ref> The মঠৰ খিৰিকীবোৰো সুন্দৰকৈ খোদিত আৰু ৰঙীন অলংকৰণেৰে সজোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa,+Gangtok,+Sikkim,+India?destId=356468|title=Enchey monastery of Nyingmapa, Gangtok|access-date=2010-08-13|publisher=Lonely Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520191304/http://www.lonelyplanet.com/travelblogs/751/41903/Enchey+monastery+of+Nyingmapa%2C+Gangtok%2C+Sikkim%2C+India?destId=356468|archive-date=20 May 2012|url-status=dead}}</ref> এনচেই মঠত বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় মুখা-নৃত্য (Cham Dance)ত ব্যৱহাৰ কৰা বহু মূল্যৱান মুখাৰ এক সমৃদ্ধ সংগ্ৰহ আছে। মঠটোৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। ইয়াত এটা সমৃদ্ধ গ্ৰন্থাগাৰো আছে। <ref name= Kishore>{{Cite book|last=Kishore|first=B.R.|author2=Shiv Sharma|title= India – A Travel Guide|year=2008|page=377|access-date=2010-08-03|url=https://books.google.com/books?id=COHI7LlpkSAC&dq=Enchey+Monastery&pg=PA377|publisher= Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn= 978-81-284-0067-4}}</ref> মঠৰ চাৰিওফালে উৰি থকা ৰঙীন প্ৰাৰ্থনা-পতাকাই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক আধ্যাত্মিক আৰু শান্তিময় পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে। চিকিমৰ আন নিংমাপা মঠসমূহৰ দৰে এনচেই মঠো পেমায়াংছে মঠৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ১৯৪৭ চনত এক অগ্নিকাণ্ডত মঠটো সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। পাছত ১৯৪৮ চনত ভক্তসকলৰ সহায়-সহযোগিতাত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.trekkinginsikkim.com/sikkim-monasteries-tour.html|title=Sikkim Monasteries Tours|access-date=2010-08-13|publisher=Trekking in Sikkim}}</ref> স্থাপত্য আৰু বৈশিষ্ট্য ===ভূমিকম্পৰ ক্ষতি=== ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৬ চনত চিকিমত সংঘটিত ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰস্তুত কৰা এক সমীক্ষা প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হয় যে, এনচেই মঠকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহুতো অট্টালিকাই গুৰুতৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভূমিকম্পৰ কম্পনৰ তীব্ৰতাৰ ফলস্বৰূপে মঠটোৰ শিলগাঁথনিৰ দেৱালসমূহত, বিশেষকৈ কোণ আৰু দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ওচৰত, ডাঙৰ আৰু উলম্ব ফাট মৰা দেখা গৈছিল। মঠটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে হোৱা ক্ষতি নাছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৮৮ চনৰ ভূমিকম্পতো মঠটোৱে ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। যদিও তেতিয়া মেৰামতি কৰা হৈছিল, সেইবোৰ পৰ্যাপ্ত নাছিল। সেয়েহে ২০০৬ চনৰ ভূমিকম্পত পূৰ্বতে মেৰামতি কৰা দেৱালসমূহ পুনৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰতিৱেদনত কোৱা হয় যে, গেংটক আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে দেখা পোৱা ক্ষতি ভূমিকম্পৰ ৫.৭ ৰিখটাৰ স্কেলৰ মাত্ৰাৰ তুলনাত অস্বাভাৱিকভাৱে বেছি আছিল। ইয়াৰপৰা স্পষ্ট হয় যে অঞ্চলটো অতি উচ্চ ভূমিকম্প প্ৰাবল্যৰ অঞ্চল। এই অধিক ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হিচাপে দুৰ্বল নক্সা, নিম্নমানৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতি, দক্ষ কাৰিকৰী জনবলৰ অভাৱ আৰু অপৰ্যাপ্ত তদাৰকীক দায়ী কৰা হৈছে। প্ৰতিৱেদনত চিকিমত অধিক সুৰক্ষিত নিৰ্মাণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ, ভূমিকম্প প্ৰতিৰোধী প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, উন্নত মানৰ নিৰ্মাণ সামগ্ৰী, গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু দক্ষ অভিযন্তা তথা কাৰিকৰী জনবলৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এনচেই মঠটো এটা ঐতিহ্যবাহী শিলগাঁথনিৰ দুমহলীয়া স্থাপত্যশৈলীৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰায় ৫০০ মিলিমিটাৰ পকা দেৱাল, কাঠৰ খুঁটি, বিম, মজিয়া আৰু ছাদৰ কাঠামো আছে। ছাদখন গ্যালভানাইজড লোহাৰ পাতৰ, যিটো কাঠৰ ট্ৰাছৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছে। ভূমিকম্পৰ ফলত দেৱালসমূহত কেঁচা-চাপজনিত ক্ষতি হয় আৰু ফাটৰ বাবে অলংকাৰিক প্লাষ্টাৰ খহি পৰে, যাৰ ফলত মঠটোৰ সৌন্দৰ্যও ক্ষুণ্ণ হয়। ক্ষতিগ্ৰস্ত দেৱালসমূহ মজপুত কৰিবলৈ ফাটসমূহত গ্ৰাউটিং (grouting) কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। <ref name=Information>{{Cite web|url=http://www.nicee.org/eqe-iitk/uploads/EQR_Sikkim.pdfformat=pdf|title=Reconnaissance Report on Sikkim Earthquake Of 14 February 2006|pages=1–5|access-date=2010-08-13|publisher= National Information Center of Earthquake Engineering (NICEE) at IIT Kanpur for Tata Steel Limited, India}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==উৎসৱসমূহ== এনচেই মঠত অনুষ্ঠিত ডেটৰ ছাম (Detor Cham) এক বৰ্ণাঢ্য আৰু আকৰ্ষণীয় ছাম নৃত্য উৎসৱ। এই উৎসৱ তিব্বতী পঞ্জিকাৰ দ্বাদশ চন্দ্ৰমাহৰ ১৮ আৰু ১৯ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়, যি গ্ৰেগৰিয়ান পঞ্জিকা অনুসৰি সাধাৰণতে জানুৱাৰী–ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৰে। এনচেই মঠত উদযাপিত আন উল্লেখযোগ্য উৎসৱসমূহ হৈছে ছিংহে ছাম, যি প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। পাং লাবছল, হৈছে কাঞ্চনজংঘাক সাক্ষী মানি ভুটিয়া আৰু লেপচা জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পন্ন হোৱা ৰক্ত-ভাতৃত্বৰ শপতৰ স্মৃতিত উদ্‌যাপন কৰা হয়। ছাম নৃত্য হৈছে মুখা-পিন্ধা এক ধৰ্মীয় নৃত্য। এই নৃত্যত নৃত্যশিল্পীসকলে অলংকৃত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকাল (ধৰ্মৰ ৰক্ষক) আৰু পৌৰাণিক হিমসিংহৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। এই চৰিত্ৰসমূহৰ কপালত অংকিত তৃতীয় চকুৱে আত্ম-অনুধ্যান আৰু অন্তৰ্মুখী চিন্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে। এই নৃত্য-উৎসৱসমূহ সাধাৰণতে লোছাৰ (তিব্বতী নৱবৰ্ষ; ফেব্ৰুৱাৰী–মাৰ্চ) আৰু লোচুং (চিকিমৰ নৱবৰ্ষ; ডিচেম্বৰ–জানুৱাৰী) উদ্‌যাপনৰ পূৰ্বে অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=Singh>{{Cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1/page/523 523]|access-date=2010-06-01|url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari_1|url-access=registration|quote=Enchey Gompa.|publisher= Lonely Planet|year=2005|isbn= 1-74059-694-3}}</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery perrow=4> File:Enchey Monastery Inside.jpg|এনচেই মঠৰ ভিতৰৰ দৃশ্য File:Chorten in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনেচেই মঠৰ স্তুূপ File:Close view of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ ওচৰৰ দৃশ্য File:Courtyard of Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচে মঠৰ চোতাল File:Prayer wheels in Enchey Gompa in Gangtok.jpg|এনচেই মঠত প্ৰাৰ্থনাৰ চকা File:Signage Enchey Monastery-Gangtok-Sikkim-MA-19.jpg|গেংটকৰ এনচেই মঠৰ সন্মুখৰ ফলক </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://wikimapia.org/#lat=27.3404741&lon=88.6294234&z=17&l=0&m=s&v=9&show=/8921404/Enchey-Heaven-on-Earth-Marked-By-Jacob-John Coordinates of Enchey] * [http://www.buddhist-temples.com/buddhist-pilgrimage.html Buddhist pilgrimage sites in India] * [http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm Pilgrims Guide to Buddhist India: Buddhist Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704152615/http://www.buddhanet.net/e-learning/pilgrim/places.htm |date=4 July 2008 }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] chb65bjoe90cqd7hhse20q1m7tpgxhg 3 137795 615913 2026-07-05T16:09:41Z J ansari 14712 পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Lazare zanguri]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:ლაზარე ზანგური]] J ansariলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lazare zanguri|Lazare zanguri]]" to "[[Special:CentralAuth/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]]" 615913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:ლაზარე ზანგური]] rld91hwddzid3j5d8sehs21o7jh4wx6 0 137796 615918 2026-07-05T17:39:52Z Dipankar Das 36094 [[মৌচুমী বায়ু]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615918 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মৌচুমী বায়ু]] np2hffmr2m7jss0yt6xaxfqi2x8cg9q 0 137797 615923 2026-07-06T02:37:16Z জগন্নাথ কলিতা 50632 /* */ নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি 615923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জগন্নাথ কলিতা|image=Jagannath Kalita, assamese poet from Rangia.jpg|caption=কবি জগন্নাথ কলিতা|birth_place=ৰঙিয়া, কামৰূপ জিলা, অসম|occupation=কবি, শিক্ষক|language=অসমীয়া|nationality=ভাৰতীয়}}'''জগন্নাথ কলিতা''' [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[ৰঙিয়া]]ৰ এজন অসমীয়া কবি।<ref>{{cite news|title=ৰঙিয়া প্ৰেছ ক্লাবত ‘প্ৰণিপাত’ উন্মোচন|newspaper=দৈনিক অসম|date=১৬ জুলাই ২০২৩}}</ref> == সাহিত্যকৰ্ম == তেওঁৰ প্ৰকাশিত কাব্যগ্ৰন্থ দুখন হৈছে: * ''দুসোকুৰ মায়া'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]] * ''চন্দ্ৰতাপৰ চাহ'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]]<ref>[https://onlineshop.anvesha.co.in/ অন্বেষণ প্ৰকাশনৰ ৱেবছাইট]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{তথ্যসূত্ৰ}} 6wfo3hbnsx95gkyrh0gwgwf1ch1fpjv 615925 615923 2026-07-06T02:57:27Z জগন্নাথ কলিতা 50632 পৃষ্ঠা [[খচৰা:জগন্নাথ কলিতা]]ৰ পৰা [[জগন্নাথ কলিতা]]লৈ জগন্নাথ কলিতায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 615923 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=জগন্নাথ কলিতা|image=Jagannath Kalita, assamese poet from Rangia.jpg|caption=কবি জগন্নাথ কলিতা|birth_place=ৰঙিয়া, কামৰূপ জিলা, অসম|occupation=কবি, শিক্ষক|language=অসমীয়া|nationality=ভাৰতীয়}}'''জগন্নাথ কলিতা''' [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[ৰঙিয়া]]ৰ এজন অসমীয়া কবি।<ref>{{cite news|title=ৰঙিয়া প্ৰেছ ক্লাবত ‘প্ৰণিপাত’ উন্মোচন|newspaper=দৈনিক অসম|date=১৬ জুলাই ২০২৩}}</ref> == সাহিত্যকৰ্ম == তেওঁৰ প্ৰকাশিত কাব্যগ্ৰন্থ দুখন হৈছে: * ''দুসোকুৰ মায়া'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]] * ''চন্দ্ৰতাপৰ চাহ'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]]<ref>[https://onlineshop.anvesha.co.in/ অন্বেষণ প্ৰকাশনৰ ৱেবছাইট]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{তথ্যসূত্ৰ}} 6wfo3hbnsx95gkyrh0gwgwf1ch1fpjv 615929 615925 2026-07-06T08:55:04Z Dipankar Das 36094 615929 wikitext text/x-wiki {{db-person|help=off}} {{Infobox person|name=জগন্নাথ কলিতা|image=Jagannath Kalita, assamese poet from Rangia.jpg|caption=কবি জগন্নাথ কলিতা|birth_place=ৰঙিয়া, কামৰূপ জিলা, অসম|occupation=কবি, শিক্ষক|language=অসমীয়া|nationality=ভাৰতীয়}}'''জগন্নাথ কলিতা''' [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[ৰঙিয়া]]ৰ এজন অসমীয়া কবি।<ref>{{cite news|title=ৰঙিয়া প্ৰেছ ক্লাবত ‘প্ৰণিপাত’ উন্মোচন|newspaper=দৈনিক অসম|date=১৬ জুলাই ২০২৩}}</ref> == সাহিত্যকৰ্ম == তেওঁৰ প্ৰকাশিত কাব্যগ্ৰন্থ দুখন হৈছে: * ''দুসোকুৰ মায়া'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]] * ''চন্দ্ৰতাপৰ চাহ'' - ২০২২, [[অন্বেষণ প্ৰকাশন]]<ref>[https://onlineshop.anvesha.co.in/ অন্বেষণ প্ৰকাশনৰ ৱেবছাইট]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{তথ্যসূত্ৰ}} e7f4nwr2q21uo8k2geuetktot0xvy5i 0 137798 615926 2026-07-06T02:57:27Z জগন্নাথ কলিতা 50632 পৃষ্ঠা [[খচৰা:জগন্নাথ কলিতা]]ৰ পৰা [[জগন্নাথ কলিতা]]লৈ জগন্নাথ কলিতায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 615926 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[জগন্নাথ কলিতা]] 1f5pty91odxz80so0bwoccqe9edtuvy 0 137799 615927 2026-07-06T03:18:30Z Dipankar Das 36094 [[তীজান বাঈ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615927 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[তীজান বাঈ]] olcw5ee6ogg6mxe0b0er7wheweb67gf 0 137800 615928 2026-07-06T03:43:30Z Dipankar Das 36094 [[শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615928 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী]] ehl25y6ndz6bbai9k13iaiaplo0ps9z 0 137801 615934 2026-07-06T10:52:05Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি হ'ল। 615934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency |name=বাঘবৰ |type=SLA |constituency_no=৪৫ |map_image=Baghbar Assembly constituency map.svg |map_caption= |state=[[অসম]] |division=[[নামনি অসম]] |loksabha_cons=[[বৰপেটা লোকসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] |district=[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] |established=১৯৬৭ |abolished=২০২৩ |reservation=নাই |mla=[[শ্বেৰমান আলী আহমেদ]] |party=[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |alliance= |latest_election_year=[[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন|২০২১]] |electors=165,834 }} '''বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি''' (ইংৰাজী: Baghbar Assembly constituency) আছিল উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ অন্যতম সমষ্টি। ১৯৬৭ চনত এই সমষ্টিটো পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে গঠন কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনত ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগে প্ৰকাশ কৰা চূড়ান্ত সমষ্টি পুনৰ নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াত এই সমষ্টিটো সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত কৰা হয়। এই সমষ্টিটো [[বৰপেটা জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ই [[বৰপেটা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত আছিল। সমষ্টিটো কোনো শ্ৰেণীৰ প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত নাছিল (অৰ্থাৎ সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ)। == বিধানসভাৰ সদস্যসকল == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Election !Member !Party affiliation |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] !জে. আহমেদ ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] !জলাল উদ্দিন আহমেদ ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] !ইব্ৰাহিম আলী ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] !ইব্ৰাহিম আলী ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] !শ্বেখ আব্দুল হমিদ ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] !ডি. হুছেইন ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|United Minorities Front, Assam}}" | |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] !শ্বেখ আব্দুল হমিদ ![[United Minorities Front, Assam|ইউনাইটেড মাইনৰিটিজ ফ্ৰণ্ট, অসম]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] !ড° দিলদাৰ ৰেজা ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|All India United Democratic Front}}" | |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] ! rowspan="2" |ডি. হুছেইন ![[All India United Democratic Front|সৰ্বভাৰতীয় ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] ! rowspan="2" |[[শ্বেৰমান আলী আহমেদ]] ! rowspan="2" |[[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০২১ চনৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত এই সমষ্টিৰ ফলাফল তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল:{{Election box begin|title=[[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: বাঘবৰ}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=শ্বেৰমান আলী আহমেদ|votes=79,257|percentage=54.34|change=+2.23}} {{Election box candidate with party link|party=All India United Democratic Front|candidate=ৰাজীব আহমেদ|votes=43,881|percentage=30.09|change=-14.15}} {{Election box candidate with party link|party=Bharatiya Janata Party|candidate=হাছেম আলী আহমেদ|votes=18,246|percentage=12.51|change=}} {{Election box candidate|party=ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]])|candidate=নটা|votes=1,120|percentage=0.77|change=}} {{Election box majority|votes=35,376|percentage=24.25|change=+16.38}} {{Election box turnout|votes=1,45,860|percentage=87.95|change=}} {{Election box hold with party link|party=Indian National Congress|winner=|swing=}} {{Election box end}} === ২০১৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনৰ বিতং ফলাফল তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:{{Election box begin|title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: বাঘবৰ}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=শ্বেৰমান আলী আহমেদ|votes=73,340|percentage=52.11|change=}} {{Election box candidate with party link|party=All India United Democratic Front|candidate=শ্বেখ আব্দুল হমিদ|votes=62,227|percentage=44.24|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Asom Gana Parishad|candidate=মুকুল হুছেইন|votes=2,746|percentage=1.95|change=}} {{Election box candidate|party=ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]])|candidate=নটা|votes=982|percentage=0.70|change=}} {{Election box majority|votes=11,113|percentage=7.87|change=}} {{Election box turnout|votes=1,40,735|percentage=88.85|change=}} {{Election box hold with party link|party=Indian National Congress|winner=|swing=}} {{Election box end}} == লগতে চাওক == * [[বৰপেটা জিলা]] * [[অসম বিধানসভাৰ বিলুপ্ত সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[:শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টিসমূহ]] 5b8713eg9cgo7ga8sgaqho40f5z4u5i 615935 615934 2026-07-06T10:57:48Z ManjurKhan 18997 /* তথ্যসূত্ৰ */ শ্ৰেণী যোগ 615935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency |name=বাঘবৰ |type=SLA |constituency_no=৪৫ |map_image=Baghbar Assembly constituency map.svg |map_caption= |state=[[অসম]] |division=[[নামনি অসম]] |loksabha_cons=[[বৰপেটা লোকসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] |district=[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] |established=১৯৬৭ |abolished=২০২৩ |reservation=নাই |mla=[[শ্বেৰমান আলী আহমেদ]] |party=[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |alliance= |latest_election_year=[[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন|২০২১]] |electors=165,834 }} '''বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি''' (ইংৰাজী: Baghbar Assembly constituency) আছিল উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ অন্যতম সমষ্টি। ১৯৬৭ চনত এই সমষ্টিটো পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে গঠন কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনত ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগে প্ৰকাশ কৰা চূড়ান্ত সমষ্টি পুনৰ নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াত এই সমষ্টিটো সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত কৰা হয়। এই সমষ্টিটো [[বৰপেটা জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ই [[বৰপেটা লোকসভা সমষ্টি]]ৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত আছিল। সমষ্টিটো কোনো শ্ৰেণীৰ প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত নাছিল (অৰ্থাৎ সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ)। == বিধানসভাৰ সদস্যসকল == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Election !Member !Party affiliation |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] !জে. আহমেদ ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] !জলাল উদ্দিন আহমেদ ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] !ইব্ৰাহিম আলী ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] !ইব্ৰাহিম আলী ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] !শ্বেখ আব্দুল হমিদ ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|Independent}}" | |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] !ডি. হুছেইন ![[Independent politician|স্বতন্ত্ৰ প্ৰাৰ্থী]] |- | style="background-color: {{party color|United Minorities Front, Assam}}" | |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] !শ্বেখ আব্দুল হমিদ ![[United Minorities Front, Assam|ইউনাইটেড মাইনৰিটিজ ফ্ৰণ্ট, অসম]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] !ড° দিলদাৰ ৰেজা ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|All India United Democratic Front}}" | |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] ! rowspan="2" |ডি. হুছেইন ![[All India United Democratic Front|সৰ্বভাৰতীয় ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] ![[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] ! rowspan="2" |[[শ্বেৰমান আলী আহমেদ]] ! rowspan="2" |[[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২১ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০২১ চনৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচনত এই সমষ্টিৰ ফলাফল তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল:{{Election box begin|title=[[২০২১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: বাঘবৰ}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=শ্বেৰমান আলী আহমেদ|votes=79,257|percentage=54.34|change=+2.23}} {{Election box candidate with party link|party=All India United Democratic Front|candidate=ৰাজীব আহমেদ|votes=43,881|percentage=30.09|change=-14.15}} {{Election box candidate with party link|party=Bharatiya Janata Party|candidate=হাছেম আলী আহমেদ|votes=18,246|percentage=12.51|change=}} {{Election box candidate|party=ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]])|candidate=নটা|votes=1,120|percentage=0.77|change=}} {{Election box majority|votes=35,376|percentage=24.25|change=+16.38}} {{Election box turnout|votes=1,45,860|percentage=87.95|change=}} {{Election box hold with party link|party=Indian National Congress|winner=|swing=}} {{Election box end}} === ২০১৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনৰ বিতং ফলাফল তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:{{Election box begin|title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: বাঘবৰ}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=শ্বেৰমান আলী আহমেদ|votes=73,340|percentage=52.11|change=}} {{Election box candidate with party link|party=All India United Democratic Front|candidate=শ্বেখ আব্দুল হমিদ|votes=62,227|percentage=44.24|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Asom Gana Parishad|candidate=মুকুল হুছেইন|votes=2,746|percentage=1.95|change=}} {{Election box candidate|party=ওপৰৰ এটাও নহয় ([[Nota (politics)|নটা]])|candidate=নটা|votes=982|percentage=0.70|change=}} {{Election box majority|votes=11,113|percentage=7.87|change=}} {{Election box turnout|votes=1,40,735|percentage=88.85|change=}} {{Election box hold with party link|party=Indian National Congress|winner=|swing=}} {{Election box end}} == লগতে চাওক == * [[বৰপেটা জিলা]] * [[অসম বিধানসভাৰ বিলুপ্ত সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজনীতি]] [[শ্ৰেণী:বৰপেটা জিলা]] qe8nfyjc63q2d9e4ghc5p105mo3804h 0 137802 615939 2026-07-06T11:29:33Z Dipankar Das 36094 [[চিত্ৰাঙ্গদ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 615939 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[চিত্ৰাঙ্গদ]] 5ji7ww23qlfm0ejvngkxqshzygmmzp3